ارشک حمیدی، کاظم اجلالی
الگو
سمانه نومیری، زهرا ساسانی، علی‌اصغر حیدری، مجتبی عارف‌نسب، شیما زهره‌وند
گاج
ارشک حمیدی، کاظم اجلالی
الگو
ریاضیات برای بعضی‌ها خاطره‌ی شیرین حل کردن یک مسئله‌ی سخت است و برای بعضی دیگر یادآور ترس از پای تخته. هر کدام از این دو گروه که باشید، قفسه‌ی کتاب‌های ریاضیات جایی برای شما دارد: از کتاب کار و تست هفتم و دهم تا فراکتال، توپولوژی و نرم‌افزارهای محاسباتی. این صفحه به شما کمک می‌کند بفهمید کدام کتاب با سطح، هدف و سلیقه‌ی شما می‌خواند، چطور بی‌ترس شروع کنید و در هر مرحله سراغ چه کتابی بروید.
اینجا هم دانش‌آموز و پدر و مادرش را راهنمایی می‌کنیم، هم دانشجو را، هم کسی را که سال‌ها از مدرسه دور شده و حالا از سر کنجکاوی می‌خواهد دوباره با اعداد دوست شود.
وقتی وارد این دسته می‌شوید، در نگاه اول عنوان‌ها بسیار متنوع‌اند. کتابی برای هفتم دبیرستان کنار کتابی درباره‌ی توپولوژی قرار می‌گیرد و هر دو در یک قفسه‌اند. برای این که سردرگم نشوید، بهتر است کتاب‌ها را به چند گروه بزرگ تقسیم کنید.
بیشترین تعداد عنوان‌ها به این گروه برمی‌گردد: دفتر و کتاب کار، تست، شب امتحان و کتاب‌های جامع پایه‌های هفتم تا دوازدهم. نمونه‌هایی مثل «دفتر ریاضی هفتم»، «کتاب کار طلایی ریاضی هفتم» یا «فاز امتحان ریاضی و آمار دهم رشته‌ی انسانی» در همین گروه‌اند. این کتاب‌ها هر کدام هدف مشخصی دارند و برای پایه و رشته‌ی معینی نوشته شده‌اند. اگر برای فرزندتان می‌خرید، پایه و رشته را دقیق ببینید.
گروه دیگر کتاب‌هایی برای دانشجوها و پژوهشگرها هستند. «مباحثی در توپولوژی عمومی و کاربردهای آن» یا «تحلیل و کنترل سیستم‌های دینامیکی چندمتغیره‌ی خطی» نمونه‌هایی از این نوع‌اند. این کتاب‌ها فرض می‌کنند شما پیش‌زمینه‌ی خوبی دارید و درس‌های پایه را گذرانده‌اید.
ریاضیات فقط کاغذ و قلم نیست. کتاب‌هایی مثل «آموزش کاربردی متلب و سیمولینک در مهندسی» نشان می‌دهند چطور با ابزار محاسباتی مسئله‌ها را حل کنیم. برای دانشجوهای مهندسی و علوم داده، این نوع کتاب‌ها پلی میان نظریه و کار واقعی می‌سازند.
«درآمدی تصویری بر فراکتال‌ها» از عنوانش پیداست که با تصویر و شکل سروکار دارد. این‌گونه کتاب‌ها برای کسانی‌اند که می‌خواهند زیبایی ریاضیات را ببینند، بدون این که درگیر اثبات‌های سنگین شوند. اگر دنبال علم‌آموزی سرگرم‌کننده هستید، علم عمومی و ترویج علم هم کنار این گروه قرار می‌گیرد.
عنوانی مثل «هوش موسیقیایی و آموزش ریاضی» نشان می‌دهد که بخشی از کتاب‌ها به شیوه‌ی یاد دادن و یاد گرفتن ریاضیات می‌پردازند. این کتاب‌ها برای معلم‌ها، مربی‌ها و والدینی مفیدند که می‌خواهند روش‌های تازه را امتحان کنند.
ترس از ریاضیات بسیار رایج است و اغلب ریشه در تجربه‌های تلخ گذشته دارد: یک معلم بداخلاق، یک امتحان بد یا حس این که من اهل ریاضی نیستم. اگر شما هم چنین حسی دارید، چند نکته می‌تواند کمک کند.
یادتان باشد که هیچ‌کس ریاضیات را یک‌شبه یاد نمی‌گیرد. حتی کسانی که بعدها ریاضی‌دان شدند، ساعت‌ها روی مسئله‌های ساده وقت گذاشته‌اند.
در دبیرستان و متوسطه‌ی اول، ریاضیات بیشترین ساعت‌های درسی را دارد و بازار کمک‌درسی هم پر از عنوان‌های مشابه است. برای این که انتخاب آسان‌تر شود، چند اصل را در نظر بگیرید.
کتاب کمک‌درسی جای کتاب درسی را نمی‌گیرد. اول مطمئن شوید مفاهیم کتاب درسی را فهمیده‌اید، بعد برای تمرین بیشتر به کتاب کار یا تست بروید. دانش‌آموزی که فقط تست می‌زند و مفهوم را نمی‌داند، با اولین سؤال متفاوت گیر می‌کند.
ریاضیات رشته‌های ریاضی، تجربی و انسانی متفاوت است. کتابی مثل «تست جامع ریاضی و آمار رشته‌ی انسانی» فقط برای همان رشته کاربرد دارد. پیش از سفارش، نام رشته و پایه را در عنوان و مشخصات کتاب ببینید تا دچار اشتباه نشوید.
وقتی کتاب درسی تغییر می‌کند، کتاب‌های کمک‌درسی هم به‌روز می‌شوند. اگر ویرایش قدیمی‌تری بخرید، ممکن است بخش‌هایی از آن با کتاب فعلی مدرسه نخواند. سال چاپ و ویرایش را در صفحه‌ی کتاب بخوانید.
اگر دانش‌آموز شما هم‌زمان درس‌های دیگر هم دارد، بد نیست به دسته‌ی فیزیک هم سر بزنید. ریاضیات و فیزیک در مدرسه دست‌به‌دست هم پیش می‌روند.
دانشجوهای مهندسی، علوم پایه و اقتصاد در سال‌های اول با ریاضیات عمومی سروکار دارند. بعدتر بسته به رشته، سراغ معادلات دیفرانسیل، جبر خطی، آمار و احتمال، توپولوژی و مباحث پیشرفته‌تر می‌روند. کتاب‌های این بخش معمولا سنگین‌اند و باید با برنامه خوانده شوند.
گاهی یک کتاب تخصصی مانند توپولوژی یا سیستم‌های دینامیکی را فقط برای پژوهش یا پایان‌نامه لازم دارید. در این صورت، مقدمه‌ی کتاب و پیش‌نیازهایی که نویسنده ذکر کرده را با دقت بخوانید. اگر خودتان را برای آن آماده نمی‌بینید، ابتدا یک کتاب مقدماتی‌تر بخوانید.
برای دانشجوهای علوم کامپیوتر و داده، ریاضیات پایه‌ی بسیاری از کارهاست. اگر دنبال ترکیب ریاضی با برنامه‌نویسی هستید، دسته‌ی کامپیوتر و فناوری هم می‌تواند مکمل خوبی باشد.
یکی از تغییرهای بزرگ در آموزش ریاضیات، ورود نرم‌افزارهاست. امروز مهندس یا دانشجو لازم نیست محاسبه‌های سنگین را با دست انجام دهد؛ نرم‌افزار این کار را می‌کند. اما برای درست استفاده کردن از نرم‌افزار باید بدانید پشت صحنه چه می‌گذرد.
کتاب‌هایی که ریاضیات و نرم‌افزار را ترکیب می‌کنند، مثل «آموزش کاربردی متلب و سیمولینک در مهندسی»، همین پل را می‌سازند. آنها معمولا با مثال کار می‌کنند و کد و مسئله را کنار هم می‌گذارند. اگر می‌خواهید ریاضیات را واقعا به کار ببرید، نه فقط آن را برای امتحان بخوانید، این نوع کتاب‌ها ارزشمندند.
هنگام انتخاب چنین کتابی، به سه نکته دقت کنید: نسخه‌ی نرم‌افزاری که کتاب آموزش می‌دهد، سطح پیش‌نیاز ریاضی که فرض می‌کند و این که مثال‌ها به رشته‌ی شما نزدیک‌اند یا نه.
برای کسانی که لازم نیست امتحان بدهند و فقط می‌خواهند از ریاضیات لذت ببرند، کتاب‌های عمومی بهترین شروع‌اند. یکی از موضوع‌های جذاب این بخش فراکتال‌هاست: شکل‌هایی که هر قسمت کوچکشان شبیه کل شکل است. «درآمدی تصویری بر فراکتال‌ها» با همین رویکرد تصویری به موضوع می‌پردازد.
ریاضیات در طبیعت هم پیدا می‌شود: در الگوی برگ‌ها، در ساحل و ابرها، در موسیقی و در معماری. اگر از این نگاه به ریاضیات بنگرید، کتاب‌هایی که شکل و الگو را نشان می‌دهند بسیار جذاب می‌شوند.
چند دلیل برای خواندن کتاب عمومی ریاضیات:
اگر به تاریخ این دانش علاقه دارید، دسته‌ی تاریخ علم را هم ببینید. بسیاری از داستان‌های جذاب ریاضیات در تاریخ آن نهفته است. کسانی که به آسمان و کیهان علاقه‌مندند هم می‌توانند نجوم و کیهان‌شناسی را کنار ریاضیات بخوانند، چون این دو رشته سال‌ها به هم گره خورده‌اند.
در بسیاری از کتاب‌های درسی و کمک‌درسی، ریاضیات و آمار با هم آمده‌اند. مثلا کتاب‌های رشته‌ی انسانی در پایه‌های دهم تا دوازدهم معمولا «ریاضی و آمار» نام دارند. دلیلش این است که آمار ابزار تحلیل داده است و بسیاری از رشته‌های علوم انسانی و اجتماعی به آن نیاز دارند.
اگر دانش‌آموز رشته‌ی انسانی هستید، با آمار سروکار زیادی خواهید داشت: میانگین، میانه، نمودارها و احتمال. این مباحث در زندگی روزمره هم به کار می‌آیند، مثلا وقتی خبری با عدد و نمودار می‌بینید و می‌خواهید بفهمید معنایش چیست.
هنگام خرید کتاب ریاضیات و آمار، ببینید کتاب هم بخش ریاضی را پوشش می‌دهد و هم آمار را. بعضی کتاب‌ها فقط یکی را دارند و باید آنها را با دقت انتخاب کنید.
اگر اسم شاخه‌ها را بدانید، انتخاب کتاب بسیار آسان‌تر می‌شود. در ادامه چند شاخه‌ی مهم را به زبان ساده معرفی می‌کنیم.
حساب با عدد و چهار عمل اصلی شروع می‌شود و جبر آن را با نماد و معادله گسترش می‌دهد. وقتی در کتاب هفتم یا هشتم با عبارت‌های جبری و معادله‌ی ساده روبه‌رو می‌شوید، در واقع اولین گام جبر را برمی‌دارید. این شاخه پایه‌ی همه‌ی بخش‌های دیگر است، پس اگر ضعف دارید، بهتر است اول همین‌جا را محکم کنید.
هندسه به شکل، اندازه و رابطه‌ی آنها می‌پردازد. برای بسیاری از دانش‌آموزها، هندسه هم لذت‌بخش‌ترین و هم ترسناک‌ترین بخش است، چون اثبات می‌خواهد و دیدن شکل. کتاب‌های هندسه معمولا نمودار و تصویر زیاد دارند. اگر تصویری فکر می‌کنید، هندسه شاید بخش موردعلاقه‌ی شما شود.
آمار با داده سروکار دارد و احتمال با شانس و عدم قطعیت. این دو در زندگی روزمره بسیار کاربرد دارند: از فهمیدن نتیجه‌ی یک نظرسنجی تا ارزیابی یک خطر. در مدرسه، این مباحث بیشتر در کتاب ریاضی و آمار می‌آیند.
حسابان، که به مفهوم تغییر و حد می‌پردازد، از پایه‌ی یازدهم و دوازدهم رشته‌ی ریاضی شروع می‌شود و در دانشگاه به شکل پیشرفته‌تری ادامه می‌یابد. این بخش پایه‌ی فیزیک، مهندسی و اقتصاد هم هست.
این شاخه به شمردن، گراف و منطق می‌پردازد و ارتباط نزدیکی با علوم کامپیوتر دارد. کتاب‌هایی مثل ریاضیات گسسته دوازدهم، اولین آشنایی با آن هستند.
توپولوژی به خاصیت‌هایی از شکل می‌پردازد که با کشیدن و خم کردن عوض نمی‌شوند. این حوزه انتزاعی است و بیشتر برای دانشجوهای ارشد و پژوهشگرها نوشته می‌شود. کتاب‌هایی مثل «مباحثی در توپولوژی عمومی و کاربردهای آن» در این گروه‌اند و برای شروع مناسب نیستند.
خواندن کتاب ریاضی با خواندن رمان فرق دارد. اگر مثل رمان از صفحه‌ی اول تا آخر بخوانید و بگذرید، احتمالا چیزی یاد نمی‌گیرید. چند روش جواب می‌دهد.
خوب است بدانید که گیر کردن طبیعی است. حتی متخصص‌ها هم ساعت‌ها روی یک صفحه می‌مانند. اگر یک مسئله را بعد از تلاش جدی حل نکردید، کمی استراحت کنید و بعدا برگردید. ذهن در زمان استراحت هم کار می‌کند و اغلب راه‌حل از جایی که انتظار نداشتید سر می‌رسد.
اگر دانش‌آموز هستید و می‌خواهید در طول سال منظم پیش بروید، این چارچوب ساده را امتحان کنید. برای هر پایه و رشته کمی فرق می‌کند، اما اصل آن یکی است.
در هر درس، بعد از کلاس همان روز چند مسئله از کتاب کار حل کنید. مهم نیست کم باشد؛ مهم این است که هر روز باشد. مطالب را همان روز مرور کنید تا فراموش نشود.
وقتی چند فصل را جلو رفتید، با کتاب تست خودتان را بسنجید. سؤال‌هایی که اشتباه کردید را علامت بزنید و به درس برگردید. زمان‌سنج بگذارید تا با شرایط امتحان آشنا شوید.
در هفته‌ی پایانی، از کتاب‌های شب امتحان و خلاصه استفاده کنید. اگر در طول سال کار کرده باشید، این مرحله بیشتر یادآوری است. اگر نه، مطمئن باشید کتاب شب امتحان جای یک سال درس نمی‌شود.
بعد از هر امتحان، اشتباه‌ها را مرور کنید. این کار برای امتحان بعدی و برای پایه‌ی بعدی مفید است، چون ریاضی هر سال روی سال قبل ساخته می‌شود.
برای داوطلب کنکور، ریاضی معمولا یکی از درس‌های پرضریب است. آمادگی برای آن سه مرحله دارد: یادگیری مفهوم، تمرین منظم و تست‌زنی زمان‌دار. بسیاری از داوطلب‌ها این مراحل را قاطی می‌کنند و از همان اول تست می‌زنند، بدون این که مفهوم را فهمیده باشند.
پیشنهاد ما این است که اول کتاب درسی و یک کتاب آموزشی کامل بخوانید، بعد تمرین‌های تشریحی حل کنید و آخر سر به تست بروید. هر بار که در تست اشتباه می‌کنید، علت را پیدا کنید: آیا مفهوم را نمی‌دانستید، محاسبه را اشتباه کردید یا وقت کم آوردید؟ هر علت درمان جداگانه‌ای دارد.
کتاب‌های مربوط به هر پایه را در دسته‌های جداگانه‌ی پایه‌ی تحصیلی هم می‌توانید ببینید. اما اگر فقط دنبال ریاضی می‌گردید، همین دسته نقطه‌ی شروع خوبی است.
برای این که پشیمان نشوید، پیش از سفارش این فهرست را مرور کنید.
مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید.
اگر پدر یا مادر دانش‌آموزی هستید که با ریاضیات مشکل دارد، شاید فکر کنید باید همه‌ی جواب‌ها را بلد باشید. لازم نیست. کافی است کنار او بنشینید و کنجکاو باشید.
چند کار ساده مؤثر است:
کتاب‌های آموزشی برای کودک و نوجوان نیز ممکن است بیشتر شبیه بازی و معما باشند. اگر فرزندتان از تمرین‌های خشک خسته است، دنبال کتابی بگردید که ریاضیات را با تصویر، داستان یا معما توضیح دهد.
کتاب پایه‌های پایین‌تر، مثل کتاب کار متوسطه‌ی اول، شروع خوبی است. کتاب‌هایی که توضیح کامل و مثال حل‌شده دارند، برای خودآموز بهترند. سطح را از خودتان پایین‌تر بگیرید تا اعتماد به نفس پیدا کنید.
کتاب کار برای تمرین منظم و تثبیت درس است، معمولا با سؤال‌های تشریحی و گام‌به‌گام. کتاب تست برای مرور و سنجش است و بیشتر سؤال چهارگزینه‌ای دارد. هر دو مفیدند، اما در زمان‌های متفاوت.
این کتاب‌ها برای مرور سریع‌اند. اگر مفهوم‌ها را در طول سال یاد گرفته‌اید، شب امتحان مفید است. اما برای یادگیری از صفر، کافی نیست و بهتر است زودتر شروع کنید.
نام رشته و پایه را در عنوان کتاب ببینید. مثلا «ریاضی و آمار دهم رشته‌ی انسانی» فقط برای همان رشته و پایه است. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش نوشته شده است.
بستگی به سطح دارد. اگر پیش‌نیازها را دارید و حوصله‌ی حل تمرین، بله. اما برای شروع، کتاب مقدماتی‌تر بهتر است. مقدمه‌ی کتاب معمولا پیش‌نیازها را می‌گوید.
کتاب‌های تصویری و شکل‌محور می‌توانند برای نوجوان‌ها جذاب باشند. برای سنین پایین‌تر به دنبال کتاب‌هایی با زبان ساده و مسئله‌های بازی‌گونه باشید. پیش از خرید یک نگاه به مشخصات کتاب بیندازید.
نه. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. اگر کتابی موجود نبود، بعدا دوباره ببینید.
ریاضیات مهارتی است که با تمرین رشد می‌کند، نه استعدادی که یا دارید یا ندارید. کتاب مناسب، در زمان مناسب، می‌تواند رابطه‌تان را با این درس عوض کند. چه دانش‌آموزی باشید که کتاب کار می‌خواهد، چه دانشجویی که مرجع تخصصی لازم دارد، چه علاقه‌مندی که دنبال زیبایی فراکتال‌هاست، در این دسته کتاب‌هایی هست که به کارتان می‌آید.
عنوان‌ها را ببینید، مشخصات هر کتاب را در صفحه‌ی خودش بخوانید و نسخه‌ی چاپی مورد نیازتان را آنلاین سفارش بدهید. برای دیدن دسته‌های دیگر علمی هم می‌توانید به علم و فناوری سر بزنید.
