لاکشمانا راما چاندران، تیرومورتی دارمالینگام
ترجمه‌ی فروغ شفیعی، اذان‌الله آذرگشب
دانشگاه تهران
بهداشت عمومی یعنی سلامت را برای همه‌ی جامعه ساختن، نه فقط برای یک بیمار. وقتی آب آشامیدنی سالم است، وقتی واکسیناسیون و آموزش سلامت انجام می‌شود، وقتی آمار بیماری‌ها ثبت و بررسی می‌شود، کسی دارد در حوزه‌ی بهداشت عمومی کار می‌کند. در این صفحه می‌بینید کتاب بهداشت عمومی چه موضوع‌هایی را پوشش می‌دهد: آموزش بهداشت، اپیدمیولوژی و آمار پزشکی، ارتباطات سلامت، سلامت زنان و سالمندان، پیشگیری و منابع آزمون‌های استخدامی این حوزه. اگر دانشجو، داوطلب آزمون یا علاقه‌مند به سلامت جامعه هستید، بخوانید تا کتاب مناسب خودتان را پیدا کنید. نسخه چاپی کتاب‌ها را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است. این کتاب‌ها دانش آموزشی می‌دهند و جای مشورت با پزشک و متخصص را نمی‌گیرند.
پزشک معمولا با یک بیمار سر و کار دارد: علائم را می‌شنود، تشخیص می‌دهد و درمان را پیشنهاد می‌کند. بهداشت عمومی به جمعیت نگاه می‌کند. می‌پرسد چرا در یک منطقه بیماری خاصی بیشتر است، چگونه می‌شود از آن پیشگیری کرد و چطور می‌شود سلامت مردم را با آموزش، سیاست‌گذاری و خدمات سالم‌تر کرد. یک پزشک یک بیمار را درمان می‌کند، اما یک متخصص بهداشت عمومی ممکن است با یک برنامه‌ی آموزشی یا یک تغییر در محیط، زندگی هزاران نفر را بهتر کند.
این تفاوت به کتاب‌ها هم می‌رسد. کتاب‌های پزشکی درباره‌ی بیماری و درمان‌اند، کتاب‌های بهداشت عمومی درباره‌ی پیشگیری، آمار، آموزش و مدیریت سلامت. البته این دو حوزه با هم در ارتباط‌اند و اگر به بخش درمان علاقه دارید، دسته‌ی پزشکی را هم ببینید.
هر گروه کتاب متفاوتی می‌خواهد. پیش از سفارش، هدفتان را روشن کنید.
اپیدمیولوژی علم بررسی پراکندگی و علت‌های بیماری‌ها در جمعیت است. اگر بخواهید بدانید بیماری‌ای در چه گروهی بیشتر است، چه عاملی خطر را بالا می‌برد و یک مداخله چقدر اثر داشته، از ابزار اپیدمیولوژی استفاده می‌کنید. در این دسته دو عنوان مشخص دیده می‌شود: «اصول اپیدمیولوژی» و «تندآموز اپیدمیولوژی و آمار پزشکی».
کتاب اول از نامش پیداست که مبانی رشته را می‌آموزد و برای دانشجوی تازه‌کار مناسب است. کتاب دوم از عنوانش پیداست که به شیوه‌ی تند و فشرده اپیدمیولوژی و آمار را کنار هم می‌آورد و برای مرور سریع و آمادگی آزمون می‌تواند مفید باشد. یک نکته: کتاب فشرده جای کتاب مبنایی را نمی‌گیرد. اگر مفهوم‌ها را نمی‌دانید، ابتدا اصول را بخوانید و بعد سراغ کتاب مرور بروید.
آمار پایه‌ی اپیدمیولوژی است، چون بدون آن نمی‌شود داده را تفسیر کرد. اگر هنوز با شاخص‌هایی مثل شیوع، بروز و خطر نسبی آشنا نیستید، وقت بگذارید. برای تقویت پایه‌ی آماری، دسته‌ی آمار در حوزه‌ی علوم پایه هم در دسترس است.
کتاب «آموزش بهداشت» یکی از عنوان‌های اصلی این دسته است. مسئله‌ی آموزش بهداشت این است که دانستن به تنهایی کافی نیست. خیلی‌ها می‌دانند ورزش مفید است یا دست‌شستن مهم است، ولی انجام نمی‌دهند. آموزش بهداشت می‌پرسد چرا؟ چه چیزی مانع تغییر رفتار می‌شود؟ چطور می‌شود پیام را طوری رساند که مردم بپذیرند و عمل کنند؟
در این حوزه با مفهوم‌هایی مثل باور، نگرش، انگیزه، محیط و مهارت سر و کار دارید. معلم، پرستار، مراقب سلامت و کارشناس بهداشت همه از آن استفاده می‌کنند. این کتاب‌ها برای کسی مناسب‌اند که می‌خواهد یاد بگیرد چطور آموزش بدهد، نه فقط اطلاعات بگوید.
«ارتباطات سلامت در قرن بیست و یکم» از عنوانش برمی‌آید که به نقش ارتباط در سلامت می‌پردازد. رسانه‌ها، شبکه‌های اجتماعی و شیوه‌ی صحبت کردن با مردم همگی بر آگاهی و رفتار سلامت اثر می‌گذارند. اگر به ارتباطات علاقه دارید، دسته‌های علوم انسانی هم برایتان مفید است.
«استخدامی مراقب سلامت آموزش و پرورش (مربی بهداشت)» یک کتاب آزمونی برای داوطلبان این پست است. مراقب سلامت یا مربی بهداشت مدرسه در آموزش و پرورش نقش مهمی در آموزش دانش‌آموزان و پیگیری وضعیت سلامت آن‌ها دارد. اگر قصد شرکت در این آزمون را دارید، این کتاب می‌تواند مرور خوبی باشد.
در انتخاب هر کتاب آزمونی این نکته‌ها را بررسی کنید:
مشخصات دقیق کتاب در صفحه‌ی خودش است. پیش از سفارش بخوانید.
سلامت فقط به بدن مربوط نیست. «مبانی سلامت اجتماعی» به این می‌پردازد که روابط اجتماعی، شبکه‌ی حمایت، فقر و نابرابری، آموزش و محیط زندگی چگونه بر سلامت اثر می‌گذارند. این نگاه، سلامت را در بستر زندگی می‌بیند، نه فقط در آزمایشگاه. «مدیریت شهری و سلامت» هم از نامش پیداست که شهر را به‌عنوان محیط سلامت بررسی می‌کند: هوا، آب، فضای سبز، حمل‌ونقل و مسکن همه بر سلامت شهروندان اثر دارند.
این دو کتاب برای کسانی که در مدیریت شهری، اجتماعی یا برنامه‌ریزی سلامت کار می‌کنند و برای دانشجوی بهداشت عمومی مفیدند. برای پیوند با موضوع‌های اجتماعی، دسته‌ی بهداشت حرفه‌ای هم می‌تواند دید بازتری بدهد، چون سلامت محیط کار بخشی از سلامت جامعه است.
بهداشت عمومی به همه‌ی گروه‌ها نگاه می‌کند و بعضی گروه‌ها نیاز به توجه ویژه دارند. کتاب «زنان و سلامت» از عنوانش پیداست که به مسائل سلامت زنان می‌پردازد. «بهداشت جهانی و سالمندان: نحوه‌ی توانمندسازی سالمندان در کارولینای شمالی» هم از نامش پیداست که به سلامت سالمندان و توانمندسازی آن‌ها می‌پردازد و مثال یک منطقه‌ی مشخص را مطرح می‌کند.
«اصول و روش‌های پیشگیری از معلولیت‌ها» هم به پیشگیری از معلولیت می‌پردازد. پیشگیری از معلولیت یعنی از پیش کاری کنیم که خطرها کم شوند: ایمنی، مراقبت‌های قبل و بعد از تولد، مراقبت از حوادث و بسیاری موارد دیگر. اگر به مراقبت مادر و کودک علاقه دارید، به دسته‌های مامایی و پرستاری نگاه کنید.
یادآوری: این کتاب‌ها دانش عمومی می‌دهند. اگر خودتان یا یکی از نزدیکان‌تان مشکل خاصی دارد، حتما به پزشک یا متخصص مراجعه کنید. کتاب جای معاینه و مشاوره‌ی تخصصی را نمی‌گیرد.
«روانشناسی سلامت انتقادی» عنوانی است که از نامش برمی‌آید به رابطه‌ی روان و سلامت می‌پردازد و نگاه انتقادی به بعضی فرض‌ها دارد. روانشناسی سلامت می‌پرسد رفتارها، احساسات و باورهای ما چطور بر سلامت جسمی اثر می‌گذارند و چگونه می‌شود این عوامل را برای سلامت بهتر به کار برد. برای دانشجوی بهداشت عمومی، این حوزه پلی است بین پزشکی و علوم رفتاری.
اگر بخواهید بخش بالینی و درمانی را هم بشناسید، دسته‌ی روانشناسی بالینی به شما کمک می‌کند. توجه کنید که کتاب‌ها اطلاعات آموزشی می‌دهند و برای مشکلات روانی و درمان باید به روان‌شناس یا روان‌پزشک مراجعه کنید.
«شیر و بهداشت همگانی» عنوان جالبی است. شیر یکی از غذاهای پایه است و نگهداری، فرآوری و مصرف سالم آن به بهداشت عمومی مربوط می‌شود. ایمنی مواد غذایی یکی از قدیمی‌ترین دغدغه‌های بهداشت عمومی است. این کتاب برای کسانی که در حوزه‌ی صنایع غذایی، دامپزشکی یا بهداشت مواد غذایی کار می‌کنند و برای دانشجوی بهداشت عمومی می‌تواند مفید باشد.
برای انتخاب درست چند پرسش از خودتان بپرسید.
جواب این پرسش‌ها نیمی از راه است. برای مطمئن شدن، سرفصل و مشخصات کتاب را در صفحه‌ی خودش ببینید.
یکی از مفهوم‌هایی که تقریبا در هر کتاب پایه‌ی این رشته می‌بینید، سطح‌های پیشگیری است. این تقسیم‌بندی ساده کمک می‌کند بفهمید هر اقدام سلامت در کجای مسیر قرار دارد.
هدف این است که بیماری یا آسیب اصلا رخ ندهد. واکسیناسیون، آموزش شست‌وشوی دست، ایمنی آب و غذا، کمربند ایمنی و آموزش تغذیه‌ی سالم نمونه‌های آن‌اند. این سطح از همه ارزان‌تر و اثرگذارتر است، چون پیش از بروز مشکل عمل می‌کند.
هدف این است که بیماری زود شناخته شود تا پیش از پیشرفت درمان شود. غربالگری، معاینه‌ی دوره‌ای و بررسی افراد در معرض خطر از این نوع‌اند. اینجا اپیدمیولوژی و آمار نقش پررنگی دارد، چون باید معلوم شود غربالگری چه گروهی را و با چه ابزاری پوشش دهد.
هدف این است که پس از بروز بیماری یا معلولیت، عوارض کم شود و فرد بتواند تا حد امکان زندگی فعال داشته باشد. توانبخشی، مراقبت‌های ادامه‌دار و حمایت اجتماعی در این سطح‌اند. کتاب «اصول و روش‌های پیشگیری از معلولیت‌ها» به همین قلمرو نزدیک است.
این سه سطح فقط یک چهارچوب فکری‌اند، اما کمک می‌کنند وقتی کتاب می‌خوانید یا برنامه‌ای را بررسی می‌کنید، بپرسید: این اقدام در کدام سطح است و آیا سطح مناسب انتخاب شده؟
برای کسی که تازه به بهداشت عمومی رسیده، شاخص‌ها اولین مانع‌اند. چند مورد پایه را به زبان ساده مرور می‌کنیم.
فرض کنید در یک شهر هزار نفر زندگی می‌کنند و بیست نفر به بیماری‌ای مبتلا هستند. شیوع دو درصد است. اگر در همین شهر در طول یک سال پنج نفر تازه بیمار شوند، آن پنج نفر بروز سالانه را می‌سازند. این مثال فقط برای فهم مفهوم است و عدد واقعی ندارد. مهم این است که تفاوت این دو را بدانید، چون هر دو در گزارش‌ها به کار می‌روند و با هم اشتباه گرفته می‌شوند.
کتاب‌های اصول اپیدمیولوژی این شاخص‌ها را با تمرین توضیح می‌دهند. برای تسلط، هر شاخص را با یک مثال خودتان بنویسید و سپس در مسئله به کار ببرید.
فرض کنید مراقب سلامت یک مدرسه‌ی ابتدایی است و می‌بیند بچه‌ها بعد از بازی دست‌هایشان را نمی‌شویند. او به‌جای سخنرانی، مراحل را ساده می‌کند. با معلم‌ها هماهنگ می‌کند که پیش از خوردن میان‌وعده، همه با هم دست بشویند. یک شعر کوتاه و یک تصویر رنگی کنار دست‌شویی می‌گذارد. هر هفته گروهی از بچه‌ها «مسئول بهداشت کلاس» می‌شوند. بعد از چند هفته، عادت جا می‌افتد.
این ماجرا فرضی است، اما چند اصل آموزش بهداشت را نشان می‌دهد: پیام ساده و تکراری، تغییر محیط برای آسان‌تر شدن رفتار درست، مشارکت مخاطب و ادامه‌دار بودن. کتاب‌های آموزش بهداشت این اصل‌ها را با نظریه‌ها و مدل‌های رفتاری توضیح می‌دهند. کسی که می‌خواهد در مدرسه، مرکز بهداشت یا رسانه آموزش بدهد، از دانستن این مدل‌ها سود می‌برد.
اگر مراقب سلامت یا مربی بهداشت هستید یا می‌خواهید در آزمون استخدامی این پست شرکت کنید، توجه کنید که این آزمون علاوه بر دانش، به توانایی عملی آموزش هم مربوط می‌شود. پس در کنار کتاب، ایده‌های عملی خودتان را هم بسازید.
هر روز خبرهایی درباره‌ی سلامت می‌بینیم: یک ماده‌ی غذایی مفید، یک عادت خطرناک، یک روش درمان تازه. یکی از هدف‌های بهداشت عمومی این است که مردم بتوانند این خبرها را با دقت بخوانند. چند پرسش ساده کمک می‌کند. منبع خبر کیست؟ آیا فقط یک مطالعه‌ی کوچک بوده یا شواهد گسترده‌تر؟ آیا عنوان با متن خبر هم‌خوان است؟ آیا کسی از آن سود می‌برد؟ و مهم‌تر از همه، آیا خبر می‌گوید «رابطه» یا «علت»؟
تفاوت رابطه و علت یکی از مفهوم‌های بنیادی اپیدمیولوژی است. اینکه دو چیز با هم دیده شوند، لزوما به معنای آن نیست که یکی علت دیگری است. کتاب اپیدمیولوژی این تفاوت را با مثال‌های مختلف روشن می‌کند و پس از خواندن آن، نگاه شما به خبرهای سلامت عوض می‌شود.
این مهارت برای همه مفید است، نه فقط دانشجو. کتاب‌های ارتباطات سلامت و آموزش بهداشت به شما کمک می‌کنند هم خودتان دقیق‌تر بخوانید و هم پیام‌هایتان را روشن‌تر بنویسید. با این حال برای تصمیم درباره‌ی درمان، همیشه با پزشک مشورت کنید.
کسی که در بهداشت عمومی تحصیل می‌کند، فرصت‌های متنوعی دارد: کار در مراکز بهداشتی و شبکه‌ی سلامت، سازمان‌های محیط زیست، شهرداری‌ها، آموزش و پرورش، مؤسسه‌های پژوهشی، شرکت‌های مشاوره‌ی سلامت و سازمان‌های اجتماعی. هر مسیر کتاب‌های مخصوص خودش را دارد. کسی که به پژوهش می‌رود، اپیدمیولوژی و آمار را عمیق‌تر می‌خواند. کسی که به آموزش می‌رود، آموزش بهداشت و ارتباطات سلامت را. کسی که به مدیریت می‌رود، مدیریت سلامت و سلامت اجتماعی را.
اگر هنوز نمی‌دانید کدام مسیر مناسب شماست، پیشنهاد می‌کنیم چند کتاب مقدماتی از شاخه‌های مختلف را بخوانید و ببینید کدام برایتان جذاب‌تر است. علاقه معمولا بعد از چند فصل خودش را نشان می‌دهد.
خواندن کتاب‌های بهداشت عمومی، اگر بدون برنامه انجام شود، خسته‌کننده می‌شود. یک برنامه‌ی ساده چند بخش دارد. اول، فهرست کتاب‌ها را بر اساس سرفصل درس یا آزمون تنظیم کنید. دوم، هر کتاب را به بخش‌های کوچک تقسیم کنید و برای هر هفته هدفی بگذارید. سوم، در پایان هر فصل، خلاصه‌ای بنویسید. چهارم، مسئله‌ها و تست‌های مربوط به آن فصل را حل کنید.
برای اپیدمیولوژی و آمار، حل مسئله ضروری است. برای آموزش بهداشت و سلامت اجتماعی، بحث با هم‌کلاسی‌ها و نوشتن مثال‌های واقعی مؤثر است. برای آزمون استخدامی، مرور چندباره و حل نمونه‌سؤال بهترین راه است.
این واژه‌ها در همه‌ی کتاب‌های این حوزه دیده می‌شوند. برای هر یک یک مثال از زندگی خودتان بنویسید تا در ذهن بماند.
سلامت فقط در مطب و بیمارستان ساخته نمی‌شود. هوایی که تنفس می‌کنیم، آبی که می‌نوشیم، خیابانی که در آن راه می‌رویم و جایی که کار می‌کنیم همه بر سلامت اثر دارند. کتاب مدیریت شهری و سلامت به همین ارتباط می‌پردازد. شهری که پیاده‌رو، فضای سبز، حمل‌ونقل عمومی و مسکن مناسب دارد، احتمالا شهروندان سالم‌تری هم دارد. البته این ارتباط پیچیده است و به عامل‌های زیادی بستگی دارد.
برای دانشجوی بهداشت عمومی، این نگاه گسترده اهمیت دارد، چون نشان می‌دهد هر تصمیم شهری، از مسیر اتوبوس تا محل پارک، پیامد سلامتی دارد. مدیر شهری که این را بداند، تصمیم بهتری می‌گیرد. این کتاب‌ها به شما می‌آموزند که در هر پروژه بپرسید: این کار بر سلامت مردم چه اثری دارد؟
اگر می‌خواهید همه‌ی رشته‌های نزدیک را یک‌جا ببینید، دسته‌ی علوم پزشکی و سلامت کتاب‌های همه‌ی گرایش‌های این حوزه را کنار هم دارد و می‌توانید از آنجا مسیر بگردید. برای موضوع‌های مربوط به گفتار و توانبخشی هم به گفتاردرمانی و فیزیوتراپی سر بزنید. این رشته‌ها بخشی از سطح سوم پیشگیری، یعنی کاهش عوارض و بازگشت به زندگی فعال، هستند.
کتاب‌های این حوزه پر از جدول، نمودار و مثال‌های آماری‌اند. کتاب چاپی به شما اجازه می‌دهد صفحه را باز نگه دارید، کنار جدول یادداشت بنویسید و مسئله را روی همان صفحه حل کنید. برای مرور پیش از آزمون، مداد و ماژیک روی برگه‌ها کمک بزرگی است. علاوه بر این، کتاب حواس شما را با اعلان و پیام پرت نمی‌کند و تمرکز عمیق‌تری می‌دهد. نسخه چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید و برای سال‌ها نگه دارید.
اگر کتابی را برای آموزش گروهی می‌خواهید، مثلا برای کلاس یا کارگاه، خوب است نسخه‌ی شخصی خودتان را داشته باشید تا با خیال راحت روی آن علامت بزنید و یادداشت‌های خودتان را اضافه کنید.
کتاب‌های مبنایی مثل «آموزش بهداشت» و «اصول اپیدمیولوژی» نقطه‌ی شروع خوبی‌اند. مشخصات هر کتاب را پیش از سفارش بخوانید.
برای مرور و آشنایی با سبک آزمون مفید است، اما برای آمادگی کامل به منابع اصلی هم نیاز دارید. اطلاعیه‌ی رسمی آزمون را همیشه مرجع اصلی بدانید.
خیر، آمار پایه‌ی اپیدمیولوژی است. اگر آمار شما ضعیف است، ابتدا آن را تقویت کنید یا کتابی بخوانید که هر دو را با هم توضیح می‌دهد.
بعضی کتاب‌ها، مثل آموزش بهداشت، برای علاقه‌مندان هم قابل استفاده‌اند. کتاب‌های تخصصی آمار و اپیدمیولوژی به پیش‌زمینه نیاز دارند.
خیر. کتاب‌های بهداشت عمومی دانش آموزشی و پیشگیری می‌دهند و جای پزشک و متخصص را نمی‌گیرند.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. برای اطلاع دقیق به صفحه‌ی همان کتاب نگاه کنید.
کتاب بهداشت عمومی به شما کمک می‌کند سلامت را در سطح جامعه بفهمید و برای آن کاری بکنید. هدف و سطح خودتان را روشن کنید، از کتاب‌های مبنایی شروع کنید و بعد سراغ شاخه‌های تخصصی بروید. کتاب‌های همین دسته را ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخه چاپی مناسب خودتان را آنلاین سفارش بدهید.
