عشق با صدای بلند (گزینه اشعار نزار قبانی)

گزیده ای از کتاب عشق با صدای بلند کتاب عشق با صدای بلند گزیده اشعار نزار قبانی با ترجمۀ احمد پوری ما مردمی پوست‌کلفت هستیم با روحی تهی روزهایمان به شعبده‌بازی می‌گذرد شب‌ها را با بازی شطرنج و خواب سر می‌کنیم در آغاز کتاب عشق با صدای بلند می خوانیم در ماه مه 1998 ادبیات عرب با یکی از بزرگ‌ترین چهره‌های شعرش وداع کرد. نزار قبانی شاعر عاشقانه سرای سوری در هتلی در لندن دنیا را برای همیشه ترک کرد.قبانی بدون شک شاعری است که در دنیای عرب چه او را بپذیری چه نه، نمی‌توانی به سادگی از کنار نام و آثارش رد شوی. شعر عرب در صد سال اخیر چهره‌های برجسته‌ای ارائه کرده است که نزار یکی از جنجالی‌ترین و شاخص‌ترین آنهاست.اشاره‌ای کوتاه به تحول جریان شعر مدرن عرب شاید در شناخت بیشتر نزار ضروری باشد.تا سال‌های آغازین قرن بیستم جهان، شعر عرب را در محدوده چند شاعر برجسته کلاسیک می‌شناخت. شاعرانی چون نبیغ الظبیانی، ابن‌زیدون، ابو نواس، ابوتمام، متنبی، ابن المعتز، ابوالعلا معری.در آغاز قرن بیستم شاعران جوانی از سوریه، لبنان و فلسطین به ایالات متحده و امریکای جنوبی مهاجرت کردند که معروف به شاعران «مهجر» (مهاجر)شدند. مواجهه با ارزش‌های متفاوت و شوک فرهنگی سبب شد این شاعران برای حفظ هویت به شعر کلاسیک عرب پناه ببرند. اما این بازگشت نقادانه بود و سبب تغییراتی در شکل و وزن شعر شد. شاعرانی چون ابونواس و معری می‌توانستند الگویی مناسب برای شاعران مهاجر باشند چرا که در دوره خود معتقد به رهایی از دشوارگویی و نزدیک کردن شعر به زبان مردم بودند.دو گروه مشخص در این دوره پا به عرصه گداشتند: الرابطه القلمیه (گروه قلم) که در 1920 در نیویورک تشکیل شد و جبران خلیل جبران و ریحانی در راس آن بودند و گروه دیگری به نام العصبه الاندلسیه (گروه اندلس)در سن پائولو.جبران خلیل جبران و ریحانی فورم جدید شعری با عنوان شعرالمنثور و قصید ¸النثر که درواقع تقلیدی بود از شعر آزاد free verse والت ویتمن معرفی کردند. در این نوع شعر قید مصارع مساوی بیت و همچنین قافیه از شعر برداشته شد اما وزن شعر همچنان از اوزان پیشین شعر عرب پیروی کرد.جبران خلیل در قالب شعر منثور به مبارزه با ریا کاری و فساد سیاسی و اجتماعی دوران خود پرداخت.شعر پس از این گروه را معمولاً به چهار دوره مشخص تقسیم می‌کنند: گروه تفعیله (مکتب عراق) 1947-1957 این مکتب را می‌توان پایه گذار شعر مدرن عرب دانست. نازک الملائکه و بدر شاکرالسیاب دو چهره برجسته این گروه هستند. نازک‌الملائکه اعتقاد داشت که شعر عرب باید هم از نظر فورم و هم محتوی جوابگوی تحولات جهانی و دگرگونی‌های سیاسی و اجتماعی که دنیای عرب در حال تجربه آن است باشد. فورم شعر این گروه به شعر منثور مهاجرین نزدیک شد با این تفاوت که این گروه رعایت وزن و تقطیع محافظه‌کارانه شعر منثور را کنار نهاد و آزادی بیشتری به شعر داد. شعر مدرن عرب با این گروه به دنیا آمد. جنبش مجله شعر (مکتب سوریه) 1957-1967 زمانی که یوسف الخال، شاعر جوان ساکن امریکا در سال 1955به لبنان آمد متوجه شد که در لبنان مجله‌ای که بتواند سخنگوی شعر مدرن عرب باشد وجود ندارد. بلافاصله شاعران جوان را دور خود گرد آورد و مجله شعر را بنیان گذاشت. این مجله که صرفاً به شعر مدرن می‌پرداخت بلافاصله محبوبیت زیادی بین جوانان علاقمند یافت. به‌تدریج چهره‌های سرشناس دیگری چون آدونیس، انسی الحاج، فواد رفیق، محمد الماغوط، توفیق صائغ وبسیاری دیگر به آن پیوستند.تحولات اجتماعی، سیاسی در جوامع عربی و رشد رادیکالیسم چپ در آن  بیشتر شاعران را پیرامون شعار‌های انسان‌دوستانه و عدالت‌خواهانه گرد آورده بود. بخشی از این شاعران مانند السیاب و البیاتی به حزب کمونیست پیوستند. و دیگران هم با وجود حزبی نبودن شعار‌های آزادی‌خواهانه را از مضامین پایه‌ای شعر خود قرار دادند. اسرائیل و فشارهای روزافزون آن بر جوامع عربی واکنش‌های اعتراضی و استثمارستیزی را میان جوانان بیشتر تقویت می‌کرد. این است که سایه سیاست بر شعر و ادب عرب سنگین‌تر شد. مضامینی از قبیل عشق و لذت تنها در سایه مبارزات سیاسی بود که مورد قبول بودند. جنبش حزیران 1967-1980 در ژوئن 1967 اسرائیل با حمله برق‌آسای خود به مصر در عرض شش روز تمامی پایگاه‌های هوایی ارتش مصر را نابود کرد و ضربه بزرگی به نیروی نظامی چند کشور مهم دیگر عرب وارد آورد. این شکست هولناک فضای شعری عرب را نیز تحت تاثیر قرار داد ورنگ غالب آن را سیاسی کرد. شاعرانی نظیر محمود درویش و سمیح القاسم و رشید حسین با سرودن اشعاری درباره جنگ و بیدادی که از سوی اسرائیل بر جوامع عرب می‌رفت معروف به شاعران مقاومت شدند.اغلب شاعران آن زمان به این نتیجه رسیدند که شکست 1967به نوعی نمایانگر ورشکستگی اخلاقی حاکمان عرب نیز بود. حمله تیز بسیاری از شا