پرش به محتوای صفحه

المپیاد

این دسته کتاب‌های آمادگی المپیادهای علمی را در بر دارد؛ منابعی با مسئله‌های چالشی و آموزش روش‌های حل برای دانش‌آموزان علاقه‌مند.
کتاب‌های این دسته۱۰۷ کتاب
چینشپرفروش‌ترین
جلد کتاب نردبان المپیاد ریاضی – جبر محله اول
۱۰٪۳۵۰٬۰۰۰۳۱۵٬۰۰۰تومان
جلد کتاب نردبان المپیاد ریاضی – نظریه اعداد مرحله دوم
۱۰٪۷۴۰٬۰۰۰۶۶۶٬۰۰۰تومان
جلد کتاب نردبان المپیاد شیمی – استوکیومتری و محلول ها
۱۰٪۶۷۰٬۰۰۰۶۰۳٬۰۰۰تومان
جلد کتاب آشنایی با المپیاد ریاضی

یحیی تابش

دانشگاه صنعتی شریف

۱۲٪۸۰۰٬۰۰۰۷۰۴٬۰۰۰تومان
جلد کتاب المپیادهای شیمی

دانشگاه صنعتی شریف

۱۲٪۹۳۰٬۰۰۰۸۱۸٬۴۰۰تومان
جلد کتاب المپیاد ریاضی در ایران (جلد اول)

عبادالله محمودیان، مهران اخباریفر

دانشگاه صنعتی شریف

۱۲٪۸۳۰٬۰۰۰۷۳۰٬۴۰۰تومان
جلد کتاب المپیاد فیزیک( الکترومغناطیس)
۱۵٪۱۰۰٬۰۰۰۸۵٬۰۰۰تومان
جلد کتاب المپیاد فیزیک( موج و گرما)
۱۵٪۱۰۰٬۰۰۰۸۵٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ریاضیات انتخاب یا چگونه بدون شمارش بشماریم (ریاضیات پیش دانشگاهی-15)

ایوان نیون

ترجمه‌ی علی عمیدی

مرکز نشر دانشگاهی

۵٪۱۴۰٬۰۰۰۱۳۳٬۰۰۰تومان
جلد کتاب مسایل مسابقه های ریاضی دبیرستانی آمریکا (جلد چهارم) (ریاضیات پیش دانشگاهی-29)
۵٪۹۰٬۰۰۰۸۵٬۵۰۰تومان
جلد کتاب مسایل مسابقه های ریاضی مجارستان (جلد دوم) (ریاضیات پیش دانشگاهی-12)

یوژف کورشاک

ترجمه‌ی محمدمهدی ابراهیمی

مرکز نشر دانشگاهی

۵٪۷۰٬۰۰۰۶۶٬۵۰۰تومان
جلد کتاب مسأله‌های پیکارجوی جبرخطی

فوژن ژانگ

ترجمه‌ی آرش کریمی

فاطمی

۱۵٪۹۰۰٬۰۰۰۷۶۵٬۰۰۰تومان
جلد کتاب مسئله‌های ناب فیزیک – آزمون‌های جامع
۱۵٪۴۰۰٬۰۰۰۳۴۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب محافل ریاضی – تجربهٔ روس‌ها

د.فومین، س. گنکین، ای. ایتبرگ

ترجمه‌ی ارشک حمیدی، مهرداد مسافر

فاطمی

۱۵٪۱٬۱۰۰٬۰۰۰۹۳۵٬۰۰۰تومان
جلد کتاب گام آخر مرحله دوم المپیاد شیمی

مهدی توکل، امیرحسین باب الحوائجی، عرفان محمدی، محمدصادق زندیان، هیربد حیدری

فاطمی

۱۵٪۷۵٬۰۰۰۶۳٬۷۵۰تومان
جلد کتاب خلاقیت ریاضی – جلد اول

جورج پولیا

ترجمه‌ی پرویز شهریاری

فاطمی

۱۵٪۹۰۰٬۰۰۰۷۶۵٬۰۰۰تومان
جلد کتاب تورنمنت شهرها (۱۹۸۹-۱۹۹۳)

ب. ج. تیلور

ترجمه‌ی ارشک حمیدی

فاطمی

۱۵٪۱۰۰٬۰۰۰۸۵٬۰۰۰تومان
جلد کتاب المپیادهای شیمی ایران – مرحله دوم – ۱۳۸۴ تا ۱۳۹۳

مرتضی خلینا، پیام افتخار جهرمی، فرشید عفتی

فاطمی

۱۵٪۷۰٬۰۰۰۵۹٬۵۰۰تومان
جلد کتاب تورنمنت شهرها (۱۹۸۹-۱۹۸۴)

ب. ج. تیلور

ترجمه‌ی ارشک حمیدی

فاطمی

۱۵٪۸۵٬۰۰۰۷۲٬۲۵۰تومان
جلد کتاب ترکیبیات

علی رضا علیپور

فاطمی

۱۵٪۱٬۲۰۰٬۰۰۰۱٬۰۲۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب آشنایی با هندسه

بهمن اصلاح‌پذیر، مرتضی عالمگیر

فاطمی

۱۵٪۳۰۰٬۰۰۰۲۵۵٬۰۰۰تومان
جلد کتاب آشنایی با نظریه ی اعداد

محسن جمالی

فاطمی

۱۵٪۳۵۰٬۰۰۰۲۹۷٬۵۰۰تومان
جلد کتاب آشنایی با گراف‌ها

عبادالله محمودیان، یاسراحمدی

فاطمی

۱۵٪۳۹۵٬۰۰۰۳۳۵٬۷۵۰تومان
جلد کتاب بوم شناسی

محمد کرام الدینی

فاطمی

۱۵٪۵۵۰٬۰۰۰۴۶۷٬۵۰۰تومان
جلد کتاب منابع آموزشی برای مرحله ی اول المپیادهای علمی (آشنایی با هندسه)

بهمن اصلاح‌پذیر، مرتضی عالمگیر

ترجمه‌ی حمیدرضا نوری، مهسا کریم اللهی

فاطمی

۱۵٪۳۰۰٬۰۰۰۲۵۵٬۰۰۰تومان
جلد کتاب همگام با ریاضیات کانگورو 5 (راهنمای معلمان و والدین،زنگ حل مسئله)

جعفر اسدی گرمارودی

ترجمه‌ی نازنین جمشیدی

فاطمی

۱۵٪۳۵۰٬۰۰۰۲۹۷٬۵۰۰تومان
جلد کتاب همگام با ریاضیات کانگورو 3 (راهنمای معلمان و والدین،زنگ حل مسئله)

جعفر اسدی گرمارودی، افسانه یدالله دماوندی

ترجمه‌ی نازنین جمشیدی

فاطمی

۱۵٪۲۹۰٬۰۰۰۲۴۶٬۵۰۰تومان
جلد کتاب مباحثی در ریاضیات دبیرستانی و المپیادهای ریاضی
۲۰٪۱٬۶۵۵٬۰۰۰۱٬۳۲۴٬۰۰۰تومان
جلد کتاب بانک سوال المپیاد علوم ششم

گروه مولفان

مبتکران

۲۰٪۷۴۰٬۰۰۰۵۹۲٬۰۰۰تومان
جلد کتاب بانک سوال المپیاد علوم نهم

گروه مولفان

مبتکران

۲۰٪۷۹۰٬۰۰۰۶۳۲٬۰۰۰تومان
جلد کتاب بانک سوال المپیاد علوم هشتم
۲۰٪۷۷۰٬۰۰۰۶۱۶٬۰۰۰تومان
جلد کتاب بانک سوال المپیاد علوم هفتم

گروه مولفان

مبتکران

۲۰٪۷۵۰٬۰۰۰۶۰۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب المپیادهای فیزیک در ایران (مرحله سوم)
۲۵٪۴۰۴٬۰۰۰۳۰۳٬۰۰۰تومان
جلد کتاب الکتریسیته و مغناطیس (1)

ترجمه‌ی بسیار ناهنجاریست

خوشخوان

۲۵٪۳۴۵٬۰۰۰۲۵۸٬۷۵۰تومان
جلد کتاب ساختار تشریحی گیاهان
۲۵٪۲۴۵٬۰۰۰۱۸۳٬۷۵۰تومان
جلد کتاب مجموعه سؤالات روبوکاپ
۲۵٪۶۱۶٬۰۰۰۴۶۲٬۰۰۰تومان
جلد کتاب 104 مسئله‌ی تئوری اعداد

ترجمه‌ی سعید نعمتی

خوشخوان

۲۵٪۳۷۴٬۰۰۰۲۸۰٬۵۰۰تومان
جلد کتاب المپیادهای ریاضی در ایران (مرحله دوم)
۲۵٪۳۵۵٬۰۰۰۲۶۶٬۲۵۰تومان
جلد کتاب مسائل برگزیده ریاضی از سراسر دنیا
۲۵٪۳۲۵٬۰۰۰۲۴۳٬۷۵۰تومان
جلد کتاب المپیادهای ریاضی (مرحله اول) طبقه‌بندی شده
۲۵٪۴۱۵٬۰۰۰۳۱۱٬۲۵۰تومان
جلد کتاب المپیادهای کامپیوتر در ایران (مرحله اول)
۲۵٪۴۲۰٬۰۰۰۳۱۵٬۰۰۰تومان
جلد کتاب جبر 1

خوشخوان

۲۵٪۱۶۰٬۰۰۰۱۲۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب ترکیبیات 2

خوشخوان

۲۵٪۱۶۰٬۰۰۰۱۲۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب هندسه 1

خوشخوان

۲۵٪۱۶۰٬۰۰۰۱۲۰٬۰۰۰تومان
جلد کتاب زیست‌شناسی مولکولی
۲۵٪۴۹۰٬۰۰۰۳۶۷٬۵۰۰تومان
جلد کتاب مسایل مسابقه های ریاضی مجارستان (جلد اول) (ریاضیات پیش دانشگاهی-11)

یوژف کورشاک

ترجمه‌ی سعید فاریابی

مرکز نشر دانشگاهی

۵٪۵۰٬۰۰۰۴۷٬۵۰۰تومان
جلد کتاب المپیادهای زیست شناسی ایران – جلد دوم – ۱۳۸۴ تا ۱۳۹2

بهرام خردمند، محمدکرمی نژادرنجبر، علیرضا مجد

فاطمی

۱۵٪۵۰٬۰۰۰۴۲٬۵۰۰تومان

درباره‌ی المپیاد

مسئله‌ای را که همه‌ی همکلاسی‌ها ول کرده‌اند، هنوز روی میز شما است. دو ساعت است که رویش فکر می‌کنید و ناگهان راه حل، از جایی که انتظارش را نداشتید، پیدا می‌شود. کسی که این لحظه را چشیده باشد، می‌داند چرا بعضی نوجوان‌ها المپیاد را دوست دارند. دسته‌ی «المپیاد» کتاب‌جم برای همین دانش‌آموزهاست و برای پدر و مادرها و معلم‌هایی که می‌خواهند مسیرشان را روشن‌تر ببینند: کتاب‌های آمادگی المپیادهای ریاضی، فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی، ادبی و دیگر رشته‌ها، از مسئله‌های ساده‌ی شروع تا مسئله‌های چالشی.

در این صفحه توضیح می‌دهیم المپیاد با درس مدرسه و کنکور چه فرقی دارد، از چه سنی و با چه کتابی شروع کنیم، برای هر رشته دنبال چه منبعی بگردیم و چطور از کتاب‌های چالشی نتیجه بگیریم. آخر صفحه هم به پرسش‌هایی که خانواده‌ها زیاد می‌پرسند جواب داده‌ایم.

المپیاد چیست و چرا با درس مدرسه فرق دارد؟

المپیادهای علمی مسابقه‌هایی هستند که در آن‌ها دانش‌آموزان علاقه‌مند در رشته‌ای مثل ریاضی، فیزیک، شیمی، زیست‌شناسی، کامپیوتر، نجوم یا ادبیات با هم رقابت می‌کنند. در ایران این مسابقه‌ها چند مرحله دارند و هر مرحله دشوارتر از قبلی است. مرحله‌ی اول معمولا آزمونی گسترده است و در مرحله‌های بعد شمار شرکت‌کنندگان کمتر می‌شود.

تفاوت اصلی المپیاد با امتحان مدرسه در نوع سؤال است. سؤال مدرسه معمولا می‌پرسد «آنچه گفتیم را بلدی؟» ولی سؤال المپیاد می‌پرسد «با آنچه بلدی، می‌توانی چیزی تازه پیدا کنی؟» مسئله‌ی المپیاد معمولا یک فرمول آماده ندارد. باید فکر کرد، حالت‌ها را امتحان کرد، الگو پیدا کرد و استدلال نوشت.

همین باعث می‌شود کتاب‌های المپیاد با کتاب‌های درسی و کنکور فرق داشته باشند. کتاب کنکور روی سرعت و تکنیک تست‌زنی تأکید می‌کند. کتاب المپیاد روی فهم عمیق و خلاقیت. دانش‌آموزی که هر دو مسیر را می‌رود، به هر دو نوع کتاب نیاز دارد و نباید یکی را جای دیگری بخواند.

کتاب المپیاد را چه کسی می‌خواند؟ سه خواننده‌ی متفاوت

خریدار کتاب المپیاد همیشه یک نفر نیست. سه گروه اصلی هستند و هر کدام چیز متفاوتی می‌خواهند.

دانش‌آموز علاقه‌مند

خودش عاشق مسئله است. کتابی می‌خواهد که او را به فکر کردن وادارد و از او انتظار زیاد نداشته باشد. برای چنین دانش‌آموزی، کتاب‌هایی با مسئله‌های تدریجی و توضیح راه حل بهتر از کتاب‌های خیلی سخت است.

پدر و مادر

نمی‌دانند فرزندشان استعداد المپیاد دارد یا نه، و از کجا باید شروع کنند. نگران‌اند که فشار بیاورند یا وقت تلف کنند. توصیه‌ی ما در ادامه آمده: از سطح ساده شروع کنید و ببینید فرزندتان لذت می‌برد یا نه.

معلم و مربی

دنبال بانک مسئله و مجموعه‌ی آموزشی است تا کلاس المپیاد یا باشگاه علمی مدرسه را اداره کند. کتاب‌های مجموعه‌ای و بانک سؤال برای او مناسب‌ترند.

از کجا شروع کنیم؟ راهنمای المپیاد برای تازه‌کارها

شروع المپیاد از یک مرحله‌ی مهم می‌گذرد: علاقه. دانش‌آموزی که از حل مسئله خوشش نمی‌آید، با فشار جلو نمی‌رود. پس اول دنبال علاقه بگردید، بعد دنبال منبع.

  1. مسئله‌های ساده و بازی‌گونه. کتاب‌هایی که مسئله‌ها را با داستان و شکل می‌آورند. عنوان‌هایی مثل «همگام با ریاضیات کانگورو» و «کلاس باشگاه المپیاد ریاضی متوسط» در فهرست این دسته همین هدف را دارند.
  2. کتاب‌های مقدماتی المپیاد. کتاب‌هایی مثل «نخستین گام‌ها در المپیادهای ریاضی» که از اسمشان معلوم است برای شروع نوشته شده‌اند.
  3. کتاب‌های موضوعی. وقتی حس کردید در یک مبحث، مثل ترکیبیات یا هندسه، بیشتر لذت می‌برید، سراغ کتاب‌های همان مبحث بروید.
  4. کتاب‌های مرحله‌ی اول و بعد. وقتی آماده شدید و می‌خواهید در آزمون شرکت کنید، منابع مربوط به آن مرحله.

سن ثابتی برای شروع نیست. بعضی از دبستان با مسئله‌های کانگورو و تیزهوشان آشنا می‌شوند و بعضی در دبیرستان. مهم این است که مسئله را دوست داشته باشید. اگر مطمئن نیستید، یک کتاب ساده بخرید و ببینید فرزندتان کدام مسئله‌ها را با علاقه حل می‌کند.

المپیاد ریاضی: کتاب‌ها و مسیر

ریاضی پرطرفدارترین المپیاد است و بیشترین کتاب را دارد. مباحث معمول آن چهار شاخه‌اند: جبر، هندسه، نظریه‌ی اعداد و ترکیبیات. هر کدام شیوه‌ی فکری خودش را دارد و بهتر است دانش‌آموز هر چهار را ببیند.

در فهرست کتاب‌ها نمونه‌های متنوعی هست. «برگزیده‌ی مسأله‌های جبر و آنالیز» برای کسی است که به مسئله‌های جبری عمیق‌تر علاقه دارد. «تبدیل‌های هندسی» با شماره‌ی جلد و عنوان ریاضیات پیش‌دانشگاهی به هندسه می‌پردازد. «منابع آموزشی برای مرحله‌ی اول المپیادهای علمی (آشنایی با ترکیبیات)» به ترکیبیات و شمارش می‌پردازد که ورودی خوبی به تفکر المپیادی است.

چند توصیه‌ی عملی برای المپیاد ریاضی:

  • مسئله را قبل از دیدن راه حل حداقل چند ده دقیقه امتحان کنید. بدون کلنجار رفتن یاد نمی‌گیرید.
  • دفتر مسئله‌های حل‌نشده داشته باشید و هفته‌ای یک بار به آن برگردید.
  • راه حل را بعد از دیدن، بدون نگاه دوباره بنویسید. اگر نتوانستید، هنوز نفهمیده‌اید.
  • یک مبحث را کامل کنید و بعد سراغ بعدی بروید. پراکنده خواندن مؤثر نیست.

اگر می‌خواهید کتاب‌های ریاضی پایه‌تر را هم ببینید، در دسته‌ی ریاضی و فیزیک دنبالش بگردید.

المپیاد فیزیک، شیمی و زیست‌شناسی: علوم تجربی

در المپیادهای علوم، علاوه بر حل مسئله، فهم مفهومی هم مهم است. کتاب‌هایی مثل «المپیادهای فیزیک در ایران (مرحله‌ی اول)» برای آشنا شدن با نوع سؤال آزمون‌های فیزیک است. «شیمی آلی» و «ژنتیک کلاسیک» هم که با عنوان منابع آموزشی مرحله‌ی اول المپیادهای علمی آمده‌اند، بر مباحث خاصی از شیمی و زیست تمرکز دارند.

در این رشته‌ها یک نکته‌ی مشترک هست: کتاب درسی مدرسه پایه‌ی کار است، اما المپیاد از آن فراتر می‌رود. دانش‌آموز باید مفهوم‌ها را عمیق بداند و بتواند در موقعیت‌های تازه به کار ببرد. پس ابتدا کتاب درسی را محکم بخوانید و بعد سراغ منبع المپیادی بروید.

یک نکته‌ی مهم دیگر: بعضی مباحث المپیادی از سطح مدرسه بالاترند و ممکن است دانش‌آموز را گیج کنند. اگر جایی متوجه نشدید، ناامید نشوید؛ از معلم یا هم‌کلاسی کمک بگیرید و کمی صبر کنید. برای کتاب‌های بیشتر علوم تجربی به دسته‌ی علوم تجربی سر بزنید.

المپیاد علوم برای پایه‌های پایین‌تر

خیلی‌ها فکر می‌کنند المپیاد فقط برای دبیرستان است، اما مسابقه‌ها و کتاب‌هایی برای دوره‌ی متوسطه‌ی اول و حتی ابتدایی هم هست. «بانک سوال المپیاد علوم نهم» و «پاسخ تشریحی المپیادهای ریاضی آمریکا تیزهوشان (۵ و ۶ ابتدایی)» نمونه‌ای از این کتاب‌ها هستند. عنوان‌ها روشن می‌کنند که برای کدام پایه نوشته شده‌اند.

برای بچه‌های کوچک‌تر اصل بازی و لذت است. مسئله را با فشار و رقابت شروع نکنید. اگر دانش‌آموز با لذت مسئله حل کند، خودش راه را ادامه می‌دهد. اگر خسته شود، چند ماه استراحت هم اشکالی ندارد.

اگر فرزندتان تیزهوشان است یا می‌خواهید بدانید کتاب‌های آن مسیر چه چیزهایی دارند، دسته‌ی تیزهوشان را هم ببینید. بسیاری از کتاب‌های آن‌جا با این دسته هم‌پوشانی دارند.

المپیاد ادبی و رشته‌های دیگر

المپیاد فقط علوم و ریاضی نیست. المپیاد ادبی هم هست و در فهرست این دسته کتابی با عنوان «المپیادهای ادبی ایران ۱» می‌بینید که از مجموعه‌ی منابع آموزشی مرحله‌ی اول المپیادهای علمی است. علاقه‌مندان ادبیات، زبان فارسی و علوم انسانی هم مسیر خودشان را دارند.

المپیاد ادبی به دانستن آرایه‌ها و تاریخ ادبیات محدود نیست. درک متن، شناخت سبک و تحلیل هم در آن اهمیت دارد. کتاب‌هایی که نمونه‌ی سؤال‌های آزمون‌های قبلی را آورده‌اند، برای آشنایی با فضا مفیدند.

برای منابع علوم انسانی و ادبی می‌توانید به دسته‌ی علوم انسانی هم سر بزنید. اگر رشته‌ی دیگری مثل کامپیوتر یا نجوم مدنظرتان است، عنوان کتاب و توضیحات صفحه را بخوانید تا ببینید منبع مورد نظر برای کدام رشته است.

مرحله‌ی اول المپیاد: چطور آماده شویم؟

مرحله‌ی اول، چون معمولا آزمونی گسترده و تستی است، ویژگی‌های خودش را دارد. دانش‌آموز باید هم مفهوم را بداند، هم سرعت و دقت داشته باشد. کتاب‌هایی که «مرحله‌ی اول» در عنوانشان دارند، بر همین آزمون تمرکز دارند و نمونه‌سؤال و توضیح می‌دهند.

برای آمادگی مرحله‌ی اول:

  • اول مباحث پایه را از کتاب درسی و منابع مقدماتی محکم کنید.
  • بعد نمونه‌سؤال‌های سال‌های قبل را حل کنید و نتیجه را بسنجید.
  • غلط‌هایتان را یادداشت کنید و ببینید از چه نوع‌اند: مفهومی، محاسباتی یا بی‌دقتی.
  • زمان‌سنج بگذارید و چند نمونه‌ی کامل را در شرایط آزمون حل کنید.

دقت کنید که قواعد و برنامه‌ی هر دوره از آزمون را باید از منبع رسمی برگزارکننده بگیرید. کتاب برای تمرین است و اطلاعات ثبت‌نام و زمان‌بندی جای دیگری اعلام می‌شود.

المپیاد و کنکور: دو مسیر که می‌توانند هم‌راه باشند

دسته‌ی المپیاد در کتاب‌جم زیرمجموعه‌ی کنکور است و خانواده‌ها زیاد می‌پرسند این دو چه رابطه‌ای دارند. جواب کوتاه: هر کدام هدف خودش را دارد، اما مهارتی که از المپیاد یاد می‌گیرید، مثل فکر کردن عمیق و حل مسئله‌ی تازه، در کنکور هم کمک می‌کند.

البته زمان محدود است و دانش‌آموز باید هوشمندانه تقسیم کند. کسی که هم المپیاد کار می‌کند هم کنکور، بهتر است برنامه‌ی هفتگی روشنی داشته باشد و به سلامت و خواب خودش هم توجه کند. درباره‌ی مزیت‌ها و قوانین ورود به دانشگاه از طریق المپیاد، به منبع رسمی و مشاور مدرسه مراجعه کنید؛ قوانین ممکن است تغییر کند و ما درباره‌ی آن‌ها نظر قطعی نمی‌دهیم.

برای کتاب‌های کنکور و شاخه‌های مختلف به دسته‌ی کنکور سر بزنید و ببینید هر کدام چه دارند.

چطور مسئله‌ی چالشی را حل کنیم؟ چند روش ساده

مسئله‌ی المپیادی اغلب اولین بار سخت به نظر می‌رسد. اما راهکارهایی هست که در بیشتر کتاب‌های المپیاد تکرار می‌شود و یاد گرفتنشان مهم است.

  • مورد ساده را امتحان کنید. اگر مسئله برای عدد بزرگ است، برای عدد کوچک بررسی کنید و الگو بگیرید.
  • شکل بکشید. در هندسه بدیهی است، اما در ترکیبیات و حتی جبر هم شکل کمک می‌کند.
  • به عقب برگردید. از جواب شروع کنید و ببینید برای رسیدن به آن چه لازم است.
  • حالت‌ها را جدا کنید. مسئله‌ی بزرگ را به چند حالت کوچک تقسیم کنید.
  • فرض خلف. فرض کنید حکم نادرست است و ببینید به تناقض می‌رسید یا نه.
  • دوباره بنویسید. گاهی صورت مسئله را با کلمه‌های خودتان بنویسید تا ساختارش را ببینید.

این روش‌ها جادو نیستند، اما ذهن را به حرکت می‌آورند. مهم‌تر از روش، پشتکار است. اگر مسئله در نیم ساعت حل نشد، مشکلی نیست؛ حل شدن مسئله‌ی سخت معمولا به چند روز فکر کردن نیاز دارد.

نقش خانواده: کمک بدون فشار

یکی از مهم‌ترین عامل‌های موفقیت یا شکست در المپیاد، رفتار خانواده است. فشار زیاد، مقایسه با دیگران و تحقیر شکست، انگیزه را می‌کشد. تشویق، همراهی و اجازه‌ی اشتباه کردن، آن را زنده نگه می‌دارد.

چند پیشنهاد به پدر و مادرها:

  • به تلاش فرزندتان احترام بگذارید، نه فقط به نتیجه.
  • اگر مسئله‌ای را متوجه نمی‌شوید، بگویید «برایم توضیح بده». توضیح دادن بهترین یادگیری است.
  • برای بازی، ورزش و خواب او وقت بگذارید. ذهن خسته مسئله حل نمی‌کند.
  • اگر فرزندتان تصمیم گرفت کنار بگذارد، با او صحبت کنید و دلیلش را بشنوید. المپیاد برای همه‌ی بچه‌ها مناسب نیست و این اشکال ندارد.

کتاب می‌تواند کمک کند ولی جای معلم، مربی و هم‌کلاسی را نمی‌گیرد. اگر امکان دارد، فرزندتان را به کلاس یا گروه علاقه‌مندان وصل کنید. حل مسئله با دوست، لذت بیشتری دارد.

دفتر مسئله: عادتی کوچک که فرق بزرگ می‌سازد

دانش‌آموزهایی که در حل مسئله پیشرفت می‌کنند، تقریبا همیشه یک عادت مشترک دارند: دفتری برای مسئله‌ها. این دفتر نه جای تمیزنویسی است و نه جای نمره؛ جای فکر کردن است. هر مسئله را با تاریخ می‌نویسید، هر راهی را که امتحان کردید یادداشت می‌کنید، حتی راه‌های اشتباه را، و اگر حل شد، دلیل موفقیت را در یک خط می‌نویسید.

چرا راه‌های اشتباه مهم‌اند؟ چون بعد از یک ماه که به دفتر برمی‌گردید، می‌بینید کدام نوع اشتباه را بیشتر تکرار می‌کنید. شاید همیشه حالت‌ها را ناقص بررسی می‌کنید، یا در محاسبه بی‌دقتید، یا اول شکل نمی‌کشید. دیدن این الگو نصف اصلاح آن است.

یک قاعده‌ی خوب: مسئله‌ای را که حل نکردید، خط نزنید. کنارش بنویسید «حل نشد» و یک هفته بعد دوباره امتحان کنید. ذهن در فاصله‌ی این هفته، ناخودآگاه کار می‌کند و اغلب راه حل بعد از استراحت پیدا می‌شود.

پاسخ تشریحی را چطور بخوانیم تا واقعا یاد بگیریم؟

کتاب‌هایی که پاسخ تشریحی دارند، مثل نمونه‌ای که برای مسئله‌های تیزهوشان در فهرست این دسته هست، ابزار مفیدی‌اند. اما بد استفاده کردن از آن‌ها آسان است. اگر هر بار که مسئله سخت شد، سراغ جواب بروید، فقط یاد می‌گیرید که جواب را دنبال کنید، نه این‌که خودتان به آن برسید.

روش پیشنهادی ما سه مرحله دارد. اول، مسئله را حداقل بیست دقیقه خودتان امتحان کنید. دوم، اگر نشد، فقط خط اول راه حل را ببینید، یعنی ایده‌ی شروع، و دوباره خودتان ادامه بدهید. سوم، وقتی کل راه حل را دیدید، کتاب را ببندید و همان را از حافظه بنویسید. اگر توانستید، آموخته‌اید. اگر نه، یعنی فقط خوانده‌اید.

به یاد داشته باشید که یک مسئله می‌تواند چند راه حل داشته باشد. راه حل کتاب لزوما کوتاه‌ترین یا زیباترین نیست. اگر راه خودتان درست بود، ارزش دارد؛ سپس هر دو را مقایسه کنید و ببینید کدام ایده به مسئله‌های دیگر هم می‌خورد.

خطاهای فکری رایج هنگام حل مسئله

بیشتر دانش‌آموزان در چند نوع اشتباه مشترک‌اند. اگر بشناسیدشان، راحت‌تر جلوشان را می‌گیرید.

  • عجله در ساختن فرمول. به جای فهمیدن مسئله، فوری یک رابطه می‌نویسید. اول دو بار صورت مسئله را بخوانید.
  • یک مثال را قانون کردن. اگر برای عدد سه درست بود، لازم نیست برای همه درست باشد. مثال برای حدس است، نه اثبات.
  • فراموش کردن حالت‌های خاص. صفر، یک، عدد منفی، حالت برابر. بسیاری از خطاها همین‌جاها پنهان‌اند.
  • ماندن روی یک راه. اگر بیست دقیقه راه اول به جایی نرسید، عوضش کنید.
  • ترس از سؤال ساده. بعضی مسئله‌ها ساده به نظر می‌رسند و شما از ترس اشتباه، بدگمان می‌شوید. گاهی جواب واقعا ساده است.

کتاب‌های خوب این خطاها را در توضیح راه حل‌ها نشان می‌دهند. هنگام خواندن، به جمله‌هایی مثل «توجه کنید که» و «اشتباه رایج» دقت کنید.

خستگی، شکست و ادامه دادن

هر کسی که چند سال سراغ مسئله‌های سخت می‌رود، به لحظه‌هایی می‌رسد که دلسرد می‌شود. مسئله‌ای که حل نمی‌شود، آزمونی که نتیجه‌اش خوب نبود یا هم‌کلاسی‌ای که ناگهان از شما جلو افتاد. این‌ها بخش طبیعی مسیرند.

چند نکته که کمک می‌کند:

  • پیشرفت را با خودتان مقایسه کنید، نه با دیگران. مسئله‌ای که شش ماه پیش نمی‌توانستید حل کنید و حالا می‌توانید، مهم‌ترین معیار است.
  • بین کار و استراحت تعادل بگذارید. خواب کافی، ورزش و وقت با دوستان، جزء برنامه‌ی درسی‌اند نه چیز اضافه.
  • شکست را اطلاعات بدانید. آزمون بد یعنی بخشی از دانش شما کم است و می‌دانید کجا را کار کنید.
  • اگر لذت را از دست دادید، چند هفته مسئله‌های ساده و بازی‌گونه حل کنید و دوباره شروع کنید.

مسیر مسابقه‌های علمی برای همه‌ی بچه‌ها نتیجه‌ی مدال ندارد، اما تقریبا برای همه چیز ارزشمندی می‌گذارد: عادت فکر کردن. حتی اگر روزی مسیر را کنار بگذارید، آنچه یاد گرفته‌اید همراه شماست.

تفاوت کتاب مسئله، کتاب آموزش و کتاب مرجع

در میان کتاب‌های این دسته، سه نوع کتاب هست که کارشان فرق دارد و باید بدانید کدام را می‌خواهید.

کتاب آموزش مبحث را از پایه توضیح می‌دهد و مسئله‌های ساده و متوسط می‌آورد. برای شروع و یادگیری مفهوم مناسب است. کتاب مجموعه‌مسئله بیشتر مسئله دارد و توضیحش کمتر است. برای تمرین بعد از یادگیری خوب است. کتاب مرجع یک موضوع را عمیق و کامل می‌گوید و بیشتر برای کسی است که پایه‌اش قوی است و می‌خواهد بالاتر برود.

اشتباه رایج این است که دانش‌آموز مجموعه‌مسئله را بخرد، بی‌آنکه مبحث را یاد گرفته باشد. آن وقت مسئله‌ها را نمی‌فهمد و ناامید می‌شود. ابتدا آموزش، بعد مسئله، بعد مرجع.

کتاب در کنار معلم، هم‌گروهی و صبر

هیچ کتابی به تنهایی کسی را مسئله‌حل‌کن نمی‌کند. آنچه واقعا کمک می‌کند، ترکیبی از سه چیز است: کتاب خوب، آدمی که بتوانید از او بپرسید، و زمان کافی. اگر معلم یا مربی‌ای دارید که سؤال‌هایتان را جواب بدهد، از او استفاده کنید. اگر هم‌کلاسی علاقه‌مند دارید، با هم مسئله حل کنید و راه حل‌هایتان را برای هم توضیح بدهید.

هم‌گروهی یک فایده‌ی پنهان دارد: وقتی مجبورید ایده‌تان را برای دیگری بگویید، ضعف‌هایش را خودتان می‌بینید. و اگر او راه دیگری پیدا کرده باشد، یک ایده‌ی تازه یاد می‌گیرید که در هیچ کتابی نبود. این تجربه‌ها از هر مجموعه‌ی مسئله‌ای ارزشمندترند.

اشتباه‌های رایج در خرید کتاب المپیاد

  1. شروع از کتاب خیلی سخت. نتیجه‌اش دلسردی است. از سطح ساده شروع کنید.
  2. نگاه نکردن به مرحله و پایه. کتاب مرحله‌ی اول با کتاب مراحل بعد فرق دارد و کتاب پایه‌ی نهم با دوازدهم هم.
  3. جمع کردن کتاب‌های زیاد. یک کتاب را جدی کار کردن، بهتر از ده کتاب را ورق زدن است.
  4. دیدن راه حل زود. راه حل را بعد از تلاش جدی ببینید.
  5. نادیده گرفتن جلد یا شماره‌ی کتاب. بعضی کتاب‌ها جلد دوم مجموعه‌اند. عنوان را کامل بخوانید. برای مثال «نخستین گام‌ها در المپیادهای ریاضی» جلد دوم دارد.
  6. تصور این‌که کتاب برای قبولی کافی است. کتاب یک ابزار است؛ تمرین و زمان لازم است.

قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است. اگر یکی از جلدها موجود نیست، بعدا دوباره سر بزنید.

برنامه‌ی مطالعه‌ی هفتگی برای دانش‌آموز المپیادی

وقت دانش‌آموز محدود است و باید بین مدرسه، المپیاد و استراحت تقسیم شود. این نمونه‌ی ساده، قابل تغییر است.

روزهای عادی

سی تا چهل و پنج دقیقه حل مسئله از موضوع در دست مطالعه. کوتاه ولی هر روز.

یک روز در هفته

یک نشست بلندتر، مثلا دو ساعت، برای مسئله‌های سخت و مرور دفتر مسئله‌های حل‌نشده.

آخر هفته یا پیش از آزمون

یک آزمون آزمایشی با زمان‌سنج و بعد بررسی غلط‌ها. اگر روزی حال خوبی ندارید، رهایش کنید و بازی کنید؛ خستگی نتیجه‌ی معکوس دارد.

پرسش‌های پرتکرار درباره‌ی کتاب المپیاد

از چه سنی می‌شود المپیاد شروع کرد؟

سن مشخصی نیست. مسئله‌های ساده‌ی تیزهوشان و ریاضی از دبستان هم هست. مهم علاقه‌ی دانش‌آموز است.

بهتر است اول کدام کتاب را بخریم؟

یک کتاب مقدماتی و ساده با مسئله‌های تدریجی. از عنوان و توضیحات، سطح آن را بسنجید.

کتاب المپیاد به درد کنکور می‌خورد؟

مهارت حل مسئله برای کنکور هم مفید است، اما کتاب المپیاد جای کتاب کنکور را نمی‌گیرد. هر کدام هدف خودش را دارد.

آیا برای همه‌ی رشته‌ها کتاب هست؟

در این دسته کتاب‌هایی برای ریاضی، فیزیک، شیمی، زیست و ادبیات می‌بینید. موجودی کتاب‌ها فرق می‌کند و برای هر رشته باید عنوان‌ها را بررسی کنید.

چرا بعضی کتاب‌ها فقط یک جلد از مجموعه‌اند؟

بعضی مجموعه‌ها چند جلدی‌اند. شماره‌ی جلد در عنوان می‌آید. هنگام سفارش عنوان کامل را بخوانید.

آیا می‌توانم نسخه‌ی چاپی را آنلاین سفارش بدهم؟

بله، نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.

جمع‌بندی: المپیاد یعنی لذت فکر کردن

المپیاد بیش از مدال و رتبه، یاد گرفتن است. کسی که مسئله‌ی سخت را با لذت حل می‌کند، چیزی به دست می‌آورد که سال‌ها همراهش می‌ماند: صبر، دقت و اعتماد به فکر خودش. کتاب مناسب می‌تواند این مسیر را هموارتر کند.

حالا می‌دانید کتاب‌های المپیاد چه نوع‌هایی دارند، برای هر رشته و پایه چه چیزی بخوانید و چه اشتباه‌هایی را کنار بگذارید. به کتاب‌های دسته‌ی المپیاد سر بزنید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخه‌ی چاپی موردنظرتان را آنلاین سفارش بدهید.