خیدوفان خنختن
ترجمه‌ی تحریریه ی نشر هوپا
هوپا
تووه یانسون
ترجمه‌ی مرسده خدیور محسنی، محمود امیر یاراحمدی
هوپا
یادتان هست شبی که کسی کنار بالین‌تان نشست و قصه‌ای خواند که هنوز صدایش در گوش‌تان است؟ کتاب‌های کودک و نوجوان همین لحظه‌ها را می‌سازند: قصه‌ی شب، شعری که بچه از بر می‌شود، تصویری که نگاهش را باز می‌کند و رمانی که نوجوان را تا نیمه‌شب بیدار نگه می‌دارد. در این صفحه به عنوان راهنمای والدین، مادربزرگ‌ها، معلم‌ها و همه‌ی کسانی که برای بچه‌ها کتاب می‌خرند، می‌بینید کتاب مناسب هر سن کدام است، چه نوع کتاب‌هایی در این دسته هست و چطور بدون سردرگمی انتخاب کنید.
لحن این نوشته دوستانه است و هدفش ساده: کمک به شما تا کتابی بخرید که بچه واقعا دوست داشته باشد و بخواند. نسخه‌ی چاپی کتاب‌ها را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
کتاب چاپی برای بچه فقط متن نیست. کتابی است که می‌شود لمس کرد، ورق زد، زیر بالش گذاشت و بارها به همان صفحه برگشت. تصویرها را می‌شود با انگشت دنبال کرد، لبه‌های خشتی را می‌شود با دست گرفت و کتابی که مال خود بچه باشد، حس مالکیت و افتخار می‌دهد. همین تجربه‌ی حسی، علاقه به کتاب را در بچه شکل می‌دهد.
کتاب کودک و نوجوان در یک نکته با کتاب بزرگسال فرق دارد: خریدار و خواننده معمولا یک نفر نیستند. کسی که کتاب را انتخاب می‌کند، بزرگ‌تر است و کسی که می‌خواند، بچه. برای همین انتخاب درست هم به شناخت کودک بستگی دارد و هم به شناخت کتاب. این صفحه سعی می‌کند به هر دو کمک کند.
سن دقیق برای هر کتاب قانون سختی نیست، چون بچه‌ها با هم فرق دارند. اما یک راهنمای کلی کمک می‌کند. توضیحات هر کتاب معمولا سن مناسب را نشان می‌دهد و می‌توانید در صفحه‌ی خودش ببینید. برای فهرست کامل‌تر هم دسته‌ی بر اساس سن را ببینید.
برای کوچک‌ترها کتاب‌های خشتی، با صفحه‌های ضخیم و مقاوم، مناسب است. تصویر بزرگ، رنگ‌های روشن و متن بسیار کوتاه ویژگی این کتاب‌هاست. بچه در این سن کتاب را می‌جود، می‌کوبد و پرت می‌کند و کتاب باید مقاوم باشد. کتاب‌هایی مثل «شب و خواب و قصه» و «قصه زیبای غدیر» با نشانه‌ی «خشتی» در نامشان نشان می‌دهند که در همین قالب مقاوم منتشر شده‌اند.
در این سن بچه دوست دارد قصه‌ی کوتاه بشنود، به تصویر دقت کند و درباره‌ی آن سؤال بپرسد. کتاب‌های تصویری با متن کم و داستان ساده مناسب‌اند. عنوان‌هایی مثل «کودک باهوش (۲ سال) آموزش مقدماتی» از نامشان پیداست که با سن مشخصی سروکار دارند و به آموزش‌های مقدماتی می‌پردازند.
بچه‌ی دبستانی شروع به خواندن مستقل می‌کند. کتاب‌هایی با جمله‌های کوتاه، فصل‌های کم‌حجم و تصویر فراوان برای او خوب است. قصه‌های چندفصلی، داستان‌های شاهنامه‌ای و قصه‌های مجموعه‌ای برای این سن جذاب‌اند. «قصه های تصویری از شاهنامه مجموعه دوم» از نامش پیداست که قصه‌های شاهنامه را همراه تصویر برای بچه‌ها روایت می‌کند.
نوجوان دنبال داستان‌های عمیق‌تر، شخصیت‌هایی مثل خودش و موضوع‌های واقعی‌تر است. رمان نوجوان، داستان مصور و کتاب‌های علمی جذاب برای این سن مناسب‌اند. عنوانی مثل «انجمن مخفی کتاب» که ترجمه‌ی یک اثر خارجی است، از نامش بوی ماجرا و راز می‌دهد و برای نوجوان‌های اهل ماجرا جالب به نظر می‌رسد. برای رمان‌های این سن، دسته‌ی رمان نوجوان را ببینید.
قفسه‌ی این دسته پر از تنوع است. اگر بدانید هر نوع چه ویژگی‌ای دارد، انتخاب برای بچه‌ای که می‌شناسید ساده‌تر می‌شود.
قصه‌های سنتی، افسانه‌های ملل و داستان‌های کوتاه. بچه‌ها معمولا قصه‌ی شبانه را دوست دارند و تکرار یک قصه‌ی محبوب برایشان لذت‌بخش است. دسته‌ی قصه و افسانه نمونه‌های بیشتری دارد.
شعرهای کوتاه و آهنگین که بچه راحت از بر می‌شود. شعر به رشد زبان و حس ریتم کمک می‌کند. برای شروع، شعر کودک را ببینید.
کتابی که تصویر نقش اصلی را دارد و حتی گاهی بدون متن روایت می‌شود. برای کودکان خردسال و همچنین کسانی که هنوز نمی‌خوانند، ایده‌آل است. دسته‌ی کتاب‌های تصویری را ببینید.
کتاب‌هایی که مفهومی مثل رنگ، عدد، ادب یا مهارت زندگی را آموزش می‌دهند. نمونه‌اش «کودک باهوش» است که به آموزش‌های مقدماتی اشاره دارد. بیشتر در دسته‌ی آموزشی و مهارت‌های زندگی هست.
برای بچه‌های کنجکاو که پرسش زیاد می‌کنند: چرا آسمان آبی است، حیوانات چطور زندگی می‌کنند. از دسته‌ی علمی و دانستنی‌ها می‌توانید شروع کنید.
برای خواننده‌های نوجوانی که تصویر و داستان را با هم دوست دارند. این نوع ورود مناسبی به کتاب‌خوانی برای بچه‌هایی است که از متن‌های طولانی فرار می‌کنند. دسته‌ی داستان مصور و کمیک را ببینید.
برای این‌که حسی از تنوع این دسته داشته باشید، چند عنوان را مرور می‌کنیم. درباره‌ی هر کتاب فقط از روی نامش حرف می‌زنیم و برای جزئیات باید صفحه‌ی خود کتاب را ببینید.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و هر عنوان صفحه‌ی مستقل خودش را دارد.
گاهی در این دسته کتاب‌هایی هست که خواننده‌اش خود بزرگ‌ترهاست و درباره‌ی چگونگی برخورد با بچه‌هاست. عنوان «بدون فریاد و تنبیه کودک خود را آرام کنید» از مجموعه‌ی «ریشه» از نامش پیداست که برای والدین نوشته شده و به راه‌های آرام کردن کودک می‌پردازد. اگر می‌خواهید بیشتر درباره‌ی تربیت بخوانید، دسته‌ی روانشناسی کودک و نوجوان و فرزندپروری کتاب‌های بیشتری دارد.
باید یادآوری کنیم که کتاب تربیتی جای مشاور کودک یا روانشناس نیست. اگر نگرانی جدی درباره‌ی رفتار، رشد یا سلامت روان فرزندتان دارید، با یک متخصص مشورت کنید. کتاب‌های تربیتی ابزار گفت‌وگو و آگاهی‌اند، نه نسخه‌ی درمان.
خیلی از والدین می‌پرسند چرا بچه‌شان کتاب نمی‌خواند. جواب اغلب در محیط و رفتار ماست، نه در بچه. چند پیشنهاد ساده و آزموده را ببینید.
بخشی از خانواده‌ها دوست دارند بچه‌شان از کودکی با قصه‌های دینی و مذهبی آشنا شود. عنوان‌هایی مثل «قصه ی خوبان»، «قصه زیبای غدیر» و «بچه های مسجد» در این حال و هوا هستند. این کتاب‌ها معمولا زبان ساده و تصویر دارند و برای سنین پایین‌تر نوشته شده‌اند.
اگر می‌خواهید کتاب دینی برای بچه‌ها بخرید، توضیحات را برای سن مناسب بررسی کنید. برای مجموعه‌های بیشتر، به دسته‌ی مذهبی و معنوی هم سر بزنید. ما در این صفحه بی‌طرفانه فقط معرفی می‌کنیم و انتخاب با خانواده است.
برای این‌که مثال ملموس‌تری ببینید، چند موقعیت رایج را مرور می‌کنیم.
کتاب خشتی با تصویر بزرگ و متن یک یا دو کلمه‌ای. بخوانید و به تصویرها اشاره کنید. اسم چیزها را بگویید. لازم نیست داستان را تا آخر بخوانید؛ گاهی یک صفحه کافی است.
قصه‌های شبانه و آرام. «شب و خواب و قصه» از نامش برمی‌آید که با همین نیت نوشته شده است. قصه‌ی کوتاه و آرام بهتر از قصه‌ی پرهیجان است.
کتاب علمی و دانستنی‌ها که به سؤال‌هایش جواب بدهد و او را به پرسیدن تشویق کند.
از داستان مصور، رمان کوتاه یا داستان ماجرایی شروع کنید. لازم نیست کلاسیک باشد. مهم این است که او یک کتاب را تا آخر بخواند و حس موفقیت کند. «انجمن مخفی کتاب» با عنوانی که بوی راز می‌دهد، می‌تواند نمونه‌ای برای چنین شروعی باشد.
بیشتر وقت‌ها مشکل از سختی متن یا بی‌ربطی موضوع است. کتابی با موضوعی که واقعا دوست دارد و متنی که کمی از سطحش ساده‌تر است، این چرخه را می‌شکند.
مادری تعریف می‌کرد که دخترش اصلا اهل کتاب نبود. یک شب یک کتاب قصه‌ی کوچک برایش خرید و گفت هر شب فقط یک صفحه می‌خوانیم. اولش دختر فقط گوش می‌داد. بعد شروع کرد سؤال کردن. یک هفته بعد خودش گفت «یک صفحه‌ی دیگر». آخر ماه، کتاب را خودش تا آخر خواند.
مادر می‌گفت کار خاصی نکرد، فقط فشار نیاورد و هر شب یک صفحه را جدی گرفت. این تجربه‌ی ساده نشان می‌دهد که علاقه به کتاب با قدم‌های کوچک ساخته می‌شود و لازم نیست از اول همه‌چیز عالی باشد.
کتاب هدیه‌ی خوبی برای تولد، شروع مدرسه، سفر یا عید است. چند نکته می‌تواند هدیه‌ی شما را ماندگارتر کند. اول، سن و علاقه‌ی بچه را در نظر بگیرید. دوم، اگر می‌توانید یک جمله‌ی کوتاه و مهربان در ابتدای کتاب بنویسید. این جمله بعد از سال‌ها هم می‌ماند. سوم، برای بچه‌های خیلی کوچک از کتاب‌های خشتی و مقاوم استفاده کنید. چهارم، کتاب‌هایی که بشود با هم خواند، مثل قصه‌های مجموعه‌ای، جالب‌ترند.
برای هدیه دادن به بچه‌ای که نمی‌شناسید، کتاب‌های قصه و شعر امن‌ترین انتخاب‌اند. و اگر مطمئن نیستید، می‌توانید از پدر و مادر او بپرسید که چه چیزی دوست دارد و چه کتاب‌هایی را قبلا دارد تا تکراری نخرید.
خواندن قصه برای بچه فقط خواندن نیست، اجراست. صدای شما، مکث‌ها و لحن شخصیت‌ها قصه را زنده می‌کند. چند راز ساده هست که قصه‌خوانی را دلنشین‌تر می‌کند.
این لحظه‌ها از هر کتاب آموزشی مهم‌ترند. کتاب کودک و نوجوان بهانه‌ای است برای بودن در کنار هم.
لازم نیست کتابخانه‌ی بزرگ داشته باشید. یک قفسه‌ی کوچک با ده تا بیست کتاب در قد خود بچه کافی است. چند اصل ساده می‌تواند کمک کند.
در قفسه از هر نوع چند تا داشته باشید: قصه، شعر، تصویری، علمی و یکی دو کتاب سرگرمی. تنوع باعث می‌شود بچه بتواند بر اساس حال و هوای روز کتاب انتخاب کند.
همه‌ی کتاب‌ها را همزمان بیرون نگذارید. چند کتاب را کنار بگذارید و هر چند هفته آن‌ها را عوض کنید. کتابی که دوباره پیدا می‌شود، حس تازگی دارد.
کتاب‌هایی که بچه بیشتر دوست دارد را در جای مشخصی بگذارید و کتاب‌های آسیب‌پذیر را بالاتر. خرابی کتاب بخشی از عمر آن است و نگران نباشید.
یک گوشه با بالشتک و نور مناسب، خواندن را دعوت‌کننده می‌کند. این گوشه لازم نیست بزرگ یا گران باشد.
با گذشت زمان، سلیقه‌ی بچه را می‌شناسید و می‌توانید به مرور کتاب‌های بیشتری اضافه کنید. سفارش نسخه‌ی چاپی به صورت آنلاین ممکن است و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
نوجوانی سنی است که بچه دوست دارد خودش تصمیم بگیرد. کتابی که به او تحمیل شود، حتی اگر عالی باشد، احتمال زیادی دارد بسته بماند. پیشنهادهای ما برای والدین و معلم‌ها این است.
اول، به سلیقه‌ی او احترام بگذارید. اگر ماجرا و معما دوست دارد، رمان‌های ماجرایی بخرید. اگر شوخی دوست دارد، به سراغ داستان‌های طنز بروید. اگر تصویر برایش مهم است، داستان مصور انتخاب کنید. دوم، کتاب را در دسترس بگذارید ولی درباره‌اش موعظه نکنید. سوم، گاهی خودتان همان کتاب را بخوانید و درباره‌اش گفت‌وگو کنید. این کار ارتباط شما را با او عمیق‌تر می‌کند.
ممکن است نوجوان بخواهد کتاب‌هایی را بخواند که به نظر شما مناسب نیست. در این مورد بهتر است به جای ممنوع کردن، درباره‌ی آن حرف بزنید و دلیل نگرانی‌تان را بگویید. نوجوانی که احساس کند به او اعتماد شده، معمولا انتخاب‌های بهتری می‌کند. برای انتخاب‌های بیشتر، دسته‌ی رمان نوجوان و داستان مصور را ببینید.
معلم‌ها و مربی‌ها هم از خریداران مهم این دسته‌اند. برای کلاس یا مهدکودک، چند نکته کمک می‌کند. کتاب‌های بزرگ و پرتصویر برای قصه‌خوانی گروهی مناسب‌اند، چون همه‌ی بچه‌ها می‌توانند تصویر را ببینند. کتاب‌های شعر برای حفظ و اجرا در جمع خوب است. کتاب‌های علمی و دانستنی‌ها برای شروع بحث و پژوهش در کلاس مفیدند.
در انتخاب برای گروه، به تنوع سطح توجه کنید. در یک کلاس، بچه‌ها سطح‌های متفاوتی دارند. چند کتاب ساده و چند کتاب کمی چالش‌برانگیزتر بگذارید تا همه چیزی برای خواندن داشته باشند. و اگر مجموعه‌های شماره‌دار می‌خرید، بدانید که هر جلد مستقل هم خوانده می‌شود یا نیازمند جلد قبل است.
یکی از کاربردهای عملی کتاب برای بچه‌ها، پر کردن زمان‌های انتظار است: مطب دکتر، مسافرت طولانی، صف و مهمانی‌های کسل‌کننده. کتاب کوچک و سبک در کیف، از بسیاری از بهانه‌گیری‌ها جلوگیری می‌کند. برای سفر، کتاب‌های جیبی، داستان‌های کوتاه و کتاب‌های سرگرمی مناسب‌ترند. اگر مسافرت طولانی است، یک کتاب قصه‌ی بلندتر هم بردارید تا در ماشین بخوانید.
کتاب رنگ‌آمیزی و کاردستی هم برای این زمان‌ها عالی است، به شرطی که مداد و وسایل مورد نیاز را همراه ببرید. برای اطلاعات بیشتر، دسته‌ی سرگرمی و بازی کتاب‌هایی از این جنس دارد.
بچه‌ها با کتابی که در سفر با آن خاطره ساخته‌اند، رابطه‌ی ویژه‌ای پیدا می‌کنند. مدت‌ها بعد هم آن کتاب را به عنوان «کتاب سفر شمال» یا «کتاب مطب» به یاد می‌آورند. کتاب کودک و نوجوان می‌تواند بخشی از خاطره‌های خانوادگی شما شود.
در پایان، به یاد داشته باشید که قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و پیش از هر سفارش می‌توانید مشخصات کتاب را در صفحه‌ی خودش ببینید. خرید کتاب برای بچه‌ها نباید سخت باشد؛ کافی است بدانید او چه دوست دارد و کتابی در اندازه‌ی سن و علاقه‌اش بردارید.
کتاب‌های خشتی با تصویر بزرگ و متن بسیار کوتاه. عنوان‌هایی مثل «کودک باهوش (۲ سال)» با سن مشخص کار می‌کنند و توضیحات هر کتاب سن مناسب را نشان می‌دهد.
بسته به بلوغ و علاقه‌ی هر نوجوان فرق می‌کند. بهتر است ابتدا رمان‌های نوجوان را بخواند و به تدریج به کتاب‌های بزرگ‌تر برسد. اگر نگران محتوای کتابی هستید، توضیحات را بخوانید.
به سن مناسب، زبان ساده و تصویر توجه کنید. کتاب‌هایی با قصه‌ی کوتاه و تصویر برای سنین پایین‌تر بهتر است. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش آمده است.
بیشتر برای کودکان خردسال است چون مقاوم است و راحت در دست می‌ماند. اما بعضی بچه‌های بزرگ‌تر هم این قالب را دوست دارند.
نه. نگاه کردن به تصویر بخشی از یادگیری است. لازم نیست او را وادار به خواندن کنید. با گذشت زمان و با خواندن شما برایش، معمولا علاقه به متن هم می‌آید.
بله، بعضی عنوان‌ها مخاطبشان والدین‌اند، مثل کتابی درباره‌ی آرام کردن کودک. اما جای مشاور نیست و برای مشکل جدی باید با متخصص صحبت کرد.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. برای دیدن اطلاعات دقیق، صفحه‌ی همان کتاب را باز کنید.
کتاب کودک و نوجوان فقط برای سرگرمی نیست؛ خاطره می‌سازد. یک قصه‌ی شب، یک شعر مشترک یا یک رمان که نوجوان تا صبح می‌خواند، چیزهایی هستند که بعدها در حافظه می‌مانند. اگر یک چیز را از این صفحه به یاد بسپارید، این باشد: کتاب را با سن و علاقه‌ی بچه هماهنگ کنید و خودتان هم همراهش بخوانید.
حالا می‌توانید به دیدن کتاب‌های همین دسته بروید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخه‌ی چاپی دلخواهتان را آنلاین سفارش بدهید.
