ادبیات فرانسه برای خیلی از ما اولین تجربه‌ی رمان خارجی بوده است. شاید «بینوایان» را در نوجوانی خوانده‌اید، شاید «بیست هزار فرسنگ زیر دریا» را، شاید هم اولین بار با «بیگانه» کامو فهمیدید یک رمان کوتاه چقدر می‌تواند آدم را به فکر بیندازد. این لیست کتابهای ادبیات فرانسه را کنار هم گذاشته است: از ولتر و مولیر تا هوگو و بالزاک، از کامو و سارتر و دوبووار تا گیوم موسو و مارک لوی که این سال‌ها پرفروش‌اند.
در این راهنما توضیح می‌دهیم ادبیات فرانسه چه دوره‌هایی را گذرانده، هر دوره چه کتاب‌هایی در این لیست دارد، از کجا شروع کنید و چطور میان ترجمه‌های مختلف انتخاب کنید.
ادبیات فرانسه در یک نگاه؛ چرا این همه رمان مشهور از فرانسه آمده
فرانسه سنت نوشتن طولانی و پیوسته‌ای دارد. از قرن هفدهم که مولیر کمدی‌هایش را روی صحنه می‌برد، تا قرن هجدهم که ولتر با قصه‌های کوتاه و نیش‌دارش اندیشه‌های روشنگری را میان مردم می‌برد، تا قرن نوزدهم که رمان به اوج رسید و هوگو، بالزاک، دوما و فلوبر هر کدام شکلی تازه از رمان ساختند. قرن بیستم هم با پروست، ژید، کامو، سارتر و دوراس ادامه‌ی همین مسیر بود و امروز هم نویسنده‌های فرانسوی در فهرست پرفروش‌های جهان دیده می‌شوند.
برای خواننده‌ی فارسی‌زبان، ادبیات فرانسه نزدیکی خاصی دارد. نسلی از مترجم‌های ایرانی مستقیم از فرانسه ترجمه کرده‌اند و خیلی از این رمان‌ها چند بار و با چند ترجمه چاپ شده‌اند. همین باعث شده که بسیاری از کتابهای این لیست بیش از یک نسخه داشته باشند.
این لیست چه چیزهایی دارد
در لیست ادبیات فرانسه رمان، داستان کوتاه، نمایشنامه و جستار هست. کتابهای موجود اول آمده‌اند و موجودی هر روز بررسی می‌شود. اگر کتابی را از دو ناشر یا با دو ترجمه ببینید، عجیب نیست؛ مثلا «بیگانه» کامو بیش از یک چاپ در این لیست دارد.
کلاسیک‌های قرن هفدهم و هجدهم ادبیات فرانسه
اگر می‌خواهید ادبیات فرانسه را از ریشه بشناسید، این دو قرن نقطه‌ی شروع‌اند.
مولیر و کمدی
«مجموعه آثار مولیر» در این لیست هست. مولیر نمایشنامه‌نویس دربار لویی چهاردهم بود ولی بیشتر از هر چیز آدم‌های ریاکار، خسیس و خودبزرگ‌بین را مسخره می‌کرد. «خسیس»، «طبیب اجباری» و «تارتوف» هنوز هم روی صحنه می‌روند و خواندنشان، حتی بی دیدن اجرا، لذت‌بخش است. نمایشنامه‌های مولیر کوتاه‌اند و دیالوگ‌هایشان زنده، برای همین شروع خوبی برای کسی است که به خواندن نمایشنامه عادت ندارد.
ولتر و قصه‌ی فلسفی
ولتر با «ساده‌دل» و «شاهزاده خانم بابل» در این لیست هست. قصه‌های ولتر کوتاه، تند و پر از طنزند. او فکرهای جدی درباره‌ی دین، قدرت و تعصب را در قالب سفرهای خیالی و ماجراهای بامزه می‌گفت. «ساده‌دل» داستان جوانی است که از میان سرخ‌پوست‌ها به فرانسه می‌آید و با چشم بیگانه به رسم‌های عجیب آن جامعه نگاه می‌کند. برای خواننده‌ی امروز هم این نگاه بیرونی هنوز تیز و خنده‌دار است.
قرن نوزدهم؛ دوران طلایی رمان در ادبیات فرانسه
بخش بزرگی از کتابهای لیست ادبیات فرانسه از قرن نوزدهم آمده است. این قرن، قرن رمان‌های بلند و آدم‌های فراموش‌نشدنی است.
ویکتور هوگو
هوگو شاعر، نمایشنامه‌نویس و رمان‌نویس بود و در فرانسه تقریبا جایگاه یک قهرمان ملی را دارد. سه رمان از او در این لیست هست:
- بینوایان: داستان ژان والژان، محکومی که بعد از نوزده سال زندان می‌خواهد آدم دیگری شود. رمانی بلند درباره‌ی فقر، عدالت و بخشش که بارها به فیلم و تئاتر درآمده.
- گوژپشت نتردام: کازیمودو، ناقوس‌زن گوژپشت کلیسای نتردام، و عشق ناممکنش به اسمرالدا. هوگو در این رمان پاریس قرون وسطی را با جزئیات زیادی زنده می‌کند.
- مردی که می‌خندد: کمتر شناخته‌شده ولی عجیب و تلخ. داستان پسری که در کودکی صورتش را به شکل لبخندی همیشگی بریده‌اند.
بالزاک
اونوره دو بالزاک می‌خواست در مجموعه‌ای بزرگ به نام «کمدی انسانی» تمام جامعه‌ی فرانسه‌ی زمانش را نشان دهد. «زن سی‌ساله» یکی از رمان‌های همین مجموعه است و زندگی زنی را دنبال می‌کند که در ازدواجش خوشبخت نیست. بالزاک درباره‌ی پول، طبقه و جاه‌طلبی می‌نوشت و آدم‌هایش از دل همان جامعه بیرون آمده‌اند.
الکساندر دوما
اگر داستان پرماجرا می‌خواهید، دوما نام آشنایی است. «زن فتنه‌گر» از او در این لیست هست. دوما رمان را برای خواندن در روزنامه و قسمت‌به‌قسمت می‌نوشت و برای همین هر فصلش با یک گره تمام می‌شود که آدم را به فصل بعد می‌کشاند.
ژول ورن
ژول ورن را بیشتر با کتابهای نوجوانی‌مان می‌شناسیم. «بیست هزار فرسنگ زیر دریا» و «جزیره‌ی اسرارآمیز» در این لیست هستند. ورن پیش از اختراع خیلی از چیزهایی که توصیف می‌کرد، از زیردریایی و سفر به ماه نوشت و هنوز هم کتاب‌هایش برای نوجوان‌ها جذاب‌اند. برای کتابهای بیشتر از این نوع می‌توانید دسته‌ی کودک و نوجوان را ببینید.
قرن بیستم؛ ادبیات فرانسه و پرسش‌های بزرگ
قرن بیستم برای ادبیات فرانسه قرن پرسش بود. دو جنگ جهانی، اشغال پاریس و تغییرهای بزرگ اجتماعی، نویسنده‌ها را به سمت پرسش از معنای زندگی و آزادی برد.
آلبر کامو
کامو احتمالا پرخواننده‌ترین نویسنده‌ی فرانسوی قرن بیستم در ایران است. سه کتاب از او در این لیست هست:
- بیگانه: مورسو، مردی که در تشییع جنازه‌ی مادرش گریه نمی‌کند و چند روز بعد، تقریبا بی‌دلیل، کسی را می‌کشد. رمانی کوتاه که خواندنش یک عصر طول می‌کشد ولی فکر کردن به آن خیلی بیشتر.
- سقوط: مونولوگ مردی در یک کافه‌ی آمستردام که آرام‌آرام اعتراف می‌کند. شاید پیچیده‌ترین داستان کامو و برای کسی که «بیگانه» را خوانده، قدم بعدی خوبی است.
- تأملاتی درباب گیوتین و دار: جستاری که کامو همراه آرتور کوستلر درباره‌ی مجازات اعدام نوشت. برای خواننده‌ای که می‌خواهد کامو را بیرون از رمان هم بشناسد.
ژان‌پل سارتر و سیمون دوبووار
«تهوع» سارتر، اولین رمانش، داستان آنتوان روکانتن است که حس می‌کند چیزی در رابطه‌اش با اشیا و آدم‌ها عوض شده. این کتاب یکی از متن‌های پایه‌ی اگزیستانسیالیسم است ولی به شکل دفترچه‌ی خاطرات نوشته شده و خواندنش از کتابهای فلسفی ساده‌تر است. «همه می‌میرند» دوبووار هم داستان مردی است که نامیرا شده و قرن‌ها زندگی کرده؛ رمانی درباره‌ی اینکه بی مرگ، زندگی چه معنایی پیدا می‌کند.
آندره ژید و رومن رولان
«سنفونی روحانی» ژید رمانی کوتاه درباره‌ی کشیشی است که دختری نابینا را به خانه می‌آورد و کم‌کم به او دل می‌بندد. «جان شیفته» رومن رولان، رمانی دوجلدی و بلند، داستان زنی است که در طول سال‌ها به استقلال می‌رسد و در ایران خواننده‌های وفاداری دارد.
رومن گاری
«بادبادک‌ها» آخرین رمان رومن گاری است و داستان عشقی را در سال‌های اشغال فرانسه تعریف می‌کند. گاری نویسنده‌ای است که هم طنز دارد و هم اندوه، و این ترکیب در این رمان به خوبی دیده می‌شود.
مارگریت دوراس و پاتریک مودیانو
دوراس با جمله‌های کوتاه و سکوت‌های طولانی می‌نوشت. «حیات مجسم» او در این لیست هست. مودیانو هم با «ویلای دلگیر» آمده؛ رمانی درباره‌ی تابستانی در شهری کنار دریاچه و آدم‌هایی که هویتشان روشن نیست. هر دو نویسنده برای خواننده‌ای مناسب‌اند که از حال‌وهوا بیشتر از ماجرا لذت می‌برد.
ادبیات فرانسه امروز؛ نویسنده‌های این سال‌ها
ادبیات فرانسه فقط کلاسیک نیست. چند نام از نویسنده‌های این دهه‌ها:
- گیوم موسو: «سنترال پارک» از او در این لیست هست. موسو رمان‌های پرکشش با معما و عشق می‌نویسد و از پرفروش‌ترین نویسنده‌های فرانسه است.
- مارک لوی: «او و او» داستان عاشقانه‌ای میان یک بازیگر و یک نویسنده است. لوی هم مثل موسو برای خواننده‌ای مناسب است که رمان سرگرم‌کننده و روان می‌خواهد.
- ژان تولی: «مغازه‌ی خودکشی» طنزی سیاه درباره‌ی خانواده‌ای است که مغازه‌ای برای فروش وسایل خودکشی دارند و پسر کوچکشان همه چیز را به هم می‌ریزد.
- امانوئل کارر: «خصم» ماجرای واقعی مردی است که سال‌ها به خانواده‌اش دروغ گفت و آخر کار آن‌ها را کشت. کارر مرز رمان و گزارش را در این کتاب کمرنگ کرده.
- ژان باپتیست آندرئا: «مراقبش باش» رمانی بلند درباره‌ی دوستی یک مجسمه‌ساز و دختری اشراف‌زاده در ایتالیای قرن بیستم.
- مورگان اسپورتس: «اگر فراموشت کنم» از دیگر رمان‌های امروزی این لیست است.
رمان جنایی و معمایی در ادبیات فرانسه
ادبیات فرانسه سنت محکمی در رمان جنایی دارد. از کارآگاه مگره‌ی ژرژ سیمنون تا آرسن لوپن موریس لبلان. در این لیست هم «تبهکار یک‌چشم» روبر دوما هست. اگر به رمان جنایی علاقه دارید، دسته‌ی جنایی و معمایی را هم ببینید.
رمان جنایی فرانسوی معمولا بیشتر از معما، به آدم‌ها و انگیزه‌هایشان می‌پردازد. سیمنون می‌گفت به جای پرسیدن «چه کسی کشت؟» باید پرسید «چرا کشت؟». همین نگاه در خیلی از رمان‌های جنایی فرانسوی دیده می‌شود.
از کجا شروع کنیم؛ پیشنهاد کتاب اول از ادبیات فرانسه
بسته به اینکه چه نوع خواننده‌ای هستید، این پیشنهادها می‌تواند کمک کند:
اگر تا حالا رمان فرانسوی نخوانده‌اید
«بیگانه» کامو یا «سنفونی روحانی» ژید. هر دو کوتاه‌اند، داستان روشنی دارند و در عین حال نشان می‌دهند چرا ادبیات فرانسه این‌قدر بحث‌برانگیز است.
اگر رمان بلند و پرماجرا دوست دارید
«بینوایان» یا «گوژپشت نتردام». کتاب‌هایی که شخصیت‌هایشان سال‌ها در ذهن می‌مانند. اگر حجم «بینوایان» نگرانتان می‌کند، بدانید که نسخه‌های خلاصه‌شده هم چاپ شده؛ ولی اگر وقت دارید، متن کامل را بخوانید.
اگر دنبال رمان امروزی و سرگرم‌کننده‌اید
«سنترال پارک» گیوم موسو یا «او و او» مارک لوی. این کتاب‌ها برای سفر و تعطیلات مناسب‌اند.
اگر فلسفه و فکر برایتان مهم است
«تهوع» سارتر، «سقوط» کامو و «همه می‌میرند» دوبووار. این سه کتاب را می‌شود کنار هم خواند و درباره‌ی آزادی، مسئولیت و مرگ از سه زاویه‌ی مختلف فکر کرد. برای کتابهای فکری و جستار، دسته‌ی جستار و ناداستان هم مفید است.
اگر طنز دوست دارید
«ساده‌دل» ولتر، نمایشنامه‌های مولیر و «مغازه‌ی خودکشی» ژان تولی. طنز فرانسوی از قرن هفدهم تا امروز، هر کدام به شکلی.
ترجمه‌ی ادبیات فرانسه به فارسی؛ چه چیزی را بسنجیم
ادبیات فرانسه از پرترجمه‌ترین ادبیات‌ها در ایران است. چند نکته برای انتخاب ترجمه:
- ترجمه از متن فرانسه: بیشتر کتابهای این لیست مستقیم از فرانسه ترجمه شده‌اند، ولی همه نه. شناسنامه‌ی کتاب معمولا زبان مبدأ را می‌گوید.
- کامل یا خلاصه: رمان‌های بلند قرن نوزدهم، مثل «بینوایان» و «کنت مونت کریستو»، گاهی خلاصه چاپ شده‌اند. اگر متن کامل می‌خواهید، تعداد صفحه و تعداد جلد را نگاه کنید.
- نام‌های مختلف: «بیگانه» کامو گاهی با نام «غریبه» هم ترجمه شده و «سقوط» گاهی «سقوط» و گاهی «سقوط یک مرد». قبل از خرید، نام نویسنده و خلاصه را نگاه کنید.
- مقدمه‌ی مترجم: برای کتاب‌هایی مثل «تهوع» و «بیگانه»، مقدمه‌ی مترجم یا پی‌نوشت‌ها به فهم بهتر کمک می‌کند. بعضی چاپ‌ها این مقدمه را دارند و بعضی نه.
نمایشنامه در ادبیات فرانسه
تئاتر بخش مهمی از ادبیات فرانسه است. از تراژدی‌های راسین و کورنی تا کمدی‌های مولیر، و در قرن بیستم نمایشنامه‌های سارتر، کامو، یونسکو و بکت. در این لیست «مجموعه آثار مولیر» برای کمدی کلاسیک هست. اگر به نمایشنامه علاقه دارید، دسته‌ی نمایشنامه و فیلمنامه نمایشنامه‌های فرانسوی بیشتری دارد.
خواندن نمایشنامه با خواندن رمان فرق دارد. توصیف کم است و همه چیز در گفت‌وگو می‌گذرد. پیشنهاد ما این است که نمایشنامه را بلند بخوانید، یا دست‌کم در ذهنتان صدای هر شخصیت را جدا کنید. نمایشنامه‌های مولیر برای این کار عالی‌اند.
ادبیات فرانسه و نوجوان‌ها
خیلی از کتابهای این لیست را نوجوان‌ها هم می‌توانند بخوانند. ژول ورن، «گوژپشت نتردام» و حتی «ساده‌دل» ولتر برای نوجوان کتاب‌خوان مناسب‌اند. اگر برای نوجوانی کتاب می‌خرید، شاید چاپ‌های مصور یا بازنویسی‌شده‌ی بعضی از این کلاسیک‌ها برایش شروع راحت‌تری باشد و بعدا سراغ متن کامل برود.
شازده کوچولو هم، که از مشهورترین کتابهای فرانسوی جهان است، کتابی است که هم نوجوان می‌خواند و هم بزرگسال، و هر بار چیز تازه‌ای در آن پیدا می‌کند.
ادبیات فرانسه برای هدیه دادن
- برای دوستی که کتاب‌خوان تازه‌کار است: «بیگانه» یا «او و او».
- برای کسی که رمان بلند و کلاسیک دوست دارد: «بینوایان» یا «جان شیفته».
- برای نوجوان: «بیست هزار فرسنگ زیر دریا» یا «جزیره‌ی اسرارآمیز».
- برای کسی که به فلسفه علاقه دارد: «تهوع» یا «سقوط».
- برای کسی که طنز سیاه را می‌پسندد: «مغازه‌ی خودکشی».
چند نکته برای لذت بیشتر از ادبیات فرانسه
زمینه‌ی تاریخی را بدانید
خیلی از رمان‌های فرانسوی پر از اشاره به تاریخ فرانسه‌اند: انقلاب ۱۷۸۹، دوران ناپلئون، انقلاب ۱۸۳۰، کمون پاریس، جنگ‌های جهانی و اشغال. لازم نیست تاریخ‌دان باشید، ولی یک جستجوی کوتاه درباره‌ی دوره‌ای که رمان در آن می‌گذرد، تجربه‌ی خواندن را خیلی بهتر می‌کند. مثلا «بینوایان» بخشی از قیام ۱۸۳۲ پاریس را تعریف می‌کند.
عجله نکنید
بعضی رمان‌های فرانسوی، به‌ویژه از قرن نوزدهم، توصیف‌های طولانی دارند. هوگو گاهی ده‌ها صفحه درباره‌ی معماری یا تاریخ می‌نویسد. اگر حوصله‌تان سر رفت، اشکالی ندارد از این بخش‌ها سریع‌تر بگذرید و به داستان برگردید.
کتاب و فیلم را کنار هم ببینید
بیشتر کلاسیک‌های ادبیات فرانسه فیلم هم شده‌اند. «بینوایان»، «گوژپشت نتردام» و «بیگانه» اقتباس‌های سینمایی معروفی دارند. اول کتاب را بخوانید و بعد فیلم را ببینید؛ مقایسه‌شان جالب است.
دسته‌های مرتبط با ادبیات فرانسه
اگر از این لیست خوشتان آمد، این دسته‌ها هم کتابهای مشابه دارند:
- ادبیات کلاسیک جهان: کلاسیک‌های فرانسوی کنار کلاسیک‌های روسی، انگلیسی و آلمانی.
- رمان خارجی: رمان‌های ترجمه‌شده از همه‌ی زبان‌ها.
- رمان: همه‌ی رمان‌های سایت، ایرانی و خارجی.
سؤال‌های رایج درباره‌ی لیست ادبیات فرانسه
همه‌ی کتابهای این لیست به زبان فرانسه نوشته شده‌اند؟
بیشترشان بله. ولی گاهی کتاب نویسنده‌ای که در فرانسه زندگی کرده یا درباره‌ی فرانسه نوشته هم در لیست آمده. اگر کتابی به نظرتان جای این لیست نیست، در صفحه‌ی آن کتاب نام نویسنده و زبان اصلی را ببینید.
چرا یک کتاب چند بار تکرار شده؟
چون ترجمه‌ها یا چاپ‌های مختلف دارد. هر ترجمه صفحه‌ی خودش را دارد تا بتوانید مترجم، ناشر و تعداد صفحه را مقایسه کنید.
کتاب ناموجود چه می‌شود؟
کتابهای ناموجود بعد از کتابهای موجود می‌آیند. موجودی هر روز بررسی می‌شود و اگر کتابی دوباره موجود شود، خودش جلو می‌آید. در صفحه‌ی کتاب ناموجود می‌توانید درخواست اطلاع از موجود شدن بدهید.
کتابهای جدید ادبیات فرانسه کی به لیست اضافه می‌شوند؟
هر وقت ترجمه‌ی تازه‌ای از ادبیات فرانسه منتشر و در سایت ثبت شود، به این لیست هم می‌آید. برای همین خوب است هر چند وقت یک بار سری به لیست بزنید.
پنج شخصیت فراموش‌نشدنی ادبیات فرانسه در این لیست
بعضی شخصیت‌ها از کتاب بیرون می‌آیند و جزو فرهنگ عمومی می‌شوند. ادبیات فرانسه چند تا از معروف‌ترین‌هایشان را ساخته است.
ژان والژان
قهرمان «بینوایان» به خاطر دزدیدن یک قرص نان سال‌ها زندان می‌کشد و بعد از آزادی، با مهربانی یک اسقف، تصمیم می‌گیرد آدم دیگری شود. کشمکش او با بازرس ژاور، که فقط قانون را می‌شناسد و بخشش را نه، ستون اصلی رمان است. خواننده‌ی امروز هم با این سؤال درگیر می‌شود که عدالت بدون رحم چه معنایی دارد.
کازیمودو
ناقوس‌زن «گوژپشت نتردام» زشت و ناشنواست و مردم پاریس از او می‌ترسند، ولی وفادارترین شخصیت رمان است. هوگو با او نشان می‌دهد زیبایی و زشتی ظاهر چقدر می‌تواند فریبنده باشد.
مورسو
راوی «بیگانه» شاید بحث‌برانگیزترین شخصیت ادبیات فرانسه در قرن بیستم باشد. او دروغ نمی‌گوید، حتی وقتی دروغ نجاتش می‌دهد، و همین صداقت عجیب او را در دادگاه به دردسر می‌اندازد. خواننده‌ها هنوز سر اینکه مورسو را باید محکوم کرد یا فهمید، بحث می‌کنند.
آنتوان روکانتن
شخصیت اصلی «تهوع» تاریخ‌نویسی تنهاست که در شهری کوچک زندگی می‌کند و یک روز حس می‌کند وجود اشیا برایش تهوع‌آور شده. دفترچه‌ی او، که کل رمان است، یکی از دقیق‌ترین تصویرهای تنهایی در ادبیات فرانسه است.
آنت ریویر
زن قهرمان «جان شیفته» در جامعه‌ای که از زن فقط ازدواج و اطاعت می‌خواهد، راه خودش را می‌رود. خیلی از خواننده‌های ایرانی، به‌ویژه زن‌ها، این رمان را از کتابهای مهم جوانی‌شان می‌دانند.
ادبیات فرانسه و سینما
رابطه‌ی ادبیات فرانسه با سینما همیشه نزدیک بوده است. فرانسه یکی از زادگاه‌های سینماست و فیلم‌سازهای فرانسوی بارها سراغ رمان‌های کشورشان رفته‌اند. «بینوایان» ده‌ها اقتباس دارد، از فیلم‌های صامت اوایل قرن بیستم تا نسخه‌ی موزیکال چند سال اخیر. مارگریت دوراس خودش فیلم‌نامه‌نویس و کارگردان بود و فیلم‌نامه‌ی «هیروشیما عشق من» را نوشت. رمان‌های گیوم موسو و مارک لوی هم به فیلم و سریال تبدیل شده‌اند.
اگر اهل فیلم هستید، یک راه خوب برای ورود به ادبیات فرانسه این است که اول اقتباس سینمایی را ببینید و بعد کتاب را بخوانید؛ یا برعکس. معمولا کتاب جزئیاتی دارد که در فیلم جا نمی‌شود و فیلم تصویرهایی دارد که در ذهن خواننده شکل نگرفته بود. هر دو تجربه کنار هم کامل‌تر می‌شوند.
حرف آخر درباره‌ی ادبیات فرانسه
ادبیات فرانسه سیصد سال است که خواننده‌ها را با شخصیت‌هایش همراه کرده: ژان والژان که دنبال رستگاری است، مورسو که با بی‌تفاوتی‌اش همه را عصبانی می‌کند، کازیمودو که از بالای کلیسا به شهری نگاه می‌کند که او را نمی‌پذیرد. این لیست راهی است برای اینکه با این آدم‌ها آشنا شوید یا دوباره سراغشان بروید.
پیشنهاد ما این است که از یک کتاب کوتاه شروع کنید و بعد، اگر خوشتان آمد، سراغ یکی از رمان‌های بلند قرن نوزدهم بروید. ادبیات فرانسه آن‌قدر بزرگ است که هر خواننده‌ای، با هر سلیقه‌ای، جایی در آن پیدا می‌کند.
و اگر بعد از چند کتاب دلتان خواست بیشتر بدانید، سراغ زندگی خود نویسنده‌ها بروید. زندگی هوگو در تبعید، کامو که در جوانی در الجزایر فوتبال بازی می‌کرد، یا بالزاک که شب‌ها با قهوه‌ی زیاد تا صبح می‌نوشت، خودش داستان‌های جالبی است و کتاب‌هایشان را هم بهتر می‌فهماند.
