پرش به محتوای صفحه

تاریخ

شناخت گذشته به فهم امروز کمک می‌کند؛ این دسته کتاب‌های تاریخ ایران و جهان را، از پژوهش‌های دانشگاهی تا روایت‌های خواندنی برای عموم، در بر می‌گیرد.
کتاب‌های این دسته۴٬۴۲۴ کتاب
چینشپرفروش‌ترین
جلد کتاب زندگانی شارلمانی (شارل کبیر)
۱۰٪۲۵۰٬۰۰۰۲۲۵٬۰۰۰تومان
جلد کتاب زندگی آگری‌کولا و تبار ژرمانو روم
۱۰٪۲۵۰٬۰۰۰۲۲۵٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ‌نخبه الدهر فی عجائب آلبر و البحر
۱۵٪۱٬۲۰۰٬۰۰۰۱٬۰۲۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ‌شرح حال عبدالله بن المقفع

عباس اقبال آشتیانی

اساطیر

۱۵٪۴۰۰٬۰۰۰۳۴۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ‌رجال عصر مشروطیت

حبیب یغمایی

اساطیر

۱۵٪۵۰۰٬۰۰۰۴۲۵٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ‌فتحنامه سند معروف به چچ نامه

علی بن حامد کوفی

ترجمه‌ی داود پوته

اساطیر

۱۵٪۷۵۰٬۰۰۰۶۳۷٬۵۰۰تومان
جلد کتاب ‌تاریخ فیروز شاهی

شمس سراج عفیف

اساطیر

۱۵٪۱٬۴۰۰٬۰۰۰۱٬۱۹۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ‌مطالعاتی در باب بحرین و جزایر و سواحل خلیج فارس
۱۵٪۴۵۰٬۰۰۰۳۸۲٬۵۰۰تومان
جلد کتاب ‌تذکره همایون و اکبر

بایزید بیات

ترجمه‌ی محمد هدایت حسین

اساطیر

۱۵٪۷۰۰٬۰۰۰۵۹۵٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ‌بحرین حقوق هزار و هفتصد ساله ایران
۱۵٪۵۵۰٬۰۰۰۴۶۷٬۵۰۰تومان
جلد کتاب ‌تاریخ مبارک شاهی

عبدالله السیهرندی

ترجمه‌ی محمد هدایت حسین

اساطیر

۱۵٪۶۵۰٬۰۰۰۵۵۲٬۵۰۰تومان
جلد کتاب ‌تاریخ اجتماعی ایران (در دوران پیش از تاریخ و آغاز تاریخ)
۱۵٪۷۲۰٬۰۰۰۶۱۲٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ‌اکسیرالتواریخ (تاریخ قاجاریه از آغاز تا 1259هـ.ق)

علیقلی میرزا اعتضادالسلطنه

اساطیر

۱۵٪۱٬۵۵۰٬۰۰۰۱٬۳۱۷٬۵۰۰تومان
جلد کتاب ‌چنگیز خان

ولادیمیرتسف

ترجمه‌ی شیرین بیانی اسلامی ندوشن

اساطیر

۱۵٪۵۰۰٬۰۰۰۴۲۵٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ‌ایران باستانی

حسن پیرنیا

اساطیر

۱۵٪۱٬۴۵۰٬۰۰۰۱٬۲۳۲٬۵۰۰تومان
جلد کتاب ‌ناسخ التواریخ (3 جلدی)(زندگانی امام حسن)

محمد تقی لسان الملک سپهر

ترجمه‌ی جمشید کیان فر

اساطیر

۱۵٪۳٬۰۰۰٬۰۰۰۲٬۵۵۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ‌طوطیان

ادوارد ژوزف

ترجمه‌ی بدیع الزمان فروزانفر

اساطیر

۱۵٪۵۰۰٬۰۰۰۴۲۵٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ‌تاریخ طبرستان و رویان و مازندران

ظهر الدین مرعشی

ترجمه‌ی عباس شایان

اساطیر

۱۵٪۱٬۱۰۰٬۰۰۰۹۳۵٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ‌تاریخ جهان آرا

قاضی احمد غفاری قزوینی

ترجمه‌ی عبدالکریم جربزه دار

اساطیر

۱۵٪۹۵۰٬۰۰۰۸۰۷٬۵۰۰تومان
جلد کتاب ‌تمدن قدیم (یونان و روم)

فوستل دوکولانژ

ترجمه‌ی نصرالله فلسفی

اساطیر

۱۵٪۱٬۲۵۰٬۰۰۰۱٬۰۶۲٬۵۰۰تومان
جلد کتاب ‌اساطیر سرخ پوستان آمریکای شمالی

کوتای بورلند

ترجمه‌ی محمد حسین باجلان فرخی

اساطیر

۱۵٪۱٬۳۵۰٬۰۰۰۱٬۱۴۷٬۵۰۰تومان
جلد کتاب ‌تاریخ طنز و شوخ طبعی در ایران و جهان اسلامی
۱۵٪۱٬۸۰۰٬۰۰۰۱٬۵۳۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ‌تاریخ بیهق (گالینگور)

ابوالحسن علی بن زید بیهقی

اساطیر

۱۵٪۱٬۸۵۰٬۰۰۰۱٬۵۷۲٬۵۰۰تومان
جلد کتاب ‌دانشنامه اساطیر ایران (رحلی)

فاطمه مدرسی

ترجمه‌ی متیس

چاپار

۱۰٪۵٬۵۰۰٬۰۰۰۴٬۹۵۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ‌اساطیر آمریکای جنوبی

هارولد اسبرن

ترجمه‌ی محمد حسین باجلان فرخی

اساطیر

۱۵٪۸۰۰٬۰۰۰۶۸۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ‌اساطیر مکزیک و آمریکای میانه

ایرن نیکلسون

ترجمه‌ی محمد حسین باجلان فرخی

اساطیر

۱۵٪۸۵۰٬۰۰۰۷۲۲٬۵۰۰تومان
جلد کتاب ‌دست پنهان سیاست انگلیس در ایران

احم خان ملک ساسانی

اساطیر

۱۵٪۶۰۰٬۰۰۰۵۱۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ‌تاج المآثر

حسن نظامی نیشابوری

ترجمه‌ی محمدرضا نصیری

اساطیر

۱۵٪۱٬۱۵۰٬۰۰۰۹۷۷٬۵۰۰تومان
جلد کتاب ‌دریای سرخ

سید محمد فرقانی

آنیما

۱۰٪۱۲۰٬۰۰۰۱۰۸٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ‌بازگشت به افق انقلاب

محمد جواد غلامرضا کاشانی

ترجمه‌ی متیس

آرما

۲۰٪۸۰٬۰۰۰۶۴٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ‌تمدن رضوی

موسی نجفی

ترجمه‌ی متیس

آرما

۲۰٪۱۰۰٬۰۰۰۸۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ‌تمدن برتر

موسی نجفی

آرما

۲۰٪۲۴۰٬۰۰۰۱۹۲٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ‌ایران از مباحثه دینی تا انقلاب

مایکل فیشر

ترجمه‌ی محمدشمس الدین عبداللهی نژاد

آرما

۲۰٪۱٬۱۲۰٬۰۰۰۸۹۶٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ‌تجددشناسی در ایران

موسی نجفی

آرما

۲۰٪۲۲۰٬۰۰۰۱۷۶٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ماموریت شوستر در ایران (ققنوس)

جون گوگان

ترجمه‌ی شهربانو صارمی

ققنوس

۲۰٪۵۵۰٬۰۰۰۴۴۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب کوروش بزرگ (ققنوس)

ژرار ایسرائل

ترجمه‌ی مرتضی ثاقب‌فر

ققنوس

۲۰٪۶۲۰٬۰۰۰۴۹۶٬۰۰۰تومان
جلد کتاب انقلاب صنعتی (8) ققنوس

جیمز آ کوریک

ترجمه‌ی مهدی‌حقیقت‌خواه

ققنوس

۲۰٪۴۵۰٬۰۰۰۳۶۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ایران دوران قاجار و برآمدن رضاخان (ققنوس)

نیکی‌آر کدی

ترجمه‌ی مهدی‌حقیقت‌خواه

ققنوس

۲۰٪۶۴۵٬۰۰۰۵۱۶٬۰۰۰تومان
جلد کتاب امپراتوری‌های راه ابریشم (ققنوس)

کریستوفر آی بکویت

ترجمه‌ی شهربانو صارمی

ققنوس

۲۰٪۱٬۲۰۰٬۰۰۰۹۶۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب تاریخ ایران (پژوهش آکسفورد) ققنوس

پژوهش آکسفورد

ترجمه‌ی شهربانو صارمی

ققنوس

۲۰٪۱٬۳۰۰٬۰۰۰۱٬۰۴۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب تاریخ خلیج فارس (از‌قدیم‌ترین‌دوران‌تا‌کنون) ققنوس

جمعی از مولفان

ترجمه‌ی محمد آقاجری

ققنوس

۲۰٪۸۸۰٬۰۰۰۷۰۴٬۰۰۰تومان
جلد کتاب اورجینال تاریخ بی خردی-The March of Folly-R
۲۰٪۱٬۷۹۵٬۰۰۰۱٬۴۳۶٬۰۰۰تومان
جلد کتاب تاریخ با غرغرهای اضافه (2) این‌نقشه‌بزرگ (آفرینگان)
۲۰٪۱۹۵٬۰۰۰۱۵۶٬۰۰۰تومان
جلد کتاب تاریخ با غرغرهای اضافه (3) نخستین‌تجربه (آفرینگان)
۲۰٪۵۸۵٬۰۰۰۴۶۸٬۰۰۰تومان
جلد کتاب مقدمه

علیرضا مشایخی

موسسه فرهنگی و هنری ماهور

۵٪۱۶۰٬۰۰۰۱۵۲٬۰۰۰تومان
جلد کتاب شاهزاده خانم ایرانی

مسعود کوهستانی‌نژاد

دنیای اقتصاد

۱۰٪۵۲۰٬۰۰۰۴۶۸٬۰۰۰تومان
جلد کتاب آیا قرن آمریکا به پایان رسیده است؟

جوزف نای

ترجمه‌ی ایوب فرخنده

دنیای اقتصاد

۱۰٪۱۳۰٬۰۰۰۱۱۷٬۰۰۰تومان
جلد کتاب جزایر ایرانی خلیج فارس

مسعود کوهستانی‌نژاد

دنیای اقتصاد

۱۰٪۳۲۵٬۰۰۰۲۹۲٬۵۰۰تومان
جلد کتاب دیروز و امروز یک ملت

کرم اکتم

ترجمه‌ی احمد موثقی

دنیای اقتصاد

۱۰٪۳۶۴٬۰۰۰۳۲۷٬۶۰۰تومان
جلد کتاب فرهنگ ایران و تمدن جهان

ریچارد فولتز

ترجمه‌ی زهرا شجاعی

دنیای اقتصاد

۱۰٪۲۶۰٬۰۰۰۲۳۴٬۰۰۰تومان
جلد کتاب مگنا کارتا

دیوید استارکی

ترجمه‌ی نیایش امیدی

دنیای اقتصاد

۱۰٪۱۳۰٬۰۰۰۱۱۷٬۰۰۰تومان
جلد کتاب سقوط 1177

اریک اچ.کلاین

ترجمه‌ی امیر قاجارگر، فاطمه شمسی

دنیای اقتصاد

۱۰٪۳۲۵٬۰۰۰۲۹۲٬۵۰۰تومان
جلد کتاب نبرد تفسیرها و غنی سازی اورانیوم در ایران
۱۰٪۱۹۵٬۰۰۰۱۷۵٬۵۰۰تومان
جلد کتاب اسلام قاره سیاه

محمد شقرون

ترجمه‌ی عبدالله ناصری‌طاهری

نگاه معاصر، دلیل ما

۲۰٪۷۰٬۰۰۰۵۶٬۰۰۰تومان
جلد کتاب داستان معرفت تاریخی در سه پرده

هیپولیت تن

ترجمه‌ی رضا وسمه گر

دنیای اقتصاد

۱۰٪۱۶۹٬۰۰۰۱۵۲٬۱۰۰تومان
جلد کتاب گل : تاریخ فرهنگی و اجتماعی فوتبال نوین

فابین برندل، کریستین کولر

ترجمه‌ی مفید علیزاده، داوود حیدری

دنیای اقتصاد

۱۰٪۷۸٬۰۰۰۷۰٬۲۰۰تومان
جلد کتاب انقلاب و نفت

مهدی احمدی

دنیای اقتصاد

۱۰٪۳۶۴٬۰۰۰۳۲۷٬۶۰۰تومان
جلد کتاب اندیشه های تمدنی آیت الله حاج شیخ محمدرضا کلباسی اشتری (به انضمام دو رساله در شرح حال ایشان)
۱۵٪۴۲۰٬۰۰۰۳۵۷٬۰۰۰تومان

درباره‌ی تاریخ

چرا خیابانی که هر روز از آن رد می‌شویم این اسم را دارد؟ چرا مرزها این‌جا کشیده شده‌اند؟ چرا نفت این‌قدر در سرنوشت یک منطقه اثر داشته است؟ جواب همه‌ی این پرسش‌ها در کتاب‌های تاریخ است. این صفحه راهنمای خرید کتاب تاریخ ایران و جهان در دسته‌ی علوم انسانی و اجتماعی است؛ برای دانشجو، معلم، علاقه‌مند به گذشته و کسی که فقط می‌خواهد داستان راستین آدم‌ها را بخواند.

در ادامه از انواع کتاب تاریخ، طرز انتخاب، فرق پژوهش و روایت عمومی، خواندن با نگاه نقادانه و پیشنهاد مسیر مطالعه می‌گوییم. هر بخش را می‌توانید جدا بخوانید.

کتاب تاریخ چیست و چه فرقی با داستان دارد؟

کتاب تاریخ می‌کوشد بگوید گذشته واقعا چه بوده است، بر پایه‌ی سند، نوشته‌ی هم‌روزگاران، آثار باستانی و پژوهش. داستان تاریخی هم از گذشته می‌گوید، اما خیال در آن آزاد است. فرق مهم همین‌جاست: مورخ باید ادعایش را با مدرک نشان دهد و نویسنده‌ی رمان لازم نیست.

البته مورخ هم انسان است و انتخاب می‌کند چه چیزی را بگوید و چه چیزی را نه. برای همین دو کتاب تاریخ درباره‌ی یک دوره ممکن است تصویر متفاوتی بدهند. این عیب نیست؛ ماهیت روایت‌نویسی است. خواننده‌ی آگاه چند کتاب می‌خواند و خودش قضاوت می‌کند.

در دسته‌ی تاریخ کتاب‌جم، هم پژوهش‌های دانشگاهی هست، هم کتاب‌های عمومی و خواندنی، هم زندگی‌نامه‌ی تاریخی و هم مجموعه‌های تک‌موضوعی. برای هر کدام خواننده‌ی خودش هست.

چه نوع کتاب تاریخ برای چه کسی؟

پیش از خرید بهتر است بدانید دنبال چه هستید. سه نوع خواننده و سه نوع کتاب را می‌شود از هم جدا کرد.

خواننده‌ی عمومی

اگر فقط کنجکاو هستید و می‌خواهید بدانید فلان دوره چه بود، به کتاب‌های روان و کم‌حجم نیاز دارید که ماجرا را تعریف کنند. کتاب‌هایی که با شخصیت‌ها و رویدادها پیش می‌روند، بیشتر می‌چسبند. عنوانی مثل «خشایارشا، جهان‌گشای ناکام هخامنشی» با همان اسمش نشان می‌دهد که حول یک شخصیت تاریخی می‌گردد.

دانشجو و پژوهشگر

برای کار درسی و پژوهش، کتاب‌های دقیق‌تر با پانوشت، منبع و فهرست لازم است. این کتاب‌ها سخت‌تر خوانده می‌شوند ولی قابل استنادند. عنوانی مانند «جستاری پیرامون جنبش شیخ‌عبیدالله شمدینی» از همین دسته‌ی پژوهشی‌تر به نظر می‌رسد و به یک موضوع محدود و مشخص می‌پردازد.

علاقه‌مند به یک موضوع خاص

بعضی‌ها عاشق یک موضوع‌اند: جنگ‌های صلیبی، تاریخ نفت، باغ‌های ایرانی. برای آن‌ها کتاب‌های تک‌موضوعی بهترین‌اند. «جنگ‌های صلیبی» یا «تاریخ باغ و باغسازی در ایران» از این نوع‌اند.

اگر نمی‌دانید کدام هستید، از کتاب عمومی شروع کنید. اگر علاقه‌تان بیشتر شد، سراغ پژوهش‌های عمیق‌تر بروید.

تاریخ ایران در کتاب: از دوران باستان تا امروز

تاریخ ایران، هزاران سال را در بر می‌گیرد. برای راحتی، معمولا آن را به دوره‌ها تقسیم می‌کنند. دوران باستان با هخامنشیان و دیگر سلسله‌های پیش از اسلام. دوران میانه با تحولات پس از اسلام. و دوران معاصر که به تاریخ نزدیک به ما می‌رسد. هر دوره کتاب‌های مخصوص خودش دارد.

اگر به دوران باستان علاقه دارید، تاریخ ایران باستان کتاب‌هایی درباره‌ی هخامنشیان و دیگر دوره‌های کهن دارد. اگر قرن‌های اخیر را دوست دارید، تاریخ معاصر ایران را ببینید. این تقسیم‌بندی ساده به شما کمک می‌کند بدون گم شدن در حجم کتاب‌ها، مستقیم به سراغ دوره‌ی مورد علاقه‌تان بروید.

یک توصیه: اگر تازه شروع کرده‌اید، ابتدا یک کتاب خلاصه و عمومی درباره‌ی کل تاریخ ایران بخوانید تا نقشه‌ی کلی را بشناسید، بعد سراغ دوره‌ها بروید.

تاریخ جهان و تمدن‌ها: نگاه از بالا

گذشته‌ی ما در خلأ رخ نداده است. همسایه‌ها، تجارت، جنگ و فرهنگ همیشه با آن گره خورده‌اند. برای فهمیدن این پیوندها، تاریخ جهان و تمدن‌ها لازم است. کتاب‌هایی مثل «جنگ‌های صلیبی» نشان می‌دهند رویدادهای یک منطقه چطور بر منطقه‌های دیگر اثر گذاشته‌اند.

اگر می‌خواهید تصویر کلی‌تر داشته باشید، تاریخ جهان را ببینید. و اگر بیشتر به پیدایش و تحول تمدن‌ها، شهرها، نوشتن و کشاورزی علاقه دارید، تاریخ تمدن جای مناسبی است.

کتاب‌های عمومی درباره‌ی جهان معمولا حجیم‌اند. اگر وقت کمی دارید، کتاب‌هایی که یک موضوع یا یک قرن را انتخاب می‌کنند، مثل تاریخ مختصر نفت در خاورمیانه، فشرده‌تر و راحت‌تر خوانده می‌شوند.

نمونه‌هایی از قفسه‌ی کتاب تاریخ کتاب‌جم

موجودی کتاب‌ها هر روز به‌روز می‌شود. این چند عنوان تنوع دسته را نشان می‌دهند و درباره‌ی هر کدام فقط از روی اسم حرف می‌زنیم:

  • «خشایارشا، جهان‌گشای ناکام هخامنشی»: درباره‌ی یک پادشاه هخامنشی و دوره‌ی او.
  • «پیامبر آریایی (ریشه‌های ایرانی در کیش‌های جهانی)»: عنوانی که به ریشه‌های ایرانی در دین‌ها اشاره می‌کند.
  • «امپراتوری‌ها و آنارشی‌ها: تاریخ مختصر نفت در خاورمیانه»: از اسمش پیداست که به تاریخ نفت در یک منطقه می‌پردازد.
  • «جنگ‌های صلیبی» (ققنوس): درباره‌ی رویدادی بزرگ در تاریخ جهان، از یک ناشر مشخص.
  • «عامل چرچیل (چگونه یک انسان تاریخ‌ساز شد)»: عنوانی درباره‌ی یک شخصیت مهم سیاسی قرن بیستم.
  • «تاریخ باغ و باغسازی در ایران»: برای علاقه‌مندان تاریخ فرهنگی و باغ‌ها.
  • «جستاری پیرامون جنبش شیخ‌عبیدالله شمدینی»: پژوهشی درباره‌ی یک جنبش تاریخی مشخص.

مشخصات هر کتاب، از جمله نویسنده و مترجم و ناشر، در صفحه‌ی خودش است. پیش از سفارش بد نیست چند دقیقه صرف خواندن آن کنید.

کتاب ترجمه یا تألیف؟ نکته‌ای برای تاریخ‌خوان‌ها

در این قفسه، چه نویسنده ایرانی باشد و چه غیرایرانی، دو نوع کتاب داریم. تألیف، یعنی نویسنده‌ی ایرانی مستقیم به فارسی نوشته. ترجمه، یعنی نویسنده‌ی خارجی به زبان دیگری نوشته و مترجم آن را به فارسی درآورده. هر دو ارزش دارند. ترجمه‌ها نگاه بیرونی به تاریخ ما یا نگاه دیگران به تاریخ جهان را می‌دهند و تألیف‌ها زاویه‌ی نگاه درونی را.

در ترجمه‌ی چنین کتاب‌هایی، دقت مترجم اهمیت دارد. نام‌های خاص، تاریخ‌ها و اصطلاح‌ها باید درست منتقل شوند. اگر ترجمه‌ی خوبی است، معمولا پانوشت و توضیح برای نام‌های ناآشنا دارد. مشخصات کتاب نام مترجم را نشان می‌دهد.

برای داشتن دید متوازن، سعی کنید هر دو نوع را بخوانید. کسی که فقط تألیف داخلی بخواند یا فقط ترجمه، نگاهش یک‌سویه می‌ماند.

با چشم باز بخوانید: چطور کتاب تاریخ را نقادانه بخوانیم؟

هیچ روایتی حقیقت مطلق نیست؛ روایتی از گذشته است بر پایه‌ی مدارک. چند پرسش ساده به شما کمک می‌کند با هوشیاری بخوانید.

  1. نویسنده کیست و چه زمینه‌ای دارد؟ پژوهشگر است یا نویسنده‌ی عمومی؟
  2. مدارک و منابع کتاب چیست؟ آیا پانوشت و فهرست منابع دارد؟
  3. آیا نویسنده فقط یک نگاه را نشان می‌دهد یا نظرهای مخالف را هم می‌گوید؟
  4. کتاب چه زمانی نوشته شده؟ پژوهش‌های تازه ممکن است برداشت‌های قدیمی را تغییر داده باشند.
  5. آیا لحن کتاب بیش از حد قاطع است؟ ادعاهای بزرگ به مدرک بزرگ نیاز دارند.

این پرسش‌ها به معنای بدگمانی نیستند؛ فقط نشانه‌ی احترام به گذشته‌اند. یک مورخ خوب خودش هم شما را به همین پرسیدن دعوت می‌کند.

تاریخ و موضوع‌های حساس: بی‌طرفی و احترام

تاریخ گاهی به رویدادهایی می‌پردازد که هنوز برای مردم حساس‌اند: جنگ‌ها، تغییر حکومت‌ها، اختلاف‌های دینی و قومی. کتاب‌ها هم نگاه‌های مختلفی دارند. ما به‌عنوان کتاب‌فروش جانب هیچ‌کدام را نمی‌گیریم؛ فقط می‌گوییم پیش از خرید توضیح کتاب و نام ناشر و نویسنده را ببینید و اگر موضوعی برایتان اهمیت دارد، چند کتاب از نگاه‌های مختلف بخوانید.

نوشته‌ی خوب، شفاف و مستند است و با احترام نسبت به همه‌ی گروه‌ها نوشته می‌شود. اگر کتابی از همان صفحه‌ی اول توهین یا تحقیر می‌کند، به احتمال زیاد پژوهش نیست.

و اگر می‌خواهید گذشته را از زبان کسانی بشنوید که آن را زیسته‌اند، تاریخ شفاهی با مصاحبه و روایت شاهدان، تجربه‌ی دیگری می‌دهد.

تاریخ از زبان آدم‌ها: خاطره، زندگی‌نامه و روایت شاهد

گذشته فقط سلسله‌ها و جنگ‌ها نیست. زندگی آدم‌های معمولی هم بخشی از آن است. خاطرات، زندگی‌نامه‌ها و مصاحبه‌ها، از گذشته چیزهایی می‌گویند که در کتاب‌های رسمی نیست: بوی خانه، ترس شب‌ها، شوخی‌های خیابان.

برای این نوع کتاب‌ها، زندگی‌نامه و خاطرات را ببینید. اگر به روزهای جنگ و روایت آن علاقه دارید، دفاع مقدس و خاطرات جنگ هم قفسه‌ی مخصوص خودش را دارد.

این کتاب‌ها معمولا روایت شخصی‌اند و شخصی بودنشان هم ارزش است و هم محدودیت. ارزش، چون صدای واقعی یک آدم است. محدودیت، چون هر کس فقط بخشی از ماجرا را دیده. بهترین کار این است که خاطره را کنار کتاب تاریخ بخوانید.

مسیر مطالعه‌ی پیشنهادی برای تازه‌کار

اگر تازه به گذشته علاقه‌مند شده‌اید و نمی‌دانید از کجا شروع کنید، این مسیر پیشنهاد ماست. ماه اول: یک کتاب عمومی و روان درباره‌ی دوره‌ای که کنجکاوش هستید. این کتاب نباید بیش از حد قطور باشد. ماه دوم: کتابی درباره‌ی یک شخصیت آن دوره، چون شخصیت‌ها ماجرا را زنده می‌کنند. ماه سوم: یک کتاب تک‌موضوعی، مثل تاریخ نفت یا تاریخ باغ، تا ببینید تاریخ در زندگی جاری چطور اثر می‌گذارد.

بعد از سه ماه، می‌توانید تصمیم بگیرید کدام دوره یا موضوع شما را بیشتر می‌گیرد و عمیق‌تر شوید. نقشه هم بخرید یا کنار دست داشته باشید، چون در تاریخ مکان به اندازه‌ی زمان اهمیت دارد.

و یادتان باشد لازم نیست همه‌ی کتاب را با یک نفس بخوانید. تاریخ را می‌شود در چند نشست، با استراحت و مکث خواند. فصل را تمام کنید، یک یادداشت کوتاه بنویسید و بعد ادامه بدهید.

شخصیت‌ها در روایت گذشته: از پادشاه باستانی تا سیاستمدار قرن بیستم

یکی از جذاب‌ترین راه‌های ورود به گذشته، از در شخصیت‌هاست. آدم‌ها را بهتر از رویدادها به خاطر می‌سپاریم. وقتی کتابی درباره‌ی یک پادشاه هخامنشی می‌خوانید، همراه او از دربار و لشکرکشی و تصمیم‌ها سر درمی‌آورید. وقتی کتابی درباره‌ی سیاستمداری از قرن بیستم می‌خوانید، جنگ‌ها و مذاکره‌ها از چشم یک نفر دیده می‌شوند.

البته زندگی‌نامه‌ی یک شخصیت همیشه از دید نویسنده‌اش است. ممکن است نویسنده او را ستایش کند یا نکوهش. برای همین بهتر است درباره‌ی یک شخصیت مهم بیش از یک کتاب بخوانید تا تصویر متعادل‌تری به دست آورید. عنوان‌هایی مثل «خشایارشا، جهان‌گشای ناکام هخامنشی» یا «عامل چرچیل» از اسم‌شان پیداست که حول یک نفر می‌گردند؛ برای اطمینان از نگاه و ادعاهای هر کدام، صفحه‌ی خود کتاب را ببینید.

شخصیت‌ها نقطه‌ی شروع خوبی‌اند، اما فقط شروع. بعد از آشنایی با آدم اصلی، کنجکاو می‌شوید که دورانش چه بود و چه کسان دیگری در آن بودند. همین کنجکاوی، مسیر را به سمت مطالعه‌ی عمیق‌تر می‌برد.

نفت، سیاست و منطقه: فهمیدن یک موضوع پیچیده

بعضی موضوع‌ها را بدون پس‌زمینه نمی‌شود فهمید. نفت در خاورمیانه یکی از آن‌هاست: چگونه کشف شد، چه کسانی بر آن اثر گذاشتند، چه رقابت‌ها و توافق‌هایی شکل گرفت و چه پیامدهایی برای مردم منطقه داشت. عنوانی مثل «امپراتوری‌ها و آنارشی‌ها: تاریخ مختصر نفت در خاورمیانه» با اسم «تاریخ مختصر» خود را کتابی فشرده معرفی می‌کند و برای کسی که وقت کم دارد ولی می‌خواهد تصویر کلی داشته باشد، مناسب به نظر می‌رسد.

این موضوع‌ها مستعد بحث و اختلاف نظرند. بعضی نویسنده‌ها بر نقش قدرت‌های بزرگ تأکید می‌کنند و بعضی بر نقش دولت‌های محلی. بهترین کار این است که کتاب را با ذهن باز بخوانید، نتیجه‌گیری را به عجله نکنید و اگر موضوع برایتان مهم است، کتاب دیگری را هم کنارش بگذارید.

کتاب‌های مختصر برای شروع عالی‌اند، اما کاملا کافی نیستند. اگر بعد از خواندن آن، پرسش‌های تازه‌ای در ذهن‌تان شکل گرفت، یعنی کتاب کار خودش را کرده است؛ حالا سراغ مطالعه‌ی عمیق‌تر بروید.

جنگ‌های صلیبی و دیدار فرهنگ‌ها

برخی رویدادهای بزرگ در دنیا چند قرن ادامه یافته‌اند و روایت آن‌ها بسته به اینکه از کدام سو نگاه شود فرق می‌کند. جنگ‌های صلیبی از همین دسته است. کتابی با نام «جنگ‌های صلیبی» که از یک ناشر شناخته‌شده منتشر شده و شماره‌ی مجموعه هم دارد، بخشی از یک سری کتاب است. پیش از خرید، ببینید نویسنده کیست و مجموعه چه هدفی دارد.

در خواندن چنین موضوعی، توجه به منشأ منبع اهمیت دارد. نویسنده‌ی اروپایی و نویسنده‌ی خاورمیانه‌ای ممکن است تأکیدهای متفاوتی داشته باشند. خواندن هر دو، دید کامل‌تری می‌دهد. این حرف درباره‌ی هر رویداد بزرگی صدق می‌کند: هر چه از منابع بیشتری بخوانید، تصویر کامل‌تر است.

احترام به همه‌ی طرف‌ها هم اصل است. کتابی که با نگاه محترمانه نوشته شده باشد، حتی اگر با آن مخالف باشید، مفیدتر از کتابی است که فقط شما را همراه با احساسات هم‌جهت می‌کند.

گذشته‌ی شهر و خانواده‌ی خودتان را هم بخوانید

گذشته فقط مال پادشاهان و جنگ‌ها نیست. هر شهر، محله و خانواده گذشته‌ی خودش را دارد. بسیاری از خوانندگان کنجکاو می‌شوند بدانند شهرشان چه بوده، چه کسانی در آن زندگی می‌کردند و چه چیزهایی تغییر کرده است. کتاب‌هایی درباره‌ی باغ‌ها، بناها و زندگی روزمره، این کنجکاوی را جواب می‌دهند.

اگر بخواهید گذشته‌ی خانواده‌تان را هم ثبت کنید، از بزرگ‌ترها بخواهید خاطراتشان را تعریف کنند و یادداشت کنید. این روایت‌ها گنجی است که با رفتن آدم‌ها از بین می‌رود. کتاب‌های درباره‌ی روش نگارش خاطره و مصاحبه هم به شما راه می‌دهند.

یک ایده‌ی ساده: هر بار که کتابی درباره‌ی دوره‌ای می‌خوانید، از خودتان بپرسید «در آن دوره، خانواده‌ی من کجا بود و چه می‌کرد؟» این سؤال گذشته را شخصی و ملموس می‌کند.

نقشه، تصویر و پانوشت: نشانه‌های یک چاپ خوب

یک کتاب تاریخ خوب فقط متن نیست. نقشه‌ها نشان می‌دهند رویدادها کجا رخ داده‌اند. جدول‌های زمانی و فهرست پادشاهان یا رویدادها به یادسپاری کمک می‌کنند. تصویرها فضای دوره را زنده می‌کنند. پانوشت‌ها و فهرست منابع به شما اجازه می‌دهند خودتان هم بروید و بخوانید.

هنگام خرید، به این چیزها نگاه کنید. کتابی که نقشه ندارد در حالی که درباره‌ی جنگ و مرز و سفر است، خواندنش سخت‌تر می‌شود. کتابی که فهرست نام‌ها دارد، برای پژوهش بسیار مفیدتر است. در توضیح کتاب یا مشخصات آن، گاهی به این‌ها اشاره می‌شود.

کیفیت چاپ هم مهم است. نقشه‌ی رنگی که با چاپ بد ناخوانا شده، فایده‌ای ندارد. اگر کتاب برای مطالعه‌ی دقیق است، به چاپ و کاغذ توجه کنید.

ابزار کنار کتاب: یادداشت، نقشه و خط زمان

خواندن کتاب درباره‌ی گذشته وقتی عمیق می‌شود که ابزار ساده‌ای کنارش داشته باشید. اول، یک دفتر کوچک برای یادداشت. نام‌های مهم، سال‌ها و نکته‌هایی که برایتان جالب بود را بنویسید. اسم‌ها در این کتاب‌ها زیادند و بدون یادداشت به‌سرعت قاطی می‌شوند.

دوم، یک نقشه. نقشه‌ی ایران و منطقه، یا نقشه‌ی جهان، را کنار دست بگذارید و هر جا نام مکانی آمد، پیدایش کنید. چیزی که فقط در ذهن بود، با نگاه به نقشه ملموس می‌شود. سوم، یک خط زمان ساده. روی کاغذ خطی بکشید و رویدادهای مهم را روی آن علامت بزنید. بعد از چند کتاب، این خط پر می‌شود و ارتباط رویدادها را می‌بینید.

چهارم، حوصله. کتاب‌های این دسته گاهی سنگین‌اند و بهتر است هر بار یک فصل بخوانید و بعد استراحت کنید. کسی که سعی کند در یک نشست صد صفحه را ببلعد، چیز زیادی به یاد نمی‌آورد. کسی که با آرامش می‌خواند و یادداشت می‌کند، چند ماه بعد هم همه‌چیز را به یاد دارد.

پنجم، بحث. اگر دوستی یا هم‌کلاسی دارید که به همین موضوع علاقه دارد، درباره‌ی آنچه خوانده‌اید با هم حرف بزنید. توضیح دادن یک موضوع به دیگری بهترین راه فهمیدن آن است.

این ابزارها هزینه‌ی چندانی ندارند اما تجربه‌ی خواندن را کاملا عوض می‌کنند. کتاب خوب به تنهایی کافی نیست؛ خواننده هم باید همراهی کند.

چرا خواندن درباره‌ی گذشته برای امروز مهم است؟

شاید بپرسید این همه وقت گذاشتن برای گذشته چه فایده‌ای دارد. جواب ساده است: بسیاری از پرسش‌های امروز ریشه در دیروز دارند. چرا مرزها این‌طورند؟ چرا بعضی رسم‌ها ماندند و بعضی رفتند؟ چرا فلان صنعت یا فلان شهر اهمیت پیدا کرد؟ کسی که از گذشته خبر دارد، امروز را عمیق‌تر می‌بیند.

خواندن این کتاب‌ها به ما تواضع هم یاد می‌دهد. می‌بینیم که آدم‌های پیش از ما هم با مشکل‌های بزرگ روبه‌رو بودند و هر کدام به شکلی از پسشان برآمدند. می‌بینیم که بسیاری از چیزهایی که امروز ثابت به نظر می‌رسند، روزی تازه بودند و روزی هم عوض می‌شوند. این نگاه، آدم را از عجله و قضاوت زودهنگام دور می‌کند.

ضمن اینکه خواندن گذشته لذت دارد. ماجراها واقعی‌اند و همین واقعی بودن، کشش عجیبی می‌دهد. گاهی حقیقت از هر قصه‌ای عجیب‌تر است.

اشتباه‌های رایج در خرید کتاب تاریخ

  1. خرید کتاب پژوهشی سنگین به‌عنوان اولین کتاب و دلسرد شدن.
  2. غفلت از سال نگارش و نسخه‌ی کتاب. پژوهش‌های تازه‌تر ممکن است تصویر را عوض کرده باشند.
  3. باور کردن هر ادعای بزرگی که در جلد یا عنوان آمده، بدون توجه به منبع.
  4. خواندن فقط یک کتاب درباره‌ی یک موضوع حساس و نتیجه‌گیری از آن.
  5. خرید جلد وسط یک مجموعه‌ی چندجلدی.
  6. بی‌توجهی به نام مترجم در کتاب‌های ترجمه.

با یک نگاه به مشخصات کتاب و کمی دقت، از همه‌ی این‌ها جلوگیری می‌شود.

کتاب تاریخ به‌عنوان هدیه

کتاب تاریخ هدیه‌ی پرمعنایی است، به شرط اینکه به موضوع مورد علاقه‌ی گیرنده بخورد. برای پدر و مادرها یا بزرگ‌ترها، کتابی درباره‌ی دورانی که خودشان زیسته‌اند یا شهر و منطقه‌ی خودشان، معمولا خاطره‌ها را زنده می‌کند. برای دانشجو، کتابی که به رشته‌اش مربوط است. برای علاقه‌مند عمومی، کتابی روان و تصویری.

اگر موضوع را نمی‌دانید، کتاب‌هایی درباره‌ی باغ و معماری یا شخصیت‌های شناخته‌شده انتخاب امنی هستند، چون برای بیشتر سلیقه‌ها جذاب‌اند. و هدیه‌دادن یک مجموعه‌ی چندجلدی را فقط وقتی انجام دهید که مطمئن باشید گیرنده به آن علاقه دارد.

برای همراهی، یک جمله‌ی دست‌نویس داخل کتاب بگذارید. این کار ساده، هدیه را شخصی می‌کند.

پرسش‌های پرتکرار درباره‌ی کتاب تاریخ

برای شروع تاریخ کدام کتاب را بخوانم؟

یک کتاب روان و کم‌حجم درباره‌ی دوره‌ای که به آن علاقه دارید. کتاب‌های درباره‌ی یک شخصیت یا یک رویداد مشخص برای شروع خوب‌اند. مشخصات و توضیح ناشر را ببینید.

فرق کتاب تاریخ و رمان تاریخی چیست؟

کتاب پژوهشی بر پایه‌ی سند است. رمانی که در گذشته می‌گذرد الهام می‌گیرد ولی خیال در آن آزاد است. اگر دقت می‌خواهید، کتاب پژوهشی بخوانید.

چطور بفهمم یک کتاب تاریخ قابل اعتماد است؟

ببینید نویسنده چه زمینه‌ای دارد، منابع را آورده یا نه، و آیا نظرهای مخالف را هم بیان کرده است. این‌ها راه‌های ساده‌ی ارزیابی‌اند و جایگزین بررسی دقیق پژوهشگر نیستند.

آیا کتاب‌های ترجمه‌شده‌ی تاریخ مناسب‌اند؟

بله، مخصوصا برای دیدن نگاه دیگران به رویدادها. به نام مترجم و ناشر توجه کنید تا ترجمه دقیق باشد.

آیا می‌توانم نسخه‌ی چاپی را آنلاین سفارش بدهم؟

بله. نسخه چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.

کتاب تاریخ برای نوجوان هم هست؟

بعضی کتاب‌های عمومی مناسب نوجوان‌اند. برای کودکان و نوجوانان، بهتر است پیش از خرید توضیح ناشر درباره‌ی گروه سنی را بخوانید.

کتاب‌های چندجلدی را باید به ترتیب خواند؟

در تاریخ معمولا بله، چون رویدادها به ترتیب زمانی می‌آیند. اما مجموعه‌هایی هم هستند که هر جلدشان موضوع مستقلی دارد. توضیحات کتاب را ببینید.

جمع‌بندی: گذشته را با دقت و کنجکاوی بخوانید

تاریخ به ما کمک می‌کند امروز را بفهمیم. برای انتخاب کتاب مناسب، نوع خواننده بودنتان را بشناسید، به نویسنده و ناشر و مترجم و منابع نگاه کنید، از کتاب عمومی شروع کنید و با نگاه نقادانه بخوانید. تاریخ خوب، هم جذاب است و هم صادق.

حالا می‌توانید کتاب‌های همین دسته را ببینید و نسخه‌ی چاپی کتاب دلخواه را آنلاین سفارش بدهید. برای دیدن دسته‌های دیگر این حوزه هم می‌توانید به علوم انسانی و اجتماعی سر بزنید. خواندن‌تان خوش.