هر روز صبح که از خانه بیرون میآیید، بیآنکه فکرش را بکنید از میان هزاران تصمیم رد میشوید: عرض پیادهرو، فاصلهی ایستگاه اتوبوس، جای پارک، سایهی درختها و حتی اینکه مدرسهی بچهها چند دقیقه با خانه فاصله دارد. همهی اینها را کسی طراحی کرده یا نکرده است. مهندسی شهرسازی علمی است که به این تصمیمها فکر میکند. دستهی «مهندسی شهرسازی» کتابجم برای دانشجوها، کارشناسها، مدیران شهری و هر کسی است که میخواهد بفهمد شهرها چطور ساخته میشوند و چطور میتوانند بهتر شوند.
این صفحه راهنمای شما برای انتخاب کتاب شهرسازی است. میگوییم این حوزه چه شاخههایی دارد، کتابها چه موضوعهایی را پوشش میدهند و چطور از میان عنوانهای تخصصی، کتاب مناسب نیازتان را پیدا کنید.
مهندسی شهرسازی چیست و به چه چیزهایی میپردازد؟
شهرسازی یعنی برنامهریزی و طراحی شهرها و محلهها. کارش از تصمیمهای بزرگ، مثل جای گسترش شهر و شبکهی راهها، تا جزئیات کوچک، مثل شکل یک میدان یا عرض یک خیابان، را در بر میگیرد. مهندسی شهرسازی بیشتر روی جنبههای فنی، تحلیلی و اجرایی تاکید دارد و با معماری، عمران، جغرافیا، جامعهشناسی و اقتصاد پیوند میخورد.
اگر بخواهیم ساده بگوییم، معماری یک ساختمان را طراحی میکند و شهرسازی رابطهی ساختمانها با هم، با خیابان، با طبیعت و با آدمها را. برای همین کتابهای شهرسازی همزمان به نقشه و به اجتماع نگاه میکنند.
شاخههای اصلی این رشته
- برنامهریزی شهری و منطقهای: تصمیم دربارهی کاربری زمین، جمعیت، خدمات و توسعه.
- طراحی شهری: شکل و کیفیت فضاهای عمومی مثل خیابان، میدان و پارک.
- مدیریت شهری: نحوهی ادارهی شهر، سیاستگذاری و همکاری نهادها.
- بازآفرینی و نوسازی: احیای بافتهای فرسوده و قدیمی.
- شهر و محیط زیست: پایداری، فضای سبز و سازگاری با طبیعت.
کتاب مهندسی شهرسازی از کجا شروع کنیم؟
خوانندهی تازهکار ممکن است از فهرست بلند عنوانهای تخصصی گیج شود. پیشنهاد ما این است که اول یک تصویر کلی بسازید و بعد به تخصصها بروید.
- یک کتاب مبانی برنامهریزی شهری و منطقهای، برای آشنایی با واژهها و روشها.
- یک کتاب دربارهی روش تحقیق، اگر دانشجو یا پژوهشگر هستید و میخواهید پروژه یا پایاننامه بنویسید.
- بعد سراغ موضوع دلخواه بروید: مسکن، حملونقل، بازآفرینی، فضاهای عمومی یا پایداری.
عنوانهایی مثل «برنامهریزی شهری و منطقهای» از نامشان برمیآید که به مبانی میپردازند. «روشهای تحقیق در برنامهریزی شهری و منطقهای» هم بیشتر به کار کسانی میخورد که میخواهند پژوهش انجام دهند. مقدمه و فهرست هر کتاب را ببینید تا سطح آن را بسنجید.
مدیریت و حکمروایی شهری: چه کسی شهر را اداره میکند؟
شهر فقط ساختمان و خیابان نیست؛ نظامی از تصمیمها، قوانین و منافع است. شهرداری، دولت، بخش خصوصی و شهروندها هر کدام سهمی دارند. کتابهای حکمروایی شهری به همین پیچیدگی میپردازند.
در میان کتابهای نمونهی این دسته، «نقش سیاستمداری در حکمروایی شهری» به رابطهی سیاست و مدیریت شهر میپردازد و «مدیریت یکپارچه فضای شهری» از نامش پیداست که به هماهنگی بین بخشهای مختلف مدیریت فضای شهر توجه دارد. این کتابها برای کسانی که در مدیریت شهری کار میکنند یا دوست دارند بفهمند چرا تصمیمهای شهری گاهی کند و پیچیدهاند، مفیدند.
چرا دانستن حکمروایی به شهروند هم کمک میکند؟
وقتی بدانید تصمیمها در شهر چطور گرفته میشود، بهتر میتوانید در آنها مشارکت کنید. شهروندی که میداند چه نهادی مسئول چیست، در پیگیری مسائل محلهاش کارآمدتر است.
رشد شهر، کمربند سبز و توسعهی پایدار
شهرها همیشه دارند بزرگ میشوند و این رشد اگر برنامه نداشته باشد، به زمینهای کشاورزی، ترافیک و کمبود خدمات میرسد. کتابهای مدیریت رشد شهری راهکارهای مختلف را بررسی میکنند. عنوان «سیاستهای مدیریت رشد شهری» با زیرعنوانی دربارهی تجربههای جهانی کمربند سبز، نمونهای از این نوع کتاب است.
کمربند سبز یعنی نواری از زمین سبز و ساختهنشده دور شهر که جلوی پراکندهرویی را میگیرد. اینکه این سیاست در کجا جواب داده و در کجا نه، موضوع بحثهای جدی است و خواندن تجربههای جهانی به شما کمک میکند بیطرفانه قضاوت کنید.
پایداری هم بخش مهم دیگری است. عنوان «اصول و مبانی اسلامی توسعه پایدار شهری» نگاهی از دید ارزشها و آموزههای اسلامی به این مسئله دارد. اگر به رویکردهای بومی و فرهنگی علاقه دارید، این نوع کتابها دیدگاه دیگری را نشان میدهند. مثل هر کتاب دیگری، بهتر است آن را در کنار منابع متنوع بخوانید.
شهرهای طبیعی، پیادهراهور و تاکتیکی: نگاههای تازه به شهر
در سالهای اخیر ایدههای تازهای در شهرسازی مطرح شده که شهر را برای آدمها، نه فقط برای ماشینها، میخواهند. چند کتاب نمونهی این دسته به همین ایدهها میپردازند.
شهر بیوفیلیک
«شهرهای بیوفیلیک و طبیعی» از عنوانش پیداست که به پیوند شهر و طبیعت توجه دارد. ایده این است که آدمها به طبیعت نیاز دارند و شهر باید درخت، آب و فضای سبز را به زندگی روزمره برگرداند.
شهر پیادهراهور
«شهر پیاده راهور» دربارهی شهری است که پیادهروی در آن آسان و لذتبخش باشد. پیادهروی سالم و ارزان است و خیابانی که برای پیاده مناسب باشد، محله را هم زندهتر میکند.
شهرسازی تاکتیکی
«شهرسازی تاکتیکی» یعنی تغییرهای کوچک، سریع و کمهزینه در فضای شهر که میتوانند مقدمهی تغییرهای بزرگتر شوند. این روش به شهروندها هم اجازه میدهد در ساختن محلهشان دخالت کنند. جزئیات را در خود کتاب و صفحهی آن ببینید.
آیندهی شهر و بازآفرینی بافتها
وقتی از آیندهی شهر حرف میزنیم، هم به فناوری فکر میکنیم و هم به مسائل قدیمی مثل مسکن و بافت فرسوده. «آیندههای شهری: برنامهریزی برای آیندهنگاری و چشماندازهای شهر» از این دسته است. آیندهنگاری یعنی به جای پیشبینی یک آیندهی قطعی، چند سناریوی ممکن را بررسی کنیم و برای آنها آماده شویم.
«باز ساخت شهر» و «تصویرسازی مجدد شهر» هم نامهاییاند که به بازسازی و نگاه دوباره به شهر اشاره دارند. برای اینکه ببینید هر کدام دقیقا به چه میپردازند، توضیح و مشخصات آنها را در صفحهی خودشان بخوانید.
شهرسازی در کنار معماری، عمران و آب
شهر محصول کار گروهی رشتههای مختلف است. معمار ساختمان را طراحی میکند، مهندس عمران راه و زیرساخت را، مهندس آب شبکهی آب و فاضلاب را و مهندس انرژی نظام تامین انرژی را. شهرساز باید همه را کنار هم ببیند.
اگر میخواهید بیشتر بدانید، میتوانید به دستههای مهندسی معماری، مهندسی عمران و مهندسی آب سر بزنید. همهی اینها زیر گروه فنی و مهندسی جای دارند و برای شهرساز آشنایی مقدماتی با هر کدام مفید است.
یک محلهی فرضی و ده تصمیمی که زندگی در آن را میسازد
محلهای را تصور کنید که تازه قرار است ساخته شود. زمینش خالی است و شما شهرساز آن هستید. اولین سؤال این است که چند نفر در آن زندگی میکنند و چه کسانی: خانوادههای جوان، سالمندها، دانشجوها؟ جواب این سؤال تعیین میکند مدرسه لازم است یا مرکز خدمات سالمندان، پارک بزرگ لازم است یا میدان کوچک.
سؤال بعدی این است که آدمها چطور رفتوآمد میکنند. اگر همه با ماشین بروند، خیابانها پهن و پارکینگها بزرگ میشوند. اگر بیشتر پیاده یا با دوچرخه و حملونقل عمومی حرکت کنند، پیادهرو و مسیر دوچرخه و ایستگاه اهمیت پیدا میکنند. همین یک تصمیم شکل محله را عوض میکند و کتابهایی مثل «شهر پیاده راهور» دقیقا برای فکر کردن به همین پرسشها نوشته شدهاند.
بعد نوبت کاربریهاست: چه زمینی مسکونی باشد، چه زمینی تجاری، کجا مدرسه و درمانگاه بنشیند. اگر همه چیز از هم دور باشد، هر کار کوچکی به سفر تبدیل میشود. اگر نزدیک باشد، محله زندهتر و ایمنتر میشود. سپس فضای سبز، فضای عمومی، ارتفاع ساختمانها، تراکم، زیرساخت آب و برق و بسیاری موضوعهای دیگر مطرح میشود.
نکته این است که هیچکدام از این تصمیمها جدا از بقیه نیست. اگر تراکم را بالا ببرید، بار زیرساخت زیاد میشود. اگر فضای سبز را کم کنید، کیفیت زندگی پایین میآید. شهرسازی هنر پیدا کردن تعادل میان این خواستههاست و کتابهای مهندسی شهرسازی مثالها و روشهایی برای این تعادل میآورند.
مسکن، پراکندهرویی و زندگی در حومه
یکی از مسئلههای بزرگ شهرها مسکن است: اینکه خانه از کجا بیاید، برای چه کسانی و با چه شکلی. وقتی شهر به صورت بیبرنامه به اطراف گسترش پیدا میکند، به آن پراکندهرویی میگویند. حومهها بزرگ میشوند، رفتوآمد طولانیتر میشود و هزینهی خدماترسانی بالا میرود.
کتابهای شهرسازی از زوایای مختلف به این مسئله نگاه میکنند: برخی سیاستهای کنترل رشد را بررسی میکنند، برخی تراکم مناسب را، و برخی راههای بازگرداندن زندگی به مرکز شهر. اگر مسکن برایتان مهم است، به کتابهایی توجه کنید که تجربهی چند کشور را با هم مقایسه میکنند، چون یک راهحل ممکن است در جایی جواب بدهد و در جای دیگر نه.
همچنین بافتهای قدیمی و فرسوده مسئلهی جدایی هستند. ساکنان این بافتها اغلب با کمبود خدمات و ناایمنی روبهرواند، ولی همان بافتها ارزش تاریخی و اجتماعی هم دارند. بازآفرینی یعنی احیای این بافتها بدون از بین بردن هویت و اجتماع آنها، و بحث دربارهی آن هنوز ادامه دارد.
حملونقل و حرکت در شهر
شهر بدون حرکت معنی ندارد. آدمها باید به سر کار، مدرسه، بازار و پارک برسند. شیوهی این حرکت هم بر محیط، هم بر سلامت و هم بر هزینهی زندگی اثر میگذارد. کتابهای شهرسازی حملونقل را معمولا در کنار کاربری زمین بررسی میکنند، چون این دو روی هم اثر میگذارند: جایی که خدمات نزدیک است، نیاز به سفر کمتر است.
ایدهی شهر پیادهراهور میگوید بسیاری از نیازهای روزانه باید در فاصلهی چند دقیقه پیادهروی باشد. این ایده نه تنها به نفع محیط است، بلکه به نفع کودک، سالمند و کسی که ماشین ندارد هم هست. اگر میخواهید بیشتر بدانید، عنوانهای مرتبط با پیادهروی و فضای عمومی را در این دسته ببینید.
داده، نقشه و تحلیل فضایی: ابزار شهرساز امروز
شهرساز امروز فقط با مداد و نقشهی کاغذی کار نمیکند. سامانههای اطلاعات جغرافیایی و تحلیل آماری به او کمک میکنند ببیند جمعیت، خدمات و مسیرها چطور پخش شدهاند. در دستهی نزدیک، مهندسی معماری، کتابی مثل «آمار فضایی در شهرسازی» با ارکجیآیاس پرو دیده میشود که نشان میدهد این ابزارها در شهرسازی چه جایگاهی دارند.
اگر میخواهید در شهرسازی کار جدی کنید، یادگیری تحلیل داده مهارتی است که کارتان را تقریبا در هر شاخهی رشته آسانتر میکند. کتابهای روش تحقیق هم همین کار را از زاویهی دیگری میکنند: به شما یاد میدهند چطور سؤال بپرسید، داده جمع کنید و از آن نتیجه بگیرید.
البته داده جای قضاوت را نمیگیرد. عدد میگوید چه اتفاقی افتاده، ولی اینکه چه باید کرد، هنوز تصمیم انسان است و به ارزشها و اولویتهای اجتماع بستگی دارد.
فضاهای عمومی و کیفیت زندگی
یک شهر خوب فقط ساختمانهای خوب ندارد؛ جاهایی دارد که مردم بیرون از خانه در آنها با هم باشند. پارک، میدان، خیابانهای زنده و پیادهروهای امن. این فضاها اگر درست طراحی نشوند، خالی میمانند یا ناایمن میشوند.
کتاب «تصویرسازی مجدد شهر» و «مدیریت یکپارچه فضای شهری» به شکلهای مختلف به این بحث نزدیک میشوند: اینکه فضای شهری را چطور ببینیم، چطور اداره کنیم و چطور بهبود دهیم. حتی اگر شهرساز نیستید، خواندن این کتابها نگاه شما را به خیابان محلهتان تغییر میدهد.
یک آزمون ساده برای کیفیت فضای عمومی این است: آیا کودک و سالمند بهتنهایی میتوانند از آن استفاده کنند؟ اگر بله، احتمالا فضا خوب طراحی شده است. اگر نه، جای بهبود وجود دارد.
مسیر مطالعه برای دانشجوی شهرسازی در چند ترم
برای اینکه بدانید در طول تحصیل چه کتابهایی به کارتان میآیند، یک طرح پیشنهادی میآوریم. هر دانشکده برنامهی خودش را دارد و این فقط راهنماست.
- ترمهای اول: مبانی شهرسازی و برنامهریزی، تاریخ شهر و نقشهخوانی.
- ترمهای میانی: طراحی شهری، حملونقل، مسکن و روش تحقیق.
- ترمهای پایانی: مدیریت شهری، آیندهنگاری، تحلیل فضایی و موضوع پایاننامه.
کنار هر کدام از این مرحلهها، یک کتاب عمومی و خوشخوان هم بخوانید تا خواندن فقط به درس تبدیل نشود. کتابی مثل «شهرهای بیوفیلیک و طبیعی» میتواند مرور جذابی از یک ایدهی تازه باشد.
شهروند هم میتواند شهرساز باشد
لازم نیست حتما شغل شما شهرسازی باشد تا کتاب مهندسی شهرسازی بخوانید. هر شهروندی که به محلهاش اهمیت میدهد، میتواند از این کتابها یاد بگیرد چه چیزی را بخواهد و چطور بخواهد. مشارکت در شورای محله، اظهارنظر دربارهی طرحها و حتی تغییرهای کوچک در کوچه، با دانستن اصول شهرسازی موثرتر میشود.
شهرسازی تاکتیکی دقیقا بر همین ایده بنا شده: اینکه تغییرهای کوچک و ارزان را میشود همین امروز آزمایش کرد. مثلا یک کوچه را برای چند ساعت به مردم پیاده برگرداندن یا چند گلدان و نیمکت گذاشتن. هر تغییری البته باید با هماهنگی و رعایت قانون باشد.
چطور کتاب مهندسی شهرسازی مناسب را انتخاب کنیم؟
هدف خودتان را روشن کنید
دانشجو برای درس، پژوهشگر برای مرور ادبیات، کارشناس برای کار روزانه و علاقهمند برای یادگیری، هر کدام کتاب متفاوتی میخواهند. اول بپرسید چرا میخوانید و بعد کتاب را انتخاب کنید.
توجه به بومی یا خارجی بودن مثالها
بعضی کتابها مثالهایشان را از شهرهای اروپا و آمریکا میآورند و بعضی از ایران. مثالهای خارجی برای الهام و مقایسه خوباند و مثالهای ایرانی برای فهم شرایط محلی. اگر میتوانید، هر دو را بخوانید.
به سال انتشار و ویراست توجه کنید
در شهرسازی بعضی مفاهیم سالها معتبر میمانند و بعضی با تغییر فناوری و شرایط قدیمی میشوند. مشخصات چاپ هر کتاب در صفحهی خودش هست و میتوانید پیش از سفارش ببینید.
بازار کار و مهارتها: مهندسی شهرسازی به کجا میرسد؟
فارغالتحصیلان مهندسی شهرسازی در مسیرهای مختلفی کار میکنند: شهرداریها، مشاورهای طراحی و برنامهریزی، سازمانهای دولتی مسکن و توسعه، دانشگاه و پژوهش. هر کدام از این مسیرها مهارتهای خاص خودش را میخواهد، ولی چند مهارت مشترک است: توانایی تحلیل داده، فهم قوانین، شناخت مردم و نقشهخوانی.
کتابها فقط بخشی از این مهارتها را پوشش میدهند. بقیه را باید در عمل، از کار در پروژهها و گفتگو با مردم یاد بگیرید. با این حال، کسی که پایهی نظری محکمی دارد، تجربهی عملی را سریعتر جذب میکند و دلیل هر تصمیم را بهتر میفهمد.
اگر قصد ادامهی تحصیل دارید، کتابهای روش تحقیق و مباحث آیندهنگاری جایگاه ویژهای پیدا میکنند. آنها به شما کمک میکنند موضوع پایاننامهای انتخاب کنید که هم علمی باشد و هم به مسائل واقعی شهر مربوط شود.
مقایسهی سه نوع کتاب در مهندسی شهرسازی
کتابهای این دسته را میتوان به سه نوع کلی تقسیم کرد و هر کدام کار متفاوتی میکند.
کتابهای درسی و مبانی
اینها مفاهیم پایه را منظم و مرحلهبهمرحله توضیح میدهند و برای شروع مناسبتریناند. زبانشان معمولا رسمی و ساختارشان روشن است. برای دانشجو، همینها منبع اصلیاند.
کتابهای موضوعی و تخصصی
اینها به یک موضوع محدود میپردازند، مثل رشد شهری، حکمروایی یا فضاهای عمومی. برای کسی که مبانی را میداند و میخواهد عمیق شود، مناسباند.
کتابهای ایدهمحور و الهامبخش
اینها ایدههای تازهای مثل شهر بیوفیلیک، شهر پیادهراهور یا شهرسازی تاکتیکی را مطرح میکنند. لزوما درسی نیستند، ولی نگاه شما را باز میکنند و برای همهی علاقهمندان خواندنیاند.
پیشنهاد ما این است که از هر نوع یک کتاب داشته باشید. آنوقت هم پایهی محکم دارید، هم عمق در یک موضوع و هم الهام برای ایدههای تازه.
شهرسازی و فرهنگ: هر شهر داستان خودش را دارد
هیچ دو شهری کاملا شبیه هم نیستند. اقلیم، تاریخ، اقتصاد و فرهنگ هر شهر بر شکل آن اثر میگذارد. اگر ایدهای در شهری اروپایی جواب داده، لزوما در شهر ایرانی جواب نمیدهد و برعکس. به همین دلیل مهندسی شهرسازی نمیتواند فقط نسخهبرداری باشد؛ باید هر بار شرایط محلی را بشناسد.
کتابهایی که تجربهی چند کشور را با هم میآورند، به شما کمک میکنند یک ایده را در زمینههای مختلف ببینید و بفهمید چه چیزی مشترک و چه چیزی محلی است. کتابهای بومی هم نگاه دقیقی به مسائل خود ما دارند. ترکیب هر دو مناسبترین راه برای فهم است.
وقتی به شهر خودتان نگاه میکنید، مثل یک کاوشگر رفتار کنید. از خودتان بپرسید چرا این خیابان اینقدر پهن است، چرا آن میدان خالی است، چرا این محله شلوغ و آن یکی ساکت. هر جواب شما را به یک فصل از کتابها نزدیکتر میکند.
چند پیشنهاد برای خواندن فعال و نتیجهبخش
کتاب شهرسازی را میشود مثل یک گردش خواند. به جای اینکه فقط صفحهها را ورق بزنید، بعد از هر فصل یک بار بیرون بروید و همان مفهوم را در شهر پیدا کنید. اگر فصل دربارهی پیادهرو بود، یک خیابان را پیاده بروید و ببینید چه چیزهایی مانع یا کمکاند. اگر فصل دربارهی فضای سبز بود، به نزدیکترین پارک سر بزنید و ببینید چه کسانی از آن استفاده میکنند.
یک دفترچهی کوچک همراه داشته باشید. عکس بگیرید، نقشهی ساده بکشید و یادداشت کنید. بعد از چند هفته، مجموعهای از مشاهدهها دارید که کتاب را برایتان زنده میکند و برای پروژهها و پایاننامهها هم قابل استفاده است.
اگر دوست دارید در جمع بخوانید، یک گروه کوچک با همکلاسیها یا دوستان بسازید. هر هفته یک فصل را بخوانید و دربارهی آن گفتگو کنید. بحث با دیگران، برداشتهای تازهای نشان میدهد که تنها به آنها نمیرسیدید.
اشتباههای رایج هنگام خرید کتاب شهرسازی
- گمان اینکه شهرسازی فقط نقشهکشی است. بخش بزرگی از آن تحلیل اجتماعی، اقتصادی و مدیریتی است.
- خرید کتاب روش تحقیق بدون داشتن موضوع. اول موضوع پژوهش را انتخاب کنید، بعد روش را.
- تکیه بر یک منبع. شهر پیچیده است و نگاههای مختلف لازم دارد.
- نادیده گرفتن مقیاس. مقیاس خرد، مثل خیابان، با مقیاس کلان، مثل منطقه، ابزار و کتابهای متفاوتی میطلبد.
- خواندن نظریه بدون دیدن شهر. بعد از هر فصل، یک محله را واقعا نگاه کنید.
پرسشهای پرتکرار دربارهی کتاب مهندسی شهرسازی
برای شروع کتاب مهندسی شهرسازی کدام را بخوانم؟
با یک کتاب مبانی برنامهریزی شهری و منطقهای شروع کنید و بعد بر اساس علاقهتان سراغ مسکن، حملونقل یا فضاهای عمومی بروید.
آیا برای دانشجوی غیر شهرسازی هم مفیدند؟
بله. دانشجوهای معماری، عمران، جغرافیا و جامعهشناسی از این کتابها استفاده میکنند. کتابهای عمومیتر، مثل شهر پیادهراهور، برای هر علاقهمندی خواندنیاند.
کتاب روش تحقیق چه کمکی میکند؟
این نوع کتابها روشهای گردآوری و تحلیل داده و نحوهی نوشتن پژوهش را توضیح میدهند. برای پایاننامه و مقاله مفیدند.
آیا کتاب جای مشاور یا کارشناس رسمی را میگیرد؟
خیر. کتاب دانش و دید میدهد ولی برای طرحهای واقعی باید با کارشناس و قوانین رسمی کار کنید.
قیمت و موجودی کتابها چطور مشخص میشود؟
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود. مشخصات هر کتاب هم در صفحهی خودش است.
آیا نسخهی چاپی را میتوانم آنلاین سفارش بدهم؟
بله، نسخهی چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید.
جمعبندی
مهندسی شهرسازی به ما میگوید شهر تصادفی ساخته نمیشود، یا اگر میشود، باید نگران باشیم. کتابهای این دسته از مبانی برنامهریزی تا حکمروایی، از رشد شهر تا پیادهراهور و آیندهنگاری را در بر میگیرند. کافی است بدانید دنبال کدام سؤال هستید.
کتابهای دستهی مهندسی شهرسازی را ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخهی چاپی مناسب خودتان را آنلاین سفارش بدهید. برای رشتههای همسایه هم از دستهی فنی و مهندسی شروع کنید.