اریک فروم از آن نویسنده‌هایی است که خیلی از ما اولین بار در جوانی با یک کتاب کوچک از او آشنا شدیم و بعد سال‌ها همراهش ماندیم. روانکاو، فیلسوف اجتماعی و جامعه‌شناس آلمانی‌تبار که بیشتر عمرش را در آمریکا و مکزیک گذراند و تمام زندگی‌اش دنبال یک پرسش ساده و سخت بود: انسان چطور می‌تواند در دنیای مدرن آزاد، سالم و عاشق بماند؟ در این صفحه با زندگی‌نامه اریک فروم، اندیشه‌ها و سبک نوشتنش، مهم‌ترین آثارش و ترجمه‌های فارسی کتاب‌هایش آشنا می‌شوید و می‌فهمید از کدام کتاب شروع کنید تا خواندن او برایتان لذت‌بخش‌تر باشد.
کتاب‌های اریک فروم در ایران چند دهه است که خوانده می‌شوند و تقریبا هر کسی که به روانشناسی، فلسفه یا حتی رابطه‌ی عاشقانه علاقه دارد، دست‌کم اسم «هنر عشق ورزیدن» را شنیده است. اما فروم فقط نویسنده‌ی یک کتاب محبوب نیست؛ او میان روانکاوی فروید، اندیشه‌ی اجتماعی و سنت‌های اخلاقی و دینی پل زده و حاصلش نوشته‌هایی شده که هم فکر را درگیر می‌کند و هم به زندگی روزمره ربط دارد.
اریک فروم کیست؟ نگاهی کوتاه
اریک فروم در سال ۱۹۰۰ در فرانکفورت آلمان به دنیا آمد و در سال ۱۹۸۰ در سوئیس درگذشت. او در خانواده‌ای یهودی و مذهبی بزرگ شد و همین پیشینه، علاقه‌ی همیشگی‌اش به متون کهن اخلاقی و دینی را توضیح می‌دهد. در دانشگاه جامعه‌شناسی خواند، بعد به روانکاوی رو آورد و آموزش روانکاوی دید. مدتی با مؤسسه‌ی پژوهش اجتماعی فرانکفورت همکاری کرد؛ همان جمعی که بعدها به «مکتب فرانکفورت» مشهور شد.
با قدرت گرفتن نازی‌ها، فروم مثل بسیاری از روشنفکران آلمانی کشورش را ترک کرد و به آمریکا رفت. آنجا تدریس کرد، روانکاوی را ادامه داد و نخستین کتاب بزرگش را نوشت. بعدها سال‌های طولانی در مکزیک زندگی و کار کرد و در آنجا هم در آموزش روانکاوی نقش داشت. سال‌های پایانی عمر را در سوئیس گذراند. این زندگی پر از جابه‌جایی، دید او را جهانی کرد: او جامعه‌های مختلف را از نزدیک دید و همیشه می‌پرسید ساختار جامعه چه اثری بر روان آدم‌ها می‌گذارد.
زندگی‌نامه اریک فروم: از فرانکفورت تا تبعید
اگر بخواهیم زندگی‌نامه اریک فروم را در چند مرحله خلاصه کنیم، مرحله‌ی اول جوانی و تحصیل در آلمان است. فضای آلمان پس از جنگ جهانی اول، فقر، بحران و رشد جنبش‌های افراطی، سؤال‌هایی جدی جلوی ذهن جوان او گذاشت: چرا آدم‌ها گاهی با شوق از آزادی خود دست می‌کشند و به یک رهبر مستبد پناه می‌برند؟ چرا توده‌ها گاهی رفتاری انجام می‌دهند که به ضرر خودشان است؟
مرحله‌ی دوم، سال‌های همکاری با مؤسسه‌ی فرانکفورت است. آنجا فروم تلاش کرد روانکاوی را با تحلیل اجتماعی ترکیب کند. او معتقد بود نمی‌شود انسان را فقط با غرایز زیستی توضیح داد؛ جامعه، اقتصاد و فرهنگ هم شخصیت ما را می‌سازند. همین دیدگاه بعدها باعث فاصله گرفتنش از برخی همکاران و از روانکاوی سنتی شد.
مرحله‌ی سوم، مهاجرت و نوشتن کتاب‌هایی است که نامش را جهانی کرد. فروم در آمریکا با روانکاوانی که به نقش فرهنگ اهمیت می‌دادند هم‌فکر شد و آرام‌آرام صدای مستقل خودش را پیدا کرد. مرحله‌ی چهارم سال‌های مکزیک و پس از آن است؛ دورانی که هم کتاب‌های پرخواننده نوشت و هم در بحث‌های عمومی درباره‌ی صلح، خلع سلاح و انسان‌گرایی فعال بود.
اندیشه‌های اصلی اریک فروم به زبان ساده
اگر بخواهید فقط یک جمله از اندیشه‌ی فروم در ذهنتان بماند، شاید این باشد: انسان مدرن آزادتر از همیشه است، اما نمی‌داند با این آزادی چه کند. فروم می‌گفت آزادی دو رو دارد؛ «آزادی از» قیدها و «آزادی برای» ساختن یک زندگی معنادار. وقتی آدم از قیدهای سنتی رها می‌شود ولی راهی برای پیوند سالم با دیگران و با کار و عشق پیدا نمی‌کند، تنها و مضطرب می‌شود و گاهی ترجیح می‌دهد دوباره خودش را تسلیم یک قدرت بیرونی کند.
مفهوم دیگر، «منش اجتماعی» است. فروم معتقد بود هر جامعه‌ای نوعی شخصیت مشترک در اعضایش می‌سازد که به کار آن جامعه می‌آید. مثلا جامعه‌ی مصرفی آدم‌هایی می‌خواهد که همیشه بخرند، خودشان را با داشته‌هایشان بسنجند و خودشان را مثل کالا در بازار عرضه کنند. او این را «جهت‌گیری بازاری» نامید و نقدش را در چند کتاب گسترش داد.
سومین محور، عشق است. برای فروم عشق یک احساس اتفاقی نیست که ناگهان سر برسد؛ یک هنر است که باید آموخت و تمرین کرد. عشق به معنای مراقبت، مسئولیت، احترام و شناخت است. همین نگاه است که «هنر عشق ورزیدن» را به کتابی همیشگی تبدیل کرده است.
چهارمین محور، تفاوت میان «داشتن» و «بودن» است. فروم دو شیوه‌ی زیستن را مقابل هم گذاشت: شیوه‌ای که در آن ارزش آدم به اندازه‌ی چیزهایی است که دارد، و شیوه‌ای که در آن ارزش آدم در فعالیت زنده، رشد، دانستن و پیوند با دیگران است. این بحث هنوز هم برای خواننده‌ی امروز، که در محاصره‌ی تبلیغات زندگی می‌کند، تازه است.
سبک نوشتن اریک فروم
یکی از دلایل محبوبیت کتاب‌های اریک فروم، سبک روشن اوست. او با اینکه با مفاهیم سنگین روانکاوی و فلسفه کار می‌کند، کمتر به زبان پیچیده‌ی دانشگاهی پناه می‌برد. جمله‌هایش معمولا مستقیم است، مثال‌هایش از زندگی روزمره می‌آید و استدلالش قدم به قدم جلو می‌رود. خواننده احساس می‌کند با معلمی دلسوز روبه‌روست، نه با استادی که می‌خواهد دانشش را به رخ بکشد.
ویژگی دیگر نثر فروم، لحن اخلاقی و امیدوار اوست. او از بحران انسان مدرن سخن می‌گوید، اما ناامید نمی‌شود. در پایان بیشتر کتاب‌هایش راهی پیشنهاد می‌کند: تمرین عشق، تمرکز، صبر، خودشناسی، یا تغییر ساختارهای اجتماعی. همین ترکیب نقد و امید است که باعث می‌شود خواندن او حال آدم را بهتر کند، نه بدتر.
البته فروم منتقدانی هم داشت. برخی روانکاوان او را از فروید دور می‌دانستند و برخی فیلسوفان معتقد بودند او مسائل پیچیده را بیش از حد ساده می‌کند. اما برای خواننده‌ی عمومی، همین سادگی نقطه‌ی قوت است: فروم دری است که به دنیای روانکاوی و نظریه‌ی انتقادی باز می‌شود، بی‌آنکه خواننده را در اصطلاحات غرق کند.
مهم‌ترین کتاب‌های اریک فروم
کارنامه‌ی فروم پربار است و چند کتاب او در همه‌ی دنیا بارها چاپ شده‌اند. در ادامه مهم‌ترین آنها را می‌شناسید؛ کتاب‌هایی که برخی‌شان در فهرست کتاب‌جم هم هستند و برخی دیگر را به عنوان بخشی از کارنامه‌ی او معرفی می‌کنیم.
گریز از آزادی
این کتاب که در سال ۱۹۴۱ منتشر شد، نخستین اثر بزرگ و مشهور فروم است. او در آن توضیح می‌دهد که چرا انسان مدرن، با وجود رهایی از قیدهای قرون وسطایی، گاهی از آزادی می‌گریزد و به اقتدارگرایی، همرنگی با جماعت یا ویرانگری پناه می‌برد. فضای آن روزهای اروپا و ظهور فاشیسم در پس‌زمینه‌ی کتاب حس می‌شود و همین آن را به سندی مهم برای فهم قرن بیستم تبدیل کرده است.
هنر عشق ورزیدن
محبوب‌ترین کتاب فروم و شاید پرخواننده‌ترین کتاب روانشناسی در زبان فارسی. فروم در این کتاب کوتاه از نظریه‌ی عشق، انواع عشق (عشق برادرانه، عشق مادرانه، عشق شهوانی، عشق به خود و عشق به خدا)، زوال عشق در جامعه‌ی معاصر و تمرین عشق سخن می‌گوید. اگر فقط یک کتاب از فروم بخوانید، احتمالا همین خواهد بود و بسیاری از خوانندگان آن را چند بار در سنین مختلف دوباره می‌خوانند.
زبان از یاد رفته
«زبان از یاد رفته» درباره‌ی رؤیاها، افسانه‌ها و اسطوره‌هاست. فروم معتقد است رؤیاها و اسطوره‌ها به یک زبان نمادین مشترک سخن می‌گویند که انسان امروز آن را فراموش کرده است. او دیدگاه‌های فروید و یونگ درباره‌ی رؤیا را بررسی می‌کند و نشان می‌دهد چطور می‌شود این زبان را دوباره فهمید. این کتاب برای علاقه‌مندان به تعبیر رؤیا از نگاه روانکاوی و به اسطوره‌شناسی خواندنی است.
رسالت زیگموند فروید
در این کتاب، فروم به سراغ شخصیت فروید می‌رود؛ نه فقط نظریه‌هایش، بلکه انگیزه‌ها، روحیه و تصوری که فروید از خودش و مأموریتش داشت. فروم با احترام و در عین حال با نگاهی انتقادی، فروید را مثل یک انسان تاریخی با قوت‌ها و ضعف‌هایش تحلیل می‌کند. خواندنش برای کسی که می‌خواهد ریشه‌ی روانکاوی و نسبت فروم با فروید را بفهمد مفید است.
آناتومی ویرانسازی انسان
یکی از مفصل‌ترین و جدی‌ترین آثار فروم که در دهه‌ی هفتاد میلادی منتشر شد. فروم در این کتاب از خود می‌پرسد ریشه‌ی خشونت و ویرانگری انسان کجاست. او دیدگاه‌هایی را که پرخاشگری را صرفا غریزی می‌دانند به چالش می‌کشد و میان پرخاشگری دفاعی و «ویرانگری بدخیم» فرق می‌گذارد. این کتاب برای خواننده‌ای مناسب است که حوصله‌ی یک بحث طولانی و مستند را دارد.
هنر بودن
«هنر بودن» از نوشته‌هایی است که پس از مرگ فروم منتشر شد و ادامه‌ی بحث «داشتن یا بودن» به شمار می‌آید. فروم در آن به راه‌های عملی رسیدن به شیوه‌ی «بودن» می‌پردازد: تمرکز، مراقبه، خودشناسی و رهایی از وسوسه‌های مصرف. لحن کتاب صمیمی و تأملی است و برای کسانی که به رشد فردی علاقه دارند، همراه خوبی است.
آثار دیگر
از دیگر کتاب‌های مشهور فروم می‌توان به «جامعه‌ی سالم»، «داشتن یا بودن» و «انسان برای خویشتن» اشاره کرد. در فهرست کتاب‌جم همچنین عنوان‌هایی مثل «روانشناسی اجتماعی نافرمانی» و «عشق، ویژگی جنسی، مادرسالاری و جنسیت» دیده می‌شود که مجموعه‌ای از نوشته‌ها و مقاله‌های او درباره‌ی موضوع‌هایی مثل اطاعت، نافرمانی، رابطه‌ی جنسیت و جامعه را در اختیار خواننده‌ی فارسی می‌گذارد.
از کجا شروع کنیم؟ راهنمای خواندن کتاب‌های اریک فروم
اگر تا حالا چیزی از فروم نخوانده‌اید، بهترین نقطه‌ی شروع «هنر عشق ورزیدن» است. کتاب کوتاه است، موضوعش برای همه ملموس است و تقریبا همه‌ی ایده‌های اصلی فروم را به شکلی فشرده در خود دارد. بعد از آن می‌توانید سراغ «داشتن یا بودن» یا «هنر بودن» بروید که همان نگاه انسان‌گرایانه را به زندگی روزمره و مصرف گسترش می‌دهند.
اگر به جامعه و سیاست علاقه دارید، «گریز از آزادی» را از دست ندهید. این کتاب کمی جدی‌تر است اما ارزشش را دارد. برای علاقه‌مندان به رؤیا و اسطوره، «زبان از یاد رفته» انتخاب درستی است. و اگر بعد از چند کتاب احساس کردید با فروم انس گرفته‌اید، سراغ «آناتومی ویرانسازی انسان» بروید که کامل‌ترین تصویر از تحلیل او را می‌دهد.
یک پیشنهاد ساده: کتاب‌های فروم را با مداد بخوانید. بسیاری از جمله‌هایش آنقدر روشن و دقیق است که آدم دوست دارد زیرشان خط بکشد و بعدها دوباره به آنها برگردد. خواندن گروهی و گفت‌وگو درباره‌ی این کتاب‌ها هم تجربه‌ی جذابی است، چون موضوع‌هایشان به زندگی همه‌ی ما مربوط است.
بهترین کتاب‌های اریک فروم برای هر سلیقه
وقتی کسی در اینترنت «بهترین کتاب‌های اریک فروم» را جست‌وجو می‌کند، معمولا دنبال یک فهرست کوتاه برای شروع است. پاسخ به سلیقه‌ی شما بستگی دارد. برای رابطه و زندگی عاطفی، «هنر عشق ورزیدن» و مجموعه‌ی «عشق، ویژگی جنسی، مادرسالاری و جنسیت». برای رشد فردی و معنای زندگی، «هنر بودن». برای فهم جامعه و قدرت، «گریز از آزادی» و «روانشناسی اجتماعی نافرمانی». برای روانکاوی و تاریخ آن، «رسالت زیگموند فروید» و «زبان از یاد رفته».
خوب است بدانید که هیچ‌کدام از این کتاب‌ها دستورالعمل سریع موفقیت نیست. فروم به جای فرمول، شیوه‌ی دیگری از نگاه کردن به خود و جهان پیشنهاد می‌کند. همین عمق است که باعث می‌شود کتاب‌هایش پس از چند دهه هنوز تازه باشند و در بخش‌هایی مثل روانکاوی و روان‌درمانی و روانشناسی عمومی جزو پرخواننده‌ترین‌ها بمانند.
ترجمه‌های فارسی کتاب‌های اریک فروم
آثار فروم از چند دهه پیش به فارسی ترجمه شده‌اند و برخی کتاب‌هایش چند ترجمه‌ی مختلف دارند. «هنر عشق ورزیدن» با ترجمه‌ی پوری سلطانی یکی از شناخته‌شده‌ترین نسخه‌هاست و نسل‌های مختلف خوانندگان ایرانی فروم را با همین ترجمه شناخته‌اند. ناشرانی مثل مروارید، آشیان و جامی هم در فهرست کتاب‌جم چاپ‌هایی از آثار او را عرضه کرده‌اند.
وقتی چند ترجمه از یک کتاب هست، انتخاب کار ساده‌ای نیست. پیشنهاد ما این است که چند صفحه‌ی اول نسخه‌های مختلف را مقایسه کنید (اگر در کتابفروشی هستید) یا به نام مترجم و ناشر توجه کنید. ترجمه‌ای که روان‌تر است و اصطلاحات روانکاوی را دقیق و یکدست برگردانده، خواندن را راحت‌تر می‌کند. برخی ناشران مثل آشیان مجموعه‌ای از چند کتاب فروم را با ظاهری هماهنگ منتشر کرده‌اند که برای کسانی که دوست دارند کتابخانه‌ی منظمی داشته باشند جذاب است.
نکته‌ی دیگر این است که فروم بیشتر آثار مهمش را به انگلیسی نوشته و برخی نوشته‌های اولیه‌اش آلمانی است. ترجمه‌های فارسی معمولا از متن انگلیسی انجام شده‌اند. در صفحه‌ی هر کتاب در کتاب‌جم نام مترجم و ناشر را می‌بینید و می‌توانید انتخاب آگاهانه‌تری داشته باشید.
اریک فروم و روانکاوی: ادامه‌دهنده یا منتقد فروید؟
فروم خودش را وامدار فروید می‌دانست؛ ایده‌هایی مثل ناخودآگاه، اهمیت کودکی و سازوکارهای دفاعی برایش جدی بود. اما او با یک نکته‌ی اساسی در نظریه‌ی فروید موافق نبود: اینکه رفتار انسان را بیش از هر چیز به غرایز جنسی و زیستی گره بزنیم. برای فروم، نیازهای اصلی انسان نیاز به پیوند، به ریشه داشتن، به هویت، به چارچوبی برای فهم جهان و به خلاقیت بود؛ نیازهایی که از وضعیت ویژه‌ی انسان در طبیعت سرچشمه می‌گیرند.
به همین دلیل فروم را معمولا در کنار روانکاوانی قرار می‌دهند که به نقش فرهنگ و جامعه بیشتر اهمیت می‌دادند. او روانکاوی را از اتاق درمان بیرون آورد و به ابزاری برای فهم جامعه تبدیل کرد. کتاب «رسالت زیگموند فروید» دقیقا نشان می‌دهد که این نسبت چقدر پیچیده بود: احترام عمیق، همراه با نقد بی‌پروا.
اریک فروم و عشق: چرا این کتاب هنوز خوانده می‌شود؟
شاید عجیب باشد که کتابی که دهه‌ها پیش نوشته شده، هنوز در فهرست پرفروش‌های روانشناسی دیده شود. دلیلش این است که فروم درباره‌ی چیزی نوشته که هیچ‌وقت کهنه نمی‌شود. او می‌گوید بیشتر ما خیال می‌کنیم مشکل عشق، پیدا کردن «آدم درست» است، در حالی که مشکل اصلی، توانایی عشق ورزیدن است. ما برای هر مهارتی وقت می‌گذاریم جز برای این مهارت مهم.
فروم در این کتاب از مراقبت، مسئولیت، احترام و شناخت به عنوان ارکان عشق یاد می‌کند و نشان می‌دهد که عشق به خود با خودخواهی فرق دارد. او همچنین توضیح می‌دهد که چطور جامعه‌ی بازاری عشق را به نوعی معامله تبدیل می‌کند. خواننده‌ی امروز، در دوران اپلیکیشن‌های دوست‌یابی، این نقد را شاید بیشتر از خواننده‌های نسل‌های قبل حس کند. برای کسانی که دنبال کتاب‌هایی در حوزه‌ی ازدواج و زندگی زناشویی هستند، این کتاب پایه‌ای فکری و عمیق فراهم می‌کند.
اریک فروم و جامعه: نقد مصرف و همرنگی
بخش مهمی از نوشته‌های فروم به نقد جامعه‌ی مصرفی و اقتدارطلب اختصاص دارد. او می‌گفت انسان امروز ممکن است از نظر مادی مرفه باشد، اما از خودش، از کارش و از دیگران بیگانه شده است. این «بیگانگی» در کار تکراری، در رابطه‌های سطحی و در احساس پوچی دیده می‌شود. فروم می‌پرسید آیا یک جامعه هم می‌تواند بیمار باشد، حتی اگر اعضایش ظاهرا عادی رفتار کنند.
«روانشناسی اجتماعی نافرمانی» و نوشته‌های مشابه نشان می‌دهند که فروم به اطاعت کورکورانه بدبین بود. برای او نافرمانی، وقتی از سر وجدان و مسئولیت باشد، گاهی شرط انسان ماندن است. این دیدگاه، فروم را به یکی از چهره‌های الهام‌بخش اندیشه‌ی انسان‌گرا در قرن بیستم تبدیل کرد.
اریک فروم و رشد فردی
اگرچه فروم نویسنده‌ی کتاب‌های خودیاری به معنای امروزی نبود، اما بسیاری از خوانندگان کتاب‌هایش را برای رشد فردی می‌خوانند. دلیلش روشن است: او درباره‌ی تمرکز، صبر، انضباط و خودشناسی حرف می‌زند، اما همیشه این‌ها را به معنای بزرگ‌تر زندگی وصل می‌کند. برای فروم، رشد فردی یعنی بیشتر «بودن»، نه بیشتر داشتن یا بیشتر به دست آوردن.
«هنر بودن» در این زمینه کتاب کلیدی است. اگر از کتاب‌های توسعه فردی که فقط فرمول و فهرست می‌دهند خسته شده‌اید، فروم شما را به سفری عمیق‌تر دعوت می‌کند؛ سفری که در آن به جای «چطور موفق‌تر شوم»، می‌پرسید «چطور زنده‌تر و انسانی‌تر زندگی کنم».
چرا خواندن اریک فروم برای خواننده‌ی ایرانی جذاب است؟
کتاب‌های فروم سال‌هاست در ایران خوانندگان پرشماری دارند. یکی از دلایلش این است که او درباره‌ی پرسش‌هایی می‌نویسد که برای جامعه‌ای در حال تغییر بسیار ملموس است: رابطه‌ی سنت و مدرنیته، فرد و جمع، آزادی و تنهایی، عشق و ازدواج، دین و اخلاق. نگاه فروم به سنت‌های معنوی، نه از سر انکار و نه از سر تقلید، بلکه از سر فهم و احترام است و این برای بسیاری از خوانندگان فارسی‌زبان جذاب است.
دلیل دیگر، دسترس‌پذیری نثر اوست. برخلاف بسیاری از نظریه‌پردازان هم‌دوره‌اش، فروم را می‌شود بدون پیش‌زمینه‌ی تخصصی خواند. دانشجو، معلم، پدر و مادر، و هر کسی که به زندگی خودش فکر می‌کند، می‌تواند از کتاب‌هایش چیزی بیاموزد.
اریک فروم و دین: نگاهی انسان‌گرا
فروم در خانواده‌ای مذهبی بزرگ شد و در جوانی با متون کهن یهودی آشنایی عمیقی پیدا کرد. هرچند بعدها خودش را به هیچ دین رسمی وابسته نمی‌دانست، اما هیچ‌وقت با نگاه تحقیرآمیز به دین ننوشت. او میان دو نوع دینداری فرق می‌گذاشت: دینداری اقتدارگرا که انسان را کوچک و مطیع می‌خواهد، و دینداری انسان‌گرا که به رشد، عشق و مسئولیت انسان اهمیت می‌دهد. این تمایز در چند کتابش دیده می‌شود و به خواننده کمک می‌کند با نگاهی آرام و منصفانه به این موضوع حساس فکر کند.
فروم به آموزه‌های عرفانی و معنوی شرق، از جمله آیین ذن، هم علاقه داشت و با برخی استادان این سنت گفت‌وگو کرده بود. برای او این سنت‌ها گنجینه‌ای از تجربه‌ی انسانی درباره‌ی حضور، آگاهی و رهایی از خودمحوری بودند. همین گشودگی به فرهنگ‌های مختلف، کتاب‌هایش را برای خواننده‌ای با هر پیشینه‌ای قابل گفت‌وگو کرده است.
اشتباه‌های رایج درباره‌ی اریک فروم
بعضی خوانندگان فروم را فقط نویسنده‌ی کتاب‌های عاشقانه یا خودیاری می‌دانند. این برداشت ناقص است. او نظریه‌پرداز جدی جامعه و روانکاوی بود و کتاب‌هایی مثل «گریز از آزادی» و «آناتومی ویرانسازی انسان» در بحث‌های دانشگاهی هم جایگاه مهمی دارند. برداشت نادرست دیگر این است که فروم مخالف فروید بود؛ در واقع او خودش را ادامه‌دهنده و اصلاح‌کننده‌ی روانکاوی می‌دانست، نه دشمن آن. و بالاخره، بعضی خیال می‌کنند کتاب‌هایش کهنه شده‌اند، در حالی که نقد او بر مصرف‌زدگی و تنهایی انسان امروز، شاید امروز حتی از زمان نوشته شدنش هم به‌جاتر باشد.
خرید کتاب اریک فروم از کتاب‌جم
در کتاب‌جم مجموعه‌ای از کتاب‌های اریک فروم با چاپ‌های ناشران مختلف گردآوری شده است. در صفحه‌ی هر کتاب، قیمت روز و وضعیت موجودی به‌روز را می‌بینید و می‌توانید نسخه‌ی چاپی آن را آنلاین سفارش دهید. همه‌ی کتاب‌ها چاپی‌اند و برای کسانی که لذت ورق زدن و خط کشیدن زیر جمله‌ها را دوست دارند مناسب‌اند.
اگر بین چند چاپ از یک کتاب مردد هستید، به نام مترجم، ناشر و تعداد صفحه دقت کنید. برخی ناشران چند کتاب فروم را در یک مجموعه با طراحی هماهنگ منتشر کرده‌اند. همچنین می‌توانید از فهرست‌های موضوعی مثل روانکاوی و روان‌درمانی یا روانشناسی عمومی، کتاب‌های هم‌خانواده را هم پیدا کنید.
پرسش‌های پرتکرار درباره‌ی اریک فروم
اریک فروم اهل کجا بود؟
او در فرانکفورت آلمان به دنیا آمد، سپس به آمریکا مهاجرت کرد، سال‌ها در مکزیک کار کرد و در سوئیس درگذشت.
معروف‌ترین کتاب اریک فروم کدام است؟
«هنر عشق ورزیدن» پرخواننده‌ترین کتاب اوست، و «گریز از آزادی» و «داشتن یا بودن» هم از آثار بسیار مشهورش هستند.
برای شروع کدام کتاب فروم را بخوانم؟
«هنر عشق ورزیدن» کوتاه، روان و نماینده‌ی خوبی از اندیشه‌ی اوست. بعد از آن «هنر بودن» یا «گریز از آزادی» را امتحان کنید.
آیا کتاب‌های فروم سنگین و تخصصی‌اند؟
بیشتر کتاب‌هایش برای خواننده‌ی عمومی نوشته شده‌اند. «آناتومی ویرانسازی انسان» مفصل‌تر و جدی‌تر است، اما بقیه را می‌شود بدون پیش‌زمینه‌ی تخصصی خواند.
فروم عضو مکتب فرانکفورت بود؟
او در دوره‌ای با مؤسسه‌ی پژوهش اجتماعی فرانکفورت همکاری داشت، اما بعدها راهش از برخی اعضای آن جدا شد و صدای مستقل خودش را پیدا کرد.
کدام ترجمه‌ی «هنر عشق ورزیدن» را بخرم؟
ترجمه‌ی پوری سلطانی از شناخته‌شده‌ترین نسخه‌هاست. بهتر است نام مترجم و ناشر را در صفحه‌ی کتاب ببینید و ترجمه‌ای را انتخاب کنید که با آن راحت‌ترید.
جمع‌بندی: چرا باید اریک فروم بخوانید
اریک فروم نویسنده‌ای است که روانکاوی، فلسفه و نقد اجتماعی را به زبانی ساده و انسانی کنار هم گذاشت. او از عشق، آزادی، تنهایی، مصرف و معنای زندگی نوشت و هنوز هم کتاب‌هایش به خواننده کمک می‌کنند خودش و جامعه‌اش را بهتر بفهمد. چه دنبال کتابی برای رابطه‌ی عاطفی باشید، چه برای فهم جامعه، چه برای رشد فردی، در کارنامه‌ی او چیزی برای شما هست.
اگر آماده‌اید این سفر را شروع کنید، از «هنر عشق ورزیدن» آغاز کنید و آرام‌آرام سراغ کتاب‌های دیگر بروید. نسخه‌ی چاپی کتاب‌های اریک فروم را با قیمت روز و موجودی به‌روز در کتاب‌جم ببینید و همین امروز سفارش دهید تا یکی از تأثیرگذارترین اندیشمندان قرن بیستم را از نزدیک بشناسید.
