جان. ام. واین
ترجمه‌ی متین تدبیر
آرمان رشد
بدن ما هر روز کاری می‌کند که کمتر به آن فکر می‌کنیم: قلب می‌تپد، ریه نفس می‌کشد، سیستم ایمنی بی‌صدا از ما محافظت می‌کند. وقتی چیزی به‌هم می‌ریزد، تازه می‌پرسیم چه شده است. دسته‌ی پزشکی و سلامت عمومی کتاب‌جم برای همین لحظه‌ها و برای پیش از آن‌ها ساخته شده است: کتاب‌هایی درباره‌ی ساختار بدن، بیماری‌ها، پیشگیری و شیوه‌ی زندگی سالم، از منبع درسی دانشجوی پزشکی تا کتاب ساده برای خانواده. در این صفحه می‌خوانید کتاب پزشکی و سلامت عمومی را چطور انتخاب کنید و از هر کتاب چه انتظاری داشته باشید.
یک نکته‌ی مهم از همین اول: کتاب پزشکی برای آگاهی و آموزش است، نه تشخیص و درمان. هر جا نگران سلامت خودتان یا نزدیکانتان هستید، پزشک را ببینید. کتاب کنار پزشک می‌نشیند و جای او را نمی‌گیرد.
خواننده‌های کتاب پزشکی و سلامت عمومی یک‌دست نیستند و همین آن را جالب می‌کند. چند گروه را در نظر بگیرید.
هر گروه کتاب متفاوتی لازم دارد و اگر کتاب نامناسب بخرید، یا آن را نمی‌فهمید یا آن‌قدر ساده است که سیرتان نمی‌کند. بقیه‌ی این صفحه به همین کمک می‌کند.
برای اینکه در میان عنوان‌ها گم نشوید، آن‌ها را به چند بخش تقسیم کنیم.
هر جا صحبت از پزشکی است، ابتدا باید ساختار و کار بدن را شناخت. کتابی مانند «آناتومی و فیزیولوژی انسانی» که در عنوانش ساختار، عملکرد و همئوستاز آمده، در همین بخش قرار می‌گیرد. این کتاب‌ها پایه‌ی بقیه‌ی دانش پزشکی‌اند و برای دانشجوها ضروری، اما برای یک خواننده‌ی عادی هم اگر صبر داشته باشد، جالب است.
این گروه سراغ بیماری‌ها و شیوه‌ی مواجهه با آن‌ها می‌رود. «درمان کاربردی بیماریهای شایع داخلی» از نامش پیداست که به بیماریهای شایع داخلی می‌پردازد و بیشتر برای اهل حرفه است. کتابی مثل «گام به گام با ECG» هم برای یادگیری خواندن نوار قلب نوشته شده و به کار دانشجوها و کادر درمان می‌آید. «پسوریازیس (بیماری صدف)» درباره‌ی یک بیماری پوستی مشخص است.
«فیزیولوژی شیردهی» از عنوانش می‌شود فهمید که به علم شیردهی می‌پردازد. مادران، مامایی‌ها و مشاوران شیردهی معمولا سراغ چنین کتاب‌هایی می‌روند تا پشتوانه‌ی علمی دانسته‌هایشان را بیشتر کنند.
عنوانی مانند «دانستنی های جراحی پلاستیک» به موضوعی می‌پردازد که کنجکاوی زیادی برانگیخته است. اگر قصد عمل دارید، این کتاب فقط برای آشنایی اولیه است و تصمیم نهایی را باید با جراح واجد شرایط بگیرید.
در این دسته کتاب‌هایی مثل «طب اکبری» که ترجمه‌ی شرح الاسباب و العلامات است، یا «شفای طبیعی» دیده می‌شود. این‌ها بیشتر برای علاقه‌مندان به تاریخ و فرهنگ طب سنتی جذاب‌اند. باید بدانید که روش‌های سنتی و مکمل همیشه با اجماع پزشکی نوین همراه نیستند و در بیماریهای جدی، نظر پزشک مقدم است.
سلامت فقط پزشک و بیمار نیست. نظام درمان، بیمه و هزینه‌ها هم بخشی از ماجراست. «اقتصاد سلامت» به همین جنبه‌ی کمتر دیده‌شده می‌پردازد. این نوع کتاب‌ها برای دانشجوهای مدیریت و سیاست‌گذاری، و کسانی که به نظام سلامت علاقه دارند مفیدند.
عنوان‌هایی مانند «قوانین نهان سلامتی» یا «کتاب بیمار خاموش» برای مخاطب عام‌اند و بر آگاهی و پیشگیری تأکید دارند. برای قضاوت درباره‌ی محتوا، بهتر است توضیحات و مشخصات هر کتاب را بخوانید.
پرسش‌های زیر را از خودتان بپرسید، پیش از آنکه کتابی را به سبد اضافه کنید.
دانشجوی پزشکی یا پرستاری معمولا با دو مشکل روبه‌روست: حجم زیاد و کمبود وقت. توصیه‌ی معمول این است که یک منبع اصلی برای هر درس انتخاب کنید و از کتاب‌های خلاصه فقط برای مرور استفاده کنید. کتاب پایه مثل آناتومی و فیزیولوژی را یک‌بار با دقت بخوانید تا بقیه‌ی درس‌ها راحت‌تر شوند.
کتاب‌های عملی مثل خواندن نوار قلب را با تمرین همراه کنید. فقط خواندن کافی نیست؛ باید نمونه ببینید و حل کنید. اگر استاد یا بخش شما فهرست منبع مشخصی دارد، همان را بگیرید، چون امتحان‌ها بر اساس همان تنظیم می‌شود. برای درس‌های مرتبط مثل زیست‌شناسی و شیمی هم می‌توانید زیست‌شناسی و شیمی را ببینید.
کتاب سلامت عمومی می‌تواند به شما کمک کند بدانید نشانه‌های هشدار چیست، چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد و چطور از خودتان مراقبت کنید. اما چند قانون ساده ایمن‌تان می‌کند.
مطالعه‌ی درست کتاب پزشکی و سلامت عمومی به شما اعتمادبه‌نفس می‌دهد تا در مطب سؤال بپرسید و تصمیم آگاهانه بگیرید.
ایران تاریخ غنی طب سنتی دارد و کتاب‌های متعددی درباره‌ی آن منتشر می‌شود. ترجمه‌ی متن‌های کهن مثل «طب اکبری» برای پژوهشگران و علاقه‌مندان به تاریخ پزشکی ارزش دارد. با این حال، هنگام خواندن چنین کتاب‌هایی به چند نکته توجه کنید.
این توصیه‌ها ضد طب سنتی نیستند؛ فقط می‌خواهند از شما محافظت کنند. کتابی که کهن است، هنوز می‌تواند شما را با فرهنگ و تاریخ ما آشنا کند.
دانش پزشکی زنده است. آنچه ده سال پیش توصیه می‌شد، شاید امروز نسخه‌ی بهتری داشته باشد. برای کتاب‌های درسی و بالینی، ویرایش جدیدتر مهم‌تر است. برای کتاب‌های تاریخی یا فرهنگی، این موضوع چندان مطرح نیست و حتی ویرایش‌های قدیمی هم ارزش دارند.
در صفحه‌ی هر کتاب می‌توانید مشخصات نشر را ببینید. پیش از خرید، اگر برای امتحان یا کار بالینی لازم دارید، مطمئن شوید همان ویرایش مورد نیاز استاد یا مرکز درمانی شماست. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود.
فرض کنید سه نفر به این صفحه آمده‌اند.
نگار دانشجوی ترم دو پرستاری است. او باید ساختار بدن را یاد بگیرد و بنابراین سراغ کتابی مثل آناتومی و فیزیولوژی انسانی می‌رود. فصل‌ها را با نقشه‌ی ذهنی خلاصه می‌کند و هر هفته یک بخش را مرور می‌کند.
آقای رضایی پدر بزرگ است و تازه فهمیده نوه‌اش مبتلا به مشکلی پوستی است. او می‌خواهد بیماری را بشناسد تا در ملاقات با پزشک بی‌خبر نباشد. کتابی درباره‌ی همان بیماری برمی‌دارد، اما از آن برای تشخیص یا تغییر درمان استفاده نمی‌کند و فقط سؤال‌هایش را یادداشت می‌کند.
سارا برای اولین بار مادر شده و می‌خواهد شیردهی را بهتر بفهمد. کتابی درباره‌ی شیردهی می‌خواند و هر جا مشکلی پیش می‌آید، با مامای خود صحبت می‌کند.
این سه نفر ساختگی‌اند، ولی الگویی را نشان می‌دهند که همیشه جواب می‌دهد: کتاب مناسب، هدف روشن و پزشک در کنار.
در کتاب‌های پزشکی و سلامت عمومی هم به این پیوند اشاره می‌شود. سلامت فقط جسم نیست. خواب، تغذیه، تحرک و آرامش روان به هم وصل‌اند. اگر موضوع مورد علاقه‌ی شما بعد روانی سلامت است، دسته‌ی علم عمومی و ترویج علم کتاب‌های آسان‌فهمی درباره‌ی بدن و ذهن دارد. اگر می‌خواهید بدانید علم پزشکی چطور به اینجا رسید، دسته‌ی تاریخ علم سرگذشت این دانش را روایت می‌کند. و برای نگاه کلی‌تر، صفحه‌ی علم و فناوری همه‌ی رشته‌های علمی را کنار هم می‌گذارد.
این روش به شما اجازه می‌دهد کتاب را به یک ابزار یادگیری تبدیل کنید، نه منبع نگرانی.
همه‌ی کتاب‌های این دسته تخصصی نیستند. بعضی نویسنده‌ها تلاش می‌کنند دانش پزشکی را به زبان ساده برای همه بیان کنند. این کتاب‌ها ارزش دارند، چون فاصله‌ی میان پزشک و مردم را کم می‌کنند. با این حال، نویسنده‌ی خوب همیشه می‌گوید کجا باید به پزشک مراجعه کرد و ادعایی فراتر از دانش رایج نمی‌کند. اگر در کتابی دیدید نویسنده هیچ ابراز احتیاطی نمی‌کند و همه‌چیز را قطعی می‌داند، به سادگی نپذیرید و از پزشک یا منابع دیگر هم بپرسید.
پرهیز از سرزنش هم در کتاب خوب دیده می‌شود. بسیاری از بیماری‌ها دلایل ژنتیکی، محیطی و اجتماعی دارند و بیمار مقصر نیست. اگر لحن کتابی شما را سرزنش می‌کند، شاید آن کتاب برای شما مناسب نباشد.
اگر هیچ پیش‌زمینه‌ای ندارید و می‌خواهید از صفر شروع کنید، پیشنهاد ساده این است که از پایه‌ها بروید. اول بدانید بدن از چه ساخته شده است: سلول‌ها، بافت‌ها، اندام‌ها و دستگاه‌ها. بعد ببینید هر دستگاه چه کاری می‌کند: گردش خون، تنفس، گوارش، عصب، غدد، پوست و حرکت. بعد از این مرحله، سراغ بیماری‌ها بروید، چون حالا می‌دانید «طبیعی» یعنی چه و می‌توانید بفهمید «بیماری» یعنی چه چیزی از مسیر خودش خارج شده است.
کتاب‌هایی که آناتومی و فیزیولوژی را در کنار هم آورده‌اند، برای همین منظور مناسب‌اند. آناتومی می‌گوید چیزها کجا هستند و چه شکلی دارند؛ فیزیولوژی می‌گوید چطور کار می‌کنند. وقتی این دو را با هم بخوانید، تصویر کامل‌تری در ذهن می‌سازید. و اگر کتاب تصویر و رنگ داشته باشد، کار آسان‌تر می‌شود. پیش از خرید، مشخصات کتاب را ببینید تا بدانید تصویری است یا نه.
تجربه نشان داده بیماری که با پزشک خوب حرف بزند، بهتر نتیجه می‌گیرد. کتاب پزشکی و سلامت عمومی می‌تواند اصطلاح‌ها را برایتان روشن کند تا در مطب گم نشوید. مثلا اگر بدانید «فشار خون»، «آزمایش قند» یا «نوار قلب» یعنی چه، راحت‌تر توضیح‌های پزشک را دنبال می‌کنید.
پیشنهاد می‌کنیم قبل از هر ملاقات یک برگه بردارید و بنویسید: چه چیزی نگرانم می‌کند؟ از چه زمانی شروع شده؟ چه دارویی مصرف می‌کنم؟ چه پرسش‌هایی دارم؟ همین برگه ساده، ملاقات کوتاه را پربارتر می‌کند. کتاب می‌تواند به پرسش‌های شما شکل بدهد، اما پاسخ‌ها را پزشک باید بدهد، چون فقط او شما را می‌شناسد.
در بسیاری از کتاب‌های سلامت عمومی چند اصل تکرار می‌شود. این اصول را نمی‌توان معجزه دانست، ولی اغلب پزشکان آن‌ها را مفید می‌دانند.
اگر بیماری زمینه‌ای دارید، برنامه‌ی غذایی یا ورزشی را با پزشک هماهنگ کنید و به‌تنهایی رژیم سخت نگیرید.
یکی از پرمخاطب‌ترین بخش‌های کتاب‌های پزشکی، مربوط به مادر و کودک است. مادر جوان معمولا با هزار پرسش روبه‌رو می‌شود: چطور شیر بدهم؟ چه وقت غذای کمکی شروع کنم؟ چرا کودک گریه می‌کند؟ کتاب‌هایی مثل «فیزیولوژی شیردهی» به بخش علمی این پرسش‌ها می‌پردازند و به مادر و مامایی کمک می‌کنند بدانند شیردهی در بدن چطور کار می‌کند.
خیلی خوب است که مادر در کنار کتاب، از مامای یا مشاور شیردهی خود هم کمک بگیرد. هر مادر و هر کودک ویژگی‌های خودش را دارد و راه‌حل کلی همیشه جواب نمی‌دهد. اگر نگرانی جدی مثل تب، اسهال یا بی‌اشتهایی طولانی هست، پیش از هر مطالعه‌ای به پزشک اطفال مراجعه کنید.
بعضی مهارت‌های پزشکی با خواندن صرف یاد گرفته نمی‌شوند. خواندن نوار قلب یکی از آن‌هاست. کتابی مثل «گام به گام با ECG» از همان عنوانش معلوم است که قدم به قدم پیش می‌رود، و برای این نوع مهارت، همین سبک مناسب است. توصیه‌ی معمول این است که هر روز چند نوار را ببینید، خودتان تفسیر کنید و بعد با پاسخ مقایسه کنید.
اگر دانشجو هستید، از استاد یا کادر بخش کمک بگیرید و نمونه‌های واقعی ببینید. کتاب خوب مثل یک مربی صبور است، اما تجربه‌ی بالینی با حضور کنار بیمار به دست می‌آید. این حرف درباره‌ی مهارت‌های دیگر مثل معاینه‌ی فیزیکی، تزریق یا کمک‌های اولیه هم صادق است.
وقتی درباره‌ی سلامت صحبت می‌کنیم، اغلب از بدن و بیماری می‌گوییم و کمتر از نظام‌های درمانی. اما اینکه چه کسی هزینه‌ی درمان را می‌پردازد، چطور بیمه کار می‌کند، و منابع محدود چگونه تقسیم می‌شوند، همه بر زندگی ما اثر دارند. کتابی مانند «اقتصاد سلامت» به این سؤال‌ها می‌پردازد و برای دانشجوی مدیریت، اقتصاد یا پزشکی که به سیاست‌گذاری علاقه دارد، جالب است.
البته این کتاب‌ها معمولا تخصصی‌اند و نیاز به کمی آشنایی با مفاهیم پایه‌ی اقتصاد دارند. اگر قصد خواندنشان را دارید، ابتدا مقدمه و فهرست کتاب را ببینید.
کتاب‌های پزشکی معمولا قطور و گران‌اند و بهتر است مراقبشان باشید. آن‌ها را در جای خشک و دور از نور مستقیم آفتاب نگه دارید. اگر کتاب سنگین است، روی میز بخوانید و آن را بی‌رویه باز نکنید تا شیرازه‌اش نشکند. برای نشانه‌گذاری از برچسب یا نشانک استفاده کنید تا به صفحه آسیب نرسد. و اگر کتاب چند جلدی است، جلدها را کنار هم و به ترتیب بچینید.
در پایان، به یاد داشته باشید که یک کتاب پزشکی وقتی ارزش دارد که خوانده شود. بهتر است به‌جای خرید ده کتاب، دو کتاب را با دقت بخوانید و یادداشت بردارید. خرید کتاب پزشکی و سلامت عمومی وقتی اثر دارد که دنبال یک هدف مشخص باشد.
بعضی بیماری‌ها یک‌شبه تمام نمی‌شوند و سال‌ها همراه آدم می‌مانند. بیماری پوستی مزمن، دردهای طولانی یا مشکل‌های گوارشی از این دسته‌اند. کسی که با چنین بیماری‌ای زندگی می‌کند، مدام با پرسش‌هایی روبه‌روست: چه چیزی بیماری را بدتر می‌کند؟ چه چیزی آرامش می‌دهد؟ چطور با آن کنار بیایم؟ کتابی که درباره‌ی یک بیماری مشخص نوشته شده، مثل «پسوریازیس (بیماری صدف)»، می‌تواند تصویر کلی به بیمار و خانواده‌اش بدهد تا بدانند با چه چیزی روبه‌رو هستند.
در عین حال، هر بدن متفاوت است. آنچه برای یک نفر جواب داده، لزوما برای دیگری جواب نمی‌دهد. پس هر چه در کتاب خواندید، با پزشک معالج در میان بگذارید. بیماری مزمن معمولا با همراهی طولانی‌مدت پزشک، رعایت دستور و صبر مدیریت می‌شود. کتاب می‌تواند حال و هوای شما را بهتر کند و احساس تنهایی را کم کند، ولی نسخه نمی‌پیچد.
در میان عنوان‌های نمونه‌ی این دسته، کتابی درباره‌ی درمان هومیوپاتی بیماریهای طیور هم دیده می‌شود. این نشان می‌دهد که مرز سلامت انسان و حیوان همیشه ثابت نیست و بعضی ناشران درباره‌ی سلامت دام و طیور هم کتاب منتشر می‌کنند. اگر پرورش‌دهنده‌ی طیور هستید، چنین کتابی را فقط یک منبع بدانید و در بیماری جدی حتما با دامپزشک مشورت کنید. سلامت حیوان هم مثل سلامت انسان نیاز به معاینه و تشخیص دارد.
هومیوپاتی یکی از روش‌های مکمل است که درباره‌ی اثرش نظرهای متفاوتی وجود دارد. اگر در کتابی با این عنوان روبه‌رو شدید، آن را با دید باز بخوانید و برای تصمیم‌های مهم، به متخصص مراجعه کنید.
حجیم، دقیق و مفصل. برای دانشجو و پزشک. گران‌تر و سخت‌تر است، اما اگر رشته‌ی شما همین است، بی‌جایگزین است. باید ویرایش و ترجمه را بررسی کنید.
کوتاه‌تر و کاربردی‌تر. مثل کتاب‌های آموزش مهارت‌های بالینی. برای کسی که می‌خواهد سریع یاد بگیرد و به کار ببندد. تمرین همراه کتاب مهم است.
به زبان ساده و برای همه. هدفش آشنایی و پیشگیری است. برای خانواده‌ها مناسب است، به شرط اینکه ادعاهای بزرگ نکند و پزشک را کنار نگذارد.
بهتر است پیش از خرید تصمیم بگیرید کدام نوع شما را راضی می‌کند. خرید کتاب اشتباه هم پول شما را می‌برد و هم انگیزه‌تان را کم می‌کند.
اگر کتابی این نشانه‌ها را نداشت، لزوما بد نیست، اما با احتیاط بیشتری بخوانیدش و با منابع دیگر مقایسه کنید.
خیر. کتاب برای آموزش و آگاهی است. تشخیص و درمان کار پزشک است، چون او شما را معاینه می‌کند و سابقه‌تان را می‌داند.
برای شروع مطالعه‌ی پزشکی و سلامت عمومی، اگر مخاطب عام هستید، کتابی با زبان ساده و مثال زیاد انتخاب کنید و مقدمه را بخوانید. کتاب‌های آناتومی و فیزیولوژی پایه هم شروع خوبی برای کنجکاوهای صبورند.
کتاب دانشجویی دقیق، پر از اصطلاح و مفصل است. کتاب عمومی ساده‌تر، کوتاه‌تر و بیشتر دنبال آگاهی است. یکی برای امتحان و کار حرفه‌ای است و دیگری برای فهم روزمره.
این کتاب‌ها ارزش تاریخی و فرهنگی دارند. اما برای درمان بیماری جدی، به پزشک مراجعه کنید و پیش از مصرف هر ترکیب سنتی نظر او را بپرسید.
برای کتاب‌های درسی و بالینی، بله معمولا. برای کتاب‌های تاریخی و فرهنگی، ویرایش اهمیت کمتری دارد.
بهتر است از خود او یا هم‌کلاسی‌هایش بپرسید چه منبعی لازم دارد. هر ترم فهرست منابع متفاوت است. اگر نتوانستید بپرسید، یک کتاب پایه مثل آناتومی و فیزیولوژی معمولا انتخاب امنی است.
بله. نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
حوزه‌ی پزشکی و سلامت عمومی وسیع است: از سلول و قلب تا خانواده، جامعه و اقتصاد. کتاب‌های این دسته به شما کمک می‌کنند بدن خودتان را بهتر بشناسید، در گفت‌وگو با پزشک آگاه‌تر باشید و اگر دانشجو هستید، منبع درست در دست داشته باشید. فقط یادتان باشد که کتاب همراه پزشک است و جانشین او نیست.
حالا می‌توانید کتاب‌های همین دسته را ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخه‌ی چاپی مناسب خودتان را آنلاین سفارش بدهید. اگر کنجکاو دنیای علم هستید، صفحه‌ی فیزیک را هم مرور کنید.