انسان‌ها از آغاز تاریخ قصه گفته‌اند: قصه‌ی آفرینش جهان، خدایان و پهلوانان، طوفان و آتش، مرگ و زندگی پس از آن. این قصه‌ها را اسطوره می‌نامیم. اسطوره برخلاف آن‌چه بعضی فکر می‌کنند، فقط «افسانه‌ی دروغ» نیست؛ روشی بود که انسان باستان با آن جهان را می‌فهمید، به رنج معنا می‌داد و ارزش‌هایش را از نسلی به نسل دیگر می‌رساند. این لیست کتاب‌های اسطوره و اسطوره‌شناسی را کنار هم آورده است: از «شاخه‌ی زرین» فریزر و «اسطوره و آیین» الیاده تا «سیری در اساطیر یونان و روم» ادیث همیلتون، دانشنامه‌های اساطیر جهان، کتاب‌های اساطیر ایران و رمان‌های نوجوانانه‌ای که خدایان باستان را به دنیای امروز آورده‌اند.
در این راهنما می‌گوییم اسطوره چیست و چرا هنوز مهم است، مکتب‌های اصلی اسطوره‌شناسی را به زبان ساده مرور می‌کنیم و کتاب‌ها را بر اساس فرهنگ‌ها و سطح خواننده دسته‌بندی می‌کنیم.
اسطوره چیست
میرچا الیاده، اسطوره‌شناس مشهور رومانیایی، می‌گفت اسطوره «تاریخی مقدس» است: روایتی از آن‌چه در «زمان آغاز» رخ داد، وقتی خدایان یا موجودات فراطبیعی جهان، انسان، گیاهان و آیین‌ها را آفریدند. برای انسان باستان، اسطوره داستان خیالی نبود؛ حقیقتی بود که با آیین‌ها هر سال دوباره زنده می‌شد. وقتی ایرانیان باستان نوروز را جشن می‌گرفتند، داشتند آفرینش جهان را از نو تجربه می‌کردند.
اساطیر معمولا به چند پرسش بزرگ پاسخ می‌دهند: جهان چطور آفریده شد؟ انسان از کجا آمد؟ چرا مرگ هست؟ چرا رنج هست؟ خیر و شر از کجا آمدند؟ پایان جهان چه خواهد بود؟ عجیب این‌که پاسخ‌های فرهنگ‌های دور از هم، از ایران و یونان تا اسکاندیناوی و آمریکای باستان، شباهت‌های زیادی دارند: طوفان بزرگ، قهرمانی که به جهان زیرین سفر می‌کند، خدایی که می‌میرد و دوباره زنده میشود. همین شباهت‌ها اسطوره‌شناسان را به این پرسش کشانده که آیا ریشه‌ای مشترک در ذهن انسان هست.
این لیست چه کتاب‌هایی دارد
کتاب‌های کلاسیک اسطوره‌شناسی، دانشنامه‌ها و فرهنگ‌های اساطیر، کتاب‌های اساطیر ملت‌ها، پژوهش‌های اساطیر ایران، کتاب‌های فلسفی درباره‌ی اندیشه‌ی اسطوره‌ای و رمان‌های فانتزی بر پایه‌ی اساطیر. کتاب‌های موجود اول آمده‌اند و موجودی هر روز بررسی میشود.
کلاسیک‌های اسطوره‌شناسی
شاخه‌ی زرین
«شاخه‌ی زرین» سر جیمز جورج فریزر، مردم‌شناس اسکاتلندی، از تأثیرگذارترین کتاب‌های اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم است. فریزر با یک پرسش شروع می‌کند: چرا در بیشه‌ای مقدس نزدیک رم باستان، کاهن معبد دیانا فقط وقتی جانشین می‌شد که کسی شاخه‌ای زرین از درختی بکند و او را بکشد؟ برای پاسخ، فریزر به جادو، دین و آیین‌های صدها فرهنگ در سراسر جهان سر می‌زند و نظریه‌ای می‌سازد درباره‌ی شاه‌خدایانی که باید بمیرند تا طبیعت دوباره جان بگیرد. بسیاری از نظریه‌های فریزر امروز کنار گذاشته شده‌اند، ولی کتابش بر نویسنده‌ها و شاعرانی مثل تی. اس. الیوت تأثیر بزرگی گذاشت و هنوز گنجینه‌ای از آیین‌ها و باورهای مردم جهان است. جلد دوم آن در این لیست است.
اسطوره و آیین؛ میرچا الیاده
الیاده، که سال‌ها در دانشگاه شیکاگو تدریس کرد، اسطوره را از نگاه «انسان دینی» می‌دید؛ انسانی که جهان را به دو بخش مقدس و نامقدس تقسیم می‌کند و با آیین‌ها به زمان و مکان مقدس برمی‌گردد. «اسطوره و آیین» گزیده‌ای از نوشته‌های او درباره‌ی رابطه‌ی روایت‌های مقدس و مناسک است. الیاده یکی از پرخواننده‌ترین اسطوره‌شناسان در ایران است.
فلسفه‌ی صورتهای سمبلیک؛ ارنست کاسیرر
کاسیرر، فیلسوف آلمانی، در جلد دوم «فلسفه‌ی صورتهای سمبلیک» که در این لیست است، اندیشه‌ی اسطوره‌ای را به‌عنوان یکی از شکل‌های اصلی فهم جهان بررسی می‌کند؛ کنار زبان و علم. به نظر کاسیرر، اسطوره فقط مرحله‌ای ابتدایی که علم جایش را گرفته باشد نیست؛ شکلی مستقل از اندیشیدن است که منطق خودش را دارد. کتابی فلسفی و دشوار برای خواننده‌های جدی. برای کتاب‌های بیشتر فلسفه، دسته‌ی فلسفه را ببینید.
کتاب قهرمانان و قهرمان و دریا
«کتاب قهرمانان» از ویلیام مین و «قهرمان و دریا: الگوهای آشوب در اسطوره‌های باستانی» از دانلد میلز به چهره‌ی قهرمان در اساطیر می‌پردازند. میلز نشان می‌دهد چطور در اساطیر بسیاری از ملت‌ها، از بابل تا یونان و اسکاندیناوی، قهرمان باید با هیولای آشوب، اغلب اژدهایی دریایی، بجنگد تا نظم جهان برقرار شود. این الگو را در ایران هم داریم: نبرد تیشتر با دیو خشکسالی و نبرد گرشاسب با اژدها.
اساطیر یونان و روم
اساطیر یونان شاید آشناترین اساطیر برای جهان امروز باشد: زئوس و خدایان المپ، پرومتئوس که آتش را دزدید، هرکول و دوازده خوانش، جنگ تروا، سفر اودیسه، ادیپ و سرنوشتش. بسیاری از واژه‌های علمی و روانشناسی امروز، از «عقده‌ی ادیپ» تا «پاشنه‌ی آشیل» و «جعبه‌ی پاندورا»، از همین اساطیر آمده‌اند.
سیری در اساطیر یونان و روم
کتاب ادیث همیلتون، که سال‌هاست یکی از مشهورترین مقدمه‌ها بر اساطیر یونان به زبان انگلیسی است، داستان‌های خدایان و قهرمانان را با نثری روان و دقیق بازگو می‌کند. همیلتون، که معلم و پژوهشگر ادبیات کلاسیک بود، منبع هر داستان را هم میگوید تا خواننده بداند کدام روایت از هومر است، کدام از اوید و کدام از تراژدی‌نویسان. بهترین کتاب برای شروع آشنایی با اساطیر یونان.
ایلیاد و اودیسه برای نوجوانان
«مجموعه‌ی ایلیاد و اودیسه» از نیک مک‌کارتی با تصویرهای یاروسلاو هولاک، دو جلد با قاب، بازگویی دو حماسه‌ی هومر برای نوجوانان است: جنگ ده‌ساله‌ی تروا با آشیل و هکتور و اسب چوبی، و سفر ده‌ساله‌ی اودیسه به خانه با سیکلوپ و سیرن‌ها و جادوگر سیرسه. تصویرهای هولاک، تصویرگر چک، به داستان‌ها جان می‌دهند.
اساطیر روم و سلت
«اساطیر روم و سلت» نشان می‌دهد رومیان چطور بسیاری از خدایان یونانی را با نام‌های تازه گرفتند، زئوس شد ژوپیتر و آفرودیت شد ونوس، و چطور اقوام سلتی، در ایرلند، بریتانیا و گل، اساطیر خاص خودشان را داشتند.
دانشنامه‌ها و فرهنگ‌های اساطیر جهان
اگر می‌خواهید اساطیر همه‌ی جهان را یکجا داشته باشید، این لیست چند مرجع خوب دارد:
- اساطیر جهان لاروس از پیر گریمال: گریمال، اسطوره‌شناس فرانسوی، با گروهی از پژوهشگران این مرجع را برای انتشارات لاروس فراهم کرد. نسخه‌ی فارسی در چند جلد منتشر شده و جلدهای ۴ تا ۶ آن، چین و ژاپن، اقوام سلتی و اسلاوها و فنلاند، و قاره‌ی آمریکا، در این لیست هستند.
- اسطوره‌شناسی: دائرةالمعارف مصور اساطیر و ادیان مشهور جهان از ریچارد کاوندیش: مرجعی مصور که اساطیر و باورهای دینی تمدن‌های مختلف را در کنار هم آورده.
- مقدمه‌ای بر اساطیر و آیین‌های باستانی جهان از غلامرضا معصومی: کتابی تألیفی فارسی برای آشنایی کلی.
- اسطوره‌های حیات و مرگ از سی. ای. بورلند: مقایسه‌ی روایت‌های فرهنگ‌های مختلف درباره‌ی زندگی و مرگ.
اساطیر ملت‌ها
- اساطیر مصر از ورونیکا آیونز: رع خدای خورشید، اوزیریس که کشته و دوباره زنده شد، ایزیس، هوروس و داوری روح پس از مرگ با ترازوی دل و پر.
- اسطوره‌ی خدایان اینکا و اسطوره‌ی خدایان آزتک از مهران کندری: اساطیر تمدن‌های بزرگ آمریکای پیش از کلمب.
- شاهراه‌های اساطیر ترک از یاشار چوروهلو: اساطیر اقوام ترک، از آسیای میانه تا آناتولی.
- باورها و اسطوره‌های عرب پیش از اسلام از محمود سلیم الحوت: باورهای عرب‌های جاهلی، بت‌ها، جن‌ها و کاهن‌ها.
برای کتاب‌های بیشتر درباره‌ی فرهنگ و باورهای عامه، دسته‌ی مردم‌شناسی و فرهنگ عامه را ببینید.
اساطیر ایران
ایران یکی از غنی‌ترین سنت‌های اسطوره‌ای جهان را دارد. اساطیر ایران در اوستا، متن‌های پهلوی مثل بندهش، و سرانجام در شاهنامه‌ی فردوسی به ما رسیده‌اند: آفرینش جهان در شش مرحله به دست اهورامزدا، نبرد او با اهریمن، نخستین انسان کیومرث، گاو نخستین، جمشید و سال‌های طلایی و بعد ضحاک و فریدون، و در پایان جهان، سوشیانت که برای نوسازی جهان ظهور می‌کند.
شناخت اساطیر ایران
کتاب جان هینلز، ایران‌شناس بریتانیایی، از مشهورترین مقدمه‌ها بر اساطیر ایران است؛ با تصویرهایی از آثار باستانی و توضیحی روشن از خدایان، ایزدان و داستان‌های آفرینش. ترجمه‌ی فارسی آن سال‌هاست که یکی از منابع اصلی دانشجویان است.
کتاب‌های پژوهشگران ایرانی
- اسطوره، بیان نمادین از ابوالقاسم اسماعیل‌پور مطلق: اسماعیل‌پور از پژوهشگران سرشناس اساطیر ایران است و در این کتاب زبان نمادین روایت‌های کهن را بررسی می‌کند.
- آفرینش در اساطیر و آیین‌های باستانی ایران از هایده صیرفی.
- نقش طبیعت در شکل‌گیری اساطیر ایران از ابوالقاسم دادور: آب، آتش، کوه، درخت و آسمان در باورهای کهن.
- رؤیا، حماسه، اسطوره از میرجلال‌الدین کزازی: کزازی، شاهنامه‌پژوه برجسته، در این کتاب پیوند خواب، حماسه و اسطوره را در شاهنامه بررسی می‌کند.
- اسطوره‌ی سیمرغ از لیلا رحمانی: پرنده‌ی افسانه‌ای از اوستا تا شاهنامه و منطق‌الطیر.
- اسطوره‌ی عشق و عاشقی از جلال ستاری: ستاری، از پرکارترین پژوهشگران اسطوره در ایران، در این کتاب داستان‌های عاشقانه‌ی کهن را از نگاه اسطوره‌شناسی می‌خواند.
- کهن‌الگوی زن در اساطیر باستان از تینا بنی‌هارونی: الهه‌ها و زنان اسطوره‌ای، از آناهیتا تا ایشتر.
- فرهنگ هزاره‌های اساطیر ایران و افسانه‌ها و باورهای عامه‌ی ایران از سودابه فضایلی: مرجعی سه‌جلدی با قاب.
- ما و جهان اساطیری از باربد گلشیری و اسطوره‌شناسی ۱: زایش اسطوره از مریم نعمت‌طاوسی.
برای کتاب‌های بیشتر در نقد ادبی و بررسی متن‌های کهن، دسته‌ی نقد ادبی را ببینید.
بین‌النهرین؛ قدیمی‌ترین داستان‌های نوشته‌شده
قدیمی‌ترین روایت‌های اساطیری که به خط نوشته شده‌اند، از بین‌النهرین، سرزمین میان دجله و فرات، آمده‌اند. «حماسه‌ی گیلگمش»، که بیش از چهار هزار سال پیش بر لوح‌های گلی نوشته شد، داستان پادشاه اوروک است که پس از مرگ دوستش انکیدو، از ترس مرگ به جستجوی جاودانگی می‌رود. در این سفر به اوتناپیشتیم می‌رسد، تنها انسانی که از طوفان بزرگ جان به در برده و جاودانه شده. داستان طوفان در گیلگمش شباهت شگفت‌انگیزی به داستان طوفان نوح دارد و همین شباهت، وقتی لوح‌ها در قرن نوزدهم خوانده شد، جهان را تکان داد. گیلگمش سرانجام گیاه جاودانگی را پیدا می‌کند ولی ماری آن را می‌رباید؛ و او می‌پذیرد که انسان میراست و جاودانگی‌اش در کارهایی است که از خود به جا می‌گذارد.
اساطیر بابلی، مثل «انوما الیش» که داستان آفرینش جهان از پیکر تیامت، الهه‌ی آشوب دریایی، است، و داستان ایشتر و فرود او به جهان زیرین، از ریشه‌های بسیاری از روایت‌های بعدی خاورمیانه و حتی یونان‌اند. کتاب «قهرمان و دریا» در این لیست به همین نبرد خدای نظم با هیولای آشوب می‌پردازد.
اساطیر اسکاندیناوی؛ از اودین تا راگناروک
اساطیر نورس، یا اسکاندیناوی، که در «ادا»ها، متن‌های ایسلندی قرن سیزدهم، به ما رسیده‌اند، تاریک‌تر و تراژیک‌تر از اساطیر یونان‌اند. خدایان در آسگارد زندگی می‌کنند و می‌دانند که روزی، در نبرد پایانی راگناروک، می‌میرند. اودین، خدای خرد، یک چشمش را داد تا از چشمه‌ی دانش بنوشد و نه شب از درخت جهان آویزان ماند تا رازهای حروف رونی را بیاموزد. ثور با پتکش، میولنیر، با غول‌ها می‌جنگد. و لوکی، خدای حیله‌گر، گاهی یار خدایان است و گاهی دشمنشان؛ همان کسی که سرانجام راگناروک را آغاز می‌کند. پس از نابودی، جهانی تازه و سبز از دریا بیرون می‌آید. مجموعه‌ی «مگنوس چیس» در این لیست، این جهان را برای نوجوان‌ها زنده می‌کند و جلد پنجم اساطیر جهان لاروس، اساطیر فنلاند و اقوام همسایه را معرفی می‌کند.
اسطوره در هنر ایرانی
اساطیر ایران فقط در کتاب‌ها نمانده‌اند؛ در هنر هم زنده‌اند. نقش سیمرغ بر کاشی‌های صفوی و قاجاری، صحنه‌های شاهنامه در نگارگری و نقاشی قهوه‌خانه‌ای، شیر و خورشید، و نقش‌برجسته‌های تخت جمشید که نبرد شاه با شیر و موجودات افسانه‌ای را نشان می‌دهند، همه بخشی از همین میراث‌اند. کتاب «نقش طبیعت در شکل‌گیری اساطیر ایران» در این لیست، که در مجموعه‌ی پژوهش هنر منتشر شده، این پیوند را بررسی می‌کند. وقتی این کتاب‌ها را خواندید، دیدن موزه‌ی ملی یا کاخ گلستان تجربه‌ی دیگری میشود.
اسطوره‌شناسی و دانش امروز
«درآمدی به اسطوره‌شناسی عصبی‌تکاملی» از عبدالرضا ناصر مقدسی، عصب‌شناس ایرانی، نگاهی تازه به این حوزه دارد: چرا مغز انسان اسطوره می‌سازد؟ چه چیزی در تکامل مغز ما باعث شده که همه‌ی فرهنگ‌ها قصه‌هایی مشابه درباره‌ی آفرینش، قهرمان و مرگ بسازند؟ این کتاب اسطوره‌شناسی را با علوم اعصاب و روانشناسی تکاملی پیوند می‌دهد و نشان می‌دهد پرسش‌های کهن را میشود با ابزارهای تازه هم بررسی کرد.
مکتب‌های اسطوره‌شناسی به زبان ساده
- نگاه مردم‌شناختی: فریزر و هم‌نسلانش اسطوره را مرحله‌ای در تکامل فکر انسان، از جادو به دین و سپس علم، می‌دیدند.
- نگاه کارکردی: مردم‌شناسانی مثل مالینوفسکی می‌گفتند اسطوره کارکرد اجتماعی دارد؛ نظم و قانون جامعه را توجیه و حفظ می‌کند.
- نگاه روانکاوانه: فروید و یونگ اسطوره را بیان ناخودآگاه انسان می‌دانستند. یونگ از «کهن‌الگوها» گفت؛ الگوهای مشترک ذهن بشر مثل مادر، پیر دانا و سایه که در اساطیر همه‌ی ملت‌ها دیده می‌شوند.
- نگاه ساختارگرا: لوی‌استروس، مردم‌شناس فرانسوی، می‌گفت اسطوره‌ها بر پایه‌ی تقابل‌های دوتایی مثل زندگی و مرگ یا طبیعت و فرهنگ ساخته شده‌اند.
- نگاه پدیدارشناختی: الیاده اسطوره را تجربه‌ی امر مقدس می‌دید.
- نگاه قهرمان: جوزف کمبل در «قهرمان هزارچهره» گفت همه‌ی داستان‌های قهرمانی یک الگو دارند: جدایی، آزمون‌ها و بازگشت. این الگو بعدها پایه‌ی فیلمنامه‌ی «جنگ ستارگان» و بسیاری از فیلم‌های هالیوود شد.
اسطوره در ادبیات و فرهنگ امروز
اساطیر هرگز نمرده‌اند؛ فقط شکل عوض کرده‌اند. از «جنگ ستارگان» و «ارباب حلقه‌ها» تا فیلم‌های ابرقهرمانی مارول، که ثور، خدای نورس، را به پرده‌ی سینما آورد، اساطیر کهن در فرهنگ عامه‌ی امروز زنده‌اند.
مگنوس چیس و ایزدان آسگارد
ریک ریوردان، که با «پرسی جکسون» اساطیر یونان را برای نوجوان‌های امروز جذاب کرد، در مجموعه‌ی «مگنوس چیس» سراغ اساطیر اسکاندیناوی رفت. مگنوس، پسری بی‌خانمان در بوستون، در شانزده سالگی می‌فهمد پسر یکی از خدایان نورس است، کشته میشود و به والهالا، تالار جنگاوران مرده، می‌رود. از آن‌جا ماجرایی برای جلوگیری از راگناروک، پایان جهان، شروع میشود. «شمشیر تابستان» و «کشتی مردگان» از این مجموعه در لیست هستند. این کتاب‌ها برای نوجوان‌ها راه شادی برای آشنایی با اودین، ثور، لوکی و درخت جهانی ایگدراسیل‌اند.
نبرد خدایان و باغ وحش اساطیر
«نبرد خدایان ۵: پایان جهان» از مرتضی رضایی، رمانی فانتزی فارسی، و «اساطیر ۱: باغ وحش اساطیر» از احسان رضایی، که موجودات افسانه‌ای را برای نوجوان‌ها معرفی می‌کند، نمونه‌های تألیف ایرانی در این زمینه‌اند. برای رمان‌های فانتزی بیشتر، دسته‌های علمی‌تخیلی و فانتزی و رمان نوجوان را ببینید.
از کجا شروع کنیم؛ کتاب‌های اسطوره برای هر خواننده
اگر می‌خواهید اساطیر یونان را بشناسید
«سیری در اساطیر یونان و روم» ادیث همیلتون.
اگر به اساطیر ایران علاقه دارید
«شناخت اساطیر ایران» هینلز، بعد «اسطوره، بیان نمادین» اسماعیل‌پور.
اگر مرجعی جامع می‌خواهید
«اساطیر جهان لاروس» یا دائرةالمعارف مصور کاوندیش.
اگر به نظریه علاقه دارید
«اسطوره و آیین» الیاده و «شاخه‌ی زرین» فریزر.
اگر فیلسوفید
«فلسفه‌ی صورتهای سمبلیک ۲» کاسیرر.
برای نوجوان
«مگنوس چیس» ریوردان و «ایلیاد و اودیسه» مصور.
اگر به ادبیات فارسی علاقه دارید
«رؤیا، حماسه، اسطوره» کزازی و «اسطوره‌ی سیمرغ».
نکته‌هایی برای خواندن کتاب‌های اسطوره‌شناسی
- از روایت شروع کنید، نه نظریه: اول خود داستان‌ها را بخوانید، مثلا با همیلتون یا شاهنامه، بعد سراغ کتاب‌های تحلیلی بروید.
- منبع را بشناسید: هر داستان اساطیری روایت‌های مختلفی دارد. کتاب‌های خوب می‌گویند هر روایت از کجا آمده.
- مقایسه کنید: اساطیر وقتی جذاب‌تر می‌شوند که کنار هم خوانده شوند. طوفان نوح، طوفان گیلگمش و ورجمکرد جمشید را مقایسه کنید.
- یک فرهنگ نام‌ها کنار دست داشته باشید: نام خدایان و قهرمانان زیاد است و گاهی در فرهنگ‌های مختلف تکرار می‌شوند.
کتاب‌های اسطوره برای هدیه
برای نوجوانی که «پرسی جکسون» را دوست داشته، «مگنوس چیس» قدم بعدی طبیعی است. برای دانشجوی ادبیات یا تاریخ، «شناخت اساطیر ایران» یا «اسطوره و آیین». برای کتابخانه‌ی خانوادگی، یکی از دانشنامه‌های مصور اساطیر جهان، که هم بزرگ‌ترها ورقش می‌زنند و هم بچه‌ها. و برای کسی که عاشق شاهنامه است، «رؤیا، حماسه، اسطوره» کزازی.
دسته‌های مرتبط با کتاب‌های اسطوره
- علوم انسانی: کتاب‌های فلسفه، تاریخ و فرهنگ.
- هنر: اساطیر در نقاشی و پیکرتراشی.
سؤال‌های رایج درباره‌ی کتاب‌های اسطوره
فرق اسطوره و افسانه چیست؟
اسطوره معمولا درباره‌ی خدایان، آفرینش و زمان آغاز است و برای مردمش مقدس بود. افسانه بیشتر درباره‌ی قهرمانان و رویدادهایی است که ریشه‌ای تاریخی دارند ولی با خیال درآمیخته‌اند. قصه‌ی عامیانه هم بیشتر برای سرگرمی و پند است. ولی مرز این سه همیشه روشن نیست.
شاهنامه اسطوره است یا تاریخ؟
هر دو. بخش اول شاهنامه، از کیومرث تا فریدون، اسطوره‌ای است. بخش دوم، با رستم و سیاوش، حماسی و پهلوانی است. بخش سوم، ساسانیان، به تاریخ نزدیک میشود.
کتاب ناموجود چه میشود؟
کتاب‌های ناموجود بعد از موجودها می‌آیند و موجودی هر روز بررسی میشود. در صفحه‌ی کتاب ناموجود می‌توانید درخواست اطلاع از موجود شدن بدهید.
حرف آخر
اساطیر قدیمی‌ترین داستان‌های بشرند و شاید ماندگارترین. پرومتئوس هنوز آتش می‌دزدد، سیمرغ هنوز بر کوه قاف آشیانه دارد و قهرمان هنوز باید از خانه بیرون بزند، آزمون‌ها را بگذراند و برگردد. خواندن این روایت‌ها یعنی شناختن ریشه‌های فرهنگ، دین، هنر و حتی فیلم‌هایی که امروز می‌بینیم.
اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، کتاب ادیث همیلتون یا شناخت اساطیر ایران هینلز را بردارید. بعد از آن، جهان را کمی متفاوت می‌بینید؛ پر از نشانه‌هایی که از هزاران سال پیش مانده‌اند.
