شب است، چراغ اتاق کمنور شده و کودکتان کتابی را زیر بغل گرفته و میگوید «باز هم بخوان». اگر این صحنه برای شما آشناست، میدانید که کتاب خردسال (۳ تا ۶ سال) فقط کاغذ و تصویر نیست؛ بهانهای است برای بودن، گفتوگو کردن و بزرگ شدن کنار هم. در این دسته قصههای کوتاه، شعرهای آهنگین، کتابهای الفبا و رنگ، مجموعههای فعالیت و کتابهایی برای آماده شدن به پیشدبستانی را میبینید.
این صفحه برای پدر و مادرها، مربیها و مادربزرگ و پدربزرگهایی نوشته شده که میخواهند برای بچهی سه تا شش ساله کتاب درست انتخاب کنند و نمیدانند از کجا شروع کنند. در ادامه میگوییم این سن چه ویژگیهایی دارد، چه کتابی به کدام کودک میخورد و چطور خواندن را به یک عادت شیرین تبدیل کنید.
بین سه تا شش سالگی اتفاقهای زیادی میافتد. کودک از جملههای کوتاه به حرف زدن روان میرسد، سؤال «چرا؟» را هزار بار میپرسد، تخیلش پرواز میکند و کمکم میفهمد که حروف و نوشتهها معنا دارند. همین ویژگیها نوع کتاب مناسب او را مشخص میکند.
کودک سه ساله بیشتر به تصویر، تکرار و جملههای کوتاه علاقه دارد. کودک چهار ساله قصهی کمی بلندتر را تحمل میکند و دوست دارد ماجرا را حدس بزند. کودک پنج ساله به حروف، اعداد و رنگها کنجکاو میشود. و کودک شش ساله که در آستانهی مدرسه است، میخواهد نوشتهها را خودش بخواند. کتابهای این دسته، یعنی خردسال (۳ تا ۶ سال)، این طیف را پوشش میدهند و برای همین پیش از خرید باید به سن و علاقهی خود کودک فکر کنید، نه فقط به عدد روی جلد.
هر کودکی با سرعت خودش رشد میکند. اگر بچهی شما در چهار سالگی هنوز سراغ کتابهای سادهتر میرود یا در سه سالگی قصههای بلند را دوست دارد، هیچ مشکلی نیست. عدد سن روی کتاب راهنماست، حکم نیست.
در قفسهی کتاب خردسال (۳ تا ۶ سال) چند نوع کتاب را میبینید و هر کدام کار خودش را میکند.
قصههای کوتاه با تصویرهای بزرگ، پایهی این دستهاند. مجموعهای مثل «قصههای نینه و نانی» که در عنوانش اشاره به «من ۳ سالهام» دارد، نمونهی کتابی است که با سن مشخص کودک ارتباط میگیرد. قصه به کودک زبان میدهد و احساسهایش را نامگذاری میکند.
شعر آهنگین برای این سن عالی است. وزن و قافیه به حافظه کمک میکند و کودک خیلی زود شعر را از بر میشود. مجموعههایی مثل «مجموعه فعالیتهای آموزشی: شعر برای کودکان ۳٫۵ تا ۴ سال» شعر و فعالیت را با هم میآورند.
رنگآمیزی، وصل کردن نقطهها، پیدا کردن تفاوتها و شکلها. کتابهایی مثل «رنگ (ویژهی کودکان ۴ تا ۵ سال)» و «مامک سواد ۳ سال» به این گروه تعلق دارند. این کتابها دست کودک را برای نوشتن آماده میکنند.
کتابی مثل «کتاب پارچهای لقمه، کتابهای من (پرندگان)» که دوزبانه هم هست، مخصوص کودکی است که با لمس کردن یاد میگیرد. کتاب پارچهای پاره نمیشود، مچاله نمیشود و برای دست کوچک امن است.
سال آخر پیش از مدرسه برای خیلی از خانوادهها هم هیجان دارد و هم نگرانی. کودک باید از خانه و مهدکودک به کلاس برود، معلم دارد، همکلاسی دارد و قاعدههای تازه. کتابها میتوانند این گذار را نرم کنند.
کتابهایی مثل «جونی بی و جشن پایان پیشدبستان» و «یوزی و گاندو به پیشدبستانی میروند» از عنوانشان پیداست که با همین تجربه سروکار دارند. وقتی کودک شخصیتی را ببیند که مثل خودش به کلاس میرود، ترس ناشناخته کمتر میشود. میتوانید هنگام خواندن بپرسید: «تو فکر میکنی او چه حسی داشت؟» یا «تو دوست داری در کلاس چه کاری بکنی؟» این پرسشها به کودک کمک میکنند حرف دلش را بزند.
ما دربارهی محتوای دقیق هر کتاب ادعایی نمیکنیم. مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است و میتوانید پیش از سفارش بخوانید.
یکی از سؤالهای پدر و مادرها این است: «آیا باید پیش از مدرسه خواندن و نوشتن را یاد بدهم؟» پاسخ ساده این است که فشار لازم نیست. کودک این سن با بازی یاد میگیرد و وقتی آموزش شبیه بازی باشد، بیشتر میماند. کتابهایی مثل «جدول تصویری الفبای فارسی (به انضمام نشانههای عربی)» را میشود روی دیوار اتاق کودک نصب کرد یا روی زمین پهن کرد و با هم حرفها را پیدا کرد.
چند بازی ساده با کتاب الفبا:
در این سن آماده کردن دست هم به اندازهی حرف اهمیت دارد. کتابهای فعالیت که کودک را به خط کشیدن، رنگ کردن و دنبال کردن مسیر تشویق میکنند، عضلات کوچک دست را برای نوشتن ورزیده میکنند.
کتاب میتواند به کودک در موضوعهایی کمک کند که گفتنشان با حرف ساده نیست. بعضی از این موضوعها برای والدین دردسر است: ترک پوشک، ترس از تاریکی، آمدن نوزاد تازه، رفتن به مهدکودک، دعوا با دوست. کتابهایی مثل «قهرمان شنلپوش: روز بدون پوشک!» از عنوانشان معلوم است که سراغ یکی از همین لحظههای مهم میروند.
ایدهی خوبی است که چنین کتابهایی را پیش از رسیدن آن لحظه بخوانید، نه وسط بحران. کودک وقتی با یک شخصیت قصه همراه میشود، احساس میکند تنها نیست. کتاب هم مثل هر ابزار دیگر جای گفتوگوی شما با کودک را نمیگیرد، بلکه دری برای شروع آن گفتوگوست. اگر دربارهی رشد کودک یا رفتار او نگرانی جدی دارید، با مشاور یا پزشک کودک صحبت کنید. کتاب کمک میکند ولی جای متخصص نیست.
بعضی کتابهای این دسته بخشی از یک مجموعهاند، مثل «بستهی تربیت و یادگیری نونهالان ارس (شکوفههای سهند ۱ تا ۳)» یا «روزهای بهیادماندنی ما» از مجموعهی «دانای کوچک». مجموعهها مزیتهای خودشان را دارند. اگر کودک یک جلد را دوست داشته باشد، جلد بعدی را با اشتیاق میخواهد. شخصیتها و فضای قصه آشنا هستند و لازم نیست کودک هر بار از نو خودش را با دنیای تازهای وفق بدهد.
از طرف دیگر، پیش از خرید یک مجموعهی کامل بهتر است ابتدا یک جلد را امتحان کنید. کودکی که سلیقهی مشخصی دارد ممکن است دنیای یک مجموعه را دوست نداشته باشد. راه دیگر این است که اول یکی دو جلد بخرید و اگر گرفت، بقیه را بعدا بگیرید.
کتاب با تصویر بزرگ و متن کم. جملههای تکراری و شعرگونه. اگر کودک ساکت نمینشیند، صفحههای کوتاه و تعاملی مناسبتر است. کتاب پارچهای یا مقوایی قطور برای دستهای کوچک بهتر است.
قصههایی با ماجرای ساده و شروع و پایان مشخص. کودک این سن عاشق حیوانها، ماشینها و شخصیتهای شجاع است. کتابهای رنگ و شکل هم جواب میدهند.
قصههای کمی طولانیتر، کتابهای الفبا و اعداد، پازل و فعالیت. کودک این سن دوست دارد چیزی «بلد باشد» و بگوید «من بلدم».
کتابهایی که به مدرسه نزدیکتر است: خواندن جملههای کوتاه، تمرین نوشتن، قصههایی که خودش بتواند چند خطش را بخواند. اگر کودک آمادهی خواندن مستقل است، به دستهی کودک (۶ تا ۹ سال) هم نگاهی بیندازید.
اگر فرزند کوچکتری هم دارید، دستهی نوزاد و نوپا (زیر ۳ سال) کتابهای مناسب او را دارد و میشود دو بچه را کنار هم نشاند و برای هر کدام کتاب مناسب خودش را ورق زد.
خواندن با صدای بلند مهمترین کاری است که میشود با یک کتاب خردسال کرد. لازم نیست بازیگر باشید. کافی است چند اصل ساده را رعایت کنید.
بیشتر خانوادهها امروز با موضوع تلفن و تبلت درگیرند. ما اینجا فتوا نمیدهیم، ولی چیزی که میشود گفت این است: کتاب چاپی چیزی دارد که صفحه ندارد. کودک با انگشت ورق میزند، بو و لمس کاغذ را حس میکند، خودش تصمیم میگیرد کدام صفحه را دوباره ببیند و هیچ پیام یا آگهی حواسش را پرت نمیکند.
راه عملی این است که یک گوشهی کتاب در خانه بسازید، هر جا که باشد: یک قفسهی پایین، یک سبد، یک بالش کنارش. کتابها باید در دسترس کودک باشند تا بتواند خودش آنها را بردارد. همین که کودک در ساعتهایی از روز کتاب دست بگیرد، آغاز یک عادت خوب است.
ما فقط کتاب چاپی را معرفی میکنیم و نسخهی چاپی هر کتاب را میتوانید آنلاین سفارش بدهید.
کتاب خردسال (۳ تا ۶ سال) هدیهی خوبی برای تولد، آغاز سال تحصیلی یا مهمانی خانوادگی است. اگر سن کودک را میدانید ولی سلیقهاش را نه، سراغ کتابهای قصهی کوتاه با تصویر جذاب بروید. اگر میدانید به چیزی علاقه دارد، مثلا حیوانها، ماشینها یا رنگها، کتابی با همان موضوع انتخاب کنید.
برای کودکان کوچکتر از سه سال، کتابهای مقوایی و پارچهای پیشنهاد میشود. برای کودکان نزدیک به مدرسه، مجموعههای فعالیت و کتابهای پیشدبستانی. و اگر خواستید یک دستهی بزرگتر ببینید، میتوانید از دستهی مادر، یعنی بر اساس سن، کتابها را بر مبنای سن ببینید.
خرید کتاب برای بچهای که هنوز خودش نمیتواند بخواند، با خرید برای بزرگسال فرق دارد. شما انتخاب میکنید، شما میخوانید و کودک با گوش و چشم دنبال میکند. پس پیش از خرید کتاب خردسال (۳ تا ۶ سال) از خودتان بپرسید: آیا خودم از خواندن این کتاب خسته نمیشوم؟ کتابی که ده بار باید بخوانید، باید برای شما هم قابل تحمل باشد و بهتر است دوستداشتنی.
در صفحهی هر کتاب، نکتههایی را بخوانید که به کارتان میآید: نام ناشر، تعداد صفحهها، قطع کتاب و نوع جلد. کتاب کودک با جلد سخت و صفحههای قطور معمولا بادوامتر است. اگر کودک هنوز در سنی است که کتاب را میکشد یا گاز میزند، این ویژگیها مهم است. کتابهای نازک و کاغذی برای کودکان بزرگتر که مراقبترند، مشکلی ندارند.
چند سؤال دیگر که ارزش دارد بپرسید:
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود، پس اگر کتابی را پسندیدید و موجود بود، میتوانید نسخهی چاپی آن را آنلاین سفارش بدهید.
لازم نیست یک کتابخانهی بزرگ داشته باشید. برای کودک این سن، ده تا پانزده کتاب متنوع کافی است و میتوانید هر چند ماه چند کتاب تازه اضافه کنید. تنوع مهمتر از تعداد است. پیشنهاد ما یک ترکیب ساده است.
هر چند وقت، کتابها را جابهجا کنید. کتابی که یک ماه در قفسهی بالا مانده بود، وقتی دوباره پایین میآید، گاهی مثل کتاب تازه است. این کار هزینه ندارد و کودک را دوباره به کتابهای قدیمی وصل میکند.
کودک سه تا شش ساله معمولا کتاب را خودش انتخاب نمیکند، مگر اینکه در کتابفروشی یا کتابخانه باشد. بیشتر شما هستید که تصمیم میگیرید. اما حتی در این سن هم گذاشتن کمی انتخاب دست کودک ارزش دارد. یک راه ساده این است که دو یا سه کتاب را که خودتان پسندیدهاید نشان بدهید و بگذارید کودک یکی را بردارد. کودک وقتی حس کند انتخاب مال خودش است، بیشتر به کتاب علاقه پیدا میکند.
مربیهای مهدکودک و پیشدبستانی هم به همین شکل عمل میکنند. آنها معمولا کتاب را برای گروه انتخاب میکنند، پس کتابهایی را میپسندند که برای خواندن جمعی خوب باشند: تصویر بزرگ، متن کوتاه و ماجرایی که بشود دربارهاش حرف زد. اگر مربی هستید، کتابهای این دسته میتوانند به شما ایده بدهند. اگر پدر یا مادر هستید، بد نیست بدانید کودکتان در پیشدبستانی چه کتابهایی میشنود و همانها را در خانه هم داشته باشید.
پدربزرگ و مادربزرگها هم میتوانند در این ماجرا نقش عالی داشته باشند. خواندن قصهی شب در تماس تصویری یا هنگام دیدار، پیوندی میسازد که تا سالها میماند. کافی است یک نسخه از کتاب آنجا و یک نسخه اینجا باشد.
همهی بچهها یک جور نیستند و کتاب هم میتواند با خلقوخوی کودک هماهنگ شود.
کودکی که یکجا بند نمیشود، با کتابهای تعاملی خوب کنار میآید. کتابهایی که در آنها باید چیزی را پیدا کرد، لمس کرد یا صدای حیوانی را تقلید کرد. قصههای کوتاه با ریتم تند هم به او میخورد. اگر وسط کتاب بلند شد، مجبورش نکنید و بعد ادامه بدهید.
کودکی که در جمع حرف نمیزند، از قصههایی که احساسها را نشان میدهند سود میبرد. وقتی شخصیت قصه میگوید «من نگران بودم»، کودک یاد میگیرد چنین جملهای وجود دارد. هنگام خواندن نظر او را بپرسید، ولی جواب گرفتن را شرط نکنید.
کودکی که مدام میپرسد چرا، کتابهای دانستنی ساده و مصور را دوست دارد. جدولها، تصویرهای جانوران و وسیلهها و کتابهایی که چیزی را قدمبهقدم توضیح میدهند به او میخورد.
بعضی بچهها اصلا حال کتاب ندارند. اشکالی ندارد. از کتابهای خیلی کوتاه شروع کنید، خودتان جلوی چشم او کتاب بخوانید و بگذارید کتابها همیشه در دسترس باشند. کتاب را جایزه یا تنبیه نکنید. اگر نگرانی جدیدی دربارهی تمرکز یا رشد زبان کودک دارید، با پزشک یا متخصص مشورت کنید؛ کتاب کمک میکند ولی جای متخصص نیست.
بعضی کتابهای این دسته، دو زبانهاند و در کنار فارسی زبان دیگری هم دارند. کتابی مثل «کتاب پارچهای لقمه، کتابهای من (پرندگان)» با نشانهی «دوزبانه» در عنوانش این ویژگی را دارد. این کتابها برای خانوادههایی که میخواهند کودک با زبان دیگری هم آشنا شود جالباند. کودک تصویر را میبیند و اسمش را به دو زبان میشنود.
ولی پیش از خرید به یک نکته توجه کنید: کودک این سن هنوز زبان مادریاش را محکم نکرده است. پیش از هر چیز، قصه و شعر فارسی مهمترین پایهی رشد زبانی اوست. کتاب دو زبانه مکمل خوبی است، اما نباید جای دنیای قصه و شعر فارسی را بگیرد.
در فهرست نمونهی این دسته کتابی مثل «خودم میخوانم» برای فارسیآموزی کلاس اولیها هم دیده میشود. این نشان میدهد مرز میان خردسالی و سن مدرسه نرم است. بعضی کودکان پنج و شش ساله دوست دارند از همین حالا با کتابهایی که به مدرسه نزدیکترند آشنا شوند. اگر فرزند شما هم چنین است، بگذارید تجربه کند، ولی اصرار نکنید.
وقتی کودک به کلاس اول میرسد، دستهی کودک (۶ تا ۹ سال) راه بعدی است. گذار از یک دسته به دستهی بعد باید نرم باشد. میتوانید در ماههای آخر پیش از مدرسه، یکی دو کتاب از آن دسته را هم کنار کتابهای قبلی بگذارید و ببینید کودک چه واکنشی نشان میدهد.
از قصهی کوتاه با تصویر بزرگ و یک شعر آهنگین. بعد ببینید کودک به چه چیزی علاقه نشان میدهد و همان مسیر را ادامه بدهید. لازم نیست از اول سراغ کتاب آموزشی بروید.
طبیعی است. کتابهای کوتاه، کتابهای تعاملی و شعر را امتحان کنید. کودک را مجبور نکنید و چند دقیقهی خوش را به یک ساعت اجباری ترجیح بدهید. با گذشت زمان مدت تمرکز بیشتر میشود.
بله، به شرط اینکه ساده باشد. رنگآمیزی با خطهای درشت و پیدا کردن شکلها برای این سن مناسب است. کتابهایی با نوشتن سنگین را برای سالهای بعد بگذارید.
نه. تکرار بخشی از یادگیری است. اگر خواستید، پیشنهاد دیگری هم بدهید، ولی اجبار نکنید. کمکم خودش سراغ کتاب دیگری میرود.
فشار لازم نیست. آشنایی با حرفها، شنیدن قصهی زیاد و آماده کردن دست برای نوشتن کافی است. اگر نگرانی دارید، با مربی پیشدبستانی مشورت کنید.
به عنوان، توضیح صفحه و مشخصات کتاب نگاه کنید. بعضی کتابها سن مشخص در عنوان دارند، مثل «رنگ (ویژهی کودکان ۴ تا ۵ سال)». برای بقیه، تصویر و حجم متن راهنماست.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود و مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است. نسخهی چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید.
خواندن کتاب خردسال (۳ تا ۶ سال) برای کودک یک رفتار آموزشی خشک نیست، بلکه یک تجربهی مشترک است. کتابی که با هم میخوانید، فردا صبح در بازی کودک هم دیده میشود. شعری که با هم خواندهاید، توی ماشین زیر لب زمزمه میشود. این خاطرهها پایهی عادتی میشود که تا مدرسه و بعد از آن میماند.
کتابهای این دسته را ببینید، سن و علاقهی کودکتان را در نظر بگیرید و نسخهی چاپی کتاب مورد نظر را آنلاین سفارش بدهید. شاید همین کتاب، همان باشد که فردا شب کودکتان بگوید «باز هم بخوان».