دانشکدهی علوم انسانی و اجتماعی از بزرگترین و پرشاخهترین بخشهای دانشگاه است: کسی که حقوق میخواند، کسی که مدیریت، روانشناسی یا جامعهشناسی، و کسی که تاریخ و فلسفه، همه زیر یک سقف جمعاند. این صفحه برای همهی آنهاست. اگر دنبال کتاب دانشگاهی علوم انسانی و اجتماعی هستید، اینجا نقشهی راه را پیدا میکنید: کتابهای این دسته چه گروههایی دارند، برای روش تحقیق و پایاننامه چه بخوانید، و برای هر رشته از کجا شروع کنید.
توجه کنید که این صفحه دربارهی دستهی «علوم انسانی و اجتماعی» زیر شاخهی «دانشگاه» است، یعنی کتابهای درسی و پژوهشی دانشجویان. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود و مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است.
وقتی میگوییم علوم انسانی و اجتماعی، منظور مجموعهای از رشتههاست که انسان، جامعه، اقتصاد، فرهنگ و اندیشه را بررسی میکنند. در فهرست زیرمجموعههای این دسته، رشتههایی مثل حقوق، علوم سیاسی، روابط بینالملل، اقتصاد، حسابداری، انواع مدیریت، بانکداری، جامعهشناسی، مددکاری اجتماعی، مردمشناسی، ارتباطات، روزنامهنگاری، روانشناسی، علوم تربیتی، مشاوره، کتابداری، جغرافیا، تاریخ، فلسفه و ادیان و عرفان دیده میشوند.
این گستردگی دو معنا دارد. اول اینکه هر دانشجو بخش کوچکی از دسته را لازم دارد و لازم نیست همهی آن را بگردد. دوم اینکه رشتهها با هم رابطه دارند و کتاب یک رشته اغلب به کار رشتهی دیگر هم میآید. برای مثال، روش تحقیق را روانشناس، جامعهشناس و مدیر همه لازم دارند.
برای اینکه سردرگم نشوید، اول رشتهی خودتان را مشخص کنید و بعد از همان زیردسته شروع کنید. در ادامه بخشهای اصلی را میگوییم و به دستههای تخصصی هر رشته لینک میدهیم.
دانشجوی کارشناسی، معمولا دنبال منبع درسی است و باید کتاب معرفیشدهی استاد را تهیه کند. دانشجوی ارشد و دکتری، علاوه بر منبع درسی، به کتابهای پژوهشی، روش تحقیق و منابع پایاننامه نیاز دارد. داوطلب آزمونهای ورودی و استخدامی دنبال کتابهای آزمون و جمعبندی است. استاد و پژوهشگر برای مرور تازهها و مراجع تخصصی مراجعه میکند. و بالاخره، علاقهمند آزاد، کسی که رشتهاش چیز دیگری است ولی به موضوعی از این دسته علاقه دارد.
هر گروه از این دسته چیز متفاوتی میخواهد. اگر شما جزو گروه اول هستید، مهمترین کار این است که فهرست منابع درس را با دقت بخوانید. اگر جزو گروه آخر هستید، سراغ کتابهای مقدماتی و روانتر بروید و از کتابهای خیلی تخصصی شروع نکنید.
هر دانشجوی علوم انسانی و اجتماعی دیر یا زود به روش تحقیق میرسد: برای پایاننامه، مقاله یا حتی یک تکلیف ساده. در این دسته کتابهایی هست که به همین موضوع میپردازند. برای نمونه «روشهای کمی و کیفی تحقیق (تحلیل تجربی سیاست)» از عنوانش پیداست که هر دو رویکرد کمی و کیفی را با نگاه به تحلیل سیاست بررسی میکند.
کتابهای روش تحقیق معمولا دو دستهاند. دستهی اول کلی است و برای همهی رشتهها کار میکند. دستهی دوم به یک حوزهی مشخص اختصاص دارد، مثل سیاست یا روانشناسی. اگر تازه شروع کردهاید، کتاب کلی مفید است. اگر میدانید در کدام حوزه پژوهش میکنید، کتاب اختصاصی وقت شما را کمتر هدر میدهد.
روش کمی با عدد و آمار کار میکند: پرسشنامه، آزمون فرض و تحلیل دادهها. روش کیفی با متن، مصاحبه و مشاهده سروکار دارد: چرا آدمها چنین رفتاری دارند و معنایش برایشان چیست. بسیاری از پژوهشها ترکیبی از هر دو هستند.
در این دسته کتابهایی دربارهی مدلسازی معادلات ساختاری هم هست که ابزار آماری پیشرفتهای است و بیشتر دانشجوی تحصیلات تکمیلی سراغش میرود. اگر آمار پایه را نمیدانید، ابتدا آن را مرور کنید و بعد به این کتابها برسید.
گروه بزرگی از دانشجویان علوم انسانی و اجتماعی در رشتههای مدیریت و اقتصاد درس میخوانند. این بخش کتابهای درسی و کاربردی فراوانی دارد. اگر مدیریت بازرگانی میخوانید، میتوانید دستهی مدیریت بازرگانی را ببینید. برای حسابداری، دستهی حسابداری منابع اختصاصی دارد. و اگر به اقتصاد نظری علاقه دارید، علوم اقتصادی جای خوبی برای شروع است.
مدیریت خودش شاخههای زیادی دارد: مدیریت مالی، دولتی، صنعتی، بیمه، فناوری اطلاعات، منابع انسانی، کارآفرینی و گردشگری. هر کدام کتابهای مخصوص خودشان را دارند. پیش از خرید کتاب مدیریت، مشخص کنید کدام شاخه را میخواهید تا در دریایی از عنوانهای عمومی مدیریت گم نشوید.
یک نکتهی مهم دربارهی رشتههای مدیریت و اقتصاد این است که مفاهیم پایهی آنها بین شاخهها مشترک است. کتاب اقتصاد عمومی یا مبانی مدیریت را یک بار جدی بخوانید و بعد در شاخههای تخصصی راحتتر پیش میروید.
بخش دیگری از این دسته به قانون، سیاست و روابط میان کشورها میپردازد. دستهی حقوق کتابهای درسی حقوق و منابع آزمونهای حقوقی را دارد. در فهرست کتابهای نمونه، عنوانی دربارهی آزمونهای کارشناس رسمی دادگستری هم دیده میشود که نشان میدهد این دسته کتابهای آمادگی آزمون حرفهای هم دارد.
برای علوم سیاسی و روابط بینالملل هم میتوانید از دستههای تخصصی شروع کنید. این حوزهها گاهی موضوعهای حساس دارند، پس بهتر است چند منبع با دیدگاههای مختلف را کنار هم بخوانید و به یک کتاب اکتفا نکنید. کتاب درسی معمولا چارچوب بیطرفتری دارد و کتابهای پژوهشی استدلالهای خاص خودشان را.
در همهی موضوعهای حقوقی، کتاب دانش عمومی میدهد و مشاورهی حقوقی نیست. اگر مسئلهی حقوقی مشخصی دارید، با وکیل یا مشاور حقوقی رجوع کنید.
رشتههای مرتبط با روان و تربیت، بخش پرطرفداری از این دستهاند. کتابهایی مثل «اصول راهنمایی در آموزش و پرورش همراه با طرح اصلاح لانژون-والون»، «رشد و تکامل حرکتی» و «هرمنوتیک مبنایی برای تربیت پویا و خلاق» هر کدام از زاویهای به تربیت و رشد انسان نگاه میکنند. اولی به راهنمایی و مشاورهی آموزشی، دومی به رشد حرکتی، و سومی به مبانی فلسفی و تفسیری تربیت.
اگر رشتهتان روانشناسی است، دستهی روانشناسی را ببینید. برای علوم تربیتی، علوم تربیتی و برای مشاوره، مشاوره دستههای مخصوص دارند.
یک هشدار ضروری: کتابهای روانشناسی و مشاوره برای یادگیری و آموزشاند و جای درمان و مشاورهی حضوری متخصص را نمیگیرند. اگر خودتان یا نزدیکانتان مشکل روانی دارید، به روانشناس یا روانپزشک مراجعه کنید.
جامعهشناسی، مردمشناسی و علوم ارتباطات به رفتار جمعی، فرهنگ و رسانه میپردازند. کتابهایی مثل «هوش مصنوعی و جنگ شناختی» نشان میدهند که این حوزهها با فناوری امروز هم گره خوردهاند و موضوعهای جدید میسازند. کتابهای جامعهشناسی و ارتباطات همچنین به شما کمک میکنند رسانه و جامعهی خودتان را بهتر بفهمید.
اگر به جامعهشناسی علاقه دارید، به دستهی علوم اجتماعی (جامعهشناسی) سر بزنید. در این حوزهها، خواندن نویسندگان مختلف اهمیت دارد، چون هر مکتب فکری، جامعه را از زاویهی خودش میبیند.
نکتهی مهم این است که در این رشتهها با یک کتاب کار تمام نمیشود. مفاهیم در چند کتاب تکرار و تکمیل میشوند و همین تکرار، فهم را عمیق میکند.
رشتههای زبانشناسی، ادبیات، فلسفه، تاریخ و ادیان هم در همین گروهاند. کتاب «زبان شناسی کاربردی و مسایل میان رشتهای» را میبینید که از نامش پیداست به کاربرد زبانشناسی در حوزههای دیگر میپردازد. کتاب «ریخت و درونمایه داستان» هم از عنوانش برمیآید که به ساختار و مضمون روایت مربوط است.
اگر به تاریخ علاقه دارید، دستهی تاریخ و برای فلسفه فلسفه را ببینید. این موضوعها معمولا خواندن آهسته و دقیق میخواهند. کتاب فلسفه را نمیشود سریع خواند و رد شد.
در بسیاری از این رشتهها، مفاهیم با ترجمه وارد فارسی شدهاند. اگر کتابی ترجمه است، به نام مترجم و ناشر نگاه کنید. ترجمهی دقیق تفاوت بزرگی در فهم ایجاد میکند.
بعضی کتابها فقط دربارهی موضوع یک رشته نیستند، بلکه برای خود زندگی دانشگاهی نوشته شدهاند. کتابی مثل «مهارت های حضور در آکادمیای بین المللی علوم انسانی» از این نوع است و از نامش پیداست که به مهارتهای لازم برای فعالیت علمی میپردازد. چنین کتابها برای دانشجوی تحصیلات تکمیلی و پژوهشگر جوان مفید است.
مهارتهای پژوهشی مثل جستوجوی منبع، خواندن مقاله، نوشتن پیشنهاد و ارائهی نتایج، چیزهایی هستند که در کلاس کمتر آموزش داده میشوند ولی در زندگی دانشگاهی بسیار مهماند. اگر دانشجوی ارشد یا دکتری هستید، وقت گذاشتن روی این مهارتها به شما در طول تحصیل کمک میکند.
در همین حوزه، کتابهایی هم دربارهی گفتمان و تبادل نظر میان اندیشمندان علوم انسانی هست. این کتابها معمولا برای کسانی جذاب است که به بحثهای فکری کلی علاقه دارند.
کتاب علوم انسانی و اجتماعی با کتاب ریاضی فرق دارد. در ریاضی معمولا یک جواب درست هست، اما در این رشتهها اغلب چند نظریه کنار هم زندگی میکنند و هر کدام دلیلهای خودش را دارد. پس هنگام خواندن باید فعال باشید و فقط پذیرنده نباشید.
چند پرسش ساده به شما کمک میکند: نویسنده چه ادعایی دارد؟ برای ادعایش چه دلیل یا شاهدی میآورد؟ چه کسانی با او مخالفاند و چرا؟ و آیا مثالی از زندگی خودم یا جامعهی خودم هست که این ادعا را تأیید یا رد کند؟ نوشتن پاسخ این پرسشها در حاشیهی کتاب یا دفترچه، خواندن را از یک فعالیت منفعل به گفتوگو تبدیل میکند.
بسیاری از مفاهیم این رشتهها از زبانهای دیگر وارد فارسی شدهاند و ممکن است یک اصطلاح در دو کتاب دو معادل مختلف داشته باشد. اگر حس کردید دو کتاب دربارهی یک موضوع دارند و واژههایشان فرق میکند، نگران نباشید. فهرست واژهی انتهای کتاب یا یک فرهنگ تخصصی همان رشته کمک میکند.
بهترین روش برای فهم یک موضوع، خواندن دو یا سه کتاب مختلف دربارهی آن است. مطالب مشترک را میشناسید، اختلافها را میفهمید و کمکم قضاوت خودتان را میسازید. این کار شاید وقتگیر باشد، اما نتیجهاش عمیقتر است.
پایاننامه برای بسیاری از دانشجویان علوم انسانی و اجتماعی بزرگترین پروژهی تحصیلی است. کتابها در هر مرحلهی آن نقش مختلفی دارند. در مرحلهی انتخاب موضوع، کتابهای عمومی رشته به شما نشان میدهند چه پرسشهایی هنوز پاسخهای روشن ندارند. در مرحلهی مرور ادبیات، کتابهای پژوهشی و مرجع منبع اصلیاند. در مرحلهی روش، کتاب روش تحقیق به کار میآید. و در مرحلهی تحلیل داده، کتاب آمار یا تحلیل کیفی.
پیشنهاد میکنیم از همان ابتدا یک فهرست منابع مرتب داشته باشید. هر کتابی را که میخوانید، مشخصات آن را یادداشت کنید و چند خط دربارهی محتوایش بنویسید. وقتی موقع نوشتن فصل دوم برسید، این یادداشتها نجاتتان میدهند.
در نوشتن هم، هر ادعایی که میکنید باید به منبع مشخصی برگردد. کتابهای خوب این دسته به شما نشان میدهند نویسندگان حرفهای چطور استدلال میکنند و به منبع ارجاع میدهند. همین را الگو قرار دهید.
و آخر اینکه پایاننامه ماراتن است، نه دو سرعت. هر هفته چند صفحه بخوانید و بنویسید تا در ماه آخر مجبور نشوید همه چیز را یکجا انجام دهید.
مینا دانشجوی کارشناسی ارشد مدیریت است و میخواهد دربارهی رفتار سازمانی پایاننامه بنویسد. او ابتدا کتاب روش تحقیق را میخواند تا بداند پرسشنامه چطور طراحی میشود، بعد سراغ کتابهای موضوعی مدیریت میرود و در آخر کتاب آماری را که استاد راهنما معرفی کرده باز میکند. کتابخانهی او بیشتر روی مدیریت و آمار متمرکز است.
رضا دانشجوی علوم تربیتی است و به مسائل تربیت و مشاوره علاقه دارد. او کتابهای مبانی تربیت را میخواند و کنار آن کتابهای فلسفی که به تربیت ربط دارند. علاوه بر آن، چند کتاب دربارهی رشد کودک و نوجوان میخواند تا زمینهی پژوهشش را بشناسد.
این دو نفر هر دو از همین دستهی بزرگ استفاده میکنند، اما کتابخانههایشان بسیار فرق دارد. این نشان میدهد که در یک دستهی گسترده مثل علوم انسانی و اجتماعی، انتخاب آگاهانه مهمتر از خرید زیاد است.
نکتهی جالب اینکه هر دو در طول کار متوجه شدند بعضی کتابها مشترکاند: کتاب روش تحقیق برای هر دو لازم بود، و هر دو یک کتاب کلی دربارهی نگارش علمی را مفید دیدند. این مشترکها را اول تهیه کنید.
بعضی درسها در همهی رشتههای این دانشکده دیده میشوند: روش تحقیق، آمار، زبان تخصصی، و گاهی مبانی جامعهشناسی یا روانشناسی. این درسها پایهای برای بقیهی درسهایند و کتابهایشان ارزش نگهداری دارند.
زبان تخصصی درسی است که بسیاری از دانشجوها دستکمش میگیرند. برای هر رشته معمولا کتاب زبان تخصصی مخصوص همان رشته وجود دارد. خواندن متنهای تخصصی به زبان خارجی در مقطع ارشد و دکتری اهمیت زیادی دارد و باید از همان ابتدا روی آن کار کنید.
برای درسهای مشترک، بهتر است یک بار خوب یاد بگیرید و کتابش را کنار دست نگه دارید. در پایاننامه، مقالهها و حتی کار حرفهای بعد از دانشگاه هم به آنها مراجعه میکنید.
گاهی کتاب دانشگاهی هدیهی مناسبی است: برای دانشجوی ورودی جدید، برای کسی که پذیرفتهی مقطع بالاتر شده، یا برای همکاری که میخواهد تحصیل کند. اما انتخاب درست هدیه نیاز به کمی اطلاعات دارد. اول رشتهی گیرنده را بپرسید. دوم بپرسید در چه مقطعی است. سوم ببینید کتابهای عمومی مثل روش تحقیق یا نگارش علمی را دارد یا نه.
اگر مطمئن نیستید، کتابهای عمومی مثل روش تحقیق یا مهارتهای پژوهشی انتخاب امنتریاند، چون تقریبا برای همهی رشتهها مفیدند. کتاب موضوعی دقیق را وقتی بخرید که اطمینان دارید به کار گیرنده میآید.
مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است. پیش از خرید حتما آن را بخوانید تا مطمئن شوید سطح و موضوع کتاب با نیاز فرد میخواند.
یکی از اشتباههای رایج دانشجوها این است که کتاب پژوهشی سنگین را بهجای کتاب درسی میخرند. برای تشخیص، چند نشانه هست. کتاب درسی معمولا ساختار فصلبندی روشن، خلاصهی فصل، پرسشهای مرور و مثال دارد. کتاب پژوهشی بیشتر بحث و استدلال است و مخاطبش کسی است که پیشزمینه دارد.
راه دیگر این است که فهرست منابع درس را از استاد بگیرید. بیشتر استادها کتاب اصلی و منابع کمکی را مشخص میکنند. اگر کتاب اصلی را بخرید، لزوما لازم نیست همهی منابع کمکی را هم بخرید.
کتابهای آزمون، مثل مجموعههای سؤال آزمونهای حرفهای و ورودی، زمانی مفیدند که مفاهیم را از کتاب اصلی فهمیده باشید. آنها ابزار سنجشاند نه جای درس. سؤال آزمونها هر دوره تغییر میکند و منبع رسمی هر آزمون را هم دنبال کنید.
وسوسهی خرید کتابهای زیاد را کنار بگذارید. کتابی که خوانده نمیشود، فقط جا میگیرد.
عنوانها در این دسته گاهی کلی و جذاباند اما محتوا تخصصی و سطحش بالاست. پیش از خرید مشخصات کتاب را در صفحهی خودش بخوانید.
بعضی کتابهای درسی چند بار چاپ یا بازنگری شدهاند. اگر استاد ویرایش خاصی را خواسته، به آن توجه کنید.
نامهای شبیه هم زیاد است. مثلا «مدیریت مالی» و «حسابداری مالی» دو موضوع متفاوتاند. عنوان کامل را بخوانید.
بعضی دانشجوها فقط کتاب تخصصی رشتهی خود را میخرند و کتاب روش تحقیق، آمار یا مهارت نوشتن را نادیده میگیرند، در حالی که در طول تحصیل بیشتر از همه به همینها احتیاج پیدا میکنند.
کتابخانهی شخصی دانشجو فقط جای نگهداری کتاب نیست، بخشی از ابزار کار اوست. اگر آن را منظم بچینید، در وقت شما صرفهجویی میکند. کتابها را بر اساس موضوع یا درس دستهبندی کنید و کتابهایی را که همیشه لازم دارید، مثل روش تحقیق و مبانی رشته، در دسترسترین جا بگذارید.
هنگام مطالعه با مداد یادداشت بنویسید. کتابی که حاشیهنویسی شده، وقتی بعدا سراغش بروید، مسیر فکر شما را نشان میدهد و مرور را سریع میکند. برای کتابهایی که میخواهید به دیگری بدهید، از یادداشتهای جداگانه در دفتر استفاده کنید.
هر ترم یک بار کتابخانهتان را مرور کنید. کتابهایی که دیگر به آنها نیاز ندارید، میتوانید به دانشجوی جدید بدهید و جای تازهها را باز کنید. سلیقهی خواندن شما هم با پیشرفت تحصیل تغییر میکند و کتابخانه باید با آن هماهنگ شود.
لازم نیست دانشجو باشید تا از این دسته استفاده کنید. کسی که به جامعه، فرهنگ، تربیت فرزند، قانون یا اندیشه علاقه دارد، میتواند از همین کتابها بهره ببرد. فقط باید بداند که کتابهای دانشگاهی معمولا زبان تخصصیتر و ساختار جدیتری دارند.
اگر تازه شروع میکنید، یک موضوع را انتخاب کنید و با کتاب مقدماتی آن آغاز کنید. برای مثال اگر دربارهی تربیت کودک کنجکاوید، از کتابهای مبانی تربیت و رشد شروع کنید. اگر دربارهی رسانه و فناوری میپرسید، به سراغ کتابهای ارتباطات و جامعه بروید.
در طول خواندن، اگر به اصطلاحی برخوردید که نمیشناسید، آن را یادداشت کنید و بعدا جستوجو کنید. خیلی از کتابهای این دسته روی پیشزمینهای بنا شدهاند که ممکن است ندارید و اشکالی ندارد. کمکم با خواندن چند کتاب، این پیشزمینه ساخته میشود.
و اگر کتابی برایتان سنگین بود، رهایش نکنید و همیشه ناامید نشوید. شاید هنوز زمانش نرسیده باشد. میتوانید آن را کنار بگذارید و بعد از خواندن چند کتاب سادهتر به آن برگردید.
نیم ساعت مطالعهی روزانه برای شروع کافی است. مهم این است که ادامهدار باشد. در چند ماه، چند کتاب را تمام میکنید و دید تازهای به دست میآورید.
از فهرست منابع درسهای خودتان. اگر هنوز دانشجو نیستید، از زیردستهی رشتهای که به آن علاقه دارید مثل حقوق، مدیریت یا روانشناسی شروع کنید.
کتاب روش تحقیق و کتابهای موضوعی مرتبط با پژوهشتان. کتابهایی مثل «روشهای کمی و کیفی تحقیق (تحلیل تجربی سیاست)» میتواند برای بخش روش مفید باشد.
بله، مجموعههای سؤال آزمونها، مثل آزمون کارشناس رسمی دادگستری، در این دسته دیده میشود. مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است.
نه. آنها برای آموزش و یادگیریاند. برای مشکل روانی به متخصص مراجعه کنید.
اول رشتهی اصلی، بعد مهارتهای مشترک مثل روش تحقیق، و بعد کتابهای علاقهی شخصی.
بله، نسخهی چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود.
کتاب علوم انسانی و اجتماعی از روش تحقیق و مدیریت تا حقوق، روانشناسی، جامعهشناسی، زبان و فلسفه را در بر میگیرد. با مشخص کردن رشته، سطح و هدفتان میتوانید از میان این دستهی بزرگ کتاب درست را پیدا کنید.
حالا میتوانید کتابهای این دسته را ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخهی چاپی را آنلاین سفارش بدهید. برای دیدن دانشکدههای دیگر هم از صفحهی دانشگاه ادامه دهید.