دایرۀ مینا

کتاب دایرۀ مینا نوشتۀ جمال امبد گزیده‌ای از متن کتاب آ آس و پاس ● 1340 / کمدی                 سیاه و سفید ک: سیامک یاسمی ـ ب: ناصر ملک‏مطیعی، آرمان هوسپیان ، آذر حکمت‌شعار، تاجی احمدی، همایون، پرخیده، عزت‏الله مقبلی… ○ مردی که در موقعیت مالی نامناسب به سر می‏برد، طی توافق با همسرش ناپدید می‏شود تا او بتواند بیمة عمرش را دریافت کند، اما وقتی با نظر سوء رئیس هوسباز شرکت بیمه نسبت به همسرش مواجه می‏شود، با چهره‏ای مبدل به‌عنوان برادر دوقلوی متوفی، برای مراقبت از همسرش، خود را علنی می‏کند و…  قص ة فیلم عیناً از یک فیلم مصری اقتباس شده است …. این اولین فیلم «آذر حکمت ‌ شعار» (1353- 1314) است که به نمایش درمی ‏ آید ، درحالی ‌که پیش از آن او در فیلم ناتمام «وقتی که آفتاب غروب می ‏ کند» (دکتر هوشنگ کاوسی) ظاهر شده بود …. فیلم «آس و پاس» کمدی روان و خوش ساختی است که همزمانی نمایشش با «فریاد نیمه ‏ شب» که نمایش پر سروصدا و موفقی داشت، در سایه ماند . آشوبگر ● 1351 / ملودرام                  سیاه و سفید ک : سع ید ن یوندی ـ ب: آرمان هوسپیان ، س یمین غفار ی، بابک، بهزاد جوانبخش، جک لرد، محسن آراسته و کهنموئ ی …. ○ «متین» از اینکه پسرعمویش «بابک» سرنوشت کارخانه و دارایی‏های پدرش را در اختیار گرفته، ناراحت است و زمانی‌که نمی‏تواند توجه دختری به نام «سیمین» را که به «بابک» علاقه‌مند است جلب کند، با صحنه‏سازی و اخلال در امور کارخانه و حاشیه آن موجب گرفتاری بابک و زندانی شدنش می‏شود، اما «سیمین» از پا نمی‏نشیند و…  این تیر خلاص برای «سعید نیوندی» کارگردان است که به‌عنوان تکنسین مطلع و ورزیده دهة 1330 با گرایش به فیلمسازی، اعتبار و شهرتش را از دست داد…. «آشوبگر» اولین فیلم «بهزاد جوانبخش» است که «نیوندی» او را به جهت شباهت‏هایش به «ایرج قادری» به خدمت گرفت، وی بعدها با ایفای نقش در فیلم‏های «ساموئل خاچیکیان» به شهرت رسید…. در نسخی از فیلم در برابر عنوان کارگردان به‌جز نام «سعید نیوندی»، «جک لرد» نیز ذکر شده است!! آشیانۀ خورشید ● 1346 / درام اجتماعی       سیاه و سفید ک: سعید کامیار ـ ب: کامیار، آذر حکمت‌شعار، دلیله نمازی، داریوش اسدزاده، مهری ودادیان، اکبر هاشمی، حسن شاهین و… ○ «خورشید» مورد هتک حرمت دو جوان هوسباز «تیمور» و «جبار» قرار می‏گیرد. دکتر «سعید» او را یافته و تحت معالجه قرار می‏دهد، اما بعد مورد سوء ظن پلیس واقع می‏شود و ناچار به فرار می‏شود و پس از آن سعی می‏کند با همکاری دختر مورد علاقه‏اش «فروغ» مظنونان را شناسایی و از خود رفع اتهام کند…  اولین فیلم «مهری ودادیان»/ کبری ودادیان، غلامحسینی (1389 ـ 1315) که یک سال بعد با فیلم «شوهر آهوخانم» به شهرت رسید…. دومین و آخرین تجربة کارگردانی «سعید کامیار» (سعید فاضل‏زاده) بازیگر تئاتر آناهیتا از 1335 و سینما از 1340 …. فیلم برای دریافت پروانۀ نمایش، ناچار از جرح‌وتعدیل‏های متعددی ‏شد و مشکلات زیادی را برای «کامیار» به وجود آورد، به ترتیبی که از آن پس هرگز به کارگردانی فکر نکرد! آغا محمدخان قاجار 1334 / تاریخی                  سیاه و سفید ک: نصرت‏الله محتشم ـ ب: محتشم، ژاله، مورین، منیره تسلیمی، صادق بهرامی، حسین امیرفضلی، منصور متین… ○ مرور زندگی «آغا محمدخان قاجار» از پیش از جلوس به سلطنت، زن‏های حرمسرای او «امینه و سلیمه» و ترورش توسط صادق گرجی، پیشخدمت مخصوص او….  فیلم اشتباه‌های تاریخی عجیبی دارد که منتقدان برجسته روز از جمله هوشنگ کاوسی، هوشنگ قدیمی و طغرل افشار به آن‌ها اشاره کرده‏اند، اما «افشار» ضمن شمردن ایرادهای متعدد فیلم، آن را به مراتب بهتر از محصولات همزمان خود دانسته و تأکید کرده بود: «یک ارزن از محاسن آغا محمدخان قاجار در فیلم‏های بنجل دیگر دیده نمی‏شود» …. دکتر کوشان (تهیه‌کنندۀ فیلم) اشکال‌های بنیادی فیلم را متوجه «نصرت‏الله محتشم» کرد و بعدها اعلام داشت که وقتی فیلم آماده نمایش شد، «نصرت‏الله محتشم» به ریاست سانسور وزارت کشور منصوب شده بود و جالب اینکه فیلمی را که خود کارگردانی کرده بود، توقیف و برای دریافت پروانۀ نمایش، دستور به حذف صحنه‏های متعدد از فیلم و افزودن صحنه‏های جدید داد که نه تنها موجب تحریف تاریخ در روند قصة فیلم، که سبب شد تا مجموعه‏ای بی‌سروته روانۀ اکران شود! …. در همین سال «شهرداری تهران» دستور داد که هر سینمای درجۀ اول موظف به نمایش دو فیلم ایرانی در سال است و «سینما ایران» تحت فشار انجام این بخشنامه، فیلم «یک آمریکایی در پاریس» را از پرده برداشت و «آغا محمدخان قاجار» را به نمایش گذاشت که در آن سینما، استقبالی از فیلم نشد. …. بعد از پنج ماه تعطیلی و انجام تعمیرات اساسی (بلیت‏هایی به بهای 17، 22 و 25 ریالی) سینماها با نمایش این فیلم افتتاح شد. آفتاب م