ببخشید ولی نه

خلاصه کتاب ببخشید ولی نه همهٔ ما تجربهٔ قرار گرفتن در موقعیت‌هایی را داشته‌ایم که شاهد اجحاف یا ناعدالتی‌ای بوده‌ایم و می‌خواستیم حرفی بزنیم یا اعتراضی بکنیم، اما نتوانسته‌ایم. موقعیت‌هایی که کسی از ما درخواستی کرده و ما با آن درخواست مشکل داشته‌ایم، اما به دلایل مختلف نتوانستیم درخواست آن فرد را رد کنیم و بگوییم «ببخشید ولی نه». موقعیت‌هایی که به‌وضوح چیزی برخلاف میل‌مان بوده اما از شرم یا از ترس قضاوت شدن یا متفاوت به نظر رسیدن سکوت کرده‌ایم و با جمع همراه شده‌ایم. این‌ها موقعیت‌هایی است که چیزی در درونمان فریاد می‌زده: «من نمی‌خواهم زیر بار این درخواست بروم»، «نمی‌خواهم چشمم را روی این اجحاف یا بی‌عدالتی ببندم»، «نمی‌خواهم سکوت کنم» یا اینکه: «می‌خواهم با صدای بلند حرفم را بزنم»، «می‌خواهم راحت عقیدهٔ مخالفم را بیان کنم»، «می‌خواهم بدون دستپاچگی بگویم: نه»، اما این فریادها را در درون سرکوب کرده‌ایم و دقیقاً برعکس میل و خواست درونی‌مان عمل کردیم. کتاب ببخشید ولی نه دربارهٔ این است که چگونه: ۱. این فریاد یا ندای درونی را بشنویم ۲. چگونه ارزش‌های شخصی و عمیق‌مان را بشناسیم ۳. و چگونه وقتی تحت فشاریم تا عملی برخلاف این ندای درونی یا این ارزش‌ها انجام دهیم، خود را از این فشار آزاد کنیم و آن‌گونه عمل کنیم که با خواست و ارزش‌های درونی‌مان هماهنگی دارد کتاب ببخشید ولی نه از سونیتا سا راهنمایی است برای اینکه تبدیل به آدمی بشویم که ارزش‌های خودش را «ساخته» است، آن‌ها را می‌شناسد و در هر موقعیتی از زندگی می‌داند چه چیزی همسو با این ارزش‌هاست و چه چیزی با این ارزش‌ها تلاقی دارد. در نتیجه انتخاب‌های این فرد آگاهانه و سنجیده است. چنین فردی نه تحت تأثیر چهره‌های پرنفوذ و مقتدر قرار می‌گیرد و نه تحت فشار گروه – و صرفاً از سر همراهی و تبعیت از جمع – دست به کارهای جوگیرانه می‌زند. چرا؟ چون ارزش‌های محکمی دارد که آن‌ها را در عرصه‌های مختلف زندگی آزموده است. هر تصمیمِ او از غربالِ این ارزش‌ها عبور می‌کند. در نتیجه تصمیمات او اصالت دارد. آیا نافرمانی و سرپیچی هم معنی هستند؟ این کتاب در خصوص یادیگری نافرمانی و چگونگی زندگی‌کردن براساس ارزش‌هایمان است و به ما می‌آموزد در موقعیتی که به‌شدت مخالف اصول ماست چگونه از هم‌دست شدن با دیگران پرهیز کنیم. این کتاب به ما معنای بله‌گفتن، نه گفتن و آنچه در لحظهٔ‌حساس انتخاب میان این دو رخ می‌دهد را به ما می‌آموزد. از نگاه سونیتا سا، نویسندهٔ کتاب ببخشید ولی نه، وقتی بیشتر مردم کلمهٔ «نافرمانی» را می‌شنوند، به سرپیچی فکر می‌کنند. فرهنگ لغت آکسفورد نافرمانی را «مقاومت شجاعانه یا آشکار» و سرپیچی را «خودداری از اطاعت» و «عمل کردن از روی نافرمانی»‌ تعریف می‌کند. اما نویسنده تعریف جدیدی از نافرمانی پیشنهاد می‌کند. تعریفی که به عاملیت فردی و اقدامات سنجیدهٔ ما احترام می‌گذارد. نافرمانی یعنی عمل کردن براساس ارزش‌های واقعی‌تان، زمانی که برای انجام‌دادن کاری خلاف این ارزش‌ها زیرفشار هستید. به نظر ساده می‌رسد؛ اما همان‌طور که سال‌ها تحقیق تایید می‌کند،‌گفتنش بسیار آسان‌تر از انجام‌دادنش است. بسیاری از ما به اینکه ارزش‌هایمان واقعا چه هستند فکر نمی‌کنیم، مگر اینکه به‌صراحت از ما پرسیده شود. ارزش همان حقایق، باورها، اهداف یا مقاصد نیستند. آن‌ها به گرایش‌های سیاسی یا دین ما بستگی ندارند و وقتی در موقعیتی متفاوت با افرادی متفاوت هستیم، ‌تغییر نمی‌کنند. ارزش‌ها معمولا به‌صورت کلماتی مانند صداقت، بردباری و همدلی بیان می‌شوند. این‌ها کلماتی هستند که معنای بزرگ و قدرت شگرفی دارند، به‌شرط آنکه بتوانیم به‌صورتی مداوم مطابق با آن‌ها عمل کنیم. واکنش محیط‌های مختلف به نافرمانی محیط‌ها و جوامع مختلف برای نافرمانی (عمل به ارزش‌ها باوجود دشواربودن شرایط) طراحی نشده‌اند. محیط آن‌قدرها ما را تشویق نمی‌کند تا مطابق با ارزش‌هایمان عمل کنیم، بلکه از سنین پایین به ما آموخته می‌شود چگونه اطاعت کنیم و اینکه اطاعت خوب است و سرپیچی کردن بد. هیچ‌کس در مورد اینکه چگونه نافرمانی کنیم، چیزی به ما نمی‌گوید. بنابراین، خیلی اوقات، بدون فکر کردن، از قدرت انتخابمان دست می‌کشیم. درنتیجه، وقتی دلمان نمی‌خواهد، جواب مثبت می‌دهیم. وقتی باید نه بگوییم، نمی‌گوییم. ما فعالانه در برابر نافرمانی مقاومت می‌کنیم. سونیتا سا در تحقیقاتش سه دلیل اصلی برای وقوع این پدیده یافته است: ما با فشار زیادی برای همراهی‌کردن با خواسته‌های دیگران مواجهیم؛ خواه این افراد مقامات، دوستان، خانواده یا حتی غریبه‌ها باشند. بیشتر ما واقعا نمی‌دانیم همراهی و نافرمانی چه هستند. وقتی تصمیم می‌گیریم نافرمانی کنیم، یعنی براساس ارزش‌های واقعی‌مان عمل کنیم، نمی‌دانیم چگونه آن را انجام دهیم و تو