تئاتر حافظه

رمان تئاتر حافظه نوشته سایمون کریچلی یک رمان کوتاه فلسفی مفرح و بازیگوشانه. رمان تئاتر حافظه ، با عنوان اصلی Memory Theater، یک رمان هزارتویی رازآلود و طنزآمیز است که در آن کتاب ها، ادبیات، تاریخ فلسفه و ایده های فلسفی و علمی نقش اصلی را ایفا می کنند. سایمون کریچلی در کتاب تئاتر حافظه داستانی را روایت می کند که یادآور قصه های بورخس و اومبرتو اکو است؛ داستانی در هزارتوی کتابخانه و میان کتابها، با چشم اندازی طویل از تاریخ فلسفه و اندیشه و علم و متون مکتوب. رمان تئاتر حافظه همچنین رمانی ست درباب مرگ، کلمات، حافظه و فراموشی. متن اصلی رمان تئاتر حافظه اولین بار در سال 2014 منتشر شده است. مروری بر رمان تئاتر حافظه سایمون کریچلی در رمان تئاتر حافظه از خودش یک شخصیت داستانی ساخته و بورخس وار مواجهه ای بین خودش و خودش ترتیب داده است؛ مواجهه ای که با چشم انداز وسیعی از تاریخ اندیشه گره می خورد و ما را وارد بازی ای معمایی و مفرح می کند. رمان تئاتر حافظه با اشاره ای به مرگ، موضوع مورد علاقه سایمون کریچلی، آغاز می شود. راوی، که اول شخص و خود سایمون کریچلی داستانی است، در ابتدای رمان از احتضار خود و هراس از مرگ سخن می گوید این گونه بر سر قصه می شود. داستان رمان «تئاتر حافظه» از این قرار است که جعبه های حاوی نوشته های پراکنده منتشرنشده یک فیلسوف مرده فرانسوی به نام میشل آر، که دوست و معلم راوی بوده است، روزی سر از دفتر راوی درمی آورند. البته سایمون کریچلی داستان نه سایمون کریچلی واقعی، چنانکه میشل آر نیز در رمان «تئاتر حافظه» یک فیلسوف خیالی است، اگرچه این فیلسوف خیالی چنان با جزئیات معرفی شده که انگار واقعاً فیلسوفی به نام میشل آر وجود داشته است. این جزئی نگری را در تمرکز نویسنده بر نوشته های میشل آر و توصیف چندوچون این نوشته ها توسط راوی رمان می بینیم. جعبه های حاوی نوشته های میشل آر را برادر او، بی خبر، برای سایمون کریچلی فرستاده است و نکته جالب توجه اینجاست که میشل آر نیز، چنانکه راوی می گوید، فیلسوفی مرگ اندیش و متمایل به مرگ بوده است. با پیدا شدن جعبه ها در دفتر کریچلی، بازی بورخسی – اکویی و تاحدودی کارآگاهی رمان «تئاتر حافظه» آغاز می شود. در میان اوراق میشل آر متنی درخشان هم درباب کتاب «هنر حافظه» نوشته فرانسس ییتس وجود دارد؛ کتابی که از تاریخ طولانی پرورش حافظه، به عنوان حافظ دانش، سخن می گوید و از اینکه اختراع چاپ، سرآغاز مرگ حافظه است. اما آن چه رمان تئاتر حافظه را غریب تر می کند قضیه پیشگویی مرگ فیلسوفان در این رمان است و پیشگویی مرگ خود راوی. این پیشگویی نیز یکی از قابلیت هایی است که از قوطی نوشته های پراکنده فیلسوف مرده بیرون می آید. راوی با نمودارهایی نجومی مواجه می شود که براساس آن ها می توان مرگ فلاسفه مختلف را پیش بینی کرد. بین این نمودارها، نموداری هم به زندگی و مرگ سایمون کریچلی و پیش بینی مرگ او اختصاص دارد. کریچلی داستان بعد از مواجهه با این نمودار چه خواهد کرد و چه بر سر او خواهد آمد؟ این را با خواندن کامل رمان تئاتر حافظه در خواهید یافت. رمان «تئاتر حافظه» پر از ارجاعات بازیگوشانه، طنزآمیز و نقادانه به کتاب ها و آثار ادبی و هنری و علم و فلسفه و آرای فلاسفه و متفکران مختلف، از جمله آرای هگل، است. سایمون کریچلی در این رمان، تاریخ علم و فلسفه را از خلال بحث درباب تئاتر حافظه به شیوه ای سرخوشانه و طنازانه درمی نوردد. در بخشی از رمان «تئاتر حافظه» می خوانید: «ایده بنیادین تئاتر حافظه از نوشته های بسیار تاثیرگذار تاریخ نگار هنر اهل لندن، فرانسیس ییتس و به طور اخص، کتاب او در سال 1966 به نام هنر حافظه گرفته شده بود. میشل که بسیار انگلیس دوست بود، احتمالاً آن کتاب را کمی پس از انتشارش در لندن خوانده بود. من هم کتاب را از سر کنجکاوی در تابستان 1986 خواندم. همان سال بود که برای اولین بار میشل را در ایتالیا دیدم و حتی تلاش کردم بعضی از ایده هایش را به پروژه لایب نیتس برای "خصوصیات عام" اقتباس کرده و روی جستاری که داشتم سعی می کردم درباره تاریخ ایده زبان جهانی بنویسم اعمال کنم؛ ایده ای که به زیبایی توسط سویفت در کتاب سوم سفرهای گالیور، سفر به آکادمی لاپوتا به سخره گرفته شده بود. حافظه مصنوعی، تاریخ خرد را وارد یک دستگاه می کند. انسان ها انگار مدام تحت وسوسه ایده یک تئاتر بوده اند، کاخی یا دستگاهی که ساخته شده تا عصاره دانش را جوری در خود حفظ کند که درنهایت اجازه یادآوری کامل را به آدم بدهد. تمام کاری که نیاز بود برای فراچنگ آوردن دانش مطلق انجام دهیم این بود که وارد تئاتر یا دستگاه شویم و آنجا همه چیز را به حافظه بسپریم.» درباره سایمون کریچلی، نویسنده رمان تئاتر حافظه سایمون کریچلی (Simon Critchley)، متولد 1960، فیلسوف انگلیسی است. کریچلی فیلسوفی است که این سنت باستانی فلسفی را که می گوید «فلسفه با شگفتی آغاز می شود» به چالش می کشد. او معتقد است که فلسفه نه با شگفتی، بلکه با نومیدی آغاز می شود. از آثار سایمون کریچلی می توان به کتاب های «خیلی کم... تقریباً هیچ: مرگ، فلسفه، ادبیات»، «درباب طنز: خندیدن به خود یا به دیگری؟»، « وقتی به فوتبال فکر می کنیم به چه فکر می کنیم » و «الفبای ناممکن ها» اشاره کرد. درباره ترجمه فارسی رمان تئاتر حافظه رمان تئاتر حافظه با ترجمه و مقدمه قاسم نجاری در بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه منتشر شده است. قاسم نجاری، متولد 1374 در زاهدان، مترجم و جستارنویس ایرانی است. او دارای لیسانس ادبیات نمایشی و فوق لیسانس فلسفه هنر از دانشگاه هنر تهران است. نجاری همکاری با نشریه «ناداستان» را در کارنامه کاری خود دارد. او همچنین نویسنده پادکستی روایی با عنوان «رادیو اسفار: سفرهایی به انتهای جهان» است. از ترجمه های قاسم نجاری می توان به کتاب طاس اشاره کرد. از نجاری یک مجموعه جستار تالیفی نیز با عنوان «کتاب زاهدان: جستارهایی از یک جغرافیای نامرئی» منتشر شده است.