راه و رسم گوش دادن

نگاهی کلی به کتاب راه و رسم گوش دادن امروز خیلی خسته‌ام، کارم خیلی سخت بود… پاسخ حمایتگرانه کسی که گوش می‌دهد: واقعاً؟ چرا؟ چی باعث شد این‌قدر سخت بشه؟ پاسخ جابجاکننده؛ کسی‌که گوش نمی‌دهد: آره، منم دیروز خیلی خسته بودم، کارم تا دیروقت طول کشید. این مکالمه برایتان آشنا نیست؟ کتاب «راه و رسم گوش دادن» نوشته کیت مرفی، روزنامه‌نگار برجسته آمریکایی، ما را به دنیای عمیق و فراموش‌شده هنر گوش دادن می‌برد. این کتاب که در سال 2020 منتشر شده، با ترکیبی از داستان‌های واقعی، تحقیقات علمی و تجربه‌های شخصی نویسنده، به ما نشان می‌دهد که چرا در این دنیای پرهیاهو و دیجیتال، واقعاً به هم گوش نمی‌دهیم و چطور می‌توانیم این مهارت گمشده را دوباره پیدا کنیم. نویسنده کتاب را به کسانی تقدیم کرده که یا دیگران را درست درک نکرده‌اند یا خودشان درست درک نشده‌اند. یعنی افرادی مثل ما! انسان‌هایی که با شور و شوق قراری خانوادگی یا دوستانه را هماهنگ می‌کنیم و دور هم جمع می‌شویم، اما دقایقی پس از احوال‌پرسی و صحبت‌های پیش‌و‌پا افتاده، یا سرمان در گوشی‌هایمان فرو می‌رود یا پست‌های اینستاگرامی را به همدیگر نشان می‌دهیم و در بهترین حالت اخبار و وقایع روز را با هیجان برای هم نقل می‌کنیم! بعد با کوله‌بار حرف‌هایی که روی دلمان سنگینی می‌کند، بدون یافتن گوشی شنوا یا روحی که حقیقتا ما را درک کند، به غار تنهایی خودمان برمی‌گردیم. همانطور که نویسنده گفته، درک نمی‌کنیم و درک هم نمی‌شویم… نگاهی عمیق‌تر به کتاب راه و رسم گوش دادن اما کتاب تلاش می‌کند برای این مشکل، راه حلی اصولی و ریشه‌ای پیدا کند. برای همین است که وقتی کتاب را باز می‌کنید، همان صفحات نخست آدم را به فکر فرو می‌برد. مرفی می‌نویسد که ما در دنیایی زندگی می‌کنیم که پر از سر و صداست، اما خالی از گوش دادن واقعی. او می‌گوید گوش دادن فقط این نیست که کلمات را بشنویم؛ بلکه باید احساسات، نیت‌ها و حتی سکوت‌های پشت حرف‌ها را درک کنیم. بعد با بیان اصطلاحی به‌نام”shift-response”  می‌نویسد: یادم می‌آید که چقدر وقت‌ها با دوستانم حرف می‌زدم، اما فقط منتظر بودم نوبتم بشود تا خودم چیزی بگویم. این همان جابه‌جا کردن پاسخ است: یعنی وقتی به جای اینکه به حرف طرف مقابل گوش کنیم و همدلی نشان دهیم، سریع موضوع را به خودمان می‌کشانیم و می‌گوییم: «آره، برای منم همین‌طوره.» او توضیح می‌دهد که این عادت، مثل یک دیوار نامرئی، جلوی ارتباط عمیق را می‌گیرد. بعد، مرفی از تجربه‌های خودش به‌عنوان روزنامه‌نگار می‌گوید که چطور یاد گرفت با گوش دادن، آدم‌ها را بهتر بفهمد. مثلاً از مصاحبه‌ای حرف می‌زند که طرف مقابلش فقط با چند کلمه، یک دنیا احساس را منتقل کرد، چون او واقعاً گوش کرده بود. او نتیجه می‌گیرد گوش دادن، یک انتخاب آگاهانه است، نه یک اتفاق خودبه‌خود. در ادامه نویسنده کمی آمار و اعداد روبرویمان قرار می‌دهد. او می‌نویسد: مغز ما خیلی سریع‌تر از زبانمان کار می‌کند. ما می‌توانیم 400 کلمه در دقیقه پردازش کنیم، اما فقط 120 تا 150 کلمه در دقیقه حرف می‌زنیم. این فاصله، یعنی چیزی حدود 250 کلمه در دقیقه، باعث می‌شود ذهنمان پرسه بزند. مثلاً وقتی یکی دارد از روزش می‌گوید، ما به فکر شام، کار یا حتی یک پیامک خوانده نشده در تلفن همراهمان می‌افتیم. مرفی از تحقیقی حرف می‌زند که نشان می‌دهد این پرش ذهنی، طبیعی است، اما می‌شود با تمرین کنترلش کرد. او می‌گوید برای گوش دادن واقعی، باید «حاضر» باشیم؛ یعنی تمام حواسمان را جمع کنیم و نگذاریم ذهنمان فرار کند. مثال‌هایی برای تمرین این مهارت در کتاب آمده است. نکته دیگری که مرفی اشاره عمیقی در کتاب به آن دارد، «تنهایی» است. او معتقد است گوش ندادن، آدم‌ها را از هم دور کرده و تنهایی مدرن را ساخته. او از تحقیقاتی جامعه‌شناسانه می‌گوید که نشان می‌دهد وقتی کسی واقعاً شنیده نمی‌شود، احساس انزوا می‌کند. بعد از آماری حرف می‌زند که نشان می‌دهد در آمریکا، تعداد آدم‌هایی که می‌گویند هیچ دوست صمیمی ندارند، در چند دهه گذشته سه برابر شده ‌است. او می‌نویسد که شبکه‌های اجتماعی پر از پست و کامنت‌اند، اما هیچ‌کس واقعاً شنیده نمی‌شود، انگار همه فقط دنبال لایک و توجه‌اند. ادامه کتاب به این واقعیت اشاره می‌کند که بچه‌ها به طور طبیعی بهتر گوش می‌دهند، چون هنوز پر از کنجکاوی‌اند و عادت‌های بد بزرگ‌ترها مثل قطع کردن حرف یا حواس‌پرتی را یاد نگرفته‌اند. نویسنده به تحقیقی اشاره می‌کند که نشان می‌دهد بچه‌های زیر پنج سال، وقتی کسی با آن‌ها حرف می‌زند، بیشتر از بزرگ‌ترها توجه نشان می‌دهند؛ اما ما با بزرگ شدن، این مهارت را از دست می‌دهیم، چون یاد می‌گیریم سریع جواب بدهیم یا خودمان را نشان دهیم. بعد جنبه‌هایی دیگر از گوش‌دادن را در کتاب تجربه می‌کنیم. مثل