گابریل دیاز ماگیولی
ترجمه‌ی اسمعیل علی سلیمی.علی مرامی حاجی کندی
مرکز نشر دانشگاهی
هر سال هزاران دانش‌آموز پشت میز درس می‌نشینند و از خودشان می‌پرسند: برای زبان انگلیسی و عربی کدام کتاب را بخرم؟ درسنامه کافی است یا باید تست هم بزنم؟ شب امتحان چه بخوانم؟ دسته‌ی «زبان‌های خارجی» در بخش کنکور کتاب‌جم برای همین دانش‌آموزها، والدین و معلم‌هاست. کتاب زبان‌های خارجی کنکور را اینجا در کنار کتاب‌های درسی دوره‌ی دوم متوسطه، کتاب‌های کمک‌آموزشی و مرور شب امتحان پیدا می‌کنید.
این صفحه راهنمای خرید است. می‌گوییم کتاب زبان چه جور کتاب‌هایی دارد، هر کدام به چه کاری می‌آید، چطور بین درسنامه و تست انتخاب کنید و از چه اشتباه‌هایی دوری کنید. اگر پدر یا مادر هستید، بخش‌هایی که برای شما نوشته‌ایم را حتما بخوانید.
در برنامه‌ی درسی دبیرستان و در آزمون سراسری، بخشی از درس‌ها به زبان‌های خارجی اختصاص دارد. در عمل مهم‌ترین آن‌ها زبان انگلیسی و درس عربی هستند. عربی در مدرسه بیشتر مثل یک زبان خارجی خوانده می‌شود: قواعد، ترجمه، درک مطلب و واژگان. انگلیسی هم شامل گرامر، واژه، خواندن متن و درک مطلب است.
به همین دلیل کتاب‌های این دسته دو دسته‌ی اصلی دارند. یک دسته برای درس انگلیسی و دسته‌ی دیگر برای عربی. هر کدام هم بسته به پایه، یعنی دهم، یازدهم و دوازدهم، عنوان‌های جداگانه دارند. پیش از هر چیز باید مطمئن شوید کتابی که می‌خرید مال پایه‌ی خودتان است.
اگر رشته‌ی شما ریاضی، تجربی یا انسانی است، بخش‌هایی از این درس‌ها برای شما مشترک است و بخش‌هایی متفاوت. دقیق‌ترین راه، نگاه کردن به عنوان کتاب است. برای نمونه عنوانی مثل «عربی ۱ دهم دوره دوم متوسطه (ریاضی و تجربی)» صریحا رشته و پایه را نوشته است.
برای اینکه بدانید درس‌های عمومی و اختصاصی رشته‌ی شما کدام‌اند، بهتر است به راهنمای رسمی و مشاور مدرسه مراجعه کنید. ما در این صفحه کتاب معرفی می‌کنیم، نه قوانین آزمون. برای مرور بقیه‌ی درس‌ها از صفحه‌ی کنکور یا دسته‌ی دروس عمومی هم می‌توانید کمک بگیرید.
وقتی وارد این دسته می‌شوید، چند نوع کتاب می‌بینید که کارکرد هر کدام فرق دارد. اگر این‌ها را بشناسید، پول و وقت‌تان هدر نمی‌رود.
کتاب درسی مبنای همه‌چیز است. سؤال‌های امتحان مدرسه از آن طرح می‌شود و کتاب‌های کمک‌آموزشی هم بر پایه‌ی آن نوشته شده‌اند. کتاب «عربی ۱ دهم دوره دوم متوسطه» از عنوانش پیداست که همین نقش را دارد. اگر کتاب درسی را دقیق بخوانید و واژه‌ها و قواعد آن را بلد باشید، پایه‌ی محکمی ساخته‌اید.
این کتاب‌ها قواعد را با توضیح بیشتر و مثال‌های متنوع‌تر می‌گویند. مثلا «آموزش مفهومی نهایی عربی دهم ریاضی و تجربی» از نام پیداست که هدفش فهماندن مفهوم است و نه فقط حفظ کردن. برای دانش‌آموزی که در کلاس چیزی را متوجه نشده، این نوع کتاب می‌تواند مثل یک معلم خصوصی روی میز باشد.
بعد از فهمیدن قواعد، باید آن‌ها را روی سؤال آزمود. کتاب تست همین کار را می‌کند. تست‌ها معمولا بر اساس موضوع دسته‌بندی شده‌اند و بعضی کتاب‌ها پاسخ تشریحی هم دارند. پاسخ تشریحی خیلی مهم است، چون فقط دیدن گزینه‌ی درست چیزی یاد نمی‌دهد؛ باید بدانید چرا بقیه‌ی گزینه‌ها غلط‌اند.
این کتاب‌ها خلاصه و فشرده‌اند و برای روزهای آخر ساخته شده‌اند. نباید تنها منبع مطالعه باشند. شما با آن‌ها چیزهایی را که قبلا خوانده‌اید مرور می‌کنید، نه اینکه از صفر یاد بگیرید.
عربی برای بسیاری از دانش‌آموزها دردسرساز است، شاید چون ترکیبی از قواعد دقیق و واژه‌های زیاد است. اما با روش درست آسان‌تر می‌شود. اول ترجمه‌ی متن‌های درس را بخوانید و مطمئن شوید هر جمله را می‌فهمید. بعد سراغ قواعد بروید: فعل‌ها، اسم‌ها، ضمیرها و ساختار جمله. آخر از همه با تمرین و تست خودتان را بسنجید.
نکته‌ی مهم این است که واژه‌ها را هر روز کم‌کم یاد بگیرید. حفظ کردن پنجاه واژه در یک شب کارساز نیست و فردا یادتان نمی‌ماند. روزی ده واژه، همراه با یک جمله برای هر کدام، بسیار پایدارتر است.
کتاب‌های آموزش مفهومی مثل نمونه‌ای که در بالا گفتیم، بیشتر برای همین کار خوب‌اند: پیش از حفظ کردن، فهمیدن قاعده. وقتی قاعده را بفهمید، تست‌ها ترسناک نیستند.
یکی از خطاهای رایج این است که دانش‌آموز فقط ترجمه را حفظ می‌کند و قواعد را نمی‌فهمد. در امتحان با اولین جمله‌ی تازه گیر می‌کند. خطای دیگر نخواندن مرحله‌ای است: بخش‌های ساده را کنار می‌گذارد و سراغ سخت‌ها می‌رود، در حالی که همین بخش‌های ساده نمره‌ی مطمئن‌اند.
درس انگلیسی مدرسه و کنکور چند مهارت را می‌خواهد. گرامر، یعنی ساختار جمله‌ها و زمان‌ها. واژگان، یعنی معنی و کاربرد کلمه‌ها. خواندن و درک مطلب، یعنی فهمیدن یک متن و جواب دادن به سؤال‌های آن. هر کدام را باید جداگانه تمرین کنید.
برای گرامر، کتابی بردارید که هر قاعده را با چند مثال روشن بگوید و بعد تمرین بدهد. برای واژه‌ها، همان روش روزانه‌ی کم‌کم را دنبال کنید. برای درک مطلب، هیچ چیزی جای خواندن متن‌های متنوع نیست. هرچه بیشتر متن ببینید، سرعت و دقت‌تان بیشتر می‌شود.
در این دسته عنوان‌هایی مربوط به انگلیسی دوازدهم هم دیده می‌شود. اگر می‌خواهید بدانید هر کدام دقیقا چه دارند، صفحه‌ی خود کتاب و توضیحات ناشر را ببینید. ما فقط از عنوان‌ها حدس نمی‌زنیم که چه چیزی در آن‌هاست.
دانش‌آموز پایه‌ی دهم تازه وارد دوره‌ی دوم می‌شود و کتاب‌هایش بنیادی‌تر است. در پایه‌ی یازدهم مطلب‌ها عمیق‌تر می‌شوند و در پایه‌ی دوازدهم، علاوه بر درس تازه، باید مرور کل دوره هم داشته باشید. به همین دلیل کتاب مناسب هر پایه تفاوت دارد.
یک اشتباه رایج این است که دانش‌آموز پایه‌ی دوازدهم فقط کتاب همان پایه را می‌خرد و از پایه‌های قبل غافل می‌شود. اگر پایه‌ی دهم را خوب یاد نگرفته باشید، در دوازدهم هم در بعضی مبحث‌ها گیر می‌کنید. پیشنهاد این است که کتاب‌های پایه‌های پیش را هم دم‌دست نگه دارید.
برای دانش‌آموزی که تازه به پایه‌ی جدید رفته، بهترین کار این است که از کتاب درسی شروع کند و کتاب کمک‌آموزشی را بعد انتخاب کند، نه بالعکس. اگر اول کتاب کمک‌آموزشی بخرید و بعد از آن به کتاب درسی برسید، ممکن است ترتیب مطلب‌ها برای‌تان گیج‌کننده شود.
دانش‌آموزهای زیادی از همان اول فقط تست می‌زنند. نتیجه‌اش این است که نمی‌دانند چرا اشتباه می‌کنند. بعضی دیگر فقط درسنامه می‌خوانند و هیچ‌وقت خودشان را نمی‌سنجند. هر دو رویه ناقص است.
یک ترتیب ساده این است. اول درسنامه را بخوانید. بعد چند تست ساده از همان مبحث بزنید. اگر اشتباه کردید، به درسنامه برگردید و علتش را پیدا کنید. وقتی مبحث را خوب بلد بودید، سراغ تست‌های سخت‌تر و آزمون‌های ترکیبی بروید. نزدیک امتحان هم مرور کوتاه را با کتاب شب امتحان انجام دهید.
اگر شما پدر یا مادر یک دانش‌آموز هستید، احتمالا نمی‌خواهید وارد جزئیات درسی شوید، ولی می‌خواهید کتاب درستی برای فرزندتان بخرید. چند نکته‌ی ساده کمک می‌کند.
اول، پایه و رشته را دقیق بپرسید. کتاب دهم با کتاب یازدهم فرق دارد و رشته‌ی ریاضی و تجربی با انسانی هم ممکن است فرق داشته باشد. دوم، از معلم یا مشاور مدرسه بپرسید کدام نوع کتاب را پیشنهاد می‌کنند. آن‌ها می‌دانند فرزند شما به چه چیزی بیشتر نیاز دارد. سوم، زیاد نخرید. سه چهار کتاب خوب که تمام شود، بهتر از ده کتاب نیمه‌کاره است.
و مهم‌تر از همه، فرزندتان را تحت فشار قرار ندهید. یادگیری زبان یک مسیر تدریجی است. اگر بچه هر روز کم بخواند، از کسی که فقط شب امتحان می‌خواند جلوتر است.
همه‌ی کتاب‌های این دسته مربوط به درس مدرسه نیستند. در فهرست عنوان‌هایی هم دیده می‌شود که به زبان و فرهنگ به شکل گسترده‌تر می‌پردازند. برای نمونه «نوای گفتار در فارسی» و «مجله زبان‌شناسی» به زبان‌شناسی و گفتار مربوط‌اند. کتاب‌هایی مثل «راهنمای سفر تایلند (به زبان فارسی)» یا «اماکن باستانی ایران، به زبان آلمانی» بیشتر به خواننده‌ی عمومی می‌خورند تا دانش‌آموز کنکور.
کتاب‌های دوزبانه هم هستند. «خیام جیبی» و «دیوان حافظ» با ترجمه یا متن دوزبانه، هم برای علاقه‌مندان شعر و هم برای کسی که می‌خواهد زبان را از راه متن ادبی ببیند، جذاب‌اند. «یادمان باشد» با اشاره به دو زبانه بودن در عنوان، از همین نوع است.
اگر هدف شما آمادگی امتحان است، سراغ کتاب‌های درسی و کمک‌آموزشی بروید. اگر به زبان‌شناسی، شعر دوزبانه یا سفر علاقه دارید، این عنوان‌ها برای شما هستند. صفحه‌ی هر کتاب می‌گوید دقیقا چه چیزی دارد.
در هر کتاب زبان‌های خارجی، بخش واژگان پرتکرارترین بخشی است که دانش‌آموزها از آن می‌نالند. دلیلش روشن است: واژه‌ها زیادند و به‌سرعت فراموش می‌شوند. اما فراموشی طبیعی است و راهش این است که مرور را زمان‌بندی کنید. واژه‌ای که امروز یاد گرفتید را فردا، سه روز بعد و یک هفته بعد دوباره ببینید. هر بار که مرور می‌کنید، مغز آن را مهم‌تر می‌شمارد.
روی یک طرف کارت واژه را بنویسید و پشتش معنی و یک جمله‌ی کوتاه. کارت‌ها را در جیب یا کیف بگذارید و در وقت‌های مرده، مثلا در راه مدرسه یا صف، مرورشان کنید. کارتی که راحت جواب دادید کنار بگذارید و کارت‌های سخت را بیشتر ببینید.
واژه‌ی تنها زود از یاد می‌رود، اما واژه‌ای که در یک جمله‌ی معنادار دیده‌اید بهتر می‌ماند. هر واژه‌ی تازه را در جمله‌ای از خودتان به کار ببرید. اگر جمله درباره‌ی زندگی خودتان باشد، حتی بهتر است.
واژه‌های هم‌خانواده یا هم‌موضوع را با هم بخوانید. مثلا واژه‌هایی که مربوط به یک درس یا یک موضوع هستند. مغز بین چیزهای مرتبط راحت‌تر پل می‌زند.
درک مطلب در امتحان زبان‌های خارجی معمولا نمره‌ی قابل‌توجهی دارد و بسیاری از دانش‌آموزها در آن ضعیف‌اند. دلیل اصلی معمولا نداشتن تمرین است. درک مطلب مثل شنا کردن است: با خواندن درباره‌اش یاد نمی‌گیرید، باید در آب بروید.
روش ساده این است که هر روز یک متن کوتاه بخوانید. اول یک بار سریع بخوانید تا بفهمید متن درباره‌ی چیست. بعد سؤال‌ها را بخوانید. سپس دوباره متن را بخوانید و به دنبال جواب هر سؤال بگردید. اگر واژه‌ای را نمی‌دانید، سعی کنید از معنی جمله حدس بزنید و بعد معنی را بررسی کنید. این حدس زدن مهارتی است که در امتحان به کارتان می‌آید.
در عربی هم همین‌طور. متن‌های کوتاه درس را چند بار بخوانید، ترجمه کنید و بعد بدون نگاه به ترجمه دوباره امتحان کنید. کمی‌کمی این کار سرعت‌تان را بالا می‌برد.
خیلی از دانش‌آموزها بلدند، اما زمان‌شان کم می‌آید. برای همین تمرین با زمان‌سنج مهم است. وقتی تست حل می‌کنید، گاهی زمان بگیرید و ببینید هر سؤال چقدر وقت می‌برد. اگر روی یک سؤال بیش از حد گیر کردید، آن را علامت بزنید و بروید سراغ بعدی. بعد از تمام شدن بقیه، برگردید.
شب قبل از امتحان خوب بخوابید. خواب کافی از یک ساعت مطالعه‌ی اضافه ارزشمندتر است. صبح هم چند دقیقه مرور سبک انجام دهید و بیشتر از آن به خودتان فشار نیاورید. اگر کتاب مرور دارید، همین‌جا کارش شروع می‌شود.
در جلسه‌ی امتحان، اول کل برگه را نگاه کنید و ببینید چه چیزهایی آمده است. سؤال‌های ساده را اول جواب بدهید تا اعتماد به نفس بگیرید. بعد سراغ سؤال‌های سخت‌تر بروید.
استرس امتحان طبیعی است و کمی از آن حتی مفید. اما اگر زیاد شود، دانسته‌هایتان را هم از یاد می‌برید. چند راه ساده وجود دارد. اول اینکه با تمرین زیاد، جلسه‌ی امتحان برای‌تان ناآشنا نباشد. دوم اینکه نفس عمیق بکشید و آرام‌تر شوید. سوم اینکه به خودتان یادآوری کنید که یک امتحان همه‌ی زندگی نیست.
البته اگر اضطراب شما خیلی شدید است و در زندگی روزمره هم اذیت‌تان می‌کند، با مشاور مدرسه یا یک متخصص صحبت کنید. کتاب کمک می‌کند، اما جای متخصص را نمی‌گیرد.
این سؤالی است که بسیاری از خانواده‌ها دارند. جواب کوتاه: هر دو می‌توانند مفید باشند، ولی هیچ‌کدام جای تلاش خود دانش‌آموز را نمی‌گیرند. کلاس یا معلم خصوصی وقتی مفید است که دانش‌آموز گیر کرده و نیاز به توضیح رودررو دارد. کتاب وقتی مفید است که بخواهید با سرعت خودتان جلو بروید و هر مطلب را هر چند بار که لازم است بخوانید.
مزیت کتاب این است که همیشه در دسترس است. ساعت سه بامداد هم می‌توانید آن را باز کنید. کتاب‌های آموزش مفهومی، به‌ویژه، برای همین کار مناسب‌اند. اگر کلاس هم می‌روید، کتاب می‌تواند مرور بعد از کلاس باشد.
پیش از سفارش هر کتاب زبان‌های خارجی، چند چیز را بررسی کنید. اول عنوان و پایه. دوم توضیحات ناشر که معمولا می‌گوید کتاب چه بخش‌هایی دارد: درسنامه، تمرین، تست، پاسخ تشریحی یا آزمون. سوم اینکه آیا کتاب برای رشته‌ی شما نوشته شده است. اگر کتابی به رشته‌ی دیگری اختصاص دارد، ممکن است بخشی از آن به کار شما نیاید.
اگر کتاب همراه لوازم دیگری هم عرضه می‌شود، مثل مجموعه‌ای از چند کتاب، توضیح صفحه را با دقت بخوانید تا بدانید دقیقا چه چیزی دریافت می‌کنید.
در آخر یک حرف کلی: زبان‌های خارجی دری هستند به دنیای بزرگ‌تر. کسی که انگلیسی را خوب بداند، به منبع‌های علمی، فیلم‌ها، کتاب‌ها و ارتباط با آدم‌های دنیا دسترسی بهتری دارد. عربی هم کلید فهمیدن بخش بزرگی از متن‌های دینی، تاریخی و ادبی فارسی است. اگر این نگاه را داشته باشید، درس خواندن از تکلیف به کنجکاوی تبدیل می‌شود.
پس حتی اگر امروز فقط برای امتحان کتاب می‌خرید، سعی کنید بعد از امتحان هم رابطه‌تان را با زبان قطع نکنید. هر روز چند دقیقه خواندن یک متن ساده، رابطه را زنده نگه می‌دارد.
برای اینکه ببینید این دسته چقدر متنوع است، چند عنوان را با هم مرور می‌کنیم. باز هم یادآوری می‌کنیم که توضیحات بر پایه‌ی عنوان است و مشخصات دقیق را باید در صفحه‌ی هر کتاب بخوانید.
بعضی اشتباه‌ها هر سال تکرار می‌شوند. اگر آن‌ها را بشناسید، هم پول و هم وقت صرفه‌جویی می‌کنید.
برای اینکه خیالتان راحت شود، یک نمونه برنامه را می‌گوییم. لازم نیست عینا همین باشد؛ فقط ایده بگیرید و مطابق وقت خودتان تنظیمش کنید.
در طول هفته، هر روز حدود نیم‌ساعت به واژه‌ها اختصاص بدهید. دو روز از هفته را به گرامر انگلیسی و دو روز را به قواعد عربی بدهید. یک روز درک مطلب و ترجمه بخوانید. یک روز هم مرور کل هفته و چند تست از مبحث‌های آن هفته. همین ریتم ساده اگر ادامه پیدا کند، در چند ماه فرق بزرگی می‌سازد.
قبل از امتحان‌های مدرسه، کتاب مرور و شب امتحان را نگه دارید برای روزهای آخر. اما اگر همه‌ی سال را همین روش پیش رفته باشید، در آخر فقط لازم است چیزهای کوچکی را مرور کنید.
معلم‌ها هم از این دسته استفاده می‌کنند. کتاب‌های آموزش مفهومی و تست‌های طبقه‌بندی‌شده به آن‌ها کمک می‌کند تمرین کلاسی بسازند یا برای دانش‌آموزی که عقب است منبع معرفی کنند. اگر معلم هستید و می‌خواهید چند کتاب را با هم مقایسه کنید، صفحه‌ی هر کتاب مشخصات و ناشر را نشان می‌دهد.
درس زبان بخشی از مسیر است. برای بقیه‌ی درس‌ها، بسته به رشته‌تان می‌توانید سری به ریاضی و فیزیک، علوم تجربی یا علوم انسانی بزنید. دانش‌آموزهای تیزهوشان هم می‌توانند دسته‌ی تیزهوشان را ببینند.
برنامه‌ی درسی را فقط زبان تعیین نمی‌کند؛ درس‌های دیگر هم وقت می‌خواهند. وقتی کتاب‌های همه‌ی درس‌ها را کنار هم برنامه‌ریزی کنید، بار درسی را بهتر می‌توانید تقسیم کنید.
در این دسته عنوان‌های درسی مثل کتاب عربی پایه‌ی دهم هم دیده می‌شود. موجودی هر کتاب در صفحه‌ی خودش مشخص است و هر روز به‌روز می‌شود.
اگر مبحثی را هنوز یاد نگرفته‌اید، اول درسنامه یا آموزش مفهومی. تست برای سنجیدن چیزی است که یاد گرفته‌اید. اگر سراغ تست بروید بی‌آنکه مبحث را بدانید، بیشتر دلسرد می‌شوید.
به عنوان کتاب نگاه کنید. معمولا پایه و رشته در عنوان یا توضیحات نوشته شده است، مثلا «دهم» یا «ریاضی و تجربی». اگر مطمئن نیستید، از معلم‌تان بپرسید.
به تنهایی نه. این کتاب‌ها برای مرور سریع چیزهایی هستند که قبلا خوانده‌اید. کسی که کتاب درسی را نخوانده، با خلاصه نمی‌تواند همه‌چیز را یاد بگیرد.
مستقیم نه؛ این‌ها برای علاقه‌مندان زبان و ادبیات‌اند. اگر می‌خواهید فقط برای امتحان آماده شوید، به کتاب‌های درسی و کمک‌آموزشی توجه کنید.
بله، نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
کتاب زبان‌های خارجی فقط برای کنکور نیست، ولی بیشتر خریدارهای این دسته دانش‌آموزانی‌اند که می‌خواهند انگلیسی و عربی را خوب یاد بگیرند. اگر پایه و رشته‌تان را بدانید، کتاب درسی را دقیق بخوانید، آموزش مفهومی را برای فهمیدن به کار ببرید و با تست خودتان را بسنجید، مسیر روشن‌تر می‌شود.
حالا می‌توانید کتاب‌های همین دسته را ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخه‌ی چاپی مناسب را آنلاین سفارش بدهید. برای دیدن درس‌های دیگر هم به صفحه‌ی کنکور برگردید.
