تاریخ هنر
این دسته کتاب‌هایی را در بر دارد که سیر هنر را در دوره‌ها و سرزمین‌های مختلف روایت می‌کنند؛ از هنر ایران باستان و اسلامی تا جریان‌های هنری جهان.
کتاب‌های این دسته۴۸۲ کتاب
وقتی جلوی یک تابلو می‌ایستید و فقط می‌گویید «قشنگ است»، چیزی از آن را دیده‌اید؛ اما وقتی بدانید چرا نقاش آن دوره این‌طور می‌کشید، چه چیزی را کنار گذاشته و با چه چیزی جنگیده، همان تابلو یک‌دفعه زبان باز می‌کند. تاریخ هنر همین کار را می‌کند: تابلو، سفال، بنا و مجسمه را از یک شیء زیبا به یک گفت‌وگو با گذشته تبدیل می‌کند. در این صفحه از دسته‌ی «تاریخ هنر» کتاب‌جم می‌خوانید این کتاب‌ها چه نوع‌هایی دارند، برای شروع کدام‌ها مناسب‌ترند، چطور آن‌ها را بخوانید و از خرید چه چیزهایی را باید بپرسید.
چه دانشجوی هنر باشید، چه علاقه‌مندی که آخر هفته‌ها به موزه می‌رود، چه کسی که تازه با یک نقاش آشنا شده و می‌خواهد بیشتر بداند، کتاب‌های این دسته راه‌هایی برای شما دارند. ما فقط راهنمای انتخاب را می‌نویسیم و درباره‌ی هر کتاب چیزی می‌گوییم که از عنوان و توضیح خودش پیداست.
تاریخ هنر فهرست نام نقاش‌ها و سال‌ها نیست، هرچند نام و سال هم در آن هست. این رشته می‌پرسد چرا در هر دوره چیزی خاص ساخته شد. چرا یک دوره به تصویر انسان بی‌اعتنا بود و دوره‌ی بعد او را در مرکز قاب گذاشت؟ چرا معماران به گنبد علاقه داشتند؟ چرا یک نقش در هنر ایرانی هزار سال دوام می‌آورد و نقشی دیگر در چند دهه محو می‌شود؟
پاسخ این پرسش‌ها به دین، سیاست، اقتصاد، فناوری و اندیشه برمی‌گردد. برای همین کتاب‌های تاریخ هنر گاهی به تاریخ عمومی، گاهی به فلسفه و گاهی به جامعه‌شناسی سر می‌زنند. اگر از این درهم‌تنیدگی خوشتان می‌آید، این دسته را دوست خواهید داشت.
امروز عکس هر تابلویی را می‌شود در چند ثانیه پیدا کرد. اما عکس فقط «چه» را نشان می‌دهد، نه «چرا» را. کتاب تاریخ هنر به شما نگاه می‌دهد. یاد می‌دهد به چه چیزهایی در یک اثر توجه کنید: ترکیب‌بندی، رنگ، نور، مضمون و جایی که اثر برای آن ساخته شده بود.
مزیت دیگر کتاب چاپی این است که می‌توانید صفحه‌ای را باز بگذارید و همان‌طور که متن را می‌خوانید، تصویر را وارسی کنید. کتاب‌های هنر اغلب برای همین تصویرها ارزش دارند. پیش از خرید، مشخصات هر کتاب را در صفحه‌ی خودش ببینید تا بدانید قطع و نوع کتاب چیست.
کتاب‌های این دسته را می‌شود با چند معیار دسته‌بندی کرد. سه معیار مفیدتر از بقیه‌اند: سرزمین، دوره و رسانه.
بخشی از کتاب‌ها به هنر ایران می‌پردازند. عنوانی مثل «نقشمایه‌های ایرانی» که از اسمش پیداست سراغ نقش‌ها و نمادهای ایرانی می‌رود، برای کسی مناسب است که می‌خواهد ریشه‌ی طرح‌هایی را که هر روز روی فرش، کاشی و سفال می‌بیند بفهمد. بخش دیگر به هنر غرب، از یونان تا امروز، مربوط است و بخشی هم به سرزمین‌های اسلامی.
بعضی کتاب‌ها یک جریان را بررسی می‌کنند. «چشم‌انداز امپرسیونیسم» نمونه‌ای است که از عنوانش پیداست به یک جنبش مشخص می‌پردازد. اگر بخواهید عمیق شوید، کتاب‌های متمرکز بر یک جریان معمولا بیشتر از کتاب‌های کلی جزئیات دارند.
هنر فقط نقاشی نیست. طراحی صنعتی، موسیقی، معماری و تصویرسازی هم تاریخ دارند. «مروری بر تاریخ طراحی صنعتی» و «باقی قضایای تاریخ موسیقی» نشان می‌دهند این دسته از نقاشی فراتر می‌رود. اگر به رسانه‌ای خاص علاقه دارید، دسته‌های نزدیک هم می‌توانند مفید باشند، مثل موسیقی و عکاسی.
ترس بزرگ تازه‌کارها این است که کتابی بخرند که پر از اصطلاح باشد و بعد از ده صفحه رهایش کنند. پیشنهاد ما این است که بر اساس علاقه‌ی خودتان شروع کنید، نه بر اساس شهرت کتاب.
اگر از یک نقاش خوشتان می‌آید، از کتابی درباره‌ی او آغاز کنید. عنوانی مثل «خلوت پیکاسو» از همین دسته است و از اسمش برمی‌آید که به دنیای شخصی یک نقاش می‌پردازد. با این روش، کنجکاوی شما کتاب را جلو می‌برد. بعد از آن می‌توانید سراغ کتاب‌های کلی‌تر بروید و ببینید آن نقاش در چه فضایی کار می‌کرد.
اگر هیچ نقاشی را نمی‌شناسید، سراغ کتابی بروید که یک جریان یا یک سرزمین را معرفی می‌کند. مهم این است که کتاب تصویر داشته باشد و زبانش با شما دوست باشد. چند صفحه‌ی اول را بخوانید؛ اگر کشش داشت، ادامه بدهید.
هنر ایرانی دنیای وسیعی است. از نقش‌های سفال‌های باستانی تا مینیاتور، از گچ‌بری و کاشی تا فرش. کتاب‌های این حوزه اغلب به سه پرسش می‌پردازند: این نقش از کجا آمده، چه معنایی داشته و چطور دگرگون شده است.
یکی از لذت‌های خواندن این کتاب‌ها این است که بعدش دنیای اطراف را جور دیگری می‌بینید. یک کاشی مسجد، یک قالی خانه‌ی مادربزرگ یا یک ظرف قدیمی دیگر فقط یک شیء نیست؛ حرف دارد. اگر به این جنبه علاقه دارید، دسته‌ی صنایع دستی را هم ببینید و همچنین خوشنویسی که بخشی از تاریخ هنر ایران و جهان اسلام است.
روایت هنر جهان معمولا از نقش‌های روی دیوار غارها شروع می‌شود و از مصر و یونان و روم به سده‌های میانه و رنسانس می‌رسد. بعد نوبت جنبش‌های مدرن است: از امپرسیونیسم تا هنر معاصر. هر جنبش نسبت به دوره‌ی قبل واکنشی داشته است.
کتاب‌های خوب این حوزه این واکنش‌ها را خوب توضیح می‌دهند. مثلا اگر بخوانید نقاشان امپرسیونیست چه چیزی را نمی‌خواستند، بهتر می‌فهمید چرا تابلوهایشان آن‌طور شد. برای فهمیدن این گفت‌وگوی بین دوره‌ها، کتابی با توالی تاریخی روشن انتخاب کنید.
گاهی تاریخ هنر بدون فلسفه ناقص می‌ماند. پرسش «هنر چیست» و «زیبایی یعنی چه» ریشه در فلسفه دارد. عنوان‌هایی مثل «هنر و اخلاق» و «فلسفه زیبایی» در همین مرز حرکت می‌کنند و از اسمشان پیداست که هنر را از زاویه‌ی اندیشه می‌بینند.
این کتاب‌ها برای خواننده‌ای مناسب‌اند که علاوه بر «چه اتفاقی افتاد» می‌خواهد بداند «چطور باید درباره‌اش فکر کرد». معمولا کمی سنگین‌ترند و بهتر است بعد از یکی دو کتاب ساده‌تر سراغشان بروید.
یک اثر هنری در خلأ ساخته نمی‌شود. کسی سفارشش داده، پولی پشتش بوده، محلی برای دیده شدن داشته و مخاطبی در ذهن سازنده‌اش بوده است. کتاب‌هایی که به این جنبه می‌پردازند، هنر را در بافت اجتماعی می‌بینند.
در همین دسته عنوانی هست که از اسمش پیداست زن، هنر و ایدئولوژی را کنار هم می‌گذارد. این نوع کتاب‌ها برای کسی است که می‌خواهد بداند چه کسانی در تاریخ هنر دیده شده‌اند و چه کسانی نه. اگر به بحث‌های اجتماعی علاقه دارید، این جور کتاب‌ها معمولا فکرتان را درگیر می‌کنند.
البته در موضوع‌های حساس، خوب است چند کتاب با نگاه‌های مختلف بخوانید و خودتان قضاوت کنید. ما فقط کتاب‌ها را معرفی می‌کنیم و نظر نمی‌دهیم.
هنر در سرزمین ایران و جهان اسلام چند ویژگی پایدار دارد که کتاب‌های این حوزه بارها به آن‌ها برمی‌گردند. یکی تزئین است: کاشی‌کاری، گچ‌بری و نقش‌های هندسی و گیاهی که فضا را پر می‌کنند. دیگری نگاه به خط است که در هنر این سرزمین فقط ابزار نوشتن نیست و خودش یک هنر مستقل است. سوم رابطه‌ی هنر با معماری است، جایی که یک بنا همزمان کارکرد دارد و زیباست.
وقتی این سه ویژگی را بدانید، رفتن به یک بنای قدیمی تجربه‌ی دیگری می‌شود. دیگر فقط نگاه نمی‌کنید؛ می‌خوانید. کتاب‌های خوب تاریخ هنر این سرزمین به شما ابزار خواندن این متن‌های تصویری را می‌دهند.
البته در این حوزه هم کتاب‌ها با هم فرق دارند. بعضی توصیفی‌اند و بعضی تحلیلی. کتاب توصیفی به شما می‌گوید چه چیزی هست؛ کتاب تحلیلی می‌گوید چرا این‌طور شده. برای شروع، یکی از هر نوع را انتخاب کنید تا هر دو نگاه را داشته باشید.
برای این که هنگام خواندن گم نشوید، چند واژه را از پیش بشناسید. «سبک» یعنی مجموعه‌ی ویژگی‌های مشترک آثار یک دوره یا یک هنرمند. «جنبش» یعنی گروهی از هنرمندان که هدفی مشترک داشتند. «ترکیب‌بندی» یعنی نحوه‌ی چیدن عناصر در یک قاب. «نقشمایه» یعنی نقشی که بارها تکرار می‌شود و معنایی دارد. «نمادگرایی» یعنی استفاده از یک تصویر برای اشاره به معنایی فراتر از خودش.
لازم نیست همه را حفظ کنید. کتاب‌های خوب هر واژه را هنگام استفاده توضیح می‌دهند. اما اگر این‌ها را از قبل بدانید، سرعت خواندن‌تان بیشتر می‌شود و کمتر حس گم‌شدن پیدا می‌کنید.
یکی از راه‌های جذاب ورود به تاریخ هنر، زندگی هنرمندان است. آدم‌ها را بیشتر از سبک‌ها دوست داریم. وقتی بدانید یک نقاش در چه شرایطی کار می‌کرده، با چه کسانی دوست یا دشمن بوده و چه چیزی او را آزار می‌داده، آثارش را با گوشت و پوست بیشتری می‌بینید.
کتاب‌هایی که به زندگی یک هنرمند می‌پردازند معمولا خواندنشان آسان‌تر است و کشش داستانی دارند. اگر از خواندن متن‌های خشک خسته می‌شوید، از همین‌جا شروع کنید. بعد کم‌کم به تحلیل آثار و جریان‌ها برسید. اگر به زندگی‌نامه علاقه دارید، در کتاب‌جم دسته‌های دیگری هم برای آن هست.
کتاب جای دیدن اثر اصلی را نمی‌گیرد. رنگ واقعی، اندازه‌ی واقعی و بافت سطح یک تابلو فقط در دیدار حضوری پیداست. اما کتاب کمک می‌کند دیدارتان پربارتر باشد. پیش از رفتن به موزه، فصل مربوط به آن دوره را بخوانید. در موزه، به‌جای این که بی‌هدف بچرخید، دنبال چیزهایی می‌گردید که خوانده‌اید.
بعد از بازدید هم دوباره سراغ کتاب بروید. حالا صفحه‌هایی که قبلا برایتان معنایی نداشتند جان می‌گیرند. این چرخه‌ی دیدن و خواندن، راه اصلی پیشرفت است. نمایشگاه‌های هنری، گالری‌ها و حتی بناهای قدیمی شهر خودتان همه فرصتی برای تمرین دیدن‌اند.
شاید فکر کنید تاریخ هنر فقط به درد دانشجوهای این رشته می‌خورد. اما ما هر روز با تصویر زندگی می‌کنیم: پوستر، بسته‌بندی، معماری خانه، لباس. همه‌ی این‌ها ریشه در تاریخ هنر و طراحی دارند. کسی که تاریخ هنر را بشناسد، بهتر می‌فهمد چرا یک طرح او را جذب می‌کند و چرا طرحی دیگر نه.
این آگاهی در انتخاب‌های ساده هم کمک می‌کند: انتخاب رنگ اتاق، چیدن دیوار خانه، انتخاب پوستر. و برای کسانی که در کار طراحی و تبلیغ هستند، دانستن اینکه تصویرها از کجا آمده‌اند، سرمایه‌ی بزرگی است. تاریخ هنر فقط درباره‌ی گذشته نیست؛ چشم شما را برای امروز تربیت می‌کند.
فرض کنید جلوی یک تابلوی امپرسیونیستی ایستاده‌اید. بدون زمینه، شاید فکر کنید نقاش عجله داشته و قلم‌مو را بی‌دقت کشیده. اما اگر بدانید هدف این گروه ثبت لحظه‌ی زودگذر نور بود، همان ضربه‌های سریع قلم‌مو معنا پیدا می‌کنند. اثر یکی است، ولی نگاه شما عوض شده است.
یا فرض کنید در یک بنای قدیمی به سقف نگاه می‌کنید. بدون دانش، فقط نقش‌های زیبا می‌بینید. اما وقتی بدانید هر لایه از تزئین چه نقشی در بنا داشته و چرا معمار آن را انتخاب کرده، سقف شما را به فکر فرو می‌برد. تاریخ هنر این دو لحظه را برای شما می‌سازد، لحظه‌ای که حیرت ساده تبدیل به فهمیدن می‌شود.
مثال سوم درباره‌ی طراحی است. صندلی، لیوان و ساعت خانه‌ی شما همه تاریخی دارند. کتابی مثل «مروری بر تاریخ طراحی صنعتی» به همین اشیای روزمره می‌پردازد و نشان می‌دهد هیچ چیزی بی‌دلیل آن شکل را پیدا نکرده است.
اگر دانشجوی رشته‌های هنری یا معماری هستید، احتمالا کتاب‌های درسی را از دانشگاه معرفی می‌گیرید. اما کتاب‌های خارج از درس هم برای تکمیل دانش لازم‌اند. کتاب‌هایی درباره‌ی یک جریان خاص یا یک هنرمند مشخص، جزئیاتی دارند که کتاب درسی فرصت پرداختن به آن‌ها را ندارد.
هنگام خرید برای کار پژوهشی، به چند نکته توجه کنید. اول، نام نویسنده و مترجم. دوم، این که کتاب ترجمه است یا تألیف، و اگر ترجمه است، اصل آن از چه سالی است. سوم، فهرست منابع پایان کتاب که مسیر خواندن بعدی را نشان می‌دهد. همه‌ی این‌ها در مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش دیده می‌شود.
پژوهشگران معمولا چند کتاب را کنار هم می‌خوانند تا تفاوت نگاه‌ها را ببینند. تاریخ هنر رشته‌ای است که در آن یک اثر را می‌شود از چند زاویه خواند و هر زاویه چیزی تازه می‌گوید. برای همین خوب است کتاب‌های یک موضوع را از چند نویسنده مقایسه کنید.
در ادامه چند عنوان را فقط از روی اسمشان و توضیح خودشان معرفی می‌کنیم. برای جزئیات بیشتر، مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
این فهرست فقط شروع کار است. دسته عنوان‌های دیگری هم دارد که شاید بیشتر به دل شما بنشیند.
کتاب تاریخ هنر را نباید مثل رمان خواند. خواندن آن همراه دیدن است. چند توصیه‌ی ساده دارد.
با این روش، آنچه می‌خوانید فقط اطلاعات نیست؛ تبدیل به توانایی دیدن می‌شود.
کتاب‌های هنر معمولا جلد جذابی دارند، ولی مهم‌تر از جلد، محتوا و شیوه‌ی نگارش است. عنوان، زیرعنوان و مشخصات کتاب را بخوانید.
در کتاب‌های تصویری، اندازه‌ی کتاب و کیفیت چاپ خیلی مهم است. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است و بهتر است پیش از سفارش نگاهی به آن بیندازید.
کتابی که برای پژوهشگران نوشته شده، ممکن است برای شروع سنگین باشد. اگر تازه‌کارید، اول سراغ کتاب‌های عمومی‌تر بروید.
بعضی‌ها فقط سراغ هنر غرب می‌روند. اگر به هنر ایران و کشورهای همسایه هم نگاهی بیندازید، دیدتان کامل‌تر می‌شود.
اگر می‌خواهید تاریخ هنر را جدی دنبال کنید، این مسیر ساده کمک می‌کند. سه ماه اول، یک کتاب کلی و مصور را بخوانید تا نقشه‌ی کلی را بشناسید. سه ماه دوم، یک جریان یا سرزمین را انتخاب کنید و عمیق‌تر شوید، مثلا هنر ایران یا امپرسیونیسم. سه ماه سوم، سراغ زندگی یک هنرمند بروید و ببینید یک آدم واقعی چطور در دل یک جریان کار می‌کرد. سه ماه آخر هم به بحث‌های نظری مثل زیبایی‌شناسی و رابطه‌ی هنر با اخلاق و جامعه بپردازید.
در پایان سال، دیدتان به هر اثر هنری که ببینید فرق می‌کند. این هدف تاریخ هنر است: نه حفظ کردن نام‌ها، بلکه دیدن بهتر.
هنرمندی که تاریخ نمی‌داند، ممکن است چرخ را دوباره اختراع کند. آشنایی با تاریخ هنر به شما نشان می‌دهد پیش از شما چه کسانی چه مسائلی را حل کرده‌اند و کجا هنوز جای کار هست. بسیاری از هنرمندان بزرگ از استادان گذشته یاد گرفته‌اند.
اگر خودتان نقاشی یا طراحی می‌کنید، تاریخ هنر را کنار کتاب‌های نقاشی و طراحی بخوانید. اولی به شما نگاه می‌دهد و دومی دست. عنوانی مثل «دغدغه های یک تصویرساز» هم از همین دسته است و از اسمش پیداست که از دید یک تصویرساز نوشته شده.
کتاب تاریخ هنر هدیه‌ی خوبی برای آدم‌های کنجکاو است. اگر می‌خواهید هدیه بدهید، به علاقه‌ی گیرنده فکر کنید. برای کسی که به موسیقی علاقه دارد، کتابی درباره‌ی تاریخ موسیقی مناسب‌تر است. برای کسی که عاشق نقاشی است، کتابی درباره‌ی نقاش محبوبش.
کتاب‌های مصور بزرگ‌تر، برای میز پذیرایی و ورق زدن مهمان‌ها هم جذاب‌اند. فقط یادتان باشد پیش از خرید، مشخصات و قطع کتاب را بخوانید.
هنرها از هم جدا نیستند. سینما از نقاشی نور و ترکیب‌بندی را گرفته و تئاتر از معماری فضا را. برای همین کتاب‌های تاریخ هنر به بحث‌های سینما و تئاتر هم مربوط می‌شوند. اگر تاریخ هنر را خوب بشناسید، فیلم‌ها را عمیق‌تر می‌بینید و می‌فهمید فلان قاب از کدام تابلو الهام گرفته است.
این ارتباط‌ها لذت خواندن را بیشتر می‌کند. هر چه بیشتر بدانید، شبکه‌ی پیوندهای ذهن‌تان بزرگ‌تر می‌شود و هر اثر جدیدی را راحت‌تر جا می‌دهید.
کتابی که تصویر زیاد دارد و متنش ساده است. اگر یک نقاش یا جریان خاص را دوست دارید، از همان شروع کنید. عنوان و مشخصات کتاب‌ها را در صفحه‌ی خودشان ببینید.
بله. بسیاری از کتاب‌های این دسته برای خواننده‌ی عمومی نوشته شده‌اند. فقط سراغ کتاب‌های خیلی تخصصی بعد از آشنایی اولیه بروید.
تاریخ هنر می‌پرسد چه اتفاقی افتاد و چرا. نقد هنری می‌پرسد یک اثر چقدر موفق است و چرا. البته این دو بارها در هم می‌آمیزند و بسیاری از کتاب‌ها از هر دو استفاده می‌کنند.
بله. عنوان‌هایی درباره‌ی نقش‌های ایرانی و بحث‌هایی مربوط به هنر ایران در این دسته هست. برای هر عنوان، مشخصات در صفحه‌ی خودش است.
این به هر کتاب بستگی دارد. برای اطمینان، مشخصات کتاب را در صفحه‌ی خودش ببینید.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. نسخه چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید.
تاریخ هنر به شما سواد دیدن می‌دهد. بعد از خواندن چند کتاب خوب، هیچ تابلو، بنا یا شیء هنری دیگر برای شما ساکت نمی‌ماند. از هر سرزمین و دوره که شروع کنید، مهم این است که شروع کنید و با کنجکاوی جلو بروید.
حالا می‌توانید کتاب‌های دسته‌ی تاریخ هنر را ببینید، عنوان‌ها را با علاقه‌ی خودتان بسنجید و نسخه چاپی کتاب مورد نظرتان را آنلاین سفارش بدهید. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است و قیمت و موجودی هر روز به‌روز می‌شود. اگر دوست دارید ببینید دسته‌ی مادر چه دارد، به هنر سر بزنید.
