رابرت کاپلیس
ترجمه‌ی مژگان محمدیان‌نمینی
یساولی
گاهی یک تابلو، یک قطعه‌ی موسیقی یا یک عکس آدم را چنان می‌گیرد که نمی‌داند چرا. کتاب هنر همین «چرا» را باز می‌کند. در دسته‌ی هنر و سبک زندگی کتاب‌جم، کتاب‌هایی هست که از نقاشی و طراحی و موسیقی تا سینما، خوشنویسی و صنایع دستی را پوشش می‌دهند. اگر دانشجوی هنر هستید، اگر می‌خواهید از یک سرگرمی شروع کنید، یا فقط کنجکاوید بدانید پشت یک اثر معروف چه هست، این صفحه راهنمای شماست.
در ادامه از شاخه‌های هنر، فرق کتاب آموزشی و کتاب تاریخ و نظریه، انتخاب اولین کتاب، مسیر یادگیری و نکته‌های خرید حرف می‌زنیم. هر بخش را می‌توانید جدا بخوانید.
وقتی می‌گوییم کتاب هنر، در واقع از چند دنیا حرف می‌زنیم. یک دنیا کتاب‌های تاریخ و نظریه است: چرا نقاشی این‌طور شد، مکتب‌ها چه بودند، هنرمندان چه می‌گفتند. یک دنیا کتاب‌های آموزشی است: چطور طراحی کنیم، چطور رنگ روغن بزنیم، چطور ویلن بنوازیم. یک دنیا هم کتاب‌های زندگی‌نامه و تک‌نگاری است که درباره‌ی یک هنرمند خاص‌اند.
هر کدام خواننده‌ی خودش را دارد. کسی که می‌خواهد یاد بگیرد به کتاب آموزشی نیاز دارد. کسی که می‌خواهد بفهمد به کتاب تاریخ و نظریه. و کسی که عاشق یک هنرمند است به تک‌نگاری. اگر می‌دانید کدام دنیا را می‌خواهید، انتخاب ساده‌تر می‌شود.
این دسته را والدش، یعنی سبک زندگی، هم کنار خودش دارد: هنر برای بسیاری از ما بخشی از زندگی روزمره است، نه فقط موزه و دانشگاه. خواندن درباره‌ی نقاشی یا موسیقی، راهی ساده برای زیباتر کردن روزهاست.
بسیاری از کتاب‌ها در دسته‌های تخصصی‌تری قرار می‌گیرند. اگر می‌دانید کدام رشته را دوست دارید، مستقیم سراغ آن بروید.
برای کسی که می‌خواهد قلم یا رنگ به دست بگیرد. کتاب‌هایی درباره‌ی پرسپکتیو، طراحی با مداد، رنگ روغن و آبرنگ. اگر این راه را می‌خواهید، نقاشی و طراحی را ببینید.
هنر قلم و خط فارسی، از نستعلیق تا شکسته. برای علاقه‌مندان تمرین خط و تاریخ آن، خوشنویسی جای مناسبی است.
از آموزش ساز و نت‌خوانی تا تاریخ و تحلیل موسیقی. اگر نوازنده هستید یا می‌خواهید شوید، موسیقی کتاب‌های مخصوص خودش را دارد.
برای کسانی که با دوربین یا صحنه سروکار دارند. عکاسی و سینما و تئاتر هر کدام قفسه‌ی جداگانه دارند.
اگر هنوز نمی‌دانید علاقه‌تان کجاست، اشکالی ندارد. چند کتاب از شاخه‌های مختلف را ورق بزنید و ببینید کدام شما را می‌گیرد.
موجودی همیشه تغییر می‌کند. این چند عنوان نمونه‌ی تنوع دسته‌اند و درباره‌ی هر کدام فقط از روی اسم حرف می‌زنیم:
مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است. پیش از سفارش ناشر، نویسنده و توضیح آن را ببینید.
خیلی‌ها نمی‌دانند برای شروع سراغ چه بروند. جواب بستگی به هدف شما دارد.
اگر می‌خواهید دست به کار شوید، کتاب آموزشی بردارید. کتابی که مرحله‌به‌مرحله راه را نشان می‌دهد، تمرین دارد و شما را وادار می‌کند کاغذ و مداد بردارید. در نقاشی، مثلا کتابی درباره‌ی پرسپکتیو، به شما چشم تازه‌ای برای دیدن دنیا می‌دهد.
اگر می‌خواهید بفهمید، کتاب نظری و تاریخی بخوانید. نقاشی چرا کوبیسم شد؟ اقتباس و کپی چه فرقی با الهام دارند؟ این‌ها پرسش‌هایی است که کتاب‌های نظری جواب می‌دهند. خواندن آن‌ها چشم شما را در موزه و گالری تیزتر می‌کند.
بهترین حالت ترکیب این دو است: کمی نظر، کمی عمل. کسی که فقط بخواند و هرگز نکشد، احساس می‌کند چیزی کم است. کسی که فقط بکشد و نخواند، شاید همیشه در یک نقطه بماند.
اگر می‌خواهید نقاشی را جدی یاد بگیرید، چند پایه هست که هر آموزشی از آن شروع می‌شود. اولین آن پرسپکتیو است: راهی برای نشان دادن عمق روی سطح صاف. بدون آن، طراحی مسطح و بی‌جان می‌ماند. کتاب‌هایی که دقیقا به این موضوع پرداخته‌اند، مثل «پرسپکتیو در طراحی و نقاشی»، برای مبتدی‌ها مناسب‌اند.
دومین پایه، رنگ است. رنگ روغن و آبرنگ دو دنیای متفاوت‌اند. آبرنگ سریع و شفاف است و اشتباهش سخت جبران می‌شود. رنگ روغن کند و پرقدرت است و امکان اصلاح می‌دهد. کتاب‌هایی که درباره‌ی تکنیک‌های این دو نوشته شده‌اند، معمولا مراحل کار و ابزارها را توضیح می‌دهند.
سومین پایه، تمرین است. هیچ کتابی جای تمرین را نمی‌گیرد. هر روز ده دقیقه طراحی، از هر چیزی که جلوی چشم شماست، از خواندن ده کتاب مؤثرتر است. کتاب راه را نشان می‌دهد، اما قدم‌ها با شماست.
نقاشی در طول تاریخ چندین بار تغییر شکل داده است. هر مکتب در برابر مکتب قبل واکنشی نشان داده است. کوبیسم، مثلا، زاویه‌های مختلف یک شیء را هم‌زمان نشان می‌دهد. کتابی مثل «کوبیسم و فرهنگ» به همین مکتب و پیوندش با فرهنگ می‌پردازد.
دانستن تاریخ، به شما کمک می‌کند اثری را که می‌بینید در جای خودش بگذارید. وقتی می‌دانید چه اتفاقی قبل از آن افتاده و هنرمند در برابر چه چیزی موضع گرفته، اثر عمق پیدا می‌کند. برای همین بسیاری از دانشجویان هنر، تاریخ را هم‌زمان با عمل می‌خوانند.
اگر می‌خواهید از سیر کلی شروع کنید، دسته‌ی تاریخ هنر کتاب‌های مخصوص این مسیر دارد.
کتاب‌های موسیقی سه نوع‌اند. نوع اول، کتاب‌های نت و قطعه برای ساز، مثل «دنیای زیبای ویلن» که برگزیده‌ای از قطعات را برای نواختن جمع کرده است. نوع دوم، کتاب‌های مبانی و نظری، مثل عنوانی که درباره‌ی شکل‌گیری و تکوین مبانی موسیقی است. نوع سوم، کتاب‌هایی درباره‌ی آهنگسازان و آثارشان، مثل کتابی که درباره‌ی آثار پیانویی بلا بارتوک نوشته شده است.
اگر ساز می‌زنید، کتاب نت را با معلم یا حداقل با یک ضبط راهنما استفاده کنید؛ کتاب به‌تنهایی برای یادگیری ساز کافی نیست. اگر می‌خواهید فقط بفهمید و لذت ببرید، سراغ کتاب‌های تحلیل و تاریخ بروید.
یک نکته: بعضی کتاب‌های موسیقی چند جلدی‌اند و به شماره‌ی جلد نیاز دارند. مثلا «دنیای زیبای ویلن، جلد اول» یعنی کتاب مجموعه است. اگر تازه‌کار هستید، از جلد اول شروع کنید.
کتاب‌هایی هستند که درباره‌ی یک هنرمند نوشته می‌شوند: زندگی‌اش، مسیر کارش، آثار مهمش. در این دسته عنوان‌هایی مثل «عباس کیارستمی» یا «گزیده‌ی آثار فرامرز پیلارام» را می‌بینید. تک‌نگاری‌ها معمولا تصویر زیاد دارند و برای کسانی که عاشق یک هنرمند خاص‌اند، گنجینه‌اند.
در خرید چنین کتاب‌هایی به کیفیت چاپ توجه کنید. کتابی که آثار تصویری را نشان می‌دهد، باید کاغذ خوب و چاپ رنگی درست داشته باشد. توضیح ناشر و مشخصات کتاب معمولا نوع کاغذ و قطع را نشان می‌دهد.
اگر هنرمندی را دوست دارید، خواندن درباره‌اش و دیدن آثارش با هم، تجربه‌ای دوچندان است. کتاب کنار اثر می‌نشیند و چیزهایی به شما نشان می‌دهد که در نگاه اول نمی‌بینید.
همه‌ی هنر روی بوم و صحنه نیست. باغ ایرانی، معماری، فرش، سفال و کاشی هم هنرند و در زندگی روزمره ما حضور دارند. کتابی مثل «تاریخ باغ و باغسازی در ایران» از همین جنس است و به یکی از شناخته‌شده‌ترین دستاوردهای فرهنگی ما می‌پردازد.
اگر به کار دستی علاقه دارید، صنایع دستی کتاب‌های آموزشی و تصویری دارد. برای کسانی که دوست دارند با دست چیزی بسازند، این راه بسیار لذت‌بخش است.
این هنرها یک ویژگی مشترک دارند: از زندگی جدا نیستند. فنجانی که در آن چای می‌خورید یا فرشی که روی آن می‌نشینید، می‌تواند اثری هنری باشد. کتاب‌ها به شما کمک می‌کنند این جزئیات را ببینید.
در سال‌های اخیر، رنگ‌آمیزی برای بزرگسالان محبوب شده است. کتاب‌هایی مثل «باغ اسرارآمیز» که ترکیبی از جست‌وجوی گنج و رنگ‌آمیزی است، به همین علاقه پاسخ می‌دهند. رنگ‌آمیزی برای بسیاری آرام‌بخش است و نیاز به هیچ مهارتی ندارد.
بسیاری از افراد از کار هنری برای آرام شدن استفاده می‌کنند. این می‌تواند سرگرمی خوبی باشد. اما اگر مشکل روحی جدی دارید، به روان‌شناس یا مشاور مراجعه کنید؛ کتاب و رنگ‌آمیزی جای درمان را نمی‌گیرند و فقط کمک‌کننده‌اند.
برای کودکان هم رنگ‌آمیزی و کاردستی دنیای جدایی دارد، و کتاب‌های بزرگسال با طرح‌های ظریف‌تر ساخته شده‌اند. پیش از خرید، سن مناسب و نوع طرح را ببینید.
هیچ کتابی جای دیدن اثر اصلی را نمی‌گیرد. رنگ واقعی یک بوم، اندازه‌ی واقعی‌اش و برجستگی ضربه‌های قلم را فقط از نزدیک می‌شود دید. اما کتاب می‌تواند پیش از رفتن به موزه یا نمایشگاه، چشم شما را آماده کند و بعد از آن، آنچه دیده‌اید را در ذهن‌تان نگه دارد.
یک روش ساده: پیش از رفتن به نمایشگاه، درباره‌ی نقاش یا مکتب آن یک فصل کوتاه بخوانید. وقتی جلوی اثر ایستاده‌اید، چیزهایی را می‌بینید که بدون آن نمی‌دیدید. بعد از بازگشت، دوباره سراغ کتاب بروید و تصویر همان اثر را با یادتان مقایسه کنید.
اگر نمایشگاهی در شهرتان نیست، کتاب‌های تصویری با چاپ خوب جایگزین نسبی‌اند. فقط به یاد داشته باشید که رنگ در چاپ همیشه با واقعیت کمی فرق دارد. کتابی که کاغذ و چاپ مناسبی دارد، به اصل نزدیک‌تر است.
ایران در دنیای تصویر و خط سابقه‌ی طولانی دارد. نگارگری یا مینیاتور، تذهیب، خوشنویسی و طراحی باغ‌ها همه بخشی از این میراث‌اند. کتاب‌هایی که درباره‌ی این‌ها نوشته شده‌اند، هم برای پژوهشگر مفیدند و هم برای کسی که فقط می‌خواهد زیبایی آن‌ها را ببیند.
در خوشنویسی، اگر می‌خواهید خودتان تمرین کنید، به کتاب‌هایی با نمونه‌ی خط و راهنمای مرحله‌به‌مرحله نیاز دارید و همچنین به استاد. اگر فقط می‌خواهید بفهمید، کتاب‌های تاریخ و معرفی خطوط کافی است. دسته‌ی خوشنویسی هر دو نوع را دارد.
باغ ایرانی هم موضوعی است که هم تاریخ دارد، هم طراحی و هم فلسفه‌ی زندگی. کتابی که درباره‌ی تاریخ باغ نوشته شده، معمولا به آب و درخت و نظم و معماری هم می‌پردازد و نگاه تازه‌ای به فضاهای اطراف‌مان می‌دهد.
کتاب‌های تصویری اغلب بزرگ و سنگین‌اند و نگهداری‌شان کمی ملاحظه می‌خواهد. آن‌ها را خوابیده روی هم یا در قفسه‌ی محکم نگه دارید، نه ایستاده و کج، چون جلد و صحافی آسیب می‌بیند. از نور مستقیم خورشید دور نگه دارید تا رنگ‌ها و جلد کم‌رنگ نشوند.
هنگام ورق زدن، دستتان تمیز باشد و کتاب را کاملا باز نکنید. کتاب جلد سخت هم اگر زیاد باز شود، صحافی‌اش شل می‌شود. اگر می‌خواهید تصویری را ببینید، بگذارید کتاب روی میز باشد و از آن بالا نگاه کنید.
این توصیه‌ها ساده‌اند، اما کتابی که با احتیاط نگه داشته شود، سال‌ها می‌ماند و برای نسل بعد هم می‌تواند خوانده شود.
اگر فیلم می‌بینید یا عکس می‌گیرید، کتاب می‌تواند نگاهتان را عمیق‌تر کند. کتاب‌های سینما معمولا به تاریخ، کارگردان‌ها، سبک‌ها و تحلیل فیلم‌ها می‌پردازند. کتابی مثل «عباس کیارستمی» در همین گروه می‌گنجد و برای علاقه‌مندان سینمای ایران دری به سوی فیلم‌ساز مشهور باز می‌کند.
کتاب‌های عکاسی دو نوع‌اند: آموزشی، درباره‌ی نور و قاب‌بندی و تنظیمات دوربین، و تصویری، که مجموعه‌ای از عکس‌ها را نشان می‌دهد. برای شروع، کتاب آموزشی مفید است. اما دیدن عکسهای خوب، به‌تنهایی بهترین کلاس درس است.
اگر به صحنه و نمایش علاقه دارید، سینما و تئاتر کتاب‌هایی درباره‌ی بازیگری، کارگردانی و نمایشنامه دارد. و اگر می‌خواهید با دوربین کار کنید، عکاسی را ببینید.
برای اینکه خواندن کتاب به مهارت تبدیل شود، عادت‌های کوچکی لازم است. اگر نقاشی می‌کنید، دفترچه‌ی طراحی کوچکی همراه داشته باشید و هر روز چند خط بکشید: فنجان، دست، پنجره، هر چیزی. اگر موسیقی می‌نوازید، روزی پانزده دقیقه تمرین از هفته‌ای یک بار سه ساعت مؤثرتر است. اگر عکس می‌گیرید، هر روز یک قاب برای خودتان بسازید.
در کنار آن، هفته‌ای یک فصل از کتاب بخوانید و آنچه یاد گرفتید را همان روز امتحان کنید. این ترکیب کوچک اما مداوم، در چند ماه اثر می‌گذارد. کتاب چراغ راه است و تمرین قدم.
و آخر، از اثر خودتان خجالت نکشید. اولین طراحی‌ها، اولین قطعه‌ها و اولین عکس‌ها معمولا ساده‌اند. همه‌ی آدم‌هایی که امروز کارشان را تحسین می‌کنید، روزی از همین نقطه شروع کرده‌اند.
بعضی از کتاب‌های این دسته چند جلد دارند و شماره‌ی جلد کنار اسمشان آمده است: «شکل‌گیری بنیادی و تکوین مبانی موسیقی (۵)» یا «برگزیده آثار نقاشی، جلد پنجم». این شماره نشان می‌دهد کتاب بخشی از یک مجموعه است. پیش از خرید ببینید آیا خواندن جلد قبلی لازم است یا هر جلد موضوع جداگانه‌ای دارد.
در مجموعه‌های آموزشی، معمولا مطالب پله‌پله جلو می‌روند و شروع از میانه گیج‌کننده است. در مجموعه‌های گزیده یا تک‌نگاری، هر جلد ممکن است مستقل باشد. توضیح ناشر در صفحه‌ی کتاب معمولا این را روشن می‌کند.
اگر می‌خواهید کل مجموعه را داشته باشید، بد نیست اول یک جلد بخرید و ببینید سطح و سبک آن به دردتان می‌خورد. بعد ادامه بدهید.
پیش از سفارش، چند سؤال کوتاه از خودتان بپرسید. آیا این کتاب برای دیدن است یا برای یادگرفتن؟ اگر برای یادگرفتن است، آیا سطحش با من می‌خورد؟ آیا چند جلد است و من همه‌ی آن‌ها را می‌خواهم؟ آیا کیفیت چاپ برایم مهم است؟ آیا کتاب را برای نگه‌داشتن می‌خواهم یا برای استفاده‌ی روزمره؟
جواب این سؤال‌ها انتخاب را ساده می‌کند. کسی که فقط برای دیدن می‌خرد، به کیفیت تصویر و کاغذ بیشتر حساس است. کسی که برای یادگرفتن می‌خرد، به ساختار آموزشی و تمرین‌ها. و کسی که برای هدیه می‌خرد، به ظاهر و جلد.
هیچ‌کدام از این‌ها درست‌تر از بقیه نیست. فقط لازم است بدانید چه می‌خواهید. مشخصات هر کتاب و توضیح ناشر در صفحه‌ی خود کتاب، اکثر این جواب‌ها را دارد.
هیچ‌کدام غیرقابل جبران نیست. با کمی دقت به مشخصات کتاب، از بیشتر آن‌ها می‌شود دوری کرد.
کتاب هنر هدیه‌ی زیبایی است، چون هم ظاهر خوبی دارد و هم می‌ماند. برای کسی که نقاشی می‌کشد، کتابی درباره‌ی تکنیک یا مکتبی که دوست دارد. برای کسی که موسیقی می‌نوازد، کتابی درباره‌ی ساز یا آهنگسازش. برای کسی که فقط عاشق زیبایی است، یک تک‌نگاری با تصویرهای باکیفیت.
اگر مطمئن نیستید، کتابی با تصویر زیاد و متن روان انتخاب کنید، چون برای همه جذاب است. و اگر می‌دانید گیرنده تازه‌کار است، به‌جای کتاب نظری سنگین، کتاب آموزشی ساده بدهید.
چند خط دست‌نویس در صفحه‌ی اول، هدیه را یادگاری می‌کند.
اگر می‌خواهید به دنیای هنر وارد شوید، مسیر ساده‌ای وجود دارد. ماه اول را به دیدن اختصاص دهید: چند کتاب تصویری بردارید، بدون فشار ورق بزنید و ببینید چه چیزی به شما جذاب است. ماه دوم را به عمل: کتابی آموزشی در همان شاخه بخرید و هر روز تمرین کنید، حتی ده دقیقه. ماه سوم را به فهمیدن: کتابی نظری یا تاریخی بخوانید تا بفهمید کار خودتان در کدام سنت جای می‌گیرد.
بعد از سه ماه، متوجه می‌شوید هم چشمتان تیزتر شده و هم دستتان کمی روان‌تر. آن موقع می‌توانید تصمیم بگیرید ادامه بدهید یا به شاخه‌ی دیگری بروید. لازم نیست تخصصی شوید؛ لذت بردن هم کافی است.
کتابی که از پایه شروع می‌کند، مثل کتاب‌هایی درباره‌ی پرسپکتیو و طراحی با مداد، برای مبتدی مناسب است. مشخصات و توضیح کتاب را ببینید تا مطمئن شوید سطح آن با شما می‌خورد.
کتاب کمک بزرگی است اما جای معلم را نمی‌گیرد، مخصوصا برای موسیقی و خوشنویسی که نیاز به بازخورد دارند. اگر می‌توانید، کتاب را با کلاس یا مربی ترکیب کنید.
کتاب تاریخ توضیح می‌دهد چه شد و چرا. کتاب آموزشی نشان می‌دهد چطور انجام دهید. هر دو مفیدند، اما برای هدف‌های متفاوت.
بستگی دارد. اگر ساز می‌زنید، کتاب نت و قطعه. اگر می‌خواهید بفهمید، کتاب مبانی یا تاریخ. اگر آهنگسازی را دوست دارید، کتاب درباره‌ی او.
بله. نسخه چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
بیشتر وقت‌ها بله، از جلد اول شروع کنید. توضیح کتاب معمولا نشان می‌دهد هر جلد مستقل است یا ادامه‌ی جلد قبل.
بله، اما بیشتر در دسته‌های مخصوص کودک مثل رنگ‌آمیزی و کاردستی. این دسته بیشتر برای نوجوان و بزرگسال است.
هنر برای همه است، نه فقط برای هنرمندان. کتاب درست می‌تواند چشم شما را به دنیایی باز کند که تا امروز از کنارش رد شده‌اید. برای انتخاب، هدفتان را روشن کنید، بین کتاب آموزشی و نظری فرق بگذارید، مشخصات را بخوانید و به تمرین و دیدن وفادار بمانید.
حالا می‌توانید کتاب‌های همین دسته را ببینید و نسخه‌ی چاپی کتاب دلخواه را آنلاین سفارش بدهید. برای دیدن دسته‌های دیگر این حوزه هم می‌توانید به سبک زندگی و هنر سر بزنید. دیدن و خواندن‌تان خوش.
