۶۵ ترجمه در کتاب‌جم
مهدی غبرایی از پرکارترین مترجمان ادبیات داستانی در ایران است که رمان‌هایی از نویسندگانی مثل ساراماگو، موراکامی، ایشی‌گورو و ویکرام ست را به فارسی برگردانده است. ترجمه‌های او مثل «کوری»، «کافکا در کرانه» و «هرگز ترکم مکن» با نثری سنجیده و وفادار، راهی مطمئن برای آشنایی با رمان معاصر جهان هستند.
مهدی غبرایی یکی از پرکارترین و شناخته‌شده‌ترین مترجمان ادبیات داستانی در ایران است؛ مترجمی که نامش روی جلد رمان‌هایی از نویسندگان مهم جهان دیده می‌شود و برای بسیاری از کتابخوان‌ها نشانه‌ی یک انتخاب جدی در ادبیات خارجی است. از «کافکا در کرانه» تا «کوری» و «هرگز ترکم مکن»، ترجمه‌های او پنجره‌ای به رمان معاصر جهان برای خواننده‌ی فارسی‌زبان باز کرده‌اند.
در این صفحه با کارنامه‌ی ترجمه‌ی مهدی غبرایی، نویسندگانی که آثارشان را به فارسی برگردانده، ویژگی‌های نثر ترجمه‌اش و راهنمای انتخاب کتاب از میان ترجمه‌های او آشنا می‌شوید. اگر به رمان خارجی علاقه دارید و می‌خواهید بدانید از کجا شروع کنید، این راهنما برای شماست.
مهدی غبرایی از نسلی از مترجمان ایرانی است که چند دهه از عمر خود را صرف معرفی ادبیات جهان به فارسی‌زبانان کرده‌اند. او بیشتر به ترجمه‌ی رمان شناخته می‌شود و کارنامه‌اش شمار زیادی کتاب از نویسندگان کشورهای مختلف را در بر می‌گیرد. ویژگی مهم کار او تنوع است؛ از رمان‌های بلند و چندجلدی گرفته تا داستان‌های کوتاه‌تر، از ادبیات آمریکای لاتین و اروپا تا آسیا.
بسیاری از خوانندگان ایرانی نخستین آشنایی‌شان با برخی نویسندگان مهم معاصر را مدیون ترجمه‌های او هستند. نام مهدی غبرایی در کنار ناشرهای شناخته‌شده‌ای مثل نیلوفر، افق و ثالث آمده و همین همکاری‌های طولانی نشان می‌دهد که ناشران ادبی به کار او اعتماد دارند.
غبرایی برخلاف برخی مترجمان که در یک نویسنده یا یک زبان تخصص می‌یابند، دامنه‌ی گسترده‌ای از نویسندگان را ترجمه کرده است. این گستردگی به خواننده امکان می‌دهد با اعتماد به یک نام آشنا، سراغ نویسندگان تازه برود و افق خواندنش را بازتر کند.
کارنامه‌ی غبرایی آن‌قدر گسترده است که فهرست کردن همه‌ی آثارش در یک مقاله ممکن نیست. در اینجا بر کتاب‌هایی تمرکز می‌کنیم که ترجمه‌شان در کتاب‌جم موجود است و نسخه‌ی چاپی‌شان را می‌توانید سفارش دهید. این کتاب‌ها خودشان تصویر خوبی از سلیقه و گستره‌ی کار او به دست می‌دهند.
«کافکا در کرانه» یکی از مشهورترین رمان‌های هاروکی موراکامی، نویسنده‌ی ژاپنی، است. داستان دو خط روایی موازی دارد: نوجوانی که از خانه فرار می‌کند و پیرمردی عجیب که می‌تواند با گربه‌ها حرف بزند. دنیای رمان مرز میان واقعیت و رویا را کمرنگ می‌کند و پر از تصویرهای غریب و به‌یادماندنی است. ترجمه‌ی مهدی غبرایی از این رمان یکی از ترجمه‌های شناخته‌شده‌ی موراکامی در فارسی است و برای بسیاری از خوانندگان، دروازه‌ی ورود به دنیای این نویسنده بوده است.
«کوری» رمان معروف ژوزه ساراماگو، نویسنده‌ی پرتغالی برنده‌ی نوبل ادبیات، است. در این رمان بیماری مرموزی شهری را فرا می‌گیرد و مردم یکی پس از دیگری بینایی‌شان را از دست می‌دهند. ساراماگو از این موقعیت برای کندوکاو در اخلاق، قدرت، همبستگی و توحش انسان استفاده می‌کند. نثر ساراماگو با جمله‌های بلند و نقل‌قول‌های بی‌گیومه شناخته می‌شود و برگرداندن آن به فارسی کار ساده‌ای نیست. ترجمه‌ی غبرایی از این رمان یکی از پرخواننده‌ترین ترجمه‌های ادبیات خارجی در ایران بوده است.
«هرگز ترکم مکن» از کازوئو ایشی‌گورو، نویسنده‌ی بریتانیایی ژاپنی‌تبار و برنده‌ی نوبل، است. رمان داستان چند دوست را روایت می‌کند که در یک مدرسه‌ی شبانه‌روزی به ظاهر عادی بزرگ می‌شوند، اما کم‌کم حقیقتی تلخ درباره‌ی سرنوشتشان آشکار می‌شود. لحن آرام و حسرت‌بار ایشی‌گورو از دشوارترین چیزها برای ترجمه است و غبرایی کوشیده همین سکوت‌ها و ناگفته‌ها را در فارسی حفظ کند.
«شوهر دلخواه» ترجمه‌ی رمان بسیار بلند ویکرام ست، نویسنده‌ی هندی، است که در چهار جلد منتشر شده است. داستان در هند پس از استقلال می‌گذرد و محور آن مادری است که می‌خواهد برای دخترش همسری مناسب پیدا کند. اما رمان فراتر از یک داستان خانوادگی است و تصویری گسترده از جامعه، سیاست، دین و طبقه در هند آن دوره ارائه می‌دهد. ترجمه‌ی چنین اثر حجیمی خود نشان‌دهنده‌ی پشتکار مترجم است.
«پرستوهای کابل» رمانی از یاسمینا خضرا، نویسنده‌ی الجزایری فرانسوی‌زبان، است که در افغانستان دوران طالبان می‌گذرد. رمان زندگی دو زوج را در شهری پر از ترس و خشونت روایت می‌کند و نشان می‌دهد چطور سرکوب، روابط انسانی را از درون فرسوده می‌کند. این کتاب برای خواننده‌ی فارسی‌زبان، به دلیل نزدیکی جغرافیایی و فرهنگی، طنین ویژه‌ای دارد.
در کنار این عنوان‌ها، کتاب‌های دیگری هم با ترجمه‌ی غبرایی در کتاب‌جم دیده می‌شود، مثل «خانه بر آب»، «پسر قاتل من» و «درآمدن از فصل خشکی». برای آشنایی با نویسنده و موضوع هر کدام، صفحه‌ی همان کتاب را ببینید؛ آنجا اطلاعات ناشر، تعداد صفحه و قیمت روز آمده است.
یکی از جذابیت‌های کارنامه‌ی غبرایی این است که خواننده را به سفری در جغرافیای ادبیات جهان می‌برد. تنها با نگاهی به همین چند کتاب در کتاب‌جم، با نویسندگانی از ژاپن، پرتغال، بریتانیا، هند و الجزایر روبه‌رو می‌شویم. این تنوع نشان می‌دهد که او کتاب را بر اساس ارزش ادبی انتخاب می‌کند، نه فقط بر اساس زبان یا کشور.
بخش بزرگی از این ترجمه‌ها از زبان انگلیسی انجام شده‌اند؛ گاهی از متن اصلی انگلیسی و گاهی از ترجمه‌ی انگلیسی آثاری که به زبان دیگری نوشته شده‌اند. این شیوه، یعنی ترجمه از زبان میانجی، در ایران رایج است و امکان می‌دهد آثار زبان‌هایی که مترجم مستقیم برایشان کم است، به فارسی برسند.
هر مترجمی امضای خودش را دارد و خوانندگان پیگیر معمولا با خواندن چند صفحه، دست مترجم را می‌شناسند. چند ویژگی در کار غبرایی برجسته‌تر است.
غبرایی معمولا می‌کوشد ساختار جمله‌ها و فضای متن اصلی را حفظ کند. وقتی نویسنده‌ای مثل ساراماگو جمله‌های بلند و پیچیده می‌نویسد، ترجمه هم این پیچیدگی را منتقل می‌کند، به جای اینکه آن را به جمله‌های کوتاه و ساده خرد کند. این کار ممکن است خواندن را کمی دشوارتر کند، اما خواننده تجربه‌ای نزدیک‌تر به متن اصلی دارد.
در عین وفاداری، نثر فارسی ترجمه‌های غبرایی معمولا روان و ادبی است. او از واژه‌های فارسی سنجیده استفاده می‌کند و تلاش می‌کند ترجمه، متنی فارسی و خواندنی باشد، نه برگردانی کلمه به کلمه. این تعادل میان وفاداری و روانی، از مهم‌ترین مهارت‌های یک مترجم ادبی است.
ترجمه‌ی رمانی چهارجلدی مثل «شوهر دلخواه» کاری است که سال‌ها وقت و تمرکز می‌خواهد. حضور چنین آثاری در کارنامه‌ی غبرایی نشان می‌دهد که او از کتاب‌های بلند نمی‌هراسد و حاضر است برای معرفی یک اثر مهم، زمان زیادی صرف کند.
بیشتر کتاب‌هایی که غبرایی ترجمه کرده، از آثار جدی ادبیات جهان‌اند. بسیاری از نویسندگانش برنده‌ی جایزه‌های مهم ادبی بوده‌اند. این انتخاب‌ها نشان می‌دهد که او ترجمه را فقط یک شغل نمی‌داند، بلکه آن را راهی برای غنی کردن کتابخانه‌ی فارسی می‌بیند.
اگر تا امروز ترجمه‌ای از غبرایی نخوانده‌اید، انتخاب از میان این همه کتاب ممکن است سخت باشد. پیشنهاد ما بر اساس سلیقه‌های مختلف این است:
هر کدام از این کتاب‌ها می‌تواند نقطه‌ی شروع خوبی باشد. پس از خواندن یکی، احتمالا کنجکاو می‌شوید که آثار دیگر همان نویسنده یا ترجمه‌های دیگر غبرایی را هم ببینید.
کارنامه‌ی غبرایی محدود به یک ژانر نیست. در کتاب‌جم، ترجمه‌های او در دسته‌های مختلفی قرار گرفته‌اند. بیشتر آن‌ها در دسته‌ی رمان خارجی هستند که طبیعی است، چون رمان محور کار اوست. برخی هم در دسته‌ی کلی‌تر ادبیات و داستان جای گرفته‌اند.
جالب اینکه برخی ترجمه‌های او در دسته‌هایی مثل علمی‌تخیلی و فانتزی هم دیده می‌شوند. رمانی مثل «هرگز ترکم مکن» با وجود لحن ادبی و آرامش، فرضی علمی‌تخیلی دارد، و «کافکا در کرانه» پر از عنصرهای فانتزی است. این نشان می‌دهد که مرز ژانرها در ادبیات جدی معاصر کمرنگ شده و غبرایی هم به همین آثار مرزی علاقه دارد.
برخی ترجمه‌های دیگرش هم فضای تیره و پرتنش دارند و در دسته‌ی وحشت و دلهره قرار گرفته‌اند. «کوری» با تصویرهای هولناکش از فروپاشی جامعه، نمونه‌ای از رمانی است که هم ادبی است و هم خواننده را در اضطراب نگه می‌دارد.
وقتی یک رمان خارجی چند ترجمه‌ی فارسی دارد، انتخاب میان آن‌ها مهم است. ترجمه‌ی خوب می‌تواند رمانی متوسط را خواندنی کند و ترجمه‌ی ضعیف می‌تواند شاهکاری را خراب کند. نام مترجم یکی از مهم‌ترین نشانه‌ها برای انتخاب است.
ترجمه‌های مهدی غبرایی معمولا برای خواننده‌ای مناسب است که ادبیات را جدی می‌گیرد و می‌خواهد تا حد ممکن به متن اصلی نزدیک شود. اگر از نثر ادبی لذت می‌برید و حاضرید برای فهم یک جمله‌ی بلند کمی درنگ کنید، ترجمه‌های او احتمالا برایتان رضایت‌بخش‌اند.
البته سلیقه‌ی خواننده‌ها متفاوت است. برخی ترجمه‌های ساده‌تر و روزمره‌تر را ترجیح می‌دهند. پیشنهاد ما این است که پیش از خرید، اگر امکانش را دارید، چند صفحه از ترجمه‌های مختلف را مقایسه کنید. اما برای بسیاری از خوانندگان، نام غبرایی روی جلد نشانه‌ی یک کار جدی و حرفه‌ای است.
ترجمه‌های غبرایی خواننده‌های گوناگونی دارند. دانشجویان ادبیات و کسانی که به نقد ادبی علاقه دارند، معمولا از این کتاب‌ها به‌عنوان منبع آشنایی با رمان معاصر جهان استفاده می‌کنند. رمان‌هایی مثل «کوری» و «هرگز ترکم مکن» در کلاس‌ها و جلسه‌های نقد بارها بحث شده‌اند و خواندنشان برای فهم جریان‌های ادبی امروز مفید است.
گروه دیگر، خوانندگان عام اما پیگیرند؛ کسانی که هر ماه یکی دو رمان می‌خوانند و دنبال داستان خوب‌اند. برای این گروه، ترجمه‌های غبرایی هم داستان پرکشش دارند و هم عمق فکری. «پرستوهای کابل» یا «کافکا در کرانه» کتاب‌هایی‌اند که می‌توان هم برای لذت خواند و هم درباره‌شان فکر کرد.
گروه سوم کسانی‌اند که تازه می‌خواهند وارد دنیای ادبیات جهان شوند. برای آن‌ها پیشنهاد می‌کنیم با کتابی کوتاه‌تر شروع کنند و آرام‌آرام سراغ رمان‌های بلندتر بروند. ترجمه‌ی خوب این سفر را هموارتر می‌کند و خواننده‌ی تازه‌کار را دلسرد نمی‌کند.
و سرانجام کسانی که دنبال هدیه‌ای فرهنگی‌اند. یک رمان خوش‌ساخت با ترجمه‌ای معتبر هدیه‌ای است که سال‌ها در کتابخانه‌ی دوستتان می‌ماند و شاید بارها خوانده شود.
یک پیشنهاد دیگر هم داریم: اگر رمانی از این فهرست را خواندید و دوستش داشتید، سراغ کتاب‌های دیگر همان نویسنده بروید و ببینید ترجمه‌ی دیگران چه حس متفاوتی می‌دهد. این مقایسه به شما کمک می‌کند سلیقه‌ی خودتان را در ترجمه بهتر بشناسید و در انتخاب‌های بعدی آگاهانه‌تر تصمیم بگیرید. خیلی از کتابخوان‌های حرفه‌ای همین‌طور مترجم‌های محبوبشان را پیدا کرده‌اند و بعد هر کتاب تازه‌ای از آن‌ها را با اشتیاق دنبال می‌کنند.
کتاب‌های غبرایی در کتاب‌جم بیشتر از سه ناشر شناخته‌شده منتشر شده‌اند: نیلوفر، افق و ثالث. هر کدام از این ناشرها سابقه‌ی طولانی در انتشار ادبیات دارند.
نشر نیلوفر از ناشران قدیمی ادبیات جهان در ایران است و بسیاری از ترجمه‌های مهم رمان خارجی را منتشر کرده است. نشر افق با مجموعه‌های ادبیات معاصر جهان شناخته می‌شود و نشر ثالث هم در سال‌های اخیر فهرست بلندی از رمان‌های ترجمه‌شده دارد. وقتی کتابی از غبرایی می‌خرید، به نام ناشر هم دقت کنید؛ گاهی یک کتاب در چند چاپ یا از چند ناشر عرضه شده است.
برای اینکه ارزش کار یک مترجم ادبی را بهتر بفهمیم، خوب است به دشواری‌هایی نگاه کنیم که در هر کتاب با آن روبه‌روست. ترجمه‌ی رمان فقط برگرداندن معنای جمله‌ها نیست؛ مترجم باید لحن، ریتم، طنز، سکوت‌ها و حتی سبک نقطه‌گذاری نویسنده را هم منتقل کند. هر کدام از نویسندگانی که غبرایی ترجمه کرده، چالش ویژه‌ی خودش را دارد.
در کار ساراماگو، چالش اصلی نثر خاص اوست. نویسنده‌ی «کوری» گفت‌وگوها را بدون گیومه و خط جدید می‌آورد و جمله‌هایش گاهی یک صفحه ادامه پیدا می‌کنند. مترجم باید تصمیم بگیرد این شیوه را حفظ کند یا برای راحتی خواننده تغییرش دهد. حفظ کردن آن، تجربه‌ی خواندن را به متن اصلی نزدیک‌تر می‌کند، اما از خواننده تمرکز بیشتری می‌خواهد. خواننده‌ی «کوری» در ترجمه‌ی فارسی هم با همین نفس‌گیری نثر روبه‌رو می‌شود و همین بخشی از اثرگذاری رمان است.
در کار موراکامی، چالش متفاوت است. نثر او ظاهرا ساده است، اما پر از ارجاع به موسیقی، فرهنگ عامه و جزئیات روزمره‌ی زندگی ژاپنی و غربی است. مترجم باید تصمیم بگیرد کدام ارجاع را توضیح دهد و کدام را به حال خود رها کند. همچنین لحن خونسرد و کمی طنزآمیز راوی‌های موراکامی باید در فارسی طبیعی به نظر برسد، نه خشک یا تصنعی.
در «هرگز ترکم مکن»، دشواری در چیزی است که گفته نمی‌شود. راوی ایشی‌گورو با لحنی آرام و مؤدب حرف می‌زند و حقیقت تلخ داستان را بیشتر از لای ناگفته‌ها می‌فهمیم. اگر مترجم بخواهد چیزها را روشن‌تر از اصل بگوید، اثر رمان از بین می‌رود. پس ترجمه باید همان خویشتن‌داری را نگه دارد.
و در «شوهر دلخواه»، چالش هم حجم است و هم فرهنگ. رمان پر از نام‌ها، آیین‌ها، غذاها و رابطه‌های خانوادگی هندی است و مترجم باید راهی پیدا کند که خواننده‌ی فارسی در این دنیای شلوغ گم نشود. نگه داشتن یکدستی نام‌ها و لحن شخصیت‌ها در طول چهار جلد، کاری است که دقت و حوصله‌ی زیادی می‌خواهد.
یکی از پرسش‌هایی که خوانندگان گاهی می‌پرسند این است که چطور یک مترجم می‌تواند هم از پرتغالی، هم از ژاپنی و هم از فرانسوی ترجمه کند. پاسخ این است که بسیاری از این ترجمه‌ها از زبان میانجی، معمولا انگلیسی، انجام شده‌اند. این روش در بسیاری از کشورها، از جمله ایران، رایج است و دلیلش روشن است: مترجم مسلط به زبان‌هایی مثل ژاپنی یا پرتغالی که ادبی هم کار کند، همیشه در دسترس نیست.
ترجمه از زبان میانجی مزیت‌ها و محدودیت‌هایی دارد. مزیتش این است که آثار مهم سریع‌تر به خواننده‌ی فارسی می‌رسند و از ترجمه‌های انگلیسی معتبر که خودشان با دقت و ویرایش فراوان انجام شده‌اند، بهره می‌برند. محدودیتش این است که برخی ظرافت‌های زبان اصلی ممکن است در دو مرحله‌ی ترجمه کمرنگ شوند. مترجم باتجربه با مقایسه‌ی منابع و دقت در انتخاب ترجمه‌ی میانجی، این محدودیت را تا حد ممکن کم می‌کند.
برای خواننده، مهم این است که بداند هر ترجمه حاصل تصمیم‌هایی است و هیچ ترجمه‌ای کامل نیست. ارزش کار مترجمی مثل غبرایی در این است که این آثار را با نثری خواندنی و قابل اعتماد در دسترس ما گذاشته است.
ترجمه در ایران همیشه نقشی بیش از برگرداندن متن داشته است. برای بسیاری از خوانندگان، ترجمه تنها راه دسترسی به ادبیات جهان بوده و مترجمان در عمل نقش معرف، منتقد و فرهنگ‌ساز را بازی کرده‌اند. انتخاب‌های مترجمانی مثل غبرایی بر اینکه کدام نویسندگان در ایران شناخته شوند، اثر مستقیم گذاشته است.
ماندگاری نام یک مترجم در ذهن خوانندگان، نتیجه‌ی سال‌ها کار پیوسته و قابل اعتماد است. کارنامه‌ی بلند غبرایی و تجدید چاپ‌های مکرر آثارش نشان می‌دهد که خوانندگان به کار او اعتماد دارند و بازمی‌گردند.
برای نسل تازه‌ی کتابخوان‌ها، آشنایی با مترجمان شناخته‌شده یکی از بهترین راه‌ها برای پیدا کردن کتاب‌های خوب است. اگر رمانی با ترجمه‌ی غبرایی را دوست داشتید، می‌توانید با اطمینان بیشتری سراغ ترجمه‌های دیگرش بروید.
در کتاب‌جم مجموعه‌ای از رمان‌های ترجمه‌شده توسط مهدی غبرایی گردآوری شده است. در صفحه‌ی هر کتاب، نام نویسنده، ناشر، قیمت روز و موجودی به‌روز را می‌بینید و می‌توانید نسخه‌ی چاپی را آنلاین سفارش دهید. برخی عنوان‌ها ممکن است گاهی ناموجود شوند؛ وضعیت موجودی به‌طور منظم به‌روز می‌شود.
اگر برای هدیه دنبال رمانی هستید، «کوری» و «هرگز ترکم مکن» انتخاب‌های مطمئنی برای اهل ادبیات‌اند. برای کسی که رمان‌های بلند را دوست دارد، مجموعه‌ی چهارجلدی «شوهر دلخواه» هدیه‌ای خاص و ماندگار است.
بخش بزرگی از ترجمه‌های او از زبان انگلیسی است؛ چه آثاری که به انگلیسی نوشته شده‌اند و چه آثاری که از زبان‌های دیگر به انگلیسی برگردانده شده‌اند.
از میان کتاب‌های موجود در کتاب‌جم، «کوری» از ساراماگو، «کافکا در کرانه» از موراکامی و «هرگز ترکم مکن» از ایشی‌گورو از شناخته‌شده‌ترین ترجمه‌های او هستند.
این رمان بلند ویکرام ست در ترجمه‌ی فارسی در چهار جلد منتشر شده است.
اگر رمان پرکشش می‌خواهید، «کوری» و اگر دنیای خیال‌انگیز دوست دارید، «کافکا در کرانه» شروع خوبی است. برای رمانی کوتاه‌تر، «پرستوهای کابل» را امتحان کنید.
در کتاب‌جم بیشتر ترجمه‌های او از نشر نیلوفر، افق و ثالث منتشر شده‌اند. نام ناشر در صفحه‌ی هر کتاب آمده است.
بیشتر این رمان‌ها برای خواننده‌ی بزرگسال نوشته شده‌اند و برخی صحنه‌های تلخ یا خشن دارند. برای نوجوانان بزرگ‌تر و علاقه‌مند به ادبیات جدی، با راهنمایی بزرگ‌ترها، می‌توانند مناسب باشند.
مهدی غبرایی با چند دهه ترجمه، کتابخانه‌ی فارسی را با رمان‌هایی از گوشه و کنار جهان پربارتر کرده است. از ژاپن موراکامی تا پرتغال ساراماگو، از هند ویکرام ست تا کابل یاسمینا خضرا، ترجمه‌های او خواننده را به سفرهایی می‌برد که بی‌ترجمه ممکن نبود. نثر سنجیده، انتخاب‌های جدی و پشتکارش در آثار حجیم، او را به یکی از مترجمان مورد اعتماد کتابخوان‌های ایرانی تبدیل کرده است.
اگر آماده‌اید این سفر را شروع کنید، یکی از ترجمه‌های او را در کتاب‌جم انتخاب کنید، قیمت روز و موجودی را ببینید و نسخه‌ی چاپی را آنلاین سفارش دهید. شاید رمان بعدی محبوبتان همین‌جا منتظرتان باشد.
