سوسوکه ناتسوکاوا
ترجمه‌ی الهام صیفی‌کار
دانش آفرین
کلاس دوم دبستان جایی است که بچه‌ها می‌فهمند خواندن و نوشتن فقط یاد گرفتن حرف‌ها نیست، بلکه دری به دنیای تازه است. دیروز هنوز حرف‌ها را یکی‌یکی می‌خواندند و امروز می‌خواهند جمله بنویسند، معما حل کنند و شمارش را از ده و بیست جلوتر ببرند. اگر دنبال کتاب دوم دبستان می‌گردید، در این دسته کتاب کار فارسی و ریاضی، کاربرگ، دفتر ریاضی، کتاب خوش‌خطی و زیبانویسی، راهنمای آموزش قرآن و کتاب‌های تقویت خواندن و املا را کنار هم می‌بینید. در ادامه با زبان ساده می‌گوییم کدام کتاب برای چه بچه‌ای مناسب است، چطور بدون خسته کردن او تمرین کنید و چه چیزهایی را از خرید کنار بگذارید.
این صفحه بیشتر برای مادر و پدرهاست، ولی معلم‌ها و مربیان هم می‌توانند از آن استفاده کنند. با هم سراغ همه‌ی درس‌ها می‌رویم و قدم‌به‌قدم جلو می‌رویم.
بچه‌ی هفت هشت ساله تازه فهمیده مدرسه چیست. سال اول را با هیجان و کمی ترس گذرانده و حالا آماده است یک قدم جلوتر برود. در کلاس دوم، معلم‌ها از او انتظار دارند روان‌تر بخواند، جمله‌های ساده بنویسد، جمع و تفریق را مسلط شود و اولین قدم‌های ضرب را بشناسد.
ولی یادمان باشد که او هنوز خیلی کوچک است. حواسش با هر صدایی پرت می‌شود، از تکرار زیاد خسته می‌شود و برای موفقیت به تشویق نیاز دارد. بنابراین کتابی که برای او انتخاب می‌کنیم، باید بازی و درس را با هم داشته باشد. صفحه‌ی خلوت، خط درشت، تصویر شاد و تمرین کوتاه از ویژگی‌های مهم کتاب دوم دبستان است.
اگر کتاب سنگین یا شلوغ باشد، بچه ممکن است تصور کند «درس خواندن سخت و ناخوشایند است». این تصور تا سال‌ها می‌تواند با او بماند. پس خرید را به‌جای «چه چیزی به او یاد می‌دهد؟»، با این پرسش شروع کنید: «آیا او با این کتاب حال خوبی دارد؟»
پیش از خرید، یک شب کوتاه با فرزندتان بنشینید و درس‌هایش را مرور کنید. از او بخواهید یک صفحه از کتاب فارسی را بلند بخواند. یک مسئله‌ی جمع و تفریق ساده به او بدهید. ببینید کجا می‌ماند و کجا راحت است. این آزمایش پنج دقیقه‌ای، خیلی بیشتر از حدس زدن به شما کمک می‌کند.
ممکن است ببینید خواندنش خوب است ولی نوشتنش ضعیف است. ممکن است ریاضی را راحت انجام می‌دهد ولی در املا اشتباه دارد. ممکن است دست‌خطش خوانا نیست. هر کدام از این‌ها یک نوع کتاب متفاوت می‌خواهد:
به این ترتیب پول و وقت شما به جای صحیح می‌رود، نه به کتاب‌هایی که فرزندتان لازم ندارد.
در دسته‌ی دوم دبستان، کتاب‌های ریاضی حضور پررنگی دارند. «ریاضی بهزاد دوم دبستان»، «سیر تا پیاز ریاضی دوم دبستان گاج»، «کتاب کار ریاضی دوم دبستان» و «کاربرگ ریاضی دوم» چند نمونه‌اند. «دفتر ریاضی دوم ابتدایی» هم برای تمرین و نوشتن است و نمونه‌ای از کتاب‌هایی است که شکل دفتر دارند.
ریاضی این پایه بر چند مهارت اصلی تکیه دارد: شمردن و شناختن عددها، جمع و تفریق، آشنایی با هندسه‌ی ساده مثل شکل‌ها و مقایسه‌ی طول و وزن. مهم‌ترین چیز در این سن، فهمیدن معنای عدد است. اگر بچه بداند «هفت» یعنی هفت تا چیز، بعدا در جمع و تفریق و ضرب کمتر گیر می‌کند.
پیشنهاد ما این است که یک کتاب کار ساده بردارید و در کنارش از وسایل خانه برای تمرین استفاده کنید. سکه، دکمه، مداد و میوه بهترین ابزارهای آموزش ریاضی‌اند. اگر بچه می‌خواهد خودش امتحان کند، جدول ساده‌ای بکشید و او را جمع و تفریق کوچک انجام دهید.
اما کتاب‌های قوی‌تر مثل «سیر تا پیاز» اگر برای فرزند شما زیادی سخت باشد، فایده‌ای ندارد. کتاب را نه بر اساس نام، بلکه بر اساس توانایی فرزندتان انتخاب کنید. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
اگر فقط یک درس را در دوم دبستان بخواهیم مهم‌ترین بنامیم، بدون شک فارسی است. بچه‌ای که روان بخواند، همه‌ی درس‌های دیگر را راحت‌تر می‌فهمد، چون مسئله‌های ریاضی و متن علوم را هم باید بخواند.
در این دسته «کار و تمرین فارسی دوم» و «کتاب کار فارسی دوم» را می‌بینید که تمرین‌های فارسی را می‌آورند. «راه‌های تقویت خواندن، نوشتن، املا (دوم دبستان)» هم نامش نشان می‌دهد که به سه مهارت اصلی، یعنی خواندن و نوشتن و املا می‌پردازد.
چند تمرین ساده که جواب می‌دهد:
خطاهای املایی در این سن طبیعی است. با مهربانی اصلاح کنید و به‌جای خط‌کشیدن زیر کلمه با قرمز، همان کلمه را چند بار با هم بنویسید. رنگ قرمز زیاد، اعتمادبه‌نفس بچه را کم می‌کند.
در این دسته کتاب «زیبانویسی دوم دبستان» را هم می‌بینید. خط خوب فقط زیبایی نیست، بلکه به خوانایی و دقت هم مربوط است. بچه‌ای که حرف‌ها را درست و روی خط می‌نویسد، در املا هم دقیق‌تر است.
برای تمرین خوش‌خطی چند اصل مهم هست. اول، نحوه‌ی درست نشستن و گرفتن مداد: پشت راست، کتاب کمی مایل، مداد میان انگشت شست و اشاره. دوم، مداد نرم و مناسب. مداد سفت دست را خسته می‌کند و خط را لرزان می‌کند. سوم، تمرین کوتاه ولی مرتب: ده دقیقه روزانه بهتر از یک ساعت در هفته است.
هرگز دست‌خط بچه را با دیگران مقایسه نکنید. بعضی بچه‌ها زودتر و بعضی دیرتر به دست‌خط زیبا می‌رسند. اگر دست‌خطش بی‌قواره است ولی خوانا است، نگران نباشید. به مرور بهتر می‌شود.
«علوم دوم سری کارپوچینو» یکی از کتاب‌های علوم این دسته است. علوم در این سن باید بیش از هر چیز چشم بچه را به دنیای اطراف باز کند. چرا باران می‌آید؟ گیاه چطور رشد می‌کند؟ چرا شب تاریک است؟ این پرسش‌ها اگر با کنجکاوی همراه شوند، برای همیشه با بچه می‌مانند.
کتاب کمکی علوم می‌تواند در این راه کمک کند، اما بهتر است با آزمایش‌های ساده‌ی خانگی همراه شود. یک دانه‌ی لوبیا در پنبه‌ی نمناک، یک ظرف آب و چند شیء برای بررسی غرق شدن و شناور ماندن، یا یک روز گردش در پارک و شناختن برگ درخت‌ها، همه در این سن ارزش زیادی دارند.
اگر فرزندتان سؤالی پرسید که جوابش را نمی‌دانید، خجالت نکشید. بگویید «نمی‌دانم، بیا با هم پیدا کنیم». این جمله ساده، بزرگ‌ترین درس علوم است.
«راهنمای تدریس آموزش قرآن دوم دبستان» در این دسته دیده می‌شود. از نامش برمی‌آید که راهنمایی برای تدریس قرآن این پایه است و بیشتر به کار معلم و والدین می‌آید. اگر می‌خواهید در خانه به فرزندتان در آموزش قرآن کمک کنید، این جور کتاب‌ها می‌توانند مسیر را روشن‌تر کنند.
آموزش قرآن به کودک، بهتر است با محبت، تکرار کوتاه و به شکلی که او را خسته نکند انجام شود. بچه‌ای که قرآن را با آرامش و لذت شروع می‌کند، احتمال بیشتری دارد که در بزرگ‌سالی هم با آن رابطه‌ی خوبی داشته باشد. اگر خانواده‌ی شما دینی دیگر دارد یا نگاه دیگری، البته این بخش را با نیاز و انتخاب خودتان تنظیم کنید.
کاربرگ‌ها برگه‌های جداگانه با یک یا دو تمرین کوچک‌اند. «کاربرگ ریاضی دوم» نمونه‌ای از آن‌هاست. مزیت اصلی کاربرگ این است که بچه با دیدنش نمی‌ترسد. یک برگه یعنی پنج تا ده دقیقه کار، بعد استراحت.
روش کار با کاربرگ را این‌طور پیشنهاد می‌کنیم:
کاربرگ را ابزار مرور بدانید، نه ابزار فشار. اگر بچه در برگه‌ای اشتباه کرد، دعوا نکنید. یک بار دیگر با هم حل کنید.
مینا هفت ساله بود و از املا می‌ترسید. هر بار مادرش می‌گفت «کلمه‌ها را بنویس»، او لب‌هایش را می‌گزید و مداد را محکم می‌گرفت. مادر تصمیم گرفت شکل کار را عوض کند. یک جعبه‌ی کوچک به‌عنوان صندوق پست گذاشت و گفت: «تو پستچی کلمه‌ها هستی. باید هر کلمه را درست روی کاغذ بنویسی و در صندوق بیندازی تا به مقصد برسد.»
مینا خندید و کار را شروع کرد. کلمه‌ی درست را در جعبه می‌انداخت و کلمه‌ی غلط «پس فرستاده می‌شد» تا دوباره بنویسد. هر روز پنج کلمه. بعد از دو هفته، جعبه پر از کلمه‌های درست شده بود و مینا دیگر از املا نمی‌ترسید.
این داستان نشان می‌دهد که گاهی نگرش بچه به یک درس، از روش تمرین می‌آید و نه از خود درس. کتاب املا و تمرین فارسی ابزارهای خوبی‌اند، ولی خلاقیت شما آن‌ها را جان می‌دهد.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
بعضی والدین می‌خواهند بچه هرچه زودتر جلو بیفتد و سراغ کتاب‌های پایه‌ی بالاتر می‌روند. کودک هفت ساله برای سطح بالاتر آماده نیست و دلسرد می‌شود.
اشتباه در این سن کاملا طبیعی است. جمله‌هایی مثل «تو که بلد بودی!» فقط حس بدی به بچه می‌دهد.
وقتی بچه گیر می‌کند، خیلی وقت‌ها ما سریع جواب را می‌گوییم. بهتر است با سؤالی کمکش کنیم تا خودش پیدا کند.
اگر تمام تمرین‌ها رسمی و کاغذی باشد، بچه خسته می‌شود. بازی و تمرین را با هم ادغام کنید.
اگر فرزند کوچک‌تری دارید یا می‌خواهید بدانید فرزندتان از کجا آمده، دسته‌ی پیش‌دبستانی را ببینید. برای نگاه به آینده هم ششم دبستان و هفتم (متوسطه اول) را نگاه کنید تا بدانید ادامه‌ی راه چه شکلی است.
همه‌ی پایه‌ها یکجا در مقاطع تحصیلی مدرسه هستند. اگر بچه‌ی شما از هم‌کلاسی‌ها جلوتر یا عقب‌تر است، نگاه به پایه‌های اطراف می‌تواند کمک کند. کتاب را همیشه بر اساس نیاز فرزندتان انتخاب کنید، نه بر اساس سن شناسنامه‌ای.
برای این‌که بدانید تمرین را کجای روز فرزندتان جا بدهید، بهتر است تصویری از یک روز عادی او داشته باشید. صبح‌ها بچه‌ی هفت ساله معمولا با عجله بیدار می‌شود، صبحانه می‌خورد و به مدرسه می‌رود. چند ساعت در کلاس می‌نشیند، بازی می‌کند و می‌خندد. ظهر که به خانه می‌آید، گرسنه و خسته است و حوصله‌ی درس ندارد.
پس بهترین زمان تمرین، همان ساعت اول بعد از ناهار و کمی استراحت است. نه بلافاصله بعد از رسیدن به خانه، و نه شب وقتی چشم‌هایش سنگین است. یک ساعت ثابت انتخاب کنید و همه‌ی اعضای خانواده هم آن را رعایت کنند. در آن مدت تلویزیون خاموش باشد و گوشی‌ها کنار بروند.
نیم ساعت تمرین برای این سن کافی است. ده دقیقه فارسی، ده دقیقه ریاضی و ده دقیقه یک کار آرام مثل خوش‌خطی یا خواندن. اگر مدرسه تکلیف داده، اول همان را انجام دهید و کتاب کمکی را در ساعت‌های آزاد بخوانید. آخر روز، وقت بازی و کتاب داستان است.
شب‌ها هم کتاب داستان را فراموش نکنید. حتی ده دقیقه خواندن شبانه، با صدای شما، بیش از هر تمرین رسمی به زبان و تخیل بچه کمک می‌کند. این لحظه‌ی مشترک، خاطره‌ی خوشی هم می‌سازد که بچه سال‌ها به یاد می‌آورد.
بچه‌های دوم دبستان مدام سؤال می‌پرسند. بعضی وقت‌ها این سؤال‌ها خسته‌کننده می‌شود، اما در واقع نشانه‌ی خوبی است: ذهنشان بیدار است. چند سؤال رایج و روش پاسخ به آن‌ها:
بگویید: «چون وقتی درست بنویسی، هر کسی نوشته‌ات را می‌فهمد. مثل این‌که با کاغذ حرف می‌زنی.» جواب کوتاه و ساده را ترجیح بدهید و نصیحت طولانی نکنید.
مثال واقعی بزنید: «اگر پنج نفر باشیم و هر کدام سه تا شکلات بخواهند، چند شکلات لازم داریم؟» بچه‌ها با مثال ملموس بهتر یاد می‌گیرند.
بگویید: «مثل ورزش است. یک بار تمرین کردن کافی نیست و باید تکرار کنی تا قوی شوی.» این تصویر برای بچه‌ها قابل‌فهم است.
مهم است که هرگز از این سؤال‌ها کلافه نشوید. اگر جواب را نمی‌دانید، صادقانه بگویید و با هم جست‌وجو کنید. بچه‌ای که ببیند پدر و مادرش هم یاد می‌گیرند، یادگیری را امری طبیعی می‌بیند.
معلم و والدین هر دو به یک هدف کار می‌کنند: رشد کودک. گاهی بین خانه و مدرسه سوءتفاهم پیش می‌آید. والدین ممکن است روش معلم را نپسندند و معلم ممکن است از تمرین ناکافی در خانه گلایه کند. بهترین راه، گفت‌وگوی محترمانه و منظم است.
پیش از خرید کتاب کمکی، از معلم بپرسید کدام بخش‌ها نیاز به تقویت دارند. معلم شاگردتان را روزانه می‌بیند و می‌داند کجا مشکل دارد. اگر کتاب کمکی خاصی پیشنهاد کرد، می‌توانید همان را ببینید. اگر نظر دیگری داشتید، آن را هم محترمانه بگویید.
در جلسه‌های اولیا و مربیان، به‌جای پرسیدن «نمره‌ی فرزندم چند است؟» بپرسید «چه کاری می‌توانم در خانه انجام دهم تا او را حمایت کنم؟» این تغییر کوچک، لحن جلسه را عوض می‌کند و همکاری را ممکن می‌سازد.
کتاب کمک‌درسی در این میان ابزاری برای شماست، نه مدرکی برای اثبات چیزی. اگر کتابی مفید بود، از آن استفاده کنید. اگر نبود، کنارش بگذارید و سراغ روش دیگری بروید.
دوم دبستان زمان مناسبی است که کتابخانه‌ی کوچک بچه شروع شود. لازم نیست گران یا بزرگ باشد. یک قفسه‌ی ساده که کتاب‌ها روی آن به‌صورت رو به بیرون چیده شده باشند، کافی است. بچه‌ها با دیدن جلد کتاب، جذب می‌شوند.
در این کتابخانه، سه دسته کتاب پیشنهاد می‌کنیم. دسته‌ی اول، کتاب‌های درسی و کمکی که در همین صفحه دیدید. دسته‌ی دوم، کتاب‌های داستان و شعر برای لذت خواندن. دسته‌ی سوم، کتاب‌های دانستنی و فعالیت‌های خلاق، مثل نقاشی و کاردستی.
بچه‌ها باید احساس مالکیت کنند. اجازه بدهید نام خودش را روی کتاب‌ها بنویسد، در انتخاب کتاب جدید شرکت کند و ترتیب قفسه را خودش تعیین کند. کودکی که کتابخانه‌ی خودش را دارد، بیشتر به کتاب‌ها سر می‌زند.
البته کتاب کهنه را هم می‌توان با کتاب تازه عوض کرد، به دیگران هدیه داد یا برای بچه‌های کوچک‌تر خانواده نگه داشت. کتاب چاپی این حسن را دارد که نسل‌ها می‌ماند.
هر بچه‌ای گاهی از درس خسته می‌شود و بهانه می‌آورد: سرم درد می‌کند، تشنه‌ام، دستشویی دارم. اگر این رفتار مداوم شد، به‌جای دعوا کمی فکر کنید. شاید تمرین‌ها برایش سخت است. شاید صفحه‌ها او را می‌ترساند. شاید خسته است و باید کمی بازی کند. شاید هم فقط توجه می‌خواهد و می‌خواهد کنار شما بنشیند.
راه‌حل‌های ساده که اغلب جواب می‌دهد: زمان تمرین را کوتاه‌تر کنید، ابتدا کار آسان بدهید تا موفقیت حس کند، پاداش‌های کوچک و غیرمادی بگذارید، مثل یک قصه‌ی اضافه یا ده دقیقه بازی با شما، و تمرین را به شکل بازی درآورید. اگر مشکل ادامه پیدا کرد و با تمام روش‌ها بهتر نشد، با معلم و مشاور مدرسه صحبت کنید. بعضی بچه‌ها به دلایل خاص مثل مشکل بینایی یا تمرکز نیاز به بررسی دارند و کتاب جای متخصص نیست.
این بازی‌ها پنج تا ده دقیقه بیشتر وقت نمی‌گیرند ولی چیزی را که کتاب کار یاد داده، در ذهن محکم می‌کنند.
لزوما نه. اگر بچه درس‌ها را به‌خوبی یاد می‌گیرد، کتاب درسی و کمی تمرین کافی است. کتاب کمکی به کار بچه‌ای می‌آید که در درس مشخصی نیاز به تمرین بیشتر دارد.
کتاب کار مجموعه‌ی مرتب و طولانی‌تر از تمرین‌ها است. کاربرگ‌ها برگه‌های کوتاه و مستقل‌اند. هر دو مفیدند و به سلیقه و نیاز بچه بستگی دارد.
هر شب ده دقیقه خواندن بلند کنار هم بهترین شروع است. کتاب‌های تقویت خواندن هم می‌توانند کمک کنند. اگر نگرانی‌تان جدی است، با معلم یا مشاور مدرسه صحبت کنید. کتاب جای متخصص نیست.
نه. اگر دست‌خط فرزندتان خوانا است، لازم نیست. اگر دست‌خطش ناخوانا یا خیلی کج است، کتاب زیبانویسی و تمرین منظم می‌تواند کمک کند.
نام پایه و سال چاپ را روی جلد یا در مشخصات کتاب بخوانید. اگر مطمئن نیستید، از معلم بپرسید.
بله، نسخه چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود.
دوم دبستان سالی است که بچه‌ها روان‌تر می‌خوانند و می‌نویسند و به درس‌ها اعتمادبه‌نفس پیدا می‌کنند. کتاب‌های مناسب می‌توانند این مسیر را هموار کنند، اما مهم‌تر از هر کتاب، وقت و محبت شماست. کتاب کار، کاربرگ، خوش‌خطی و تمرین خواندن را به اندازه‌ی نیاز انتخاب کنید و اجازه بدهید فرزندتان کودکی کند.
حالا می‌توانید کتاب‌های دسته‌ی دوم دبستان را یکی‌یکی ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخه‌ی چاپی مناسب را آنلاین سفارش بدهید. برای فرزندتان سال تحصیلی شاد و پربار آرزو می‌کنیم.
