فرض کنید فردا صبح ساعت زمان را عقب ببرد، یا از پنجره‌ی خانه‌تان به‌جای خیابان، سرزمینی با دو ماه در آسمان دیده شود. رمان‌های علمی‌تخیلی و فانتزی درست از همین «فرض کنید» شروع می‌شوند. این کتاب‌ها ما را به فضا، به گذشته‌ی جادویی، به آینده‌ای ترسناک یا به شهری پنهان در برف می‌برند و در همان حال درباره‌ی چیزی بسیار آشنا حرف می‌زنند: دوستی، ترس، انتخاب و شجاعت. اگر از خواندن ماجراهای دنیاهای خیالی لذت می‌برید، اگر نوجوانی دارید که تازه عاشق این ژانر شده، یا اگر خودتان دنبال اولین رمان علمی‌تخیلی و فانتزی هستید، این صفحه برای شماست.
در ادامه تفاوت این دو ژانر، زیرگونه‌های مهمشان، راه‌های شروع، چند نمونه از عنوان‌های همین دسته و نکته‌هایی برای انتخاب می‌آید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
این دو ژانر همیشه کنار هم در قفسه‌ها می‌نشینند و بعضی وقت‌ها از هم تشخیص داده نمی‌شوند. اما اگر بخواهیم ساده بگوییم، تفاوت آنها در توضیحی است که برای «عجیب بودن» جهان می‌دهند.
در علمی‌تخیلی، ماجرا با علم، فناوری یا یک احتمال علمی توضیح داده می‌شود. سفر در زمان با یک دستگاه یا یک نظریه، زندگی در ایستگاه فضایی، ماشین‌هایی که فکر می‌کنند و سیاره‌ای دور با موجودات ناشناس. نویسنده می‌گوید: «اگر فلان چیز ممکن بود، چه می‌شد؟»
در فانتزی، جهان بر پایه‌ی جادو و اسطوره و موجودات خیالی ساخته می‌شود و نیازی به توضیح علمی نیست. اژدها، جادوگر، شوالیه، سرزمین‌های افسانه‌ای. نویسنده می‌گوید: «قانون این دنیا این است و شما با آن همراه شوید.»
مرزشان همیشه روشن نیست. بعضی رمان‌ها هر دو را دارند: هم فضاپیما و هم نیروی شبیه جادو. برای همین بسیاری از فروشگاه‌ها، از جمله کتاب‌جم، این دو را در یک دسته می‌آورند. برای خواننده مهم نیست کدام برچسب را بخورد؛ مهم این است که ماجرا او را ببرد.
دلیل‌ها فراوان است. بعضی برای فرار از روزمرگی می‌خوانند و بعضی برای فکر کردن به آینده. بعضی از دنیاسازی لذت می‌برند و بعضی از ماجرا. ولی چند دلیل مشترک هم هست.
گاهی خیال می‌شود رمان علمی‌تخیلی و فانتزی فقط برای سرگرمی است. اما آثار بزرگی هم در این ژانر نوشته شده‌اند که درباره‌ی قدرت، آزادی، تکنولوژی و معنای انسان بودن سؤال می‌پرسند. کتاب خوب در هر ژانر می‌تواند عمیق باشد.
وقتی چند رمان علمی‌تخیلی می‌خوانید، می‌بینید هر کدام حال‌وهوای متفاوتی دارند. شناختن زیرگونه‌ها کمک می‌کند بدانید چه انتظاری از یک کتاب داشته باشید.
فضاپیما، سیاره‌های ناشناخته، جنگ‌های ستاره‌ای و مسافرت‌های دور. اینجا هیجان اصل است و جهان‌سازی رنگارنگ. عنوان‌هایی مثل «قهرمان جنگ ستارگان باش» با نام خود، به همین فضا مربوط‌اند.
سفر به گذشته یا آینده همیشه یکی از محبوب‌ترین مضمون‌هاست. کتاب‌هایی مثل «چین‌خوردگی در زمان» و «مسافران زمان» با همین موضوع سروکار دارند، چنان‌که از عنوانشان پیداست. قصه‌ی زمان می‌تواند هم ماجراجویانه و هم فلسفی باشد.
رمان‌هایی که آینده‌ای ترسناک، سرکوب یا فروپاشی را تصور می‌کنند، به خواننده هشدار می‌دهند. اینجا فناوری یا قدرت از کنترل خارج می‌شود و شخصیت‌ها باید بجنگند یا بگریزند.
بعضی رمان‌ها به‌جای یک ماجرا، تاریخ چند قرن یا چند هزاره را می‌گویند و چند نسل را دنبال می‌کنند. عنوانی مثل «بنیاد» با شماره‌ی یک، آغاز یک مجموعه‌ی چندجلدی است و اگر از مجموعه‌های بلند خوشتان می‌آید، می‌شود آن را نگاه کرد.
فانتزی هم جهان‌های بسیار دارد و هر کدام مخاطب خودش را.
سرزمین‌های وسیع، نبرد نیکی و بدی، گروهی از قهرمانان و ماموریتی بزرگ. این نوع معمولا چند جلدی است و خواننده مدت‌ها با آن می‌ماند.
مدرسه‌ی جادو، حیوان‌های عجیب، دوستی‌های عمیق. این نوع بیشتر برای سن نوجوانی است، اما بزرگسالان هم دوست دارند. عنوان «پیپ بارتلت ۲ (راهنمای تربیت تک‌شاخ)» به همین فضای خانوادگی و شاد نزدیک به نظر می‌رسد.
جادو در اینجا هزینه دارد و دنیا خشن‌تر است. شخصیت‌ها خاکستری‌اند و پایان همیشه شاد نیست. «گزنه و استخوان» و «شکارچیان شبح» از عنوانشان حال‌وهوای تاریک‌تری را به ذهن می‌آورند، اما دقیق بودن آن را باید از توضیح هر کتاب فهمید.
جادو در شهرهای امروزی و در میان زندگی عادی جریان دارد. «شهر ارواح» و «شهر دفن‌شده در برف» به دنیای شهر و رمز و راز نزدیک‌اند. این نوع ترکیبی از واقع‌گرایی و راز است.
این مهم‌ترین سؤال تازه‌واردهاست و جواب‌اش به سن، سلیقه و حوصله‌ی شما بستگی دارد.
با یک کتاب یک‌جلدی یا جلد اول یک مجموعه‌ی کوتاه شروع کنید. زبان روان و ماجرای پرکشش مهم‌ترین ویژگی‌ها هستند. اگر بعد از پنجاه صفحه نتوانستید همراه شوید، بهتر است کتاب دیگری را امتحان کنید. همه‌ی کتاب‌ها برای همه نیستند.
دنبال کتابی باشید که قهرمانش هم‌سن شماست و ماجرا سریع پیش می‌رود. مجموعه‌های چندجلدی اینجا عالی‌اند، چون وقتی شخصیتی را دوست دارید، جلدهای بعدی را می‌خواهید. برای رمان‌های نوجوان در دسته‌های دیگر هم می‌شود گشت، اما در همین دسته چیزهای مناسب زیاد است.
سراغ رمان‌هایی بروید که ایده‌ی بزرگ‌تری دارند: تاریخ آینده، مسئله‌های فلسفی یا اجتماعی. اینها ممکن است خواندنشان کمی کندتر باشد ولی پاداش بیشتری دارد.
کتاب‌های کوتاه‌تر و رمان‌های یک‌جلدی انتخاب کنید. مجموعه‌های بلند به صبر و وقت نیاز دارند.
در این بخش چند عنوان را نام می‌بریم تا تنوع دسته را ببینید. درباره‌ی هر کدام فقط همان چیزی را می‌گوییم که از نامش پیداست. برای دانستن جزئیات، صفحه‌ی خود کتاب را ببینید.
این فهرست کامل نیست و در دسته کتاب‌های دیگری هم هستند که شاید بیشتر به سلیقه‌ی شما بخورند.
در این ژانر بسیاری از کتاب‌ها بخشی از یک مجموعه‌اند. ممکن است دو، سه، پنج یا حتی ده جلد باشند. سؤال معمول این است که آیا باید از جلد اول شروع کرد.
جواب تقریبا همیشه بله است. مجموعه‌های علمی‌تخیلی و فانتزی ماجرای پیوسته دارند و اگر از وسط شروع کنید، شخصیت‌ها و قانون‌های جهان را نمی‌شناسید و گیج می‌شوید. شماره‌ی جلد معمولا کنار عنوان یا در پرانتز آمده است، مثل «بنیاد ۱» یا «شکارچیان شبح ۱».
لازم نیست. ابتدا جلد اول را بخوانید. اگر شما را گرفت، جلد بعدی را سفارش بدهید. البته بعضی خواننده‌ها دوست ندارند بین جلدها منتظر بمانند و از ابتدا چند جلد را می‌گیرند. هر دو انتخاب درست است و به سلیقه‌ی شما بستگی دارد.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. اگر جلد بعدی موجود نبود، بعدا دوباره سر بزنید. در همین فاصله می‌توانید کتابی از یک مجموعه‌ی دیگر را بخوانید.
در بسیاری از رمان‌های این ژانر، خود جهان قهرمان است. قانون‌هایش، نقشه‌اش، تاریخش و آدم‌هایش. نویسنده‌ی خوب این جهان را طوری می‌سازد که باورپذیر باشد، حتی اگر اژدها داشته باشد یا در قرن‌های دور اتفاق بیفتد. باورپذیری یعنی قانون‌ها ثابت بمانند: اگر جادو محدودیتی دارد، همان محدودیت تا آخر رمان برقرار است.
هنگام خواندن به همین چیزها دقت کنید. جهان چقدر منسجم است؟ آیا هر عنصر عجیب دلیل و کاربردی دارد؟ آیا شخصیت‌ها مثل ساکنان واقعی آن دنیا رفتار می‌کنند؟ رمان‌هایی که به این پرسش‌ها جواب خوب می‌دهند، معمولا ماندگارترند.
بعضی رمان‌ها در ابتدا نقشه یا فهرست شخصیت‌ها دارند. به آنها نگاه کنید؛ کمک می‌کنند در دنیای بزرگ گم نشوید. اگر کتابی نام‌های زیادی دارد، یک دفترچه‌ی کوچک کنار دست‌تان بگذارید و اسم‌ها را بنویسید.
بسیاری از رمان‌های این دسته ترجمه‌اند. ترجمه‌ی این ژانر چالش خاصی دارد: نام‌ها، مکان‌ها و اصطلاح‌های ساختگی. مترجم باید تصمیم بگیرد اینها را عینا بیاورد، آوانگاری کند یا معادل فارسی بسازد. نتیجه گاهی با ترجمه‌ی دیگر همان کتاب فرق دارد.
اگر ترجمه‌ی روانی می‌خواهید، چند خط از کتاب را نگاه کنید. اگر جمله‌ها طبیعی به نظر آمدند و اسم‌ها گیج‌تان نکردند، احتمالا ترجمه‌ی خوبی است. اگر یک عنوان چند ترجمه دارد، مشخصات هر کدام را در صفحه‌ی خودش بخوانید.
بعضی کتاب‌ها در پایان واژه‌نامه یا توضیح دارند. اگر با اصطلاحی روبه‌رو شدید و مطمئن نبودید، آن را نگاه کنید. البته نباید مدام خواندن را قطع کنید؛ گاهی معنی از متن معلوم می‌شود.
خیلی از نوجوان‌ها با همین ژانر وارد دنیای رمان می‌شوند. دلیلش روشن است: ماجرا سریع است، قهرمان‌ها هم‌سن آنهایند و دنیا آنقدر عجیب است که کسی حوصله‌اش سر نمی‌رود. اگر نوجوان شما کم کتاب می‌خواند، یک مجموعه‌ی فانتزی یا علمی‌تخیلی ممکن است او را برگرداند.
هنگام انتخاب برای نوجوان به گروه سنی توجه کنید. بعضی رمان‌ها صحنه‌های خشن یا مسائل سنگین دارند. اگر مطمئن نیستید، توضیح کتاب را بخوانید یا خودتان چند صفحه را مرور کنید. برای کتاب‌های نوجوان در ژانرهای دیگر هم می‌توانید به رمان خارجی و رمان ایرانی سر بزنید.
یک ایده‌ی خوب این است که خودتان هم همان کتابی را بخوانید که نوجوان می‌خواند. بعد می‌توانید درباره‌ی شخصیت‌ها و پایان حدس بزنید. این کار پل بین شما و او می‌سازد.
نسخه چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
برای هدیه دادن، اگر گیرنده اهل این ژانر است، جلد بعدی مجموعه‌ای که می‌خواند یا مجموعه‌ای جدید هدیه‌ی خوبی است. اگر گیرنده تازه‌کار است، رمان یک‌جلدی و روان انتخاب کنید. برای دوستان عاشق‌پیشه هم می‌توانید از دسته‌ی رمان عاشقانه رمان‌هایی با رگه‌ی فانتزی بیابید.
برای هدیه‌ی ادبی‌تر، دسته‌ی مادر ادبیات و داستان را ببینید. اگر مجموعه‌ای را هدیه می‌دهید، دقت کنید که جلدها را کامل بفرستید.
اگر می‌خواهید سیستماتیک جلو بروید، این مسیر را امتحان کنید. این پیشنهاد است، نه دستور. می‌توانید هر جا دوست داشتید از آن خارج شوید.
خوانندگان علمی‌تخیلی و فانتزی معمولا به ژانرهای همسایه هم علاقه دارند: داستان معمایی، رمان تاریخی، افسانه‌ها. اگر روزی حوصله‌تان از این ژانر سر رفت، به سراغ آنها بروید و بعدا برگردید. ذهن خواننده گاهی نیاز به استراحت دارد.
رمان علمی‌تخیلی و فانتزی معمولا دو احساس را همزمان برمی‌انگیزد: شگفتی و ترس. شگفتی از دنیایی که نمی‌شناسیم و ترس از چیزی که ممکن است پیش بیاید. این ترکیب باعث می‌شود کتاب زمین نماند.
در بعضی رمان‌ها بخش ترسناک پررنگ‌تر است: جایی که شبح، هیولا یا قدرتی ناشناخته حضور دارد. در بعضی دیگر شگفتی غالب است و کتاب حال‌وهوای رویا دارد. اگر ترس را دوست ندارید، توضیح کتاب را بخوانید و ببینید حال‌وهوای آن چگونه است. بسیاری از کتاب‌ها درباره‌ی خودشان صادقانه می‌نویسند.
خواندن داستان ترسناک برای بعضی‌ها لذت‌بخش است و برای بعضی نه. اگر کتابی را برای نوجوان می‌خرید، بهتر است پیش از او چند صفحه‌اش را بخوانید. این کار ساده باعث می‌شود از سردرگمی جلوگیری شود.
شخصیت‌های این ژانر یک ویژگی مشترک دارند: در وضعیتی غیرعادی قرار می‌گیرند و باید تصمیم بگیرند. این تصمیم‌ها هستند که آنها را می‌سازند. قهرمان می‌تواند یک جادوگر جوان باشد، یک ملوان فضایی، یا فقط دختربچه‌ای که وارد دنیای دیگر شده است.
جذابیت کتاب‌های این ژانر وقتی زیاد می‌شود که قهرمان‌ها کامل نباشند. کسی که می‌ترسد و با وجود ترس جلو می‌رود، برای ما جذاب‌تر از کسی است که هیچ ترسی ندارد. هنگام انتخاب رمان، اگر توضیح کتاب درباره‌ی شخصیت اصلی حرفی زده، به آن نگاه کنید و ببینید آیا با او همدلی می‌کنید یا نه.
در بسیاری از رمان‌های فانتزی و علمی‌تخیلی، گروهی از دوستان با هم به ماجرا می‌روند. این رفاقت، قلب کتاب است. کتاب‌هایی که دوستی را جدی می‌گیرند، خواننده را عمیق‌تر درگیر می‌کنند.
خیلی از ما اول با فیلم و بازی وارد این دنیاها می‌شویم و بعد سراغ کتاب می‌رویم. عنوانی مثل «قهرمان جنگ ستارگان باش» از همین پیوند بین کتاب و سینما حکایت دارد. این پیوند خوب است: اگر فیلمی را دوست داشتید، کتاب‌های مرتبط با آن دنیا معمولا جزئیات بیشتری می‌دهند.
البته کتاب با فیلم فرق می‌کند. کتاب به شما اجازه می‌دهد شخصیت‌ها و صحنه‌ها را خودتان تصور کنید و به افکار درونی آنها نزدیک شوید. اگر فیلمی را دیده‌اید و کتابش را نخوانده‌اید، احتمالا تجربه‌ی متفاوت و غنی‌تری در انتظارتان است.
این به سلیقه بستگی دارد. بعضی‌ها می‌گویند کتاب را قبل از فیلم بخوانید تا تصور ذهنی شما آلوده نشود. بعضی هم فیلم را اول می‌بینند تا با فضا آشنا شوند. هر دو راه درست است.
یکی از لذت‌های این ژانر این است که خانواده‌ها می‌توانند با هم از آن لذت ببرند. یک مجموعه‌ی مناسب می‌تواند هفته‌ها بین پدر و مادر و فرزند دست‌به‌دست شود و هر شب بحث تازه‌ای بسازد: «به نظرت جلد بعدی چه می‌شود؟»، «آن شخصیت واقعا خائن بود؟». این گفت‌وگوها عادت مطالعه را نگه می‌دارند.
اگر می‌خواهید با کودک یا نوجوان بخوانید، از کتاب‌هایی شروع کنید که ماجرایشان سبک و شاد است، مثل ماجراهای موجودات افسانه‌ای و دوستی‌های بامزه. بعد به‌تدریج به سمت داستان‌های عمیق‌تر بروید. قدم‌به‌قدم جلو رفتن، بهتر از یک‌باره رفتن به سراغ متن‌های سنگین است.
گاهی پدر یا مادر علمی‌تخیلی دوست دارد و فرزند فانتزی. اشکالی ندارد. هرکس یک کتاب می‌خواند و آخر هفته درباره‌ی آن به هم می‌گویند. تجربه‌ی متفاوت داشتن، گفت‌وگوی بهتری می‌سازد.
گاهی اول کتاب کند است. جهان تازه است، اسم‌ها زیاد است و هنوز ماجرا شروع نشده. این را بدانید: اگر صد صفحه‌ی اول دشوار است، معمولا بعد از آن کتاب سرعت می‌گیرد. البته اگر بعد از آن هم حس بدی داشتید، خواندن را رها کنید. کتاب خواندن اجبار نیست.
فکر نکنید باید کتاب را سریع تمام کنید. رمان‌های این ژانر جهان‌سازی دقیق دارند و اگر آرام بخوانید، جزئیات بیشتری می‌بینید. یک فصل در شب کافی است.
عاشقان این ژانر معمولا دوست دارند جلدهای یک مجموعه را کنار هم روی قفسه ببینند. اگر شما هم این‌طورید، به شماره‌ی جلدها و ناشر توجه کنید تا جلدها از یک مجموعه و هم‌قطع باشند. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش آمده است و می‌توانید ناشر و تعداد صفحه را بررسی کنید.
کتاب‌های ضخیم را با دقت نگه دارید و با دو دست باز کنید تا جلد آسیب نبیند. برای مجموعه‌های چندجلدی، جای مناسبی در قفسه پیدا کنید که جلدها کنار هم باشند و گرد و خاک نگیرند. اینها کارهای کوچکی هستند اما عمر کتاب را طولانی می‌کنند.
مجموعه‌های این ژانر گران و طولانی‌اند و بسیاری از دوستان کتاب‌هایشان را مبادله می‌کنند. اگر دوستی دارید که جلد بعدی را دارد، تبادل کنید. البته اگر خودتان می‌خواهید نسخه‌ی شخصی داشته باشید، سفارش آنلاین ساده است.
علمی‌تخیلی جهان عجیب را با علم و فناوری توضیح می‌دهد و فانتزی با جادو و اسطوره. البته بعضی رمان‌ها هر دو را دارند.
جلد اول یک مجموعه‌ی روان یا یک رمان یک‌جلدی. اگر نوجوان هستید، مجموعه‌هایی با قهرمان هم‌سن خودتان را امتحان کنید.
بله. تقریبا همه‌ی مجموعه‌ها ماجرای پیوسته دارند. شماره‌ی جلد را روی عنوان ببینید.
بله، تعدادی از عنوان‌های این دسته مناسب نوجوان‌ها هستند. گروه سنی و توضیح کتاب را ببینید.
بیشتر ترجمه‌اند. اگر رمان علمی‌تخیلی یا فانتزی ایرانی هم موجود باشد، در همین دسته یا در رمان ایرانی پیدا می‌شود.
بله، قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود.
بعدا دوباره صفحه را ببینید، چون موجودی هر روز عوض می‌شود. در همین فاصله می‌توانید کتاب دیگری بخوانید.
رمان‌های علمی‌تخیلی و فانتزی راه ما برای دیدن جهان‌های ممکن‌اند. از ماجراجویی فضایی تا سفر در زمان، از جادوی شهری تا نبرد حماسی. برای شروع، یک جلد اول خوب کافی است. اگر شما را گرفت، دنیای بزرگ‌تری منتظر شماست.
حالا می‌توانید کتاب‌های همین دسته را ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخه چاپی مورد نظرتان را آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. امیدواریم رمان بعدی شما، شما را به سفری تازه ببرد.
