ویلبر فورس کلارک نامی است که اگر یک دیوان حافظ دوزبانه را ورق زده باشید، احتمالا در صفحه‌ی عنوانش دیده‌اید. این افسر و پژوهشگر انگلیسی در اواخر سده‌ی نوزدهم میلادی، کل دیوان حافظ را به نثر انگلیسی برگرداند و ترجمه‌اش سال‌ها یکی از کامل‌ترین برگردان‌های غزل‌های حافظ به زبان انگلیسی بود. امروز در ایران، بسیاری از نسخه‌های نفیس و هدیه‌ای دیوان حافظ، متن فارسی را در یک صفحه و ترجمه‌ی انگلیسی او را در صفحه‌ی روبه‌رو آورده‌اند.
در این مقاله با این مترجم و کارنامه‌اش آشنا می‌شویم، می‌بینیم ترجمه‌ی او چه ویژگی‌هایی دارد، چرا هنوز در دیوان‌های دوزبانه چاپ می‌شود و هنگام انتخاب یک نسخه‌ی دوزبانه یا فال حافظ، به چه نکته‌هایی توجه کنیم. در کتاب‌جم ده‌ها عنوان از دیوان حافظ و فال حافظ که با نام او فهرست شده‌اند، در دسترس است.
ویلبر فورس کلارک کیست؟
نام کامل او هنری ویلبرفورس کلارک است و در فارسی معمولا با همین شکل «ویلبر فورس کلارک» نوشته می‌شود. او افسری در ارتش بریتانیا بود که سال‌ها در هند خدمت کرد. در آن روزگار، زبان فارسی در هند جایگاهی مهم داشت؛ زبان ادب و دیوان و بخش بزرگی از فرهنگ مکتوب شبه‌قاره بود. بسیاری از افسران و کارمندان انگلیسی که در هند خدمت می‌کردند، فارسی می‌آموختند و برخی از آن‌ها به ادبیات فارسی دل می‌بستند.
کلارک از همین گروه بود. او جدا از کار نظامی‌اش، به ترجمه‌ی متن‌های کلاسیک فارسی پرداخت. مشهورترین کارش ترجمه‌ی کامل دیوان حافظ به انگلیسی است که در اواخر سده‌ی نوزدهم میلادی در کلکته منتشر شد. او «بوستان» سعدی را هم به انگلیسی ترجمه کرد و با متن‌های عرفانی فارسی و عربی نیز سروکار داشت.
برای خواننده‌ی ایرانی، شناختن کلارک یعنی شناختن یکی از پل‌های قدیمی میان شعر فارسی و جهان انگلیسی‌زبان. بسیاری از خواننده‌های غربی، نخستین بار از راه ترجمه‌های کسانی مثل او با حافظ آشنا شدند.
کارنامه‌ی ترجمه ویلبر فورس کلارک
کارنامه‌ی کلارک با چند ترجمه‌ی مهم از ادبیات کلاسیک فارسی شناخته می‌شود. محور این کارنامه، دیوان حافظ است، اما او به سعدی و متن‌های عرفانی هم پرداخت.
دیوان حافظ
ترجمه‌ی دیوان حافظ مهم‌ترین و بزرگ‌ترین کار کلارک است. او تقریبا همه‌ی غزل‌ها و دیگر قالب‌های شعری دیوان را به نثر انگلیسی برگرداند و برای بسیاری از بیت‌ها توضیح نوشت. این توضیح‌ها، که بیشتر به معنای عرفانی واژه‌ها می‌پردازند، بخش مهمی از کار او بودند. نسخه‌ی اصلی ترجمه‌ی او در چند جلد و با یادداشت‌های فراوان منتشر شد.
بوستان سعدی
کلارک «بوستان» سعدی را هم به انگلیسی ترجمه کرد. بوستان، با حکایت‌های اخلاقی و پندآموزش، از متن‌هایی بود که در هند هم خوانده و آموخته می‌شد و ترجمه‌اش برای خواننده‌ی انگلیسی‌زبان دریچه‌ای به ادب تعلیمی فارسی باز کرد.
متن‌های عرفانی
علاقه‌ی کلارک به عرفان در کارنامه‌اش آشکار است. او متنی کلاسیک در تصوف را هم به انگلیسی برگرداند و نگاه عرفانی‌اش در ترجمه‌ی حافظ هم بسیار پیداست. او بسیاری از واژه‌های حافظ، مثل می، ساقی، میخانه و معشوق، را با معنای نمادین عرفانی توضیح می‌داد.
زبان مبدأ و مقصد؛ از فارسی به انگلیسی
ویلبر فورس کلارک از فارسی به انگلیسی ترجمه می‌کرد؛ یعنی برخلاف بیشتر مترجم‌هایی که در کتاب‌جم می‌بینید و آثار خارجی را به فارسی برگردانده‌اند، کار او برگرداندن ادبیات فارسی به زبانی دیگر بود. به همین دلیل، کتاب‌هایی که با نام او در ایران منتشر می‌شوند، تقریبا همیشه دوزبانه‌اند: متن اصلی فارسی حافظ و در کنارش ترجمه‌ی انگلیسی او.
این ویژگی، کتاب‌ها را برای چند گروه خواننده جذاب می‌کند. ایرانیانی که می‌خواهند حافظ را به دوستان خارجی هدیه بدهند، خانواده‌هایی که فرزندان‌شان در خارج از ایران بزرگ شده‌اند و انگلیسی را بهتر از فارسی می‌خوانند، و دانشجویان و علاقه‌مندان زبان که می‌خواهند ببینند شعر فارسی در انگلیسی چطور بیان می‌شود.
ویژگی‌های ترجمه‌ی ویلبر فورس کلارک
هر ترجمه‌ای از حافظ، تلاشی است برای کاری تقریبا ناممکن. شعر حافظ پر از ایهام، موسیقی، اشاره و لایه‌های معنایی است و برگرداندن همه‌ی این‌ها به زبانی دیگر، بسیار دشوار است. کلارک در برابر این دشواری، راه خاص خودش را انتخاب کرد.
ترجمه‌ی نثر و وفادار
کلارک به جای این‌که غزل‌ها را به شعر موزون و قافیه‌دار انگلیسی برگرداند، آن‌ها را به نثر ترجمه کرد. هدفش بیشتر انتقال معنا بود تا موسیقی. نتیجه، متنی است که به متن فارسی نزدیک است و تقریبا بیت به بیت پیش می‌رود. برای کسی که می‌خواهد معنای هر بیت را دنبال کند، این ویژگی یک امتیاز است.
زبان کهن انگلیسی
ترجمه‌ی کلارک به زبان انگلیسی سده‌ی نوزدهم است و در آن واژه‌ها و ساختارهایی دیده می‌شود که امروز کهنه به نظر می‌رسند. برای خواننده‌ی امروزی، این زبان گاهی سنگین است، اما برخی همین حال و هوای قدیمی را با فضای شعر حافظ هماهنگ می‌دانند؛ چیزی شبیه حسی که خواننده‌ی فارسی‌زبان از زبان کهن خود حافظ دارد.
نگاه عرفانی
یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های ترجمه‌ی کلارک، تفسیر عرفانی است. او در توضیح‌هایش بسیاری از تصویرهای شعر حافظ را نماد مفاهیم عرفانی می‌دانست. این نگاه، یکی از نگاه‌های رایج به حافظ است، هرچند پژوهشگران دیگر خوانش‌های متفاوتی هم دارند. خواننده‌ی امروز می‌تواند این ترجمه را به‌عنوان یکی از خوانش‌های ممکن از حافظ در نظر بگیرد.
ترتیب و شماره‌گذاری
کلارک غزل‌ها را بر اساس نسخه‌های در دسترس خودش شماره‌گذاری کرد. به همین دلیل، ترتیب و شماره‌ی غزل‌ها در ترجمه‌ی او ممکن است با نسخه‌های مصحح امروزی فارسی، مثل نسخه‌ی قزوینی و غنی، یکسان نباشد. در دیوان‌های دوزبانه، ناشرها معمولا تلاش کرده‌اند متن فارسی و ترجمه را با هم هماهنگ کنند، اما هنگام مقایسه‌ی دقیق، بهتر است به این نکته توجه داشته باشید.
نویسنده‌هایی که ویلبر فورس کلارک ترجمه کرده است
کارنامه‌ی کلارک بر دو شاعر بزرگ فارسی متمرکز است.
حافظ شیرازی
خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی، شاعر سده‌ی هشتم هجری، از بزرگ‌ترین شاعران زبان فارسی است. دیوان او برای ایرانیان فقط یک کتاب شعر نیست؛ همدم خانه‌ها، همراه شب یلدا و نوروز و مرجع فال گرفتن است. غزل‌های حافظ با زبانی موجز و پرلایه، از عشق، رندی، عرفان، ریاستیزی و زیبایی جهان می‌گویند. ترجمه‌ی کلارک تلاشی بود برای رساندن این جهان به خواننده‌ی انگلیسی‌زبان.
سعدی شیرازی
سعدی، استاد سخن فارسی، با «گلستان» و «بوستان» یکی از پایه‌های ادب فارسی است. بوستان کتابی منظوم با حکایت‌های اخلاقی است و کلارک ترجمه‌ی انگلیسی آن را هم منتشر کرد. این ترجمه کمتر از ترجمه‌ی حافظ او در ایران دیده می‌شود.
کتاب‌های ویلبر فورس کلارک در کتاب‌جم
در کتاب‌جم، کتاب‌هایی که با نام کلارک فهرست شده‌اند، بیشتر دیوان‌های حافظ و فال‌نامه‌های دوزبانه‌اند. این نسخه‌ها معمولا در قطع‌ها و جلدهای گوناگون و با تزئینات هنری منتشر شده‌اند. چند نمونه از عنوان‌های فهرست‌شده:
- متن کامل فال حافظ با معنی: برای کسانی که فال حافظ را همراه با معنی و تعبیر غزل‌ها می‌خواهند.
- دیوان حافظ، همراه با فال (چرم، لیزری، باقاب): نسخه‌ای نفیس با جلد چرمی و قاب که برای هدیه مناسب است.
- دیوان حافظ (چرم، پلاکدار، لیزری، باقاب): نسخه‌ای تزئینی با پلاک روی جلد.
- غزلیات حافظ محرمی (گلاسه، چرم، پلاکدار، لیزری، باقاب): نسخه‌ای با کاغذ گلاسه و تصویرگری.
- فال حافظ فرشچیان با مینیاتور: نسخه‌هایی که در کنار غزل‌ها، تصویرهایی به شیوه‌ی مینیاتور با نام استاد فرشچیان دارند، همراه با تعبیر غزلیات.
- دیوان حافظ شیرازی همراه با فالنامه: نسخه‌هایی با متن کامل فالنامه در قطع‌ها و جلدهای مختلف.
این کتاب‌ها از سوی ناشرهایی مثل پیام عدالت، پارمیس و یاقوت کویر منتشر شده‌اند. پیش از سفارش، در صفحه‌ی هر کتاب مشخصات دقیق نسخه، از جمله دوزبانه بودن یا نبودن، قطع، نوع کاغذ و جلد را ببینید.
چرا ترجمه‌ی ویلبر فورس کلارک هنوز چاپ می‌شود؟
ممکن است بپرسید چرا با وجود ترجمه‌های تازه‌تر حافظ به انگلیسی، ترجمه‌ی کلارک هنوز در این‌همه دیوان دوزبانه دیده می‌شود. چند دلیل دارد.
اول، کامل بودن. کلارک تقریبا کل دیوان را ترجمه کرد، در حالی که بسیاری از ترجمه‌های دیگر فقط گزیده‌ای از غزل‌ها را شامل می‌شوند. برای یک دیوان کامل دوزبانه، ترجمه‌ای لازم است که همه‌ی غزل‌ها را پوشش دهد.
دوم، نزدیکی به متن. ترجمه‌ی نثر و بیت به بیت کلارک، کنار هم گذاشتن متن فارسی و انگلیسی را آسان می‌کند و خواننده می‌تواند هر بیت را با معادلش مقایسه کند.
سوم، اعتبار تاریخی. این ترجمه بیش از یک قرن سابقه دارد و در محافل ادبی و پژوهشی شناخته‌شده است. برای بسیاری از ناشرها، انتخاب ترجمه‌ای با این سابقه، انتخابی مطمئن است.
دیوان دوزبانه؛ هدیه‌ای ماندگار
یکی از رایج‌ترین دلیل‌های خرید دیوان‌های دوزبانه‌ی حافظ، هدیه دادن است. یک دیوان حافظ نفیس با ترجمه‌ی انگلیسی، هدیه‌ای است که هم فرهنگ ایرانی را معرفی می‌کند و هم به دلیل زیبایی ظاهری، در کتابخانه‌ی گیرنده جای ویژه‌ای پیدا می‌کند.
این نوع هدیه برای این موقعیت‌ها مناسب است:
- هدیه به دوستان و همکاران خارجی: راهی زیبا برای آشنا کردن آن‌ها با شعر و فرهنگ ایران.
- هدیه به ایرانیان مقیم خارج: به‌ویژه برای نسل دومی که فارسی را کمتر می‌خوانند اما دلبسته‌ی فرهنگ ایرانی‌اند.
- هدیه‌ی عروسی و مناسبت‌های خانوادگی: دیوان حافظ در بسیاری از خانواده‌های ایرانی جای ویژه‌ای در مراسم دارد.
- هدیه‌ی شب یلدا و نوروز: فال حافظ بخشی از آیین‌های این شب‌هاست.
هنگام انتخاب نسخه‌ی هدیه، به جلد، قاب، کیفیت کاغذ و چاپ توجه کنید. نسخه‌های چرمی، لیزری و باقاب، ظاهری نفیس‌تر دارند و برای هدیه مناسب‌ترند.
فال حافظ و نسخه‌های فالنامه
فال گرفتن با دیوان حافظ، رسمی دیرینه در فرهنگ ایرانی است. نیت می‌کنند، دیوان را باز می‌کنند و غزلی که می‌آید را پاسخ نیت خود می‌دانند. به همین دلیل بسیاری از نسخه‌های دیوان، همراه با «فالنامه» یا «تعبیر غزلیات» منتشر می‌شوند؛ یعنی برای هر غزل، توضیح کوتاهی آمده که آن را به زبان ساده و با نگاه فال تفسیر می‌کند.
بسیاری از نسخه‌هایی که با نام ویلبر فورس کلارک در کتاب‌جم فهرست شده‌اند، از این نوع‌اند. توجه داشته باشید که تعبیرهای فال معمولا نوشته‌ی ویراستاران و ناشران فارسی است و بخشی از ترجمه‌ی کلارک نیست. سهم او در این کتاب‌ها، ترجمه‌ی انگلیسی غزل‌هاست. اگر به این حوزه علاقه دارید، دسته‌ی فال و طالع‌بینی را هم ببینید.
مقایسه با ترجمه‌های دیگر حافظ
حافظ را مترجمان زیادی به انگلیسی برگردانده‌اند. برخی کوشیده‌اند موسیقی و قافیه را حفظ کنند و شعر انگلیسی موزون بسازند، برخی ترجمه‌ی آزاد و الهام‌گرفته نوشته‌اند و برخی، مثل کلارک، نثر وفادار به معنا را ترجیح داده‌اند. هر شیوه امتیازها و کاستی‌های خودش را دارد.
ترجمه‌های موزون شاید زیباتر و شعرگونه‌تر به نظر برسند، اما معمولا ناچارند از معنای دقیق فاصله بگیرند. ترجمه‌های آزاد گاهی آن‌قدر از متن دور می‌شوند که بیشتر شعر مترجم‌اند تا شعر حافظ. ترجمه‌ی نثر کلارک در میان این‌ها، به معنا نزدیک‌تر است، هرچند موسیقی شعر در آن کمتر شنیده می‌شود.
برای کسی که می‌خواهد معنای بیت‌ها را در انگلیسی بفهمد، یا برای فرزندی که فارسی را خوب نمی‌خواند ولی می‌خواهد بداند حافظ چه گفته، ترجمه‌ی کلارک انتخاب منطقی است.
راهنمای انتخاب دیوان حافظ با ترجمه‌ی ویلبر فورس کلارک
با تنوع نسخه‌هایی که در بازار هست، انتخاب ممکن است کمی سخت باشد. این چند پرسش کمک‌تان می‌کند:
- دوزبانه یا فقط فارسی؟ اگر ترجمه‌ی انگلیسی را می‌خواهید، در مشخصات کتاب مطمئن شوید که نسخه دوزبانه است.
- برای خواندن یا برای هدیه؟ برای خواندن روزانه، نسخه‌ای سبک‌تر و با قلم درشت مناسب است؛ برای هدیه، نسخه‌ی نفیس با جلد چرمی و قاب.
- با فالنامه یا بدون آن؟ اگر می‌خواهید فال بگیرید، نسخه‌ای همراه با تعبیر غزلیات انتخاب کنید.
- تصویرگری می‌خواهید؟ نسخه‌های همراه با مینیاتور، ارزش هنری بیشتری دارند و برای کتابخانه‌ی خانه زیباترند.
- قطع و وزن: نسخه‌های رحلی و بزرگ زیبا اما سنگین‌اند؛ قطع وزیری یا کوچک‌تر برای استفاده‌ی روزانه راحت‌تر است.
حافظ در غرب؛ جایگاه ترجمه‌ی کلارک
آشنایی غرب با حافظ پیش از کلارک آغاز شده بود. در سده‌های هجدهم و نوزدهم، شرق‌شناسان اروپایی گزیده‌هایی از غزل‌های حافظ را به زبان‌های مختلف ترجمه کردند. یکی از مشهورترین نمونه‌های اثر حافظ بر ادبیات اروپا، «دیوان غربی شرقی» گوته، شاعر بزرگ آلمانی، است که با الهام از ترجمه‌ی آلمانی دیوان حافظ سروده شد. در آمریکا هم امرسون، نویسنده و اندیشمند سرشناس، از ستایندگان حافظ بود و درباره‌ی او نوشت.
در این میان، ترجمه‌ی انگلیسی کامل دیوان، کاری بزرگ و کم‌سابقه بود. کلارک با این ترجمه، کل دیوان را در اختیار خواننده‌ی انگلیسی‌زبان گذاشت؛ نه فقط چند غزل مشهور. به همین دلیل، ترجمه‌ی او در کتابخانه‌ها و فهرست‌های منابع پژوهشی جایگاه خودش را پیدا کرد و تا امروز هم به آن ارجاع داده می‌شود.
فارسی در هند؛ زمینه‌ی کار کلارک
برای فهم این‌که چرا یک افسر انگلیسی به ترجمه‌ی حافظ رسید، باید به جایگاه زبان فارسی در هند آن روزگار نگاه کنیم. فارسی سده‌ها زبان دربار، دیوان‌سالاری و ادب در شبه‌قاره بود. شاعران بزرگی در هند به فارسی شعر گفتند و کتابخانه‌های آن‌جا پر از نسخه‌های خطی فارسی بود. حتی پس از آن‌که انگلیسی‌ها در هند قدرت گرفتند، تا مدتی فارسی همچنان زبان اداری و فرهنگی مهمی بود.
بسیاری از کارمندان و افسران انگلیسی موظف بودند فارسی بیاموزند و برخی از آن‌ها به استادانی در این زبان تبدیل شدند. کلارک در چنین محیطی با شعر فارسی آشنا شد و به آن دل بست. ترجمه‌ی او از حافظ، در واقع حاصل همین پیوند تاریخی میان فارسی، هند و انگلیسی است.
دیوان دوزبانه برای یادگیری زبان
دیوان‌های دوزبانه‌ی حافظ کاربرد دیگری هم دارند که کمتر به آن توجه می‌شود: یادگیری زبان. برای فارسی‌زبانی که انگلیسی می‌آموزد، مقایسه‌ی یک بیت آشنای حافظ با ترجمه‌ی انگلیسی‌اش تمرینی جالب است؛ می‌بیند که مترجم چطور یک مفهوم آشنا را در زبانی دیگر بیان کرده است. برعکس، برای انگلیسی‌زبانی که فارسی می‌آموزد، ترجمه‌ی کلارک مثل یک راهنمای معنایی کنار متن اصلی عمل می‌کند.
البته باید در نظر داشت که زبان ترجمه‌ی کلارک، انگلیسی قدیمی است و برای یادگیری انگلیسی امروزی منبع اصلی به شمار نمی‌آید. اما برای آشنایی با واژگان ادبی و شیوه‌ی ترجمه‌ی شعر، تجربه‌ای ارزشمند است. خانواده‌های ایرانی خارج از کشور هم گاهی از این دیوان‌ها برای آشنا کردن فرزندان‌شان با حافظ استفاده می‌کنند: کودک بیت فارسی را می‌شنود و معنایش را در انگلیسی می‌خواند.
نگهداری از نسخه‌های نفیس
بسیاری از دیوان‌هایی که با نام این مترجم منتشر می‌شوند، نسخه‌های نفیس با جلد چرمی، کاغذ گلاسه و قاب‌اند. برای این‌که این کتاب‌ها سال‌ها زیبا بمانند، چند نکته‌ی ساده را رعایت کنید: کتاب را دور از نور مستقیم آفتاب نگه دارید تا رنگ جلد کدر نشود، از رطوبت دورش کنید و آن را ایستاده و محکم در قفسه بگذارید تا شیرازه‌اش خم نشود. اگر کتاب قاب یا جعبه دارد، آن را در همان جعبه نگه دارید.
حافظ برای خانواده‌ی ایرانی
شاید هیچ کتابی به اندازه‌ی دیوان حافظ در خانه‌های ایرانی حضور نداشته باشد. در بسیاری از خانه‌ها، دیوان حافظ کنار قرآن و شاهنامه روی طاقچه بوده و هست. در شب یلدا، خانواده دور هم جمع می‌شوند، یکی نیت می‌کند و بزرگ خانواده غزلی را با صدای بلند می‌خواند. در سفره‌ی هفت‌سین هم بسیاری از خانواده‌ها دیوان حافظ می‌گذارند. این آیین‌ها، حافظ را از یک شاعر کلاسیک به عضوی از خانواده تبدیل کرده‌اند.
دیوان‌های دوزبانه این پیوند را به نسل‌های تازه و به خانواده‌هایی که در سرزمین‌های دیگر زندگی می‌کنند هم می‌رسانند. وقتی پدربزرگی در تهران غزلی را می‌خواند و نوه‌اش در آن سوی دنیا همان غزل را در ترجمه‌ی انگلیسی دنبال می‌کند، کتاب کار پل را انجام داده است؛ همان کاری که ترجمه‌ی کلارک بیش از یک قرن پیش آغاز کرد.
اگر خانواده‌ی شما هم چنین پیوندهایی دارد، یک نسخه‌ی دوزبانه می‌تواند بهانه‌ای باشد برای خواندن مشترک، گفت‌وگو درباره‌ی معنای بیت‌ها و زنده نگه داشتن رسم‌هایی که با حافظ گره خورده‌اند.
دشواری‌های ترجمه‌ی حافظ
برای این‌که ارزش کار کلارک را بهتر بفهمیم، خوب است بدانیم ترجمه‌ی حافظ چقدر دشوار است. بسیاری از بیت‌های حافظ ایهام دارند؛ یعنی یک واژه هم‌زمان دو یا چند معنا را به ذهن می‌آورد و شاعر عمدا هر دو را در نظر داشته است. مترجم ناچار است یکی را انتخاب کند یا با توضیح، دیگری را هم نشان دهد. کلارک بیشتر راه دوم را برگزید و در یادداشت‌هایش معناهای ممکن را شرح داد.
دشواری دیگر، اشاره‌های فرهنگی و تاریخی است: نام‌های اسطوره‌ای، داستان‌های پیامبران، آداب مجلس و اصطلاحات عرفانی. خواننده‌ی انگلیسی‌زبان بدون توضیح، بسیاری از این اشاره‌ها را درنمی‌یابد. یادداشت‌های فراوان کلارک تلاشی بود برای پر کردن همین فاصله.
کتاب‌های هم‌خانواده در کتاب‌جم
اگر به حافظ و شعر کلاسیک فارسی علاقه دارید، این دسته‌ها را ببینید:
- حافظ: همه‌ی نسخه‌های دیوان حافظ و کتاب‌های مربوط به او.
- شعر کلاسیک: دیوان شاعران بزرگ فارسی از رودکی تا صائب.
- ادبیات و داستان: فهرستی گسترده از ادبیات فارسی و جهان.
خرید کتاب ویلبر فورس کلارک از کتاب‌جم
در کتاب‌جم ده‌ها عنوان دیوان حافظ و فال حافظ با نام این مترجم فهرست شده است. قیمت هر کتاب به‌روز است و موجودی‌اش هر روز بررسی می‌شود. در صفحه‌ی هر کتاب می‌توانید مشخصات کامل نسخه، از ناشر و قطع تا نوع جلد و کاغذ، را ببینید و نسخه چاپی را آنلاین سفارش دهید.
اگر برای هدیه خرید می‌کنید، پیشنهاد می‌کنیم کمی زودتر از مناسبت سفارش دهید تا فرصت کافی برای آماده کردن هدیه داشته باشید. نسخه‌های نفیس معمولا در جعبه یا قاب عرضه می‌شوند و برای هدیه آماده‌اند.
پرسش‌های پرتکرار درباره ویلبر فورس کلارک
ویلبر فورس کلارک چه کسی بود؟
افسر و پژوهشگر انگلیسی سده‌ی نوزدهم که در هند خدمت کرد و دیوان حافظ و بوستان سعدی را به انگلیسی ترجمه کرد.
ترجمه‌ی کلارک از حافظ شعر است یا نثر؟
نثر. او غزل‌ها را بیت به بیت و با تکیه بر معنا به نثر انگلیسی برگرداند، نه به شعر موزون.
آیا همه‌ی کتاب‌هایی که با نام او منتشر شده دوزبانه‌اند؟
بیشتر آن‌ها دوزبانه‌اند، اما برای اطمینان، مشخصات هر نسخه را در صفحه‌ی کتاب بررسی کنید.
تعبیر فال‌ها هم کار کلارک است؟
نه. تعبیرهای فال معمولا نوشته‌ی ویراستاران و ناشران فارسی است. سهم کلارک ترجمه‌ی انگلیسی غزل‌هاست.
چرا شماره‌ی غزل‌ها با دیوان‌های دیگر فرق می‌کند؟
کلارک بر اساس نسخه‌های در دسترس خودش کار کرد و ترتیب غزل‌ها در ترجمه‌ی او ممکن است با نسخه‌های مصحح امروزی یکسان نباشد.
این دیوان‌ها برای هدیه به خارجی‌ها مناسب‌اند؟
بله، دیوان دوزبانه با ترجمه‌ی انگلیسی یکی از رایج‌ترین هدیه‌ها برای معرفی فرهنگ و شعر ایرانی به دوستان خارجی است.
چطور این کتاب‌ها را سفارش دهم؟
در کتاب‌جم صفحه‌ی کتاب موردنظر را باز کنید، قیمت روز و موجودی را ببینید و نسخه چاپی را به سبد خرید اضافه کنید.
جمع‌بندی: ویلبر فورس کلارک، پلی میان حافظ و جهان
کلارک افسری انگلیسی بود که دل به شعر فارسی سپرد و با ترجمه‌ی کامل دیوان حافظ، پلی میان این شاعر بزرگ و خواننده‌ی انگلیسی‌زبان ساخت. بیش از یک قرن بعد، ترجمه‌ی او هنوز در دیوان‌های دوزبانه‌ای چاپ می‌شود که از خانه‌های ایرانی به گوشه‌گوشه‌ی جهان سفر می‌کنند.
چه بخواهید دیوانی نفیس هدیه بدهید، چه بخواهید خودتان حافظ را در دو زبان بخوانید، نسخه‌های دوزبانه با ترجمه‌ی او انتخابی آشنا و ماندگار است. فهرست کتاب‌های ویلبر فورس کلارک در کتاب‌جم را ببینید، نسخه‌ی دلخواه‌تان را با قیمت روز انتخاب کنید و نسخه چاپی را آنلاین سفارش دهید.
