سیاست و علوم سیاسی
کریستوفر پیرسون، فرانسیس جی. کستلز، اینگلا کی. نومن
ترجمهی رضا امیدی، امیر حسین سادات، مرتضی چرخ زرین، یاسر باقری، لیلا طباطبایی یزدی
شیرازه
داگلاس نورث جان جوزف والیس باری آر. واین گست
ترجمهی بهنام ذوقی رودسری
شیرازه
کریستوفر پیرسون، فرانسیس جی. کستلز، اینگلا کی. نومن
ترجمهی رضا امیدی، امیر حسین سادات، مرتضی چرخ زرین، یاسر باقری، لیلا طباطبایی یزدی
شیرازه
داگلاس نورث جان جوزف والیس باری آر. واین گست
ترجمهی بهنام ذوقی رودسری
شیرازه
چرا درباره قدرت اینقدر حرف میزنیم و اینقدر کم دربارهاش میدانیم؟ هر روز خبر انتخابات، قانون، تحریم، شورای شهر یا گفتوگوی دو کشور را میشنویم، اما کمتر پیش میآید که بنشینیم و بپرسیم دولت اصلا چیست، مشروعیت از کجا میآید و دموکراسی چطور شکل میگیرد. دستهی «سیاست و علوم سیاسی» کتابجم جای همین پرسشهاست: کتابهایی درباره اندیشه سیاسی، حکمرانی، سیاستگذاری، ژئوپلیتیک و روانشناسی سیاسی، هم برای دانشجو و هم برای خوانندهای که فقط میخواهد خبرها را بهتر بفهمد.
این صفحه راهنمای شماست برای انتخاب کتاب سیاست و علوم سیاسی. میگوییم این حوزه از چه بخشهایی ساخته شده، از کجا شروع کنید، چه کتابی به چه کسی میخورد و در خرید چه چیزهایی را باید نگاه کنید. لحن ما بیطرف است؛ هدف معرفی کتاب است، نه تبلیغ برای یک نگاه سیاسی.
در زبان روزمره «سیاست» را بیشتر به معنای حزببازی و رقابت قدرت به کار میبریم. اما علوم سیاسی دانشی است با روش و مفهومهای خودش. این دانش میپرسد قدرت چگونه به دست میآید و چگونه مهار میشود، چرا بعضی جامعهها پایدارند و بعضی نه، و شهروند در برابر دولت چه حق و وظیفهای دارد.
میشود علوم سیاسی را به چند شاخهی بزرگ تقسیم کرد. اندیشه سیاسی به نظریهها و فیلسوفان میپردازد. سیاست تطبیقی نظامهای سیاسی کشورهای مختلف را کنار هم میگذارد. روابط بینالملل رفتار دولتها با یکدیگر را بررسی میکند. مدیریت دولتی و سیاستگذاری میپرسد تصمیمهای عمومی چطور ساخته و اجرا میشود. هر کدام از این شاخهها در قفسهی کتاب سیاست و علوم سیاسی جای خودشان را دارند.
یک نکتهی مهم: علوم سیاسی با فعالیت سیاسی یکی نیست. کتاب علمی سیاسی میکوشد توضیح بدهد و مقایسه کند، نه اینکه شما را به صف یک گروه بکشاند. اگر کتابی فقط شعار میدهد و مفهوم تعریف نمیکند، بهتر است بدانید که با یک اثر پژوهشی روبهرو نیستید.
سه گروه بیش از همه سراغ این دسته میآیند. گروه اول دانشجویان علوم سیاسی، روابط بینالملل، حقوق، جامعهشناسی و مدیریت دولتیاند که برای درس، پایاننامه یا آزمون کتاب میخواهند. آنها معمولا دنبال منبع دقیق، ارجاعدار و با اصطلاحهای درستاند.
گروه دوم پژوهشگران و کارشناساناند: کسانی که در نهاد دولتی، رسانه، مرکز مطالعاتی یا شرکت مشاوره کار میکنند و باید درباره یک موضوع مشخص، مثلا حکمرانی محلی یا سیاستگذاری عمومی، منبع بیشتری بخوانند.
گروه سوم خوانندگان عادیاند. کسی که پس از یک بحران خبری میخواهد ریشهها را بفهمد، یا نوجوان و جوانی که تازه به این موضوع علاقهمند شده. برای این گروه، کتابهای مقدماتی و «به زبان ساده» بهترین نقطهی شروع است. در ادامه برای هر سه گروه راه پیشنهاد میدهیم.
اگر میخواهید سیاست را از پایه بفهمید، از اندیشه سیاسی شروع کنید. اینجا با پرسشهای قدیمی روبهرو میشوید: بهترین شکل حکومت کدام است، آزادی تا کجاست، عدالت یعنی چه، و چرا آدمها فرمان حاکم را میپذیرند. فیلسوفان یونان باستان، اندیشمندان دوران روشنگری و متفکران معاصر هر کدام پاسخ خودشان را دادهاند.
کتابی مثل «کتاب سیاست (شرح اندیشه های بزرگ به زبان ساده)» از عنوانش پیداست که میخواهد اندیشههای بزرگ را برای خوانندهی غیرمتخصص باز کند. چنین کتابهایی برای شروع مناسباند، چون اول نقشهی کلی را نشان میدهند و بعد میشود سراغ متنهای اصلی رفت.
یک توصیهی عملی: کتابهای این بخش را با ترتیب زمانی نخوانید، با پرسش بخوانید. اول یک پرسش انتخاب کنید، مثلا «حق مخالفت چیست؟»، بعد ببینید نویسندههای مختلف به آن چه جواب دادهاند. به این ترتیب مطالب در ذهنتان به هم وصل میشود و فقط فهرستی از نامها نمیماند.
یکی از پرمخاطبترین موضوعهای این دسته دموکراسی است. اما کتابها فقط دموکراسی را تعریف نمیکنند؛ دربارهی این هم مینویسند که یک جامعه چطور به دموکراسی میرسد یا از آن دور میشود. کتاب «فرآیند دموکراتیزاسیون» به همین مسیر میپردازد و میشود آن را کنار «دیکتاتورها و دموکراتها (نگاهمعاصر)» گذاشت تا دو سوی موضوع را با هم دید.
هنگام انتخاب چنین کتابهایی به این نکتهها توجه کنید. نویسنده چه مثالهایی آورده و آیا فقط به یک کشور نگاه کرده یا چند کشور را مقایسه کرده است؟ تعریف دموکراسی را در همان فصل اول روشن گفته یا نه؟ و آیا ایراد نظریهی خودش را هم میگوید؟ کتاب خوب سیاسی نقاط ضعف نظر خودش را پنهان نمیکند.
اگر تازه شروع کردهاید، پیش از کتابهای تخصصی یک کتاب مقدماتی دربارهی مفهومهای پایه بخوانید: انتخابات، تفکیک قوا، حاکمیت قانون، احزاب. بدون این واژهها، خواندن بحثهای پیچیدهتر خستهکننده میشود.
همهی سیاست دربارهی قدرت مطلق نیست؛ بخش بزرگی از آن دربارهی تصمیمهای روزمرهی دولت است: حملونقل شهر، آموزش، سلامت، محیط زیست. اینجا واژههای «حکمرانی» و «سیاستگذاری» به کار میآیند. کتابهایی مثل «باز اندیشی در حکمرانی» و «سیاست گذاری و تحلیل سیاست های عمومی» برای کسانی است که میخواهند بدانند یک تصمیم عمومی از کجا شروع میشود، چه مراحلی طی میکند و چرا گاهی اجرا نمیشود.
این بخش به کار مدیران دولتی، دانشجویان مدیریت و پژوهشگران سیاستگذاری میآید. اما خوانندهی عادی هم میتواند از آن استفاده کند. وقتی بفهمید چرا یک طرح خوب روی کاغذ در عمل به مشکل میخورد، دربارهی خبرهای اجرایی هم واقعبینانهتر قضاوت میکنید.
حکمرانی فقط در پایتخت اتفاق نمیافتد. عنوانهایی مثل «شوراها و توسعه پایدار» نشان میدهد که شورا و مدیریت محلی هم موضوع مستقلی در این حوزه است. اگر در شهرداری، شورا یا سازمانهای مردمنهاد فعالیت دارید، کتابهای این زیرشاخه بیشتر به کارتان میآید.
ژئوپلیتیک یعنی نگاه به سیاست از راه جغرافیا: موقعیت کشورها، مرزها، منابع و راههای ارتباطی چطور به قدرت و تصمیمهای سیاسی شکل میدهند. کتابهایی مثل «فرهنگ ژئوپلیتیک» و «دولت و دیوار» به این حوزه نزدیکاند و میتوانند به شما کمک کنند خبرهای منطقه و جهان را با زمینهی جغرافیاییشان بخوانید.
در روابط بینالملل هم چند نگاه اصلی وجود دارد. واقعگرایان بر قدرت و منافع ملی تأکید میکنند، لیبرالها بر همکاری و نهادهای جهانی، و سازهانگاران بر نقش ایدهها و هویتها. کتاب مقدماتی خوب این نگاهها را کنار هم میگذارد و شما را مجبور نمیکند یکی را انتخاب کنید.
یک اشتباه رایج این است که خواننده فقط کتابهای تحلیل خبر و تازههای سیاسی را بخواند و از نظریهها غافل بماند. تحلیلهای روز زود کهنه میشوند، اما چارچوب نظری سالها به کار میآید.
سیاست فقط ساختار و قانون نیست؛ آدمها هم در آن نقش دارند. چرا کسی به یک حزب رأی میدهد؟ ترس و امید چه اثری بر تصمیم دارد؟ رهبران چطور اعتماد میسازند؟ کتاب «روانشناسی سیاسی (وضعیتها اشخاص و قضایا)» از این زاویه به موضوع نگاه میکند.
رسانهها هم بخش بزرگی از این تصویرند. عنوانهایی مثل «مرجعیت رسانه های اجتماعی در انتخابات،طلیعه ای بر پساحزب گرایی» و «رسانههایاجتماعیوآیندههویتهایقومی» نشان میدهد که رابطهی رسانه، انتخابات و هویت به یک موضوع پژوهشی جدی تبدیل شده است. اگر به این موضوع علاقه دارید، به کتابهایی سراغ بروید که مفهومها را دقیق تعریف میکنند و فقط به هیجان روز اکتفا نمیکنند.
همینجا یادآوری کنیم: مفهومهایی مثل «گفتمان»، «مشروعیت» و «هویت» در علوم سیاسی معنای دقیق دارند. کتابی مثل «گفتمان هویت و مشروعیت (لوگوس)» از همین واژهها ساخته شده و بهتر است پیش از آن با معنای پایهی این مفهومها آشنا شوید.
اگر هرگز کتاب سیاسی نخواندهاید، پیشنهاد ما یک مسیر سهمرحلهای است. مرحلهی اول یک کتاب مقدماتی و کمحجم دربارهی مفهومهای پایه: دولت، قدرت، آزادی، عدالت. مرحلهی دوم یک کتاب دربارهی موضوعی که خودتان به آن علاقه دارید، مثلا دموکراسی، رسانه یا حکمرانی. مرحلهی سوم سراغ یک متن نظری یا پژوهشی بروید که در مرحلهی قبل به آن ارجاع داده شده است.
وقت گذاشتن برای یادداشتبرداری کمک زیادی میکند. کنار هر فصل، دو سه جمله بنویسید که نویسنده چه ادعایی کرد و به چه دلیلی. این کار در کتابهای نظری، که استدلالهای طولانی دارند، از گمشدن جلوگیری میکند.
به عنوان یک قاعدهی ساده: هر کتابی که خواندنش ملالآور است، ضرورتا مناسب شما نیست. اگر یک کتاب مقدماتی دو فصل اول را نتوانست به شما نزدیک کند، اثر دیگری با همان موضوع و لحن سادهتر انتخاب کنید. تنوع کتابهای این دسته آنقدر هست که برای هر سلیقه راهی پیدا شود.
دانشجو معمولا با فهرست منبع سروکار دارد و باید مطمئن شود کتاب درست را میخرد. چند نکتهی عملی کمک میکند.
مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است و قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود. پس اگر کتابی ناموجود دیدید، چند روز بعد دوباره سر بزنید.
در میان عنوانهای نمونهی این دسته به نامهایی مثل «لوگوس» و «کویر» برمیخورید. هر ناشر سلیقه و برنامهی خودش را دارد و بعضی مجموعههای منظم دارند که عنوانهای همموضوع را پشت سر هم منتشر میکنند. ناشری که مجموعهی پژوهشی دارد، معمولا برای خوانندهای که میخواهد یک موضوع را عمیق دنبال کند، انتخاب مطمئنی است.
از نگاه خریدار، شناختن ناشر دو فایده دارد. اول اینکه میتوانید کتابهای دیگر همان مجموعه را هم ببینید. دوم اینکه اگر از یک کتاب راضی بودید، سراغ ناشر آن میروید و انتخاب بعدی راحتتر میشود.
در علوم سیاسی هر دو نوع کتاب وجود دارد. ترجمهها نظریههای جهانی را به فارسی میآورند، ولی نمونههایشان معمولا از کشورهای دیگر است. تألیفهای ایرانی مثالهای محلی و آشنا برای ما دارند. بهترین رویکرد این است که برای هر موضوع یک منبع از هر دو نوع بخوانید تا هم نظریه را بشناسید و هم ببینید چطور دربارهی جامعهی خودمان به کار میرود.
خواندن کتاب سیاست و علوم سیاسی هم مثل هر مهارت دیگر آفتهایی دارد. چند مورد شایع را بشناسید.
یک عادت خوب این است که هر کتاب را با یک کتاب دیگر که دیدگاه متفاوتی دارد مقایسه کنید. نتیجه معمولا این است که تصویر شما دقیقتر و کمتر جانبدارانه میشود.
سیاست در خلأ نیست. برای فهمیدن ریشهی نظامها و رویدادها به کتابهای تاریخ نیاز دارید، برای فهم مفهومهایی مثل عدالت و آزادی به فلسفه و برای دیدن رفتار گروهها و طبقهها به جامعهشناسی. چه بسا بهترین مسیر این باشد که از هر کدام یکی دو کتاب بخوانید.
اگر علاقهتان به رابطهی سیاست و اقتصاد است، دستهی اقتصاد را هم ببینید. برای خواندن تجربهی مستقیم آدمهایی که در متن رویدادها بودهاند، زندگینامه و خاطرات و دفاع مقدس و خاطرات جنگ منبعهای ارزشمندی برای درک سیاست از نگاه شاهداناند.
همهی این دستهها زیر مجموعهی علوم انسانی و اجتماعی قرار دارند. وقتی میان آنها گشتوگذار کنید، خواهید دید که مرز میان شاخهها باریک است و بسیاری از کتابها همزمان به چند شاخه سر میزنند.
وقتی صفحهی یک کتاب را باز میکنید، چند چیز را بررسی کنید. اول عنوان و زیرعنوان: آیا موضوع مشخصی را وعده میدهد؟ دوم نام مؤلف یا مترجم و ناشر. سوم توضیحات کتاب، اگر هست، تا بدانید مخاطب آن دانشجوست یا عموم مردم.
عنوانهای بلند و تخصصی معمولا برای کسی است که زمینه دارد. عنوانهای کوتاه و پرسشی، یا با عبارتی مثل «به زبان ساده»، معمولا برای شروع مناسبترند. اگر میخواهید دربارهی یک کتاب شکتان برطرف شود، مشخصات آن در صفحهی خودش را ببینید و آن را با کتابهای همموضوع مقایسه کنید.
در کتابهای سیاسی بهویژه بهتر است بدانید نویسنده یا مترجم چه پیشینهای دارد. اما فقط به برچسب اعتماد نکنید؛ فهرست مطالب و نحوهی ارجاعدهی هم نشانهی خوبی از جدیبودن کار است.
خوانندهای را تصور کنید که سالها خبر سیاسی دنبال کرده، ولی همیشه حس میکند چیزی را نمیفهمد. هر بار که رسانهها از «مشروعیت» یا «حاکمیت» حرف میزنند، معنایش برایش مبهم است. او تصمیم میگیرد یک کتاب ساده دربارهی اندیشههای بزرگ سیاسی بخرد.
چند هفته بعد نتیجهی جالبی میگیرد. حالا وقتی خبری میشنود، میتواند بپرسد این تصمیم بر چه اصلی استوار است و طرف مقابل چه پاسخی دارد. سیاست برایش از یک هیاهوی پراکنده به یک گفتوگوی قابلپیگیری تبدیل شده است.
این ماجرا برای بسیاری از خوانندگان تکرار میشود. شما لازم نیست متخصص باشید تا از این کتابها بهره ببرید. کافی است مفهومها را یاد بگیرید و بعد خودتان قضاوت کنید. هدف کتاب علوم سیاسی، تصمیمگرفتن به جای شما نیست؛ ابزار فکرکردن دادن به شماست.
«بهترین» در این حوزه معنای ثابتی ندارد. برای دانشجوی سال اول، بهترین کتاب یک درسنامهی روشن است. برای پژوهشگر، بهترین کتاب یک اثر تخصصی با منابع فراوان. برای علاقهمند عادی، کتابی که خواندنش لذتبخش و مفهومهایش قابلفهم باشد.
پس پیش از جستوجو از خودتان بپرسید: هدف من چیست؟ چقدر زمان دارم؟ چقدر با این حوزه آشنا هستم؟ جواب این سه پرسش به شما کمک میکند در فهرست کتابهای این دسته، عنوان درست را بیابید. بعد میتوانید با نگاهکردن به نام مؤلف، ناشر و موضوع، فهرست کوتاهی از کتابهای مناسب بسازید.
اگر هنوز تردید دارید، کتاب مقدماتیتر را برگزینید. بازگشت از یک کتاب ساده به متن تخصصی آسانتر است تا برعکس.
کتاب سیاسی هدیهی رایجی نیست، ولی برای بعضی آدمها گزینهی خوبی است. اگر دوست یا همکارتان به بحثهای اجتماعی علاقه دارد، یک کتاب مقدماتی در حوزهی سیاست و علوم سیاسی میتواند هدیهای فکری باشد. بهتر است عنوانی انتخاب کنید که مستقیم موضعگیری تندی نداشته باشد و بیشتر به مفهومها و مقایسهها بپردازد؛ به این ترتیب گیرنده احساس نمیکند که قرار است او را متقاعد کنید.
برای دانشجویی که تازه وارد رشته شده، یک کتاب دربارهی مفهومهای پایه یا اندیشههای بزرگ انتخاب معقولی است. برای کسی که در حوزهی مدیریت یا شهرداری کار میکند، کتابی دربارهی سیاستگذاری و حکمرانی مفیدتر خواهد بود. و برای علاقهمند به خبرهای جهان، کتابی از خانوادهی ژئوپلیتیک.
پیش از خرید، مشخصات کتاب را در صفحهی خودش بخوانید و مطمئن شوید نوبت چاپ و ناشر همان چیزی است که میخواهید. نسخه چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید و قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود.
خواندن کتاب سیاسی با یک برنامهی کوچک راحتتر میشود. لازم نیست هر روز ساعتها بخوانید. نیم ساعت منظم در چند شب هفته، در عرض چند ماه، شما را از یک تازهکار به خوانندهای مطمئن میرساند.
چند شیوهی ساده کمک میکند. اول یک دفتر کوچک کنار کتاب نگه دارید و مفهومهای تازه را با تعریف خودتان بنویسید. دوم هر دو یا سه فصل یک بار مرور کنید که نویسنده تا اینجا چه گفته است. سوم دربارهی چیزی که خواندهاید با یک دوست حرف بزنید؛ توضیحدادن به دیگری بهترین محک فهمیدن است.
اگر کتابی خیلی سنگین بود، رهایش نکنید و اول یک خلاصه یا کتاب مقدماتی دربارهی همان موضوع بخوانید. بعد به متن اصلی برگردید. این روش در اندیشه سیاسی و نظریههای روابط بینالملل که زبان تخصصی دارند، خوب جواب میدهد.
کتابی که مفهومهای پایه را به زبان ساده توضیح بدهد. عنوانهایی که خودشان را «به زبان ساده» یا مقدماتی معرفی میکنند، مثل «کتاب سیاست (شرح اندیشه های بزرگ به زبان ساده)»، برای همین کار ساخته شدهاند. بعد از آن میتوانید بر اساس علاقهتان سراغ دموکراسی، حکمرانی یا ژئوپلیتیک بروید.
نه. بسیاری از کتابهای این دسته برای عموم نوشته شدهاند. اگر متنی برایتان سنگین بود، آن را کنار بگذارید و اثری با لحن سادهتر انتخاب کنید. بعدها میتوانید به آن بازگردید.
اندیشه سیاسی یکی از شاخههای علوم سیاسی است و به نظریهها و متفکران میپردازد. علوم سیاسی دایرهای بزرگتر است و سیاست تطبیقی، روابط بینالملل و سیاستگذاری را هم در بر میگیرد.
هر نویسنده دیدگاهی دارد. برای اینکه تصویر متعادلی بسازید، بهتر است دربارهی یک موضوع از چند نویسنده با نگاههای مختلف بخوانید و ادعاها را با استدلال بسنجید، نه با اعتبار نام نویسنده.
به مشخصات کتاب، ناشر، نوبت چاپ و فهرست منبع درس نگاه کنید. مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است. اگر شک داشتید، سرفصل درس را با عنوان کتاب مقایسه کنید.
بله، نسخه چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود، پس اگر عنوانی ناموجود بود، بعدا دوباره بررسی کنید.
کتابهای مربوط به ژئوپلیتیک، حکمرانی و دموکراتیزاسیون برای فهم زمینهی خبرها مناسباند. اما یادتان باشد که تحلیل خبر جای فهم مفهومها را نمیگیرد؛ ابتدا چارچوبهای نظری را بشناسید.
دستهی سیاست و علوم سیاسی گسترهی وسیعی دارد: از اندیشه سیاسی و دموکراسی تا حکمرانی، ژئوپلیتیک، رسانه و روانشناسی سیاسی. خبر خوب این است که برای هر سطح و هر علاقهای کتابی هست. از یک کتاب مقدماتی شروع کنید، با پرسش بخوانید، از دیدگاههای مختلف بهره بگیرید و اجازه بدهید فهمتان کمکم عمیقتر شود.
حالا میتوانید فهرست کتابهای همین دسته را ببینید، مشخصات هر کتاب را در صفحهی خودش مرور کنید و نسخه چاپی کتاب مورد نظرتان را آنلاین سفارش بدهید. اگر موضوعهای دیگری هم برایتان جذاب است، علوم تربیتی و آموزش و مردمشناسی و فرهنگ عامه را هم از نظر بگذرانید.