اسناد و روزنامه‌ها می‌گویند چه اتفاقی افتاد، اما کمتر می‌گویند آن روز در کوچه‌ها چه حسی داشت، آدم‌ها از چه می‌ترسیدند و به چه امید داشتند. تاریخ شفاهی همین خلأ را پر می‌کند: تاریخ از زبان کسانی که آن را زیسته‌اند. دسته‌ی «تاریخ شفاهی» کتاب‌جم، در شاخه‌ی تاریخ، گفت‌وگوها، خاطره‌ها، گزارش‌های دست اول و کتاب‌های نظری و روشی این حوزه را کنار هم آورده است.
این صفحه برای هر کسی است که می‌خواهد بداند تاریخ شفاهی چیست، چه کتاب‌هایی در این زمینه هست، چطور باید آن‌ها را خواند و هنگام انتخاب به چه نکته‌هایی باید توجه کرد. چه دانشجوی تاریخ باشید، چه پژوهشگری که می‌خواهد خودش مصاحبه کند، چه علاقه‌مندی که فقط روایت آدم‌ها را دوست دارد.
تاریخ شفاهی دقیقا چیست؟
تاریخ شفاهی روشی برای ثبت گذشته است. پژوهشگر با کسی که شاهد یا شریک یک رویداد بوده گفت‌وگو می‌کند، گفت‌وگو را ضبط می‌کند، آن را پیاده و ویرایش می‌کند و سرانجام به شکل متن یا کتاب منتشر می‌کند. تفاوتش با یک خاطره‌نویسی ساده این است که در تاریخ شفاهی، پرسش‌ها را پژوهشگر طرح می‌کند و مصاحبه با هدف پژوهشی و بر پایه‌ی برنامه‌ی مشخص انجام می‌شود.
این روش به‌ویژه وقتی ارزشمند است که درباره‌ی موضوعی سند مکتوب کم باشد. زندگی روزمره‌ی مردم عادی، حرفه‌ها، روستاها، جنبش‌های اجتماعی و تجربه‌ی زنان و گروه‌های کم‌صدا اغلب در روزنامه‌ها و بایگانی‌ها جای کمی دارند. تاریخ شفاهی می‌تواند این صداها را ثبت کند پیش از آنکه با درگذشت راوی‌ها از میان بروند.
تفاوت تاریخ شفاهی با خاطره و زندگی‌نامه
کتاب‌فروشی‌ها معمولا این سه را کنار هم می‌گذارند، اما هر کدام قول متفاوتی به خواننده می‌دهند.
خاطره
خاطره را خود آدم می‌نویسد یا برای یک نویسنده تعریف می‌کند. تمرکزش بر تجربه‌ی شخصی است و ساختار پژوهشی ندارد. می‌تواند بسیار جذاب و صمیمی باشد.
زندگی‌نامه
زندگی‌نامه را دیگری از روی اسناد و گفت‌وگوها می‌نویسد و نگاه بیرونی دارد.
تاریخ شفاهی
تاریخ شفاهی در میانه است. روایت از زبان راوی است، اما پرسش‌ها و چارچوب را پژوهشگر تعیین کرده و اغلب مقدمه، توضیح و پانوشت دارد. خواننده در واقع دو صدا می‌شنود: صدای راوی و صدای پژوهشگر که سعی می‌کند حرف او را در بستر تاریخی بگذارد.
اگر بیشتر دنبال روایت شخصی هستید، دسته‌ی زندگی‌نامه و خاطرات را هم در کتاب‌جم ببینید. این دو دسته همسایه‌اند و خواننده‌ی یکی معمولا از دیگری هم لذت می‌برد.
خواننده‌ی تاریخ شفاهی کیست و چه می‌جوید؟
- دانشجوی تاریخ و علوم اجتماعی: منبع درسی و روش پژوهش می‌خواهد.
- پژوهشگر: دنبال مصاحبه‌های دست اول درباره‌ی موضوع تحقیق خود است.
- کسی که می‌خواهد خودش مصاحبه کند: راهنمای روش و مثال می‌جوید.
- خواننده‌ی عادی: از شنیدن روایت آدم‌ها لذت می‌برد.
- اهل یک حرفه یا نهاد: مثلا استاد دانشگاه یا شاعری که می‌خواهد سرگذشت حرفه‌اش را ببیند.
هر کدام از این گروه‌ها به کتاب متفاوتی نیاز دارند. دانشجوی تازه‌کار بهتر است اول با یک کتاب روش شروع کند، در حالی که خواننده‌ی عادی احتمالا از یک مصاحبه‌ی روایی شروع خوبی خواهد داشت.
سه نوع کتاب در دسته‌ی تاریخ شفاهی
کتاب‌های نظری و روشی
این کتاب‌ها می‌گویند تاریخ شفاهی چگونه انجام می‌شود، مصاحبه چگونه ساخته می‌شود، حافظه چقدر قابل اعتماد است و اخلاق پژوهش چه می‌گوید. عنوان‌هایی مثل «تاریخ شفاهی» و «نظریه تاریخ شفاهی» به همین حوزه مربوط‌اند. اگر می‌خواهید خودتان مصاحبه کنید، از این نوع شروع کنید. عنوان «کاربست تحلیل گفتمان انتقادی در پژوهش تاریخی» هم برای کسانی که می‌خواهند متن‌ها و روایت‌ها را با ابزار تحلیل بخوانند، جالب است.
مجموعه‌مصاحبه‌ها و روایت‌های شخصی
در این گروه، آدم‌ها از تجربه‌ی خود می‌گویند. مثلا «روایت انقلاب و انفجار (مصاحبه تاریخ شفاهی با مرتضی فضلعلی)» مصاحبه‌ای با یک راوی مشخص است. «نگاهی از درون به سازمان چریک های فدایی خلق ایران (تاریخچه گروه منشعب)» هم از نامش پیداست که تجربه‌ی درونی یک گروه سیاسی را روایت می‌کند. مسائل سیاسی حساس‌اند و باید توجه داشت که این کتاب‌ها روایت راوی‌اند، نه حکم نهایی تاریخ.
تاریخ شفاهی یک حرفه، نهاد یا منطقه
بعضی کتاب‌ها سرگذشت یک صنف یا نهاد را از زبان اهلش می‌گویند. «جامعه، دانشگاه و دانایی (تاریخ شفاهی دانشگاه تهران به روایت دکتر محمود نیلی احمدآبادی)» از دانشگاه می‌گوید. «از مشهد تا ژوهانسبورگ (تاریخ شفاهی شعر معاصر ایران/زمانه و زندگی سید عبدالله حسینی)» از شعر معاصر. «گنجینه ی شفاهی تایباد» هم به میراث شفاهی یک منطقه می‌پردازد. این کتاب‌ها برای کسانی جذاب‌اند که به حرفه یا جای خاصی علاقه دارند.
حافظه و راست‌گویی: آیا می‌شود به راوی اعتماد کرد؟
این مهم‌ترین پرسشی است که هر خواننده‌ی تاریخ شفاهی باید از خودش بپرسد. حافظه‌ی آدم‌ها دقیقه‌به‌دقیقه ضبط نمی‌کند. با گذشت سال‌ها، جزئیات فراموش می‌شود، رویدادها در ذهن جابه‌جا می‌شوند و گاهی آنچه بعدا شنیده‌ایم با آنچه دیده‌ایم قاطی می‌شود. به علاوه راوی معمولا سعی می‌کند خودش را در حالت خوب نشان بدهد.
این به معنای بی‌ارزش بودن تاریخ شفاهی نیست. روایت‌های شفاهی چیز دیگری به ما می‌دهند: نگاه، حس و معنایی که راوی از رویداد ساخته است. تاریخ‌نگاران خوب این روایت‌ها را با اسناد مقایسه می‌کنند و اگر راوی‌ها با هم فرق داشته باشند، هر دو را می‌آورند.
پس خواننده‌ی آگاه از خودش می‌پرسد: این حرف را چه کسی، چه زمانی و در چه موقعیتی گفته؟ آیا کس دیگری هم همین را می‌گوید؟ آیا سند مکتوبی هست؟ خواندن با این پرسش‌ها، لذت را کم نمی‌کند و به فهم عمیق‌تر می‌رسد.
چند کتاب نمونه و آنچه از نام‌شان برمی‌آید
- «تاریخ شفاهی» و «نظریه تاریخ شفاهی»: کتاب‌هایی برای آشنایی با خود روش.
- «روایت انقلاب و انفجار (مصاحبه تاریخ شفاهی با مرتضی فضلعلی)»: یک مصاحبه‌ی مفصل با یک راوی.
- «جامعه، دانشگاه و دانایی»: تاریخ شفاهی دانشگاه تهران از زبان یک استاد.
- «از مشهد تا ژوهانسبورگ»: تاریخ شفاهی شعر معاصر و زندگی یک شاعر.
- «گنجینه ی شفاهی تایباد»: میراث شفاهی یک شهر.
- «اصلاحات و تجربه دموکراسی در دانشگاه»: عنوانی که به تجربه‌ی نهاد دانشگاه اشاره دارد.
صفحه‌ی هر کتاب مشخصات دقیق را دارد؛ پیش از خرید حتما آن را ببینید.
تاریخ شفاهی و رشته‌های همسایه
این دسته با بسیاری از شاخه‌های تاریخ ارتباط دارد. اگر بیشتر به تاریخ نزدیک هستید، این صفحه‌ها را ببینید:
همه‌ی این‌ها زیرمجموعه‌ی دسته‌ی بزرگ‌تر تاریخ هستند. اگر هنوز نمی‌دانید کدام دوره برایتان جالب‌تر است، از آن صفحه شروع کنید.
اگر می‌خواهید خودتان تاریخ شفاهی بنویسید
خیلی‌ها وقتی یک مصاحبه‌ی خوب می‌خوانند، با خودشان می‌گویند «من هم می‌توانم با پدربزرگم یا با آدم‌های محله‌مان چنین گفت‌وگویی کنم.» درست است، و کتاب‌های روشی می‌توانند اولین راهنما باشند. چند نکته‌ی ساده را از همین حالا بدانید.
موضوع را کوچک انتخاب کنید
«تاریخ یک شهر» موضوعی بی‌انتهاست. اما «تاریخ یک نانوایی قدیمی محله» یا «خاطره‌ی معلم‌های یک مدرسه» موضوعی است که در چند ماه می‌شود انجامش داد.
پیش از مصاحبه، پیش‌کار کنید
هر چه درباره‌ی راوی و موضوع بیشتر بدانید، پرسش‌های بهتری می‌پرسید. فهرستی از پرسش‌های باز بنویسید، نه پرسش‌هایی که جواب‌شان فقط «بله» یا «نه» است.
رضایت و اخلاق
پیش از ضبط، از راوی رضایت بگیرید و بگویید حرف‌هایش چگونه استفاده می‌شود. بعضی راوی‌ها ممکن است نخواهند بخشی از حرف‌شان منتشر شود؛ باید احترام بگذارید. اخلاق پژوهش در کتاب‌های نظری این دسته توضیح داده می‌شود.
ضبط و پیاده‌سازی
صدا را در محیطی آرام ضبط کنید و بعدا با دقت پیاده کنید. تصمیم بگیرید که لهجه و مکث‌ها را حفظ می‌کنید یا متن را روان می‌کنید. این تصمیم روی حس متن اثر می‌گذارد و بهتر است در مقدمه توضیح داده شود.
ویرایش و تایید
متن را برای راوی بفرستید تا بخواند و اگر نکته‌ای اشتباه یا ناخواسته بود، اصلاح کند. این کار اعتماد راوی را بیشتر می‌کند و اشتباه‌ها را کم می‌کند.
صدا و لهجه‌ی راوی: چرا مهم است؟
یکی از زیبایی‌های تاریخ شفاهی این است که زبان راوی را حفظ می‌کند. وقتی آدمی از روستا یا شهر خودش حرف می‌زند، واژه‌ها و تعبیرهای خاص او می‌توانند خودشان یک گنجینه باشند. «گنجینه ی شفاهی تایباد» از نامش پیداست که به میراث شفاهی یک منطقه پرداخته است.
این جنبه برای علاقه‌مندان به زبان، فرهنگ عامه و مردم‌شناسی اهمیت دارد. ترانه‌های محلی، ضرب‌المثل‌ها، لطیفه‌ها و شیوه‌ی قصه‌گویی، همه چیزهایی هستند که در اسناد رسمی جایی ندارند و فقط از زبان مردم شنیده می‌شوند.
البته وقتی این روایت‌ها به نوشته تبدیل می‌شوند، بخشی از حس شنیداری‌شان از دست می‌رود. برای همین ویراستار و پژوهشگر باید تعادلی بین وفاداری به گفتار و روان بودن متن پیدا کنند. کتاب‌های روشی درباره‌ی این معضل هم بحث می‌کنند.
کتاب‌های این حوزه و دانشگاه
در سال‌های اخیر، تاریخ شفاهی در دانشگاه‌ها هم جای بیشتری پیدا کرده است. رساله‌ها و پایان‌نامه‌های بسیاری بر پایه‌ی مصاحبه نوشته می‌شوند. اگر دانشجو هستید و می‌خواهید در این مسیر پیش بروید، به این نکته‌ها دقت کنید:
- از کتاب‌های روشی شروع کنید و بعد سراغ نمونه‌های عملی بروید.
- ببینید کتاب‌های نمونه چگونه مقدمه، پیوست و فهرست نام‌ها را تنظیم کرده‌اند.
- مصاحبه‌ها را فقط منبع دست اول ندانید؛ آن‌ها را با اسناد بسنجید.
- به اخلاق پژوهش و حریم راوی جدی توجه کنید.
کتاب‌هایی مثل «کاربست تحلیل گفتمان انتقادی در پژوهش تاریخی» ابزارهای تحلیلی هم می‌دهند که به کار خواندن انتقادی روایت‌ها می‌آید.
واژه‌نامه‌ی کوتاه برای خواننده‌ی تازه‌کار
در مقدمه‌ی کتاب‌های این حوزه چند واژه بارها تکرار می‌شود. اگر معنای‌شان را بدانید، متن روان‌تر خوانده می‌شود.
راوی
کسی که خاطره و تجربه‌اش را می‌گوید. او شاهد یا شریک ماجرا بوده و حرف‌هایش مواد اصلی کتاب است.
مصاحبه‌گر
پژوهشگری که پرسش‌ها را می‌پرسد و گفت‌وگو را هدایت می‌کند. سبک او روی جواب راوی اثر می‌گذارد، برای همین معمولا در مقدمه از روشش حرف می‌زند.
پیاده‌سازی
تبدیل صدای ضبط‌شده به متن نوشته. این مرحله سخت‌تر از آن است که به نظر می‌رسد، چون گفتار پر از مکث، تکرار و جمله‌های نیمه‌تمام است.
منبع دست اول
منبعی که مستقیم از خود ماجرا آمده، مثل نامه، سند یا روایت شاهد. تاریخ شفاهی در بسیاری از موقعیت‌ها منبع دست اول تازه‌ای می‌سازد.
حافظه‌ی جمعی
آنچه یک گروه یا جامعه درباره‌ی گذشته به یاد می‌آورد و بازگو می‌کند. حافظه‌ی جمعی با تاریخ رسمی همیشه یکی نیست و بررسی فاصله‌ی این دو یکی از موضوع‌های جذاب این حوزه است.
تحلیل گفتمان
روشی برای خواندن متن‌ها که می‌پرسد گوینده چه واژه‌هایی را انتخاب کرده، چه چیزی را نگفته و این انتخاب‌ها چه معنایی می‌سازند. عنوان «کاربست تحلیل گفتمان انتقادی در پژوهش تاریخی» به همین روش اشاره می‌کند.
نگهداری از روایت‌ها: چرا ثبت مهم است؟
یکی از دلیل‌های بزرگ کار در این حوزه شتاب زمان است. هر سال کسانی که شاهد رویدادهای مهم بوده‌اند از میان می‌روند و با آن‌ها بخشی از حافظه‌ی جمعی هم می‌رود. مصاحبه‌ای که امروز ثبت نشود، شاید فردا هرگز ثبت نشود.
به همین دلیل کتاب‌هایی که به نگهداری و صیانت از روایت‌ها می‌پردازند، اهمیت ویژه‌ای دارند. عنوانی مثل «صیانت از تاریخ» از نامش پیداست که با همین دغدغه سروکار دارد. اگر به آرشیو، کتابخانه یا موزه علاقه دارید، این نوع کتاب می‌تواند نقطه‌ی شروع جالبی باشد.
ثبت روایت فقط کار پژوهشگر حرفهای نیست. خانواده‌ها هم می‌توانند حرفهای بزرگ‌ترها را ضبط کنند و نگه دارند. یک گفت‌وگوی ساده با مادربزرگ درباره‌ی کودکی‌اش، بعد از سی سال برای نوه‌هایش گنجی است که با هیچ پولی نمی‌شود دوباره ساخت.
یک هفته با یک کتاب تاریخ شفاهی: پیشنهاد برای خواندن
کتاب‌های مصاحبه‌محور معمولا حجیم‌اند و اگر بخواهید همه را یک‌جا بخوانید، خسته می‌شوید. چنین برنامه‌ای شاید کمک کند.
- روز اول: مقدمه و فهرست را بخوانید. بفهمید راوی کیست، مصاحبه‌ها کی انجام شده و ساختار کتاب چیست.
- روزهای دوم و سوم: بخش‌های نخست، که معمولا کودکی و آغاز ماجراست، را بخوانید و نکته‌های جالب را نشانه بگذارید.
- روزهای چهارم و پنجم: بخش‌های میانی را بخوانید. اینجا معمولا اوج ماجرا و رویدادهای اصلی است.
- روز ششم: بخش پایانی و نتیجه‌گیری راوی را بخوانید و با آنچه در آغاز گفته بود مقایسه کنید.
- روز هفتم: یادداشت‌هایتان را مرور کنید و بنویسید کدام حرف‌ها به نظرتان قابل بررسی بیشتر است.
این برنامه انعطاف‌پذیر است. مهم این است که هر جلسه با یک هدف کوچک بخوانید. کتابی که چند صد صفحه دارد، اگر تکه‌تکه خوانده شود، هراس‌آور نیست.
چرا مصاحبه‌ها را باید کنار هم بخوانیم؟
هیچ راویی همه‌ی ماجرا را نمی‌داند. کسی که در مرکز یک رویداد بود، تصویر دیگری دارد و کسی که در حاشیه بود، تصویر دیگر. اگر درباره‌ی یک رویداد چند کتاب مصاحبه بخوانید، خواهید دید که هر کدام قطعه‌ای از یک پازل را می‌دهند.
مثلا اگر به تاریخ دانشگاه علاقه دارید، روایت یک استاد درباره‌ی تحولات دانشگاه می‌تواند با روایت دانشجویان همان دوره فرق داشته باشد. هر دو ارزشمندند و خواندن هر دو تصویر کامل‌تری می‌دهد. عنوان‌هایی مثل «جامعه، دانشگاه و دانایی» و «اصلاحات و تجربه دموکراسی در دانشگاه» می‌توانند در کنار هم دوره‌ای از زندگی دانشگاهی را از زاویه‌های مختلف نشان دهند.
در موضوع‌های سیاسی و حساس هم همین اصل گفته می‌شود. یک منبع تنها، هر قدر صادقانه باشد، تصویر یک‌جانبه می‌دهد. خواننده‌ی آگاه چند روایت را کنار هم می‌گذارد و با احتیاط نتیجه می‌گیرد. کتاب‌فروشی فقط کتاب‌ها را در دسترس می‌گذارد و درباره‌ی درستی یا نادرستی روایت‌ها داوری نمی‌کند.
شعر، دانشگاه، منطقه: تاریخ شفاهی در حوزه‌های مختلف
یکی از جذابیت‌های تاریخ شفاهی این است که به هر حوزه‌ای می‌رسد. اگر به شعر علاقه دارید، می‌توانید از زبان شاعرها بشنوید که شعر معاصر چگونه شکل گرفت، چه محفل‌هایی بود و چه اتفاق‌هایی در پشت صحنه افتاد. اگر به دانشگاه علاقه دارید، از استادان می‌شنوید که کلاس و پژوهش در دوره‌ی آن‌ها چه شکلی داشت.
اگر به مردم‌شناسی و فرهنگ محلی علاقه دارید، کتاب‌هایی هستند که گنجینه‌ی گفتار و قصه‌ی یک شهر را ثبت کرده‌اند. و اگر به تاریخ سیاسی و اجتماعی علاقه دارید، مصاحبه‌هایی هستند که از درون یک جریان یا سازمان می‌گویند.
این تنوع باعث می‌شود که هر خواننده‌ای در این دسته چیزی برای خودش پیدا کند. حتی اگر تاریخ به معنای خشک آن را دوست ندارید، ممکن است روایت یک آدم از دنیای حرفه‌ی خودش شما را جذب کند.
چگونه کتاب مناسب را انتخاب کنیم؟
هدف‌تان را مشخص کنید
می‌خواهید روش یاد بگیرید، یک رویداد را بشناسید یا فقط قصه بشنوید؟ برای هر هدف کتاب متفاوتی لازم است.
به راوی و موضوع توجه کنید
عنوان معمولا راوی و موضوع را می‌گوید. اگر موضوع برایتان جذاب نیست، حتی مصاحبه‌ی خوب هم شما را جذب نمی‌کند.
مقدمه‌ی پژوهشگر را بخوانید
در کتاب‌های خوب، مقدمه توضیح می‌دهد مصاحبه‌ها کی، کجا و چگونه انجام شده‌اند. این اطلاعات به شما می‌گوید تا چه حد می‌توانید به متن اعتماد کنید.
به چند جلد بودن توجه کنید
بعضی مجموعه‌ها چند جلدی‌اند. ببینید که کتاب مستقل است یا بخشی از یک مجموعه.
پرسش‌هایی که هنگام خواندن هر مصاحبه بپرسید
یک فهرست کوچک از پرسش‌ها همیشه به کار می‌آید. آن را در ذهن نگه دارید یا در حاشیه‌ی کتاب بنویسید.
- راوی در چه جایگاهی بود؟ مرکز ماجرا بود یا ناظر؟
- مصاحبه چند سال بعد از رویداد انجام شده است؟
- پرسش‌ها را چه کسی طرح کرده و آیا در متن آمده‌اند؟
- آیا راوی درباره‌ی چیزی سکوت کرده یا از جواب دادن طفره رفته است؟
- آیا مصاحبه‌گر روایت را با سند یا روایت دیگر سنجیده است؟
- حس کلی متن چیست؟ راوی از رویداد رضایت دارد، پشیمان است یا دلتنگ؟
پاسخ به این پرسش‌ها لازم نیست همیشه دقیق باشد. همین‌که آن‌ها را بپرسید، خواندن‌تان از مصرف صرف به تحلیل تبدیل می‌شود. و این همان چیزی است که پژوهشگران حرفهای هم در کار خود انجام می‌دهند.
یک نکته‌ی آخر: تاریخ شفاهی مثل گفت‌وگویی بلند است. اگر در جایی حس کردید راوی مبالغه می‌کند یا تصویر یک‌جانبه می‌دهد، لازم نیست کتاب را کنار بگذارید. همین نشانه‌ها هم بخشی از روایت‌اند و به شما می‌گویند راوی چگونه به گذشته نگاه می‌کند.
اشتباه‌های رایج در خواندن تاریخ شفاهی
- باور کردن هر حرف به‌عنوان حقیقت مطلق: راوی نگاه خودش را می‌گوید.
- نادیده گرفتن مقدمه: مقدمه نشان می‌دهد مصاحبه با چه روشی انجام شده است.
- استفاده از یک راوی برای نتیجه‌گیری کلی: یک نفر همه‌ی جامعه نیست.
- یکی گرفتن روایت و تحلیل: گفته‌ی راوی با تحلیل پژوهشگر فرق دارد.
- بی‌توجهی به حساس بودن موضوع: در موضوع‌های سیاسی، چند روایت از طرف‌های مختلف را بخوانید.
خرید آنلاین کتاب تاریخ شفاهی
بعضی کتاب‌های تاریخ شفاهی با شمارگان کم منتشر می‌شوند و در همه‌ی کتاب‌فروشی‌ها پیدا نمی‌شوند. خرید آنلاین به شما کمک می‌کند عنوان مورد نظرتان را بدون دردسر پیدا کنید.
در کتاب‌جم نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است. پیش از سفارش، ناشر، سال چاپ و تعداد صفحه را ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
تاریخ شفاهی را از کجا شروع کنم؟
اگر خواننده‌ی عادی هستید، از یک مصاحبه‌ی روایی درباره‌ی موضوعی که دوست دارید شروع کنید. اگر دانشجو یا پژوهشگرید، یک کتاب روشی مثل «تاریخ شفاهی» یا «نظریه تاریخ شفاهی» انتخاب خوبی است.
تاریخ شفاهی چقدر قابل اعتماد است؟
مثل هر منبع دیگر، باید با احتیاط و مقایسه خوانده شود. حافظه ممکن است خطا کند و راوی نگاه شخصی دارد. اما تاریخ شفاهی چیزهایی را نشان می‌دهد که اسناد نشان نمی‌دهند، مثل حس و تجربه.
فرق تاریخ شفاهی با خاطره چیست؟
در تاریخ شفاهی، پژوهشگر پرسش‌ها را طرح می‌کند و با روش مشخص مصاحبه می‌کند. خاطره را خود آدم بدون چارچوب پژوهشی تعریف می‌کند.
آیا این کتاب‌ها درباره‌ی موضوع‌های سیاسی هم هستند؟
بله، بعضی از آن‌ها درباره‌ی رویدادها و گروه‌های سیاسی‌اند. این کتاب‌ها روایت راوی‌اند و بهتر است با روایت‌های دیگر مقایسه شوند تا تصویر کامل‌تری به دست بیاید.
می‌خواهم از پدربزرگم مصاحبه کنم؛ کدام کتاب کمک می‌کند؟
کتاب‌های روشی این دسته می‌گویند مصاحبه را چگونه آماده کنید، چه پرسش‌هایی بپرسید و چگونه صدا را ضبط و پیاده کنید. با یکی از آن‌ها شروع کنید و بعد نمونه‌های عملی را بخوانید.
آیا تاریخ شفاهی فقط درباره‌ی ایران است؟
نه، روش تاریخ شفاهی جهانی است. ولی بیشتر عنوان‌های این دسته درباره‌ی ایران و تجربه‌ی ایرانیان‌اند.
آیا برای خواندن این کتاب‌ها باید تاریخ بدانم؟
لازم نیست. کتاب‌های روایی را بدون پیش‌زمینه هم می‌شود خواند. ولی اگر کمی از رویداد بدانید، معنا و عمق آن را بهتر می‌فهمید.
جمع‌بندی: صدای آدم‌ها را بشنوید
تاریخ شفاهی به ما یادآوری می‌کند که تاریخ فقط اسم شاه و جنگ و تاریخ نیست؛ زندگی آدم‌هایی است که هر کدام روایتی دارند. با خواندن این کتاب‌ها، هم چیزهای تازه‌ای می‌فهمید و هم یاد می‌گیرید که هر روایت را با دقت بسنجید.
حالا می‌توانید کتاب‌های همین دسته را ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخه‌ی چاپی مورد نظرتان را آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود.
