سکوت: قدرت سکوت در دنیایی پرسروصدا

طبق آیین بوداییسم، روزگاری خدایی به نام اولوکیتشوره (Avalokiteshvara) می‌زیسته است. گفته می‌شود او می‌تواند به هر نوع صوتی گوش دهد و 5 نوع صدای متنوع تولید کند که می‌توانند دنیا را التیام دهند.

صدای اول «صدای شگفت‌انگیز» است که شامل صدای عجایب دنیا مانند باران، آواز صبحگاهی پرندگان و غیره می‌شود.

صدای دوم «صدای کسی که دنیا را تماشا می‌کند» نام دارد که شامل صدای شنیدن و سکوت است.

صدای سوم «صدای برهما» که صوتی ماورایی، اُم، است و توانایی خلقت جهان را دارد.

صدای چهارم «صدای موج برخاسته» است که نماد آموزه‌های بودا تلقی می‌شود و می‌تواند بلا را دفع، سوءتفاهم را برطرف و همه چیز را متحول کند.

صدای پنجم «صدایی که از تمام اصوات دنیا فراتر می‌رود» است. این صدای ناپایداری و بی‌ثباتی محسوب می‌شود، و یادآور می‌گردد که نباید به اصوات یا کلمات خاص وابستگی شدید پیدا کرد.

و به نظر راهب بودایی تیک نات هان، اگر بتوانیم درون خود سکوت را پیدا کنیم، خواهیم توانست این 5 صوت را بشنویم. خب، حال چطور به این حالت برسیم؟ بایستی بر آنچه مصرف می‌کنیم کنترل و نظارت داشته باشیم.

هان می‌گوید «چهار نوع غذا وجود دارد که هر فرد هر روز مصرف می‌کند. در آیین بوداییسم به این چهار غذا “چهار قوت” می‌گوییم که شامل غذاهای خوراکی، ادراک حسی، اراده و خودآگاهی در سطح فردی و جمعی می‌شوند.»

غذاهای خوراکی همان غذاهاییست که روزانه ازطریق دهان می‌خوریم. ادراک حسی تجربه‌ایست که ازطریق چشم، گوش، بینی، زبان، پوست و ذهن کسب می‌کنیم، ازجمله ازطریق خواندن کتاب، گوش‌دادن به موسیقی، صدای اتوبوس در بیرون از خانه، آلارم گوشی موبایل، و تمام اطلاعاتی که روزانه وارد حوزۀ خودآگاهی‌مان می‌شوند.

سومین منبع قوت اراده است. میل، علاقه و ارادۀ ماست که سوختِ تصمیمات و اَعمال‌مان را تامین می‌کند. و درنهایت، خودآگاهی آخرین منبع قوت است و به روشی اطلاق می‌شود که ذهن ما سوخت تفکرات، اعمال و بقای خودش را فراهم می‌کند. خودآگاهی همچنین بُعد جمعی و فردی دارد.

هان سپس ادامه می‌دهد که «بسته به این‌که چه چیزی و چه میزان از آن را مصرف می‌کنیم و چه‌قدر نسبت به مصرف‌مان آگاهی داریم، تمام این غذاها می‌توانند مفید یا ناسالم و مغذی یا سمی باشند.»

درست همانطور که هله‌هولۀ بیش‌ازحد مریض‌مان می‌کند و الکلِ بیش‌ازحد حواس‌مان را از گرفتاری‌هایمان پرت می‌کند، چهار منبع قوت دیگر نیز می‌توانند همین بلاها را سرمان بیاورند. ممکن است بیش‌ازحد سرگرم بازی‌های کامپیوتری، فیلم و سریال، غیبت یا سایر فعالیت‌هایی شویم که در بدن دوپامین تزریق می‌کنند تا به این طریق از مشکلاتمان فاصله بگیریم. وقتی به‌جای انگیزۀ مفید و سازنده خود را درگیر هواوهوس و عقده کنیم، اراده‌مان هم برایمان ناسالم خواهد شد. و به همین شکل، خودآگاهی جمعی می‌تواند باعث شود ما بهترینِ خود باشیم و یا، بالعکس، حالت‌ها و احساسات زشت گروه مانند خشم، غیبت‌گویی، رقابت‌جویی و غیره بر ما اثر منفی بگذارند و ما را نیز درگیر خودشان کنند.

بنابراین از آنجایی که هر کدام از این پنج قوت می‌تواند تاثیری عمیقی بر ما داشته باشد لازم است همانطور که غذایی که می‌خوریم را کنترل می‌کنیم، حواس‌مان به چهار منبع قوت دیگر و میزان مصرف آنها نیز باشد. این کار، به طور خلاصه، اساس ذهن‌آگاهی است.

همانطور که هان خاطرنشان می‌شود «ذهنِ آگاه مانند کرم ضدآفتاب از پوست لطیف بچه تازه‌متولدشده مراقبت می‌کند. بدون این کرم، پوست زخم می‌شود و می‌سوزد. ما نیز با داشتن ذهن‌آگاهی می‌توانیم سالم و ایمن بمانیم و تنها آن غذاهایی را مصرف کنیم که به رشدمان کمک می‌کنند.»

بایستی آنچه می‌بینیم، می‌شنویم و می‌خوانیم را آگاهانه و دقیق دست‌چین کنیم، هواوهوس‌ها را کنار بگذاریم، یک قدم عقب برداریم و محیط خود را بررسی کنیم و تصمیم بگیریم که آیا بهتر است ما هم خود را درگیر احساسات یا حالات گروه کنیم یا خیر. نشستن و تمرکز بر روی تنفس‌مان و جذب انرژی محیط نیز راه سادۀ دیگری برای رسیدن به ذهن‌آگاهی است.

ذهن‌آگاهی به‌واقع شکلی از تمرکز و مدیتیشن است، اما این کتاب به ما می‌آموزد که این راه الزاماً تنها مسیر رسیدن به ذهن‌آگاهی نیست، بلکه می‌توان ازطریق فعالیت‌های روزمرۀ زندگی مانند شستن ظرف‌ها، پیاده‌روی، غذاخوردن، مسواک‌زدن و غیره هم به آن دست یافت.

هان در انتها اشاره دارد که «تمرینِ سکوت درجهت تخلیۀ سروصداهای مختلف درونی‌تان دشوار نیست. با کمی تکرار قابل‌انجام خواهد شد. در سکوتِ شریف (اصطلاحی مربوط به همان آیین بودا. در این نوع سکوت «حرف‌زدن ممنوع نیست، بلکه اگر نیازی نیست، نباید حرفی زده شود و ذهن در آرامش باقی می‌ماند)، می‌توانید قدم بزنید، بنشینید یا از غذایتان لذت ببرید. وقتی این نوع سکوت در شما وجود داشته باشد، آزادی کافی برای لذت‌بردن از زنده‌بودن و قدردانی از عجایب زندگی را خواهید داشت.»

تنها زمانی که از شر عوامل حواس‌پرتی و سروصداها، چه محرک‌های خارجی یا درون ذهن خودمان، خلاص شویم خواهیم توانست یک بار دیگر عمیق‌ترین افکار خود را بشنویم، با درونی‌ترین احساسات خود ارتباط برقرار و درنهایت به آن پنج صوت دسترسی پیدا کنیم. و کل این کتاب آرامشبخش دربارۀ همین موضوع است.