۲۹ ترجمه در کتاب‌جم
فریدون بدره‌ای مترجم باسابقه‌ی کتاب‌های پژوهشی در تاریخ اسلام، اسماعیلیه، عرفان و مولانا است. او آثار پژوهشگرانی چون فرهاد دفتری، آنه‌ماری شیمل و ایزوتسو را با دقت و نثری روشن به فارسی برگردانده و برای خواننده‌ی علاقه‌مند به تاریخ و فرهنگ ایران و جهان اسلام، نامی قابل اعتماد است.
فریدالدین عطار نیشابوری
ترجمه‌ی فریدون بدره‌ای
توس
فریدون بدره‌ای از مترجمان باسابقه و پرکار ایران است که نامش برای خوانندگان کتاب‌های تاریخ اسلام، عرفان و مطالعات ایرانی آشناست. ترجمه‌های او پلی شده‌اند میان پژوهش‌های اسلام‌شناسان و ایران‌شناسان غربی و خواننده‌ی فارسی‌زبان. اگر دنبال ترجمه‌های فریدون بدره‌ای هستید یا می‌خواهید بدانید کدام کتاب‌هایش برای شروع مناسب‌ترند، این صفحه راهنمای شماست. در ادامه با کارنامه‌ی ترجمه‌اش، نویسنده‌هایی که آثارشان را به فارسی برگردانده و ویژگی‌های قلمش آشنا می‌شوید.
این مترجم را بیشتر با ترجمه‌ی کتاب‌های جدی و پژوهشی می‌شناسند؛ کتاب‌هایی که اسلام‌شناسان، شرق‌شناسان و پژوهشگران تاریخ و ادبیات درباره‌ی ایران و جهان اسلام نوشته‌اند. کارنامه‌ی او طولانی و پربار است و در آن، از تاریخ فرقه‌ها و مذاهب گرفته تا عرفان مولانا و جامعه‌شناسی ادبیات، موضوع‌های گوناگونی دیده می‌شود.
ویژگی مهم کار او این است که سراغ کتاب‌هایی رفته که برای خواننده‌ی ایرانی اهمیت ویژه دارند. پژوهش‌هایی که درباره‌ی گذشته‌ی فرهنگی و دینی همین سرزمین نوشته شده‌اند، اما به زبان‌های دیگر؛ و بدون ترجمه‌های دقیق، از دسترس بیشتر خوانندگان فارسی‌زبان دور می‌ماندند. او در طول سال‌ها با ناشرهای معتبری مثل توس، علمی و فرهنگی و فرزان روز همکاری کرده است.
اگر فهرست کتاب‌هایی را که از این مترجم در کتاب‌جم موجود است مرور کنید، چند حوزه‌ی اصلی را می‌بینید:
این تنوع نشان می‌دهد که او مترجمی تک‌موضوعی نیست، اما همه‌ی این حوزه‌ها یک رشته‌ی مشترک دارند: شناخت عمیق‌تر فرهنگ، دین و ادبیات جهان اسلام و ایران.
یکی از شناخته‌شده‌ترین کارهای این مترجم، ترجمه‌ی پژوهش‌های فرهاد دفتری درباره‌ی اسماعیلیه است. دفتری از پژوهشگران برجسته‌ی تاریخ اسماعیلیه است و کتاب‌هایش در این حوزه مرجع شمرده می‌شوند. «تاریخ و سنت‌های اسماعیلیه» که در کتاب‌جم موجود است، تصویری گسترده از تاریخ این شاخه از تشیع، از آغاز تا دوره‌های متأخر، به دست می‌دهد.
موضوع اسماعیلیه برای خواننده‌ی ایرانی جذابیت خاصی دارد. بخشی از تاریخ ایران، از قلعه‌های الموت گرفته تا شخصیت‌هایی مثل ناصرخسرو، با این جریان گره خورده است. اما سال‌ها تصویری که از اسماعیلیه در ذهن عموم بود، بیشتر بر پایه‌ی روایت‌های افسانه‌ای یا نوشته‌های مخالفانشان شکل گرفته بود. پژوهش‌های جدید، با تکیه بر منابع خود اسماعیلیان، تصویری دقیق‌تر و منصفانه‌تر ارائه می‌کنند و ترجمه‌ی این آثار، این نگاه تازه را به خواننده‌ی فارسی‌زبان رسانده است.
ترجمه‌ی چنین کتابی کار ساده‌ای نیست. متن پر از نام‌های خاص، اصطلاحات مذهبی و ارجاع به منابع کهن عربی و فارسی است. مترجم باید هم با تاریخ و اصطلاحات آشنا باشد و هم بداند معادل درست هر اصطلاح در سنت فارسی چیست. دقت در همین جزئیات است که ترجمه‌ی این مترجم را برای پژوهشگران قابل اعتماد کرده است.
«ناصرخسرو، لعل بدخشان» پژوهشی است درباره‌ی ناصرخسرو قبادیانی، شاعر، حکیم، جهانگرد و داعی اسماعیلی قرن پنجم. نویسنده‌ی این کتاب، آلیس هانسبرگر، زندگی و اندیشه‌ی ناصرخسرو را با تکیه بر آثار خود او و منابع تاریخی بررسی کرده است.
ناصرخسرو برای خواننده‌ی ایرانی چهره‌ای آشناست؛ «سفرنامه»ی او را بسیاری خوانده‌اند و قصیده‌هایش در کتاب‌های درسی آمده است. اما کمتر کسی با جزئیات زندگی پرفراز و نشیب او، سفرهایش، تحول فکری‌اش و سال‌های تبعید در یمگان آشناست. این کتاب این جنبه‌ها را روشن می‌کند و ترجمه‌ی روان آن، خواندنش را برای عموم هم ممکن کرده است. لقب «لعل بدخشان» هم اشاره به سال‌های پایانی عمر حکیم در کوهستان‌های بدخشان دارد.
آنه‌ماری شیمل از نامدارترین اسلام‌شناسان و پژوهشگران عرفان در قرن بیستم بود و بخش بزرگی از عمرش را به شناخت و شناساندن مولانا گذراند. «من بادم و تو آتش» یکی از آثار او درباره‌ی زندگی و اندیشه‌ی جلال‌الدین محمد بلخی است که با ترجمه‌ی فریدون بدره‌ای به فارسی رسیده است.
نام کتاب از تصویری شاعرانه در شعر مولانا گرفته شده و همین نام نشان می‌دهد نویسنده با چه شوری به سراغ موضوع رفته است. شیمل در این کتاب مولانا را نه فقط به عنوان یک عارف یا شاعر، بلکه به عنوان انسانی زنده با تجربه‌های عمیق عاطفی و معنوی نشان می‌دهد؛ از دیدارش با شمس تبریزی تا سرودن مثنوی.
برای خواننده‌ی ایرانی، خواندن نگاه یک پژوهشگر غیرایرانی به مولانا تجربه‌ای جالب است. گاهی کسی که از بیرون نگاه می‌کند، چیزهایی را می‌بیند که ما از فرط آشنایی از کنارشان گذشته‌ایم. اگر به مولانا علاقه دارید، فهرست مولانا در کتاب‌جم آثار دیگری هم درباره‌ی او و از او دارد.
توشیهیکو ایزوتسو، اسلام‌شناس ژاپنی، با روشی معناشناختی سراغ قرآن رفت و کوشید نشان دهد واژه‌های کلیدی قرآن چگونه شبکه‌ای از معنا می‌سازند. کتاب «مفاهیم اخلاقی دینی در قرآن مجید» یکی از آثار مهم او در این زمینه است که فریدون بدره‌ای آن را به فارسی ترجمه کرده است.
ایزوتسو در این کتاب مفاهیمی مثل کفر، ایمان، شکر و تقوا را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد این مفاهیم در فضای پیش از اسلام چه معنایی داشتند و قرآن چگونه به آن‌ها معنای تازه داد. این روش برای بسیاری از پژوهشگران حوزه‌ی مطالعات قرآنی الهام‌بخش بوده است.
ترجمه‌ی چنین کتابی دقت ویژه‌ای می‌خواهد، چون موضوع اصلی آن خود واژه‌هاست. مترجم باید مراقب باشد معادل‌های فارسی، تمایزهای ظریفی را که نویسنده میان مفاهیم قائل شده، از بین نبرند. این کتاب برای دانشجویان الهیات، پژوهشگران و هر خواننده‌ای که می‌خواهد با رویکردی علمی به متن قرآن نگاه کند، خواندنی است.
یکی از ترجمه‌های متفاوت در کارنامه‌ی این مترجم، «جامعه‌شناسی ذوق ادبی» اثر لوین شوکینگ است. این کتاب به پرسشی جذاب می‌پردازد: چرا سلیقه‌ی ادبی مردم در دوره‌های مختلف عوض می‌شود؟ چه عواملی باعث می‌شود اثری در یک دوره محبوب باشد و در دوره‌ای دیگر فراموش شود؟
شوکینگ نشان می‌دهد که ذوق ادبی فقط یک امر شخصی نیست، بلکه به ساختارهای اجتماعی، طبقه‌ها، ناشران، منتقدان و نهادهای فرهنگی گره خورده است. این کتاب برای دانشجویان ادبیات و جامعه‌شناسی، و هر کسی که به رابطه‌ی هنر و جامعه علاقه دارد، منبعی کلاسیک و کوتاه است. حضور این کتاب در کنار آثار تاریخی و دینی، نشان می‌دهد این مترجم به پرسش‌های نظری درباره‌ی ادبیات هم توجه داشته است.
علاوه بر کتاب‌هایی که درباره‌شان گفتیم، چند عنوان دیگر هم با نام این مترجم در کتاب‌جم دیده می‌شود:
هر کدام از این کتاب‌ها از زاویه‌ای به میراث فکری جهان اسلام نگاه می‌کنند. برای دیدن فهرست کامل و به‌روز کتاب‌ها، بخش کتاب‌های این صفحه را مرور کنید.
چه چیزی ترجمه‌های این مترجم را برای خوانندگان قابل اعتماد کرده است؟ چند ویژگی را می‌شود برشمرد:
کتاب‌هایی که او ترجمه کرده، پر از اصطلاحات تخصصی تاریخی، کلامی و عرفانی‌اند. او معمولا برای این اصطلاحات معادل‌هایی برمی‌گزیند که در سنت پژوهشی فارسی جا افتاده‌اند، یا اصل اصطلاح را به شکلی می‌آورد که خواننده‌ی آشنا با منابع کهن، آن را بشناسد.
وقتی پژوهشگری غربی از شعر مولانا یا نثر عطار یا متنی عربی نقل‌قول می‌کند، متن در زبان مقصد ترجمه شده است. یکی از کارهای مهم مترجم فارسی، پیدا کردن اصل این متن‌ها و آوردن آن‌ها به جای ترجمه‌ی دوباره است. این کار زحمت زیادی دارد، اما نتیجه‌اش متنی است که برای خواننده‌ی فارسی‌زبان اصیل‌تر و دلنشین‌تر است.
با وجود تخصصی بودن موضوع‌ها، نثر ترجمه‌های او معمولا روشن و خوانا است. خواننده‌ی غیرمتخصص هم می‌تواند با کمی حوصله با این کتاب‌ها ارتباط بگیرد.
شاید مهم‌ترین ویژگی، خود انتخاب کتاب‌ها باشد. این مترجم سراغ آثاری رفته که خلأیی واقعی را در کتابخانه‌ی فارسی پر می‌کنند و برای پژوهش‌های بعدی پایه‌اند.
بیشتر کتاب‌هایی که این مترجم به فارسی برگردانده، در اصل به زبان‌های اروپایی، به ویژه انگلیسی، نوشته یا منتشر شده‌اند. فهرست نویسنده‌هایی که آثارشان را ترجمه کرده، خودش نشان‌دهنده‌ی سطح کار اوست:
این نام‌ها هر کدام در حوزه‌ی خودشان مرجع‌اند و حضور آثارشان به فارسی، بخش مهمی از کتابخانه‌ی مطالعات اسلامی و ایرانی را شکل داده است.
یکی از جذابیت‌های کتاب‌هایی که این مترجم انتخاب کرده، تنوع روش نویسنده‌هاست. آنه‌ماری شیمل و توشیهیکو ایزوتسو هر دو از بزرگان اسلام‌شناسی قرن بیستم‌اند، اما راهشان به کلی با هم فرق دارد.
شیمل با عشق و شور به سراغ شعر و عرفان می‌رفت. او زبان‌های زیادی می‌دانست، شعر فارسی و ترکی و اردو را با علاقه می‌خواند و نوشته‌هایش آکنده از همدلی با موضوع است. وقتی کتاب او درباره‌ی مولانا را می‌خوانید، حس می‌کنید با کسی هم‌سفر شده‌اید که خودش شیفته‌ی این شاعر است.
ایزوتسو اما روشی دقیق و ساختارمند داشت. او مثل یک زبان‌شناس، واژه‌ها را کنار هم می‌گذاشت، رابطه‌هایشان را بررسی می‌کرد و از دل این شبکه، جهان‌بینی یک متن را بیرون می‌کشید. خواندن کتاب او بیشتر شبیه یک کلاس درس منظم است تا یک گفت‌وگوی گرم.
مترجمی که هر دو نوع کتاب را ترجمه می‌کند، باید لحن خودش را با متن هماهنگ کند؛ در یکی گرم‌تر و شاعرانه‌تر بنویسد و در دیگری دقیق‌تر و فنی‌تر. همین انعطاف، از نشانه‌های مترجم باتجربه است.
در میان کتاب‌های تاریخی و عرفانی، «جامعه مدنی در جهان اسلام» به موضوعی امروزی‌تر می‌پردازد. مفهوم جامعه‌ی مدنی، یعنی نهادها و انجمن‌هایی که میان فرد و دولت قرار می‌گیرند، در دهه‌های اخیر در بحث‌های فکری ایران هم بسیار مطرح شده است. این کتاب این مفهوم را در بستر تاریخ و فرهنگ جوامع مسلمان بررسی می‌کند و نشان می‌دهد چه نهادهایی در گذشته‌ی این جوامع نقشی شبیه به آن داشته‌اند. برای خواننده‌ای که به علوم اجتماعی و تاریخ اندیشه علاقه دارد، این کتاب دیدگاه‌های تازه‌ای دارد.
ترجمه‌های این مترجم بیشتر برای خوانندگانی مناسب است که به شناخت عمیق‌تر تاریخ، دین و فرهنگ علاقه دارند:
اگر تازه با این حوزه‌ها آشنا می‌شوید، نگران نباشید. بعضی از این کتاب‌ها، مثل «من بادم و تو آتش» و «ناصرخسرو، لعل بدخشان»، برای خواننده‌ی عمومی هم کاملا خواندنی‌اند.
اگر می‌خواهید با ترجمه‌های این مترجم آشنا شوید، این ترتیب را پیشنهاد می‌کنیم:
برای کتاب‌های بیشتر در همین حوزه‌ها، فهرست‌های تاریخ اسلام، تاریخ و تاریخ جهان را هم ببینید.
برای این‌که از کتاب‌های اسماعیلیه بیشتر لذت ببرید، دانستن چند نکته‌ی کلی مفید است. اسماعیلیه یکی از شاخه‌های تشیع است که در قرن‌های نخست اسلامی شکل گرفت و در طول تاریخ، فراز و فرودهای زیادی را پشت سر گذاشت. خلافت فاطمیان در مصر، که شهر قاهره را بنا کردند و دانشگاه الازهر از یادگارهای آن دوره است، از دوره‌های درخشان این جریان به شمار می‌رود.
در ایران، نام اسماعیلیه بیشتر با قلعه‌های کوهستانی، به ویژه الموت، و با شخصیت حسن صباح گره خورده است. افسانه‌های زیادی درباره‌ی این دوره ساخته شد که بخشی از آن‌ها در سفرنامه‌های اروپایی هم راه پیدا کرد. پژوهش‌های جدید کوشیده‌اند این افسانه‌ها را از واقعیت تاریخی جدا کنند.
جنبه‌ی دیگر میراث اسماعیلیه، سنت فکری و فلسفی آن است. اندیشمندان اسماعیلی آثار مهمی در کلام، فلسفه و تأویل نوشتند و ناصرخسرو یکی از برجسته‌ترین چهره‌های این سنت در زبان فارسی است. امروز هم جوامع اسماعیلی در کشورهای مختلف دنیا زندگی می‌کنند.
کتاب‌هایی که این مترجم در این حوزه ترجمه کرده، دقیقا همین تصویر کامل و چندوجهی را به خواننده می‌دهند؛ تصویری که هم تاریخ سیاسی را در بر می‌گیرد و هم اندیشه، ادبیات و زندگی اجتماعی را.
«تذکره الاولیا» اثر عطار نیشابوری، شاعر و عارف بزرگ قرن ششم و هفتم، یکی از مهم‌ترین متن‌های نثر عرفانی فارسی است. عطار در این کتاب زندگی، سخنان و حکایت‌های ده‌ها تن از عارفان و صوفیان نامدار را گرد آورده است؛ از رابعه و بایزید بسطامی گرفته تا حلاج.
نثر عطار در این کتاب ساده، گرم و تأثیرگذار است و حکایت‌هایش قرن‌ها دست به دست شده‌اند. اما متن کامل کتاب طولانی است و برای خواننده‌ی امروز، گاهی واژه‌ها و ساختارهای کهن دشوار به نظر می‌رسند. گزیده‌ها، با انتخاب بخش‌های شاخص، راه آشنایی با این متن را هموارتر می‌کنند. «گزیده هایی از تذکره الاولیا» که در فهرست کتاب‌های این صفحه آمده، برای کسی که می‌خواهد بی‌واسطه با حکایت‌های عطار آشنا شود، شروع خوبی است.
اگر کتاب‌های این مترجم را کنار هم بگذارید، می‌بینید عرفان یکی از رشته‌های پیوسته در کارنامه‌ی اوست. از مولانا در کتاب شیمل تا عطار و حکایت‌های عارفان، و از معنویت در سخنان امام علی تا اندیشه‌ی تأویلی اسماعیلیان، همه به نوعی با جست‌وجوی معنای درونی دین و زندگی پیوند دارند.
این پیوستگی برای خواننده‌ای که به عرفان علاقه دارد، فرصت خوبی است. می‌توانید با یک مترجم، از چند زاویه به این موضوع نگاه کنید: از زاویه‌ی پژوهشگری غربی که عاشق مولانا بود، از زاویه‌ی متن کهن فارسی و از زاویه‌ی تاریخ فرقه‌ها و اندیشه‌ها. چنین مطالعه‌ای تصویری غنی‌تر از تنها خواندن یک کتاب به شما می‌دهد.
کتاب‌هایی که این مترجم ترجمه کرده، در کتاب‌جم بیشتر از این ناشرها عرضه می‌شوند:
صفحه‌ی هر کتاب مشخصات چاپ، قیمت روز و وضعیت موجودی را نشان می‌دهد تا بتوانید با اطمینان انتخاب کنید.
شاید بپرسید چرا باید کتاب‌هایی درباره‌ی تاریخ و فرهنگ خودمان را از زبان پژوهشگران خارجی بخوانیم. پاسخ ساده است: پژوهش علمی مرز ندارد. در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی دنیا، پژوهشگران زیادی سال‌ها از عمرشان را صرف مطالعه‌ی منابع فارسی و عربی، نسخه‌های خطی و تاریخ این منطقه کرده‌اند. نتیجه‌ی کار آن‌ها، اغلب نگاهی تازه و روش‌مند است که می‌تواند به فهم ما از گذشته‌مان کمک کند.
بدون مترجمانی که این آثار را با دقت به فارسی برگردانند، این دانش در کتابخانه‌های دانشگاهی خارج از کشور می‌ماند. مترجمانی مثل او، این دانش را به کتابخانه‌ی خانه‌ی ما آورده‌اند و این خدمتی است که ارزشش با گذر زمان بیشتر هم می‌شود.
کتاب‌های پژوهشی با رمان فرق دارند و خواندنشان کمی روش می‌خواهد. چند پیشنهاد ساده:
بیشتر کتاب‌های پژوهشی در حوزه‌ی تاریخ اسلام و اسماعیلیه، عرفان و مولانا، مطالعات قرآنی و جامعه‌شناسی ادبیات.
ترجمه‌های او از آثار فرهاد دفتری درباره‌ی اسماعیلیه، مثل «تاریخ و سنت‌های اسماعیلیه»، و کتاب «من بادم و تو آتش» از آنه‌ماری شیمل از شناخته‌شده‌ترین کارهای او هستند.
بعضی بله؛ «من بادم و تو آتش» و «ناصرخسرو، لعل بدخشان» برای خواننده‌ی علاقه‌مند عمومی هم خواندنی‌اند. کتاب‌هایی مثل اثر ایزوتسو تخصصی‌ترند.
«من بادم و تو آتش» از آنه‌ماری شیمل، که نگاهی گرم و پژوهشی به زندگی و اندیشه‌ی مولانا دارد.
در کتاب‌جم بیشتر چاپ‌های فرزان روز، توس و علمی و فرهنگی موجود است.
کتاب مورد نظرتان را در همین صفحه انتخاب کنید، قیمت روز و موجودی را ببینید و نسخه‌ی چاپی را آنلاین سفارش دهید.
این مترجم با سال‌ها کار دقیق و پیگیر، بخشی ارزشمند از پژوهش‌های جهانی درباره‌ی تاریخ اسلام، اسماعیلیه، عرفان و مولانا را به زبان فارسی آورده است. ترجمه‌های او برای پژوهشگر منبعی قابل اعتماد و برای خواننده‌ی کنجکاو دریچه‌ای تازه به گذشته‌ی فرهنگی ایران و جهان اسلام‌اند.
اگر به تاریخ، دین، عرفان یا ادبیات علاقه دارید، کتاب‌های این صفحه می‌توانند کتابخانه‌ی شما را غنی‌تر کنند. فهرست ترجمه‌های موجود را مرور کنید، قیمت روز و موجودی به‌روز هر کتاب را ببینید و نسخه‌ی چاپی کتاب دلخواهتان را همین حالا آنلاین سفارش دهید.
