کنکور علوم انسانی را خیلی‌ها دست‌کم می‌گیرند و می‌گویند «رشته‌ی حفظی است». کسی که یک بار پای درس منطق و فلسفه، ریاضی و آمار یا اقتصاد نشسته باشد می‌داند حرف درستی نیست. این رشته ترکیبی از فهم، تحلیل، حافظه و مهارت تست‌زنی است، و انتخاب منبع مناسب نیمی از مسیر است. این صفحه برای دانش‌آموزان رشته‌ی علوم انسانی، پدر و مادرهایشان و دبیرهایی نوشته شده که می‌خواهند در میان انبوه کتاب‌های تست، درسنامه، بسته‌ی آموزشی و جزوه‌ی جیبی، انتخاب سنجیده‌تری بکنند.
در ادامه می‌گوییم کتاب‌های کنکور علوم انسانی چه گروه‌هایی دارند، هر درس چه نوع منبعی می‌خواهد، چطور نقشه‌ی مطالعه بسازید و از چه اشتباه‌هایی دوری کنید.
وقتی وارد دسته‌ی کنکور علوم انسانی می‌شوید، با عنوان‌های متنوعی روبه‌رو می‌شوید. برای اینکه گیج نشوید، ابتدا انواع کتاب را بشناسید.
درسنامه مطلب را توضیح می‌دهد، کم و بیش مثل یک معلم روی کاغذ. اگر درسی را خوب نفهمیده‌اید، اول درسنامه لازم دارید. بعضی کتاب‌ها فقط درسنامه‌اند و بعضی درسنامه و تست را کنار هم دارند.
تست‌های تألیفی و تست‌های سال‌های گذشته. عنوان‌هایی مثل «کتاب تست اقتصاد جامع» نشان می‌دهد که کتاب برای یک درس و با رویکرد جامع است. کتاب تست وقتی مفید است که پیش از آن درس را فهمیده باشید.
«جامع» یعنی کل مطالب درس، معمولا از چند پایه، در یک کتاب. عنوان‌هایی مثل «منطق و فلسفه جامع کنکور» یا «نردبام فلسفه و منطق جامع انسانی» از این نوع‌اند. برای دانش‌آموزی که به مرحله‌ی جمع‌بندی رسیده و می‌خواهد همه‌چیز را یکجا مرور کند مناسب است.
مجموعه‌ای از چند کتاب یا جزوه با هم. عنوانی مثل «بسته آموزشی رتبه‌شو دوازدهم رشته انسانی» نشان می‌دهد که چند منبع در یک بسته گرد آمده است. این مدل برای کسی که نمی‌خواهد از هر درس یک کتاب جداگانه انتخاب کند، ساده‌تر است، ولی باید بدانید هر بخش بسته چیست.
خلاصه‌ی فشرده برای مرور سریع، مثل «جیبی نکته‌باز تاریخ ادبیات و سبک‌شناسی انسانی کنکور» یا «لقمه‌ی طلایی». این کتاب‌ها برای هفته‌های آخر عالی‌اند ولی جای درسنامه را نمی‌گیرند. کسی که درس را نخوانده، از نکته‌ی فشرده چیزی نمی‌فهمد.
بعضی کتاب‌ها برای یک پایه‌ی مشخص‌اند، مثل «سه سطحی جامع پایه یازدهم ادبیات و علوم انسانی» یا «فارسی دوازدهم». اگر هنوز در سال‌های دهم و یازدهم هستید، بهتر است ابتدا پایه‌ی خودتان را محکم کنید و بعد به سراغ منبع جامع کنکور بروید.
هر درس ماهیت خودش را دارد و منبع درست برای آن با درس دیگر فرق می‌کند. در ادامه چند درس را مرور می‌کنیم. برای ساختار دقیق آزمون، ضریب‌ها و فهرست درس‌ها حتما به اطلاعیه‌ی رسمی سازمان مربوط نگاه کنید، چون قواعد آزمون ممکن است هر سال تغییر کند و ما آن را دقیق تضمین نمی‌کنیم.
ادبیات فارسی در علوم انسانی جایگاه ویژه‌ای دارد. هم بخش‌های زبان و قواعد دارد، هم آرایه، هم تاریخ ادبیات و سبک‌شناسی. کتاب‌هایی مثل «فارسی دوازدهم» و «جیبی نکته‌باز تاریخ ادبیات و سبک‌شناسی» از اسم‌شان پیداست که یکی به پایه و دیگری به مرور سریع بخش تاریخ ادبیات اختصاص دارد. در این درس، مرور مکرر و ساختن جدول شاعران، آثار و سبک‌ها بسیار کمک می‌کند.
عربی برای بسیاری از دانش‌آموزان درسی دشوار است، چون هم قواعد دارد و هم واژه. کتاب‌هایی که درسنامه‌ی روشن و تمرین دارند ارزش بیشتری دارند. در فهرست ما کتاب‌هایی مثل «کاربرگ عربی» را در پایه‌های پایین‌تر هم می‌بینید، که برای تمرین کنار کتاب درسی مناسب‌اند. عربی درسی است که با تمرین کم اما مداوم رشد می‌کند، نه با مطالعه‌ی طولانی یک شبه.
ریاضی علوم انسانی ماهیت خودش را دارد و با ریاضی رشته‌های دیگر فرق می‌کند. کتاب‌هایی مثل «صفر تا صد ریاضی و آمار انسانی» از نامشان پیداست که از ابتدا تا انتها را پوشش می‌دهند. برای ریاضی، تمرین مهم‌ترین چیز است و کتابی که مثال حل‌شده و تست کافی دارد از کتاب فقط توضیحی مفیدتر است. برای دانش‌آموزی که ریاضی را ضعیف می‌داند، شروع از درسنامه و مثال‌های ساده بهتر از رفتن سراغ تست سخت است.
این درس بیشتر به فهم و مثال نیاز دارد تا حفظ. منبعی که مثال‌های متنوع داشته باشد و مفاهیم را روشن توضیح دهد، خیلی مفید است. کتاب‌هایی مثل «نردبام فلسفه و منطق جامع انسانی» و «منطق و فلسفه جامع کنکور» در این گروه جای می‌گیرند. در منطق، تمرین تشخیص اشتباه‌های استدلال و آشنایی با اصطلاح‌ها مهم است.
اقتصاد در علوم انسانی درسی است که هم مفهوم دارد و هم محاسبه‌ی ساده. عنوان‌هایی مثل «اقتصاد جامع کنکور انسانی» و «کتاب تست اقتصاد جامع» از منابع این درس‌اند. اگر اقتصاد را برای اولین بار می‌خوانید، درسنامه را جدی بگیرید و مثال‌های زندگی روزمره را با مفاهیم وصل کنید.
در این دسته عنوانی مثل «لقمه‌ی طلایی ریاضیات گسسته و آمار و احتمال کنکور» هم دیده می‌شود که به نوشته‌ی نامش برای مرور فشرده‌ی این مباحث است. برای فهمیدن اینکه دقیقا کدام مباحث در رشته‌ی شما می‌آید، به کتاب درسی و اطلاعیه‌ی رسمی نگاه کنید.
جامعه‌شناسی، تاریخ، جغرافیا و روانشناسی از درس‌های شناخته‌شده‌ی این رشته‌اند. این درس‌ها بیشتر بر فهم مفاهیم و پیوند دادن آن‌ها تکیه دارند. کتاب‌هایی که توضیح روشن و تست‌های مفهومی دارند در این درس‌ها بهتر جواب می‌دهند.
کتابی که برای دوازدهم است به درد دهم‌خوان نمی‌خورد و برعکس. عنوان‌هایی مثل «سه سطحی جامع پایه یازدهم» مشخص می‌کنند که برای کدام پایه‌اند. اگر هنوز فاصله‌ی زیادی تا کنکور دارید، روی پایه‌ی درسی خودتان تمرکز کنید تا درس‌ها را محکم بفهمید.
دانش‌آموز ضعیف در یک درس، کتاب پیشرفته را نمی‌تواند حل کند و دلسرد می‌شود. یک آزمون کوچک بدهید، ببینید در چه درصدی هستید و کتابی متناسب با آن بردارید. کتاب‌هایی که چند سطح تست دارند، مثل «سه سطحی»، برای همین‌اند که بتوانید از سطح آسان شروع کنید و بالا بروید.
در کنکور، مطالب هر سال ممکن است بهروز شوند. بعضی عنوان‌ها سال در نامشان دارند، مثل «اقتصاد جامع کنکور انسانی سری آی‌کیو برای کنکور ۱۴۰۲». مطمئن شوید نسخه‌ای که می‌خرید با کتاب‌های درسی و شرایط سال شما هماهنگ است. تفاوت‌های ساختاری را در اطلاعیه‌ی رسمی بخوانید و از مشاور یا دبیر بپرسید.
کتاب تست بدون پاسخ تشریحی، فقط جواب صحیح می‌دهد و نمی‌گوید چرا. پاسخ تشریحی یعنی اینکه اشتباه‌تان را بفهمید. اگر کتاب پاسخ تشریحی دارد و توضیح کافی می‌دهد، یادگیری‌تان سریع‌تر می‌شود.
اگر کتاب زیاد بخرید و وقت خواندن نداشته باشید، هم هزینه کرده‌اید و هم دلسرد شده‌اید. کم‌تر بخرید، بیشتر حل کنید. هر کتاب را تا پایان ببرید.
کتاب خوب کافی نیست؛ برنامه هم لازم است. این یک الگوی ساده است که می‌شود بر اساس شرایط خودتان تغییر بدهید.
این مسیر ثابت نیست؛ اگر ضعف شما در یک درس زیاد است، زمان بیشتری به آن اختصاص دهید. یادتان باشد که مشاور و دبیر شما بهتر از هر کتابی می‌توانند نقاط ضعف‌تان را بشناسند.
برای اینکه حس بهتری از دسته داشته باشید، چند عنوان را مرور می‌کنیم. درباره‌ی محتوای دقیق و کیفیت، فقط صفحه‌ی خود کتاب را ملاک قرار بدهید.
می‌بینید که برای هر درس چند نوع منبع هست. این خوب است چون می‌توانید بر اساس سبک یادگیری خودتان انتخاب کنید.
حفظ کردن بدون فهم، در تست‌های مفهومی جواب نمی‌دهد. اگر بعد از خواندن یک بخش نمی‌توانید آن را به دوستتان توضیح بدهید، هنوز نفهمیده‌اید.
بعضی دانش‌آموزان تمام وقتشان را صرف درس‌های اختصاصی می‌کنند و درس‌های عمومی را رها می‌کنند. برای منبع درس‌های عمومی به دسته‌ی دروس عمومی سر بزنید و آن‌ها را هم در برنامه‌تان بگنجانید.
کتاب زیاد، انگیزه‌ی خواندن را نمی‌بلعد بلکه گاهی اضطراب می‌آورد. برای هر درس یک درسنامه و یک تست کافی است.
کسی که اشتباه‌هایش را ثبت نمی‌کند، همان اشتباه‌ها را تکرار می‌کند. دفتر اشتباه‌ها کوچک اما تعیین‌کننده است.
سرعت پیشرفت هر نفر متفاوت است. خودتان را با هفته‌ی قبل خودتان مقایسه کنید.
خواب کافی، غذای منظم و کمی ورزش، بخشی از آمادگی کنکور است. کتاب کمک می‌کند ولی جای مراقبت از خود را نمی‌گیرد.
دانش‌آموزی که به ادبیات، تاریخ، اجتماع، اقتصاد، فلسفه و روانشناسی علاقه دارد، در علوم انسانی جای خودش را پیدا می‌کند. این رشته درها را به سمت رشته‌هایی مثل حقوق، علوم اجتماعی، اقتصاد، ادبیات، مدیریت و علوم تربیتی باز می‌کند. ولی نباید فراموش کنید که انتخاب رشته‌ی دانشگاهی بحثی جداگانه است و مشاوره‌ی درست می‌طلبد؛ کتاب کنکور تنها بخشی از آن است.
اگر بعد از کنکور به دانشگاه رفتید و با کتاب‌های تخصصی‌تری مثل «روش تحقیق معاصر در علوم انسانی» یا «استراتژی‌های توسعه منابع انسانی» روبه‌رو شدید، بدانید که این‌ها نمونه‌ی منابع دانشگاهی هستند که پس از ورود به دانشگاه به کارتان می‌آیند، نه کتاب آماده‌سازی کنکور. برای شروع مسیر، پایه‌های دبیرستان را جدی بگیرید.
اگر می‌خواهید بدانید در رشته‌های دیگر کنکور چه منابعی هست، دسته‌های علوم تجربی و ریاضی و فیزیک را هم ببینید. و اگر به مسیر رقابتی‌تر علاقه دارید، تیزهوشان و زبان‌های خارجی هم برای شما مرتبط است.
پدر و مادرها نقش مهمی دارند، اما این نقش با فشار آوردن یکی نیست. چند پیشنهاد ساده:
سال کنکور برای دانش‌آموز پرفشار است. کتاب مناسب و برنامه‌ی درست، فشار را کم می‌کند، ولی حمایت خانواده مهم‌تر است.
برنامه‌ی هفتگی را ساده و قابل اجرا بچینید؛ برنامه‌ای که هر روز شکست بخورد، بدتر از نداشتن برنامه است. این یک نمونه است که باید با مدرسه، کلاس و توان خودتان تنظیم کنید.
مهم‌ترین اصل این جدول، جای دادن روز آزمون و روز مرور است. دانش‌آموزی که هر روز مطلب تازه می‌خواند ولی هیچ‌وقت مرور نمی‌کند، مثل کسی است که آب را در سبد می‌ریزد. مرور است که مطالب را ماندگار می‌کند. اگر درس‌های مدرسه‌تان سنگین است، تعداد ساعت‌ها را کم کنید اما نظم را نگه دارید؛ نیم ساعت منظم از دو ساعت پراکنده ارزشمندتر است.
خیلی از دانش‌آموزان درس را می‌دانند ولی در آزمون جواب نمی‌گیرند. علتش معمولا مهارت تست‌زنی است. خبر خوب این است که این مهارت هم قابل تمرین است.
بسیاری از اشتباه‌ها از یک کلمه‌ی جامانده می‌آید: «نادرست» به جای «درست»، «به‌جز» یا «کدام‌یک». پیش از نگاه به گزینه‌ها، صورت سؤال را دقیق بخوانید و کلمه‌ی کلیدی را دور بزنید.
وقتی جواب را فوری نمی‌دانید، گزینه‌های آشکارا غلط را حذف کنید. حتی اگر به جواب قطعی نرسید، شانس شما بالاتر می‌رود. اگر آزمون نمره‌ی منفی دارد، شرایط آن را از اطلاعیه‌ی رسمی بخوانید و برای زدن یا نزدن تست‌های مشکوک قاعده‌ی روشنی بسازید.
هر تست وقت محدودی دارد. اگر روی یک سؤال بیش از حد ماندید، رهایش کنید و بعد برگردید. با تمرین آزمون‌های زمان‌دار، حس زمان شکل می‌گیرد. کتاب‌های تست خوب معمولا زمان پیشنهادی هم دارند.
بعد از هر آزمون، اشتباه‌ها را دسته‌بندی کنید: ندانستن مطلب، کم‌دقتی، کمبود زمان یا اضطراب. هر دسته راه‌حل خودش را دارد. ندانستن یعنی برگشت به درسنامه، کم‌دقتی یعنی تمرین دقت و کمبود زمان یعنی تمرین زمان‌دار. بدون تحلیل، همان اشتباه‌ها تکرار می‌شوند.
در درس‌هایی مثل جامعه‌شناسی، فلسفه و اقتصاد، تست‌ها معمولا مفهومی‌اند و حفظ طوطی‌وار کمکی نمی‌کند. برای این درس‌ها، بعد از خواندن هر مبحث، مفهوم را با کلمات خودتان بنویسید و یک مثال بزنید.
علوم انسانی جایی هست که حافظه واقعا لازم می‌شود: نام شاعران و آثارشان، تاریخ‌ها، تعریف‌ها، قواعد. اما حفظ کردن هم راه و روش دارد و می‌توانید آن را از فشار به لذت تبدیل کنید.
کتاب‌های جیبی، مثل «جیبی نکته‌باز تاریخ ادبیات و سبک‌شناسی»، دقیقا برای همین مرحله‌ی مرور ساخته شده‌اند. ولی خودتان هم می‌توانید یک جیبی شخصی بسازید: کارت‌های کوچک که یک طرفشان پرسش و طرف دیگر جواب است. ساختن آن‌ها خودش یک یادگیری است.
آزمون آزمایشی فقط برای گرفتن رتبه نیست، آینه‌ای است که ضعف و قوت‌تان را نشان می‌دهد. اگر در آزمون‌ها نتیجه‌ی پایینی گرفتید، از آن نترسید؛ همین اطلاعات ارزشمند است. مهم این است که بعد از هر آزمون وقت بگذارید و اشتباه‌ها را بررسی کنید.
یک روش خوب این است که آزمون را همان ساعتی بدهید که روز کنکور برگزار می‌شود، در فضایی آرام و بدون مزاحمت. به این ترتیب، بدن و ذهن‌تان به آن زمان عادت می‌کنند. برای انتخاب کتاب‌های آزمون، به همان اصل قبلی پایبند باشید: کتابی با پاسخ تشریحی و سؤال‌های متنوع.
در ماه‌های آخر، چند آزمون کامل بدهید و نتیجه را نه فقط با رتبه که با روند خودتان مقایسه کنید. اگر روند رو به بالا است، مسیرتان درست است. اگر نه، کمی برنامه را عوض کنید و از مشاور کمک بگیرید.
هفته‌های پایانی نه وقت شروع کتاب تازه است و نه وقت شب‌زنده‌داری. کارهای مفید این روزها ساده‌اند: مرور دفتر اشتباه‌ها، خواندن نکته‌های جیبی، حل چند آزمون قدیمی و مهم‌تر از همه خواب کافی. بدنی که کم‌خواب باشد، حتی اگر همه‌چیز را خوانده باشد، در جلسه خوب جواب نمی‌دهد.
شب قبل از آزمون، مدارک و وسایل را آماده کنید، غذای سبک بخورید و زود بخوابید. صبح آزمون، کمی زودتر برسید تا استرس دیر رسیدن نداشته باشید. در جلسه، از سؤال‌های آسان شروع کنید تا اعتماد به نفس بگیرید، و بعد به سراغ سؤال‌های سخت‌تر بروید. اگر ناگهان چیزی را فراموش کردید، نفس عمیق بکشید و به سراغ سؤال بعدی بروید؛ گاهی بعد از چند دقیقه ذهن خودش جواب را پیدا می‌کند.
یادتان باشد که کنکور یک آزمون است، نه قضاوتی درباره‌ی ارزش شما. هر نتیجه‌ای که بگیرید، راه‌های زیادی برای ادامه‌ی مسیر وجود دارد.
از درسی که در آن ضعیف‌تر هستید و درسی که ضریب یا وزن بیشتری دارد. برای اینکه ضریب دقیق چقدر است، حتما اطلاعیه‌ی رسمی را ببینید. بعد از آن، برنامه را طوری بچینید که هر روز به چند درس برسید.
اگر هنوز چند ماه تا کنکور فاصله دارید و پایه‌ها را کامل نخوانده‌اید، کتاب‌های هر پایه بهتر است. اگر پایه‌ها را خوانده‌اید و به جمع‌بندی رسیده‌اید، کتاب جامع مناسب‌تر است.
نه. کتاب جیبی برای مرور است. کسی که درس را نخوانده، از نکته‌ی فشرده استفاده‌ای نمی‌کند. اول درسنامه، بعد جیبی.
بسته ساده‌تر است، ولی مطمئن شوید هر بخش آن را می‌دانید و نیاز دارید. اگر بعضی درس‌ها را قبلا قوی هستید، شاید کتاب تک‌تک بهتر باشد.
مباحث پایه معمولا ثابت‌اند، ولی جزئیات ممکن است تغییر کند. سال چاپ و تطابق با کتاب درسی فعلی را بررسی کنید.
خیر. کتاب منبع یادگیری است، ولی مشاور می‌تواند برنامه و راهبرد شما را متناسب با شرایط شخصی بچیند.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز می‌شود. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش هست و نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید.
کنکور علوم انسانی، برخلاف تصور رایج، به فهم و تحلیل و برنامه نیاز دارد، و کتاب مناسب هر درس، با سطح و پایه‌ی شما، مسیر را روشن‌تر می‌کند. اول پایه را محکم کنید، بعد تست بزنید، بعد جامع را مرور کنید و در پایان با دفتر اشتباه‌ها به آزمون برسید. کم‌تر بخرید، بیشتر حل کنید.
حالا می‌توانید کتاب‌های همین دسته را ببینید، مشخصات هرکدام را بخوانید و نسخه‌ی چاپی مناسب پایه و درس‌تان را آنلاین سفارش بدهید. برای دیدن منابع بقیه‌ی رشته‌ها و مسیرها هم به صفحه‌ی کنکور سر بزنید. موفق باشید.
