کودک (۶ تا ۹ سال)
ابوالقاسم فردوسی
ترجمهی ماناواز الکساندریان
خانهادبیات
علی رستگار
افراز
مگان مک دونالد
ترجمهی محبوبه نجفخانی
افق
ابوالقاسم فردوسی
ترجمهی ماناواز الکساندریان
خانهادبیات
علی رستگار
افراز
مگان مک دونالد
ترجمهی محبوبه نجفخانی
افق
یک روز میبینید بچهتان که تا دیروز فقط به تصویرها نگاه میکرد، انگشتش را زیر کلمهها میبرد و با زحمت میخواند: «د... ا... س... تان». شاید ناگهان دلتان بخواهد برایش کتابی پیدا کنید که هم به سطح خواندنش بخورد و هم آنقدر جذاب باشد که خودش سراغش برود. کتاب کودک (۶ تا ۹ سال) همین دورهی طلایی را هدف میگیرد: سالهایی که بچهها از شنیدن قصه به خواندن قصه میرسند. این صفحه برای شما پدر و مادر، مادربزرگ و پدربزرگ، معلم و هر بزرگتر مهربانی است که میخواهد بچه را عاشق کتاب کند.
در ادامه میگوییم در این سن چه کتابهایی مناسب است، چطور بین سریها و عنوانها انتخاب کنیم، چه کنیم که بچهی کمحوصله هم بخواند و چه چیزهایی را نباید جدی بگیریم.
در سالهای اول دبستان، بچهها چند تغییر بزرگ را تجربه میکنند. خواندن یاد میگیرند، با قاعدههای مدرسه روبهرو میشوند، دوستهای جدید پیدا میکنند و کمکم فهم خنده و ترس و عدالت در آنها عمیقتر میشود. کتابی که در این سن به دستشان میدهید باید با همهی اینها هماهنگ باشد.
ویژگیهای کتاب مناسب کودک (۶ تا ۹ سال) اینهاست:
هر بچهای مسیر خودش را میرود. یکی در ششسالگی رمان کوتاه میخواند و دیگری در هشتسالگی هنوز کتاب تصویری دوست دارد. هر دو طبیعی است. سن روی کتاب راهنما است، نه حکم.
برای اینکه تصویر بهتری داشته باشید، چند عنوان از همین دسته را مرور میکنیم. دربارهی هر کدام فقط همانقدر میگوییم که از اسمش پیداست؛ توضیح کامل را در صفحهی کتاب ببینید.
این فهرست نشان میدهد که در این دسته، بیشتر با سریهای شخصیتمحور روبهرو هستید. این یک مزیت است: بچهای که یک جلد را دوست دارد، معمولا جلد بعدی را هم میخواهد.
بچههای همسنوسال ممکن است سطح خواندن کاملا متفاوتی داشته باشند. یک آزمایش ساده: یک صفحه از کتاب را بگذارید بچه بخواند. اگر در هر صفحه بیش از چند کلمهی ناآشنا داشت، کتاب کمی سخت است. اگر روان و بیمکث خواند، کتاب مناسب یا حتی آسان است. کتاب کمی آسانتر برای لذت بردن بهتر از کتاب کمی سختتر است.
بچهای که حیوان دوست دارد، به قصهی حیوانها میرود. بچهی کنجکاو به ماجرا و معما. بچهی شوخ به کتابهای خندهدار. از خودش بپرسید چه چیزی را دوست دارد و از همانجا شروع کنید. یک کتاب خوب اما نامناسب سلیقه، بیاستفاده در قفسه میماند.
در این سن، تصویر هنوز نقش مهمی دارد، اما نه آنقدر که در سنین پایینتر. کتابهای گلاسه با چاپ رنگی زیبا هستند؛ کتابهایی که متن بیشتر دارند، بچه را به خواندن بیشتر تشویق میکنند. ترکیب هر دو در همین بازهی سنی رایج است.
سریها بچه را در دنیای آشنا نگه میدارند و برای بچههایی که تازه خواندن را شروع کردهاند دلگرمکنندهاند. اما بعضی سریها عدد بالایی دارند و از وسط شروع کردنشان ممکن است گیجکننده باشد. بیشتر سریها را میتوان از هر جلد شروع کرد، اما اگر ترتیب مهم است، در مشخصات کتاب ببینید.
عنوان و جلد همهچیز را نمیگویند. پیش از خرید، توضیحات کتاب را بخوانید و ببینید موضوع و لحن آن با ارزشهای خانوادهی شما و سن بچه هماهنگ است. اگر میتوانید، خودتان چند صفحه را بخوانید.
خیلی از پدر و مادرها نگراناند که فرزندشان اهل کتاب نیست. این نگرانی رایج است و راهحل دارد.
بچهای که تا کتاب را باز میکند مثل امتحان از او سؤال بپرسند، بهزودی از کتاب فرار میکند. لذت اول، سؤال بعد.
کتاب ساده اشکالی ندارد. بچهها با خواندن مکرر کتابهای آسان، روانی خواندن را تقویت میکنند و اعتمادبهنفس میگیرند. بعد از مدتی خودشان سراغ کتاب سختتر میروند. سرعت رشد را به خودشان بسپارید.
این هم طبیعی است. شخصیت آشنا مانند یک پل است که بچه را به کتاب میرساند. اگر کتاب سری شخصیتی، بچه را به خواندن راغب کند، هدف حاصل شده است. کمکم میتوانید کتابهای متنوعتری هم کنارش بگذارید، بدون اینکه آن را از او بگیرید.
عدد ثابتی وجود ندارد. ده تا پانزده دقیقهی راحت در روز برای شروع کافی است. کیفیت و لذت مهمتر از مقدار است.
هر بار اشتباه او را نگیرید. اگر معنی جمله را خراب نمیکند، بگذارید ادامه دهد. برای اصلاح، آرام و مهربان باشید. اگر دشواری خواندن ادامهدار است، با معلم یا متخصص مشورت کنید؛ کتاب کمک میکند ولی جای ارزیابی تخصصی نیست.
سن پیشنهادی راهنما است. اگر بچه از کتابی بهظاهر کوچکتر لذت میبرد، اجازه بدهید. اگر کتابی بزرگتر را میخواهد، با هم بخوانید و کمک کنید.
خواندن برای بچهها فقط یاد گرفتن نیست، لحظهای برای با هم بودن است. بسیاری از کودکان خاطرههای شیرینشان از کتاب را به صدای پدر یا مادرشان گره میزنند. چند پیشنهاد ساده:
حتی وقتی بچه خودش خوب میخواند، خواندن مشترک را رها نکنید. بچهها در آن سن هنوز از بلند خواندن شما لذت میبرند و کتابهایی را میشنوند که خودشان هنوز نمیتوانند بخوانند.
بعضی پدر و مادرها فکر میکنند فقط برای دخترها قصهی شاهزادهای و برای پسرها ماجرا و معما مناسب است. اما بچهها بیشتر از آنچه فکر میکنیم سلیقههای مختلفی دارند. پسری ممکن است عاشق قصهی پریها باشد و دختری عاشق کارآگاهها. بهتر است کتاب را با علاقهی خود بچه انتخاب کنیم نه با برچسب.
عناوینی مثل «شهر صورتی» یا «دستبند آرزوها» از اسمهایشان رنگ و بوی خاصی دارند، و «نانسی درو» رنگ ماجرا. اما هر بچه میتواند هر کدام را بخواند. گسترده کردن دایرهی انتخاب، دید بچه را وسیعتر میکند.
بچهها کمکم رشد میکنند و کتابهایشان هم باید همراهشان بزرگ شود. اگر فرزندتان در انتهای این بازهی سنی است و کتابهای این دسته برایش کوتاه و ساده شده، وقت آن است که نگاهی به دستهی کودک (۹ تا ۱۲ سال) بیندازید. اگر برعکس، فرزندتان هنوز به کتابهای سادهتر و تصویریتر نیاز دارد، دستهی خردسال (۳ تا ۶ سال) هم میتواند گنجینهی خوبی باشد. لازم نیست به سن تقویمی بچه چسبیده باشید؛ آنچه مهم است، لذت اوست.
در مجموع، هر چه دربارهی کودک (۶ تا ۹ سال) گفتیم به یک نکته برمیگردد: کتاب را با سن او نه، با خود او هماهنگ کنید. کودک (۶ تا ۹ سال) بیش از هر چیز به همراهی نیاز دارد.
برای کسانی که مسیر کامل را میخواهند ببینند، صفحهی بر اساس سن همهی گروههای سنی را کنار هم میگذارد. اگر در خانهتان نوزاد هم هست و میخواهید از همین حالا کتاب را وارد زندگیاش کنید، نوزاد و نوپا (زیر ۳ سال) را ببینید. و وقتی زمان نوجوانی برسد، نوجوان (۱۲ سال به بالا) در انتظار است.
کتاب هدیهی خوبی برای تولد، شب یلدا یا پایان سال تحصیلی است. برای انتخاب هدیه چند نکته را در نظر بگیرید. اگر آن بچه را از نزدیک میشناسید، از علاقهاش شروع کنید. اگر نمیشناسید، سریهای مشهور و شخصیتمحور امنترند. یک ترفند ساده: کتاب را با یک نشانک یا یادداشت کوتاه دستنویس بدهید؛ این کار هدیه را شخصی میکند.
اگر در خانواده چند بچه با سنهای مختلف دارید، بهتر است هرکدام کتاب مخصوص خودش را داشته باشد، ولی یک کتاب مشترک هم میتواند بهانهی خواندن جمعی باشد. بچهی بزرگتر برای کوچکتر بخواند؛ این هم به او اعتماد به نفس میدهد و هم به آن یکی لذت شنیدن.
نسخهی چاپی کتاب کودک را میتوانید آنلاین سفارش بدهید؛ مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است و میتوانید پیش از سفارش آن را ببینید.
«باید هر روز بیست صفحه بخوانی» جملهای است که عشق به کتاب را میکشد. خواندن باید دعوت باشد، نه تکلیف. اگر بچه احساس کند کتاب مجازات است، از آن دور میشود.
«بچهی همسایه دو برابر تو میخواند» فقط اعتماد به نفس را میشکند. هر بچه سرعت خودش را دارد.
بعضی پدر و مادرها به بچه اجازه نمیدهند کتاب سبک بخواند چون فکر میکنند بیفایده است. اما کتاب سرگرمکننده هم مهارت خواندن را ساخته و هم لذت خواندن را.
یک پشته کتاب تازه، ممکن است بچه را گیج کند. با چند کتاب شروع کنید و ببینید کدام را بیشتر دوست دارد.
کتابخانهها فرصتی برای امتحان کردن کتابهای مختلف بدون خرید هستند. اگر کتابی را دوست داشت، آنوقت نسخهی خودش را بخرید.
بچهای که تازه به مدرسه میرود، با خواندن بهعنوان «درس» روبهرو میشود: تکلیف، املا، خواندن بلند در کلاس. اگر این تنها تجربهی او از خواندن باشد، ممکن است کتاب را با فشار و نمره پیوند بزند. اینجاست که کتاب کودک (۶ تا ۹ سال) در خانه میتواند تعادل بسازد: خواندنی که نه نمره دارد، نه اشتباهش خط قرمز میخورد و فقط برای لذت است.
هماهنگی با معلم هم مفید است. از معلم بپرسید بچه در کلاس چگونه میخواند، چه سطحی دارد و چه نوع کتابی را دوست دارد. معلمها بچهها را در جمع دیدهاند و اطلاعاتی دارند که شما ممکن است نداشته باشید. اگر معلم فهرستی از کتاب پیشنهاد کرد، آن را جدی بگیرید، ولی خودتان هم فرصتی برای خواندن آزاد ایجاد کنید.
یک ایدهی ساده: کتابی را که بچه در مدرسه شروع میکند، در خانه هم داشته باشید تا بتواند بدون فشار ادامه بدهد. یا اگر کتابی را در خانه دوست دارد، به معلم بگویید تا شاید در کلاس هم معرفی شود. بچهها وقتی ببینند چیزی که دوست دارند در مدرسه هم ارزش دارد، اعتماد به نفس میگیرند.
خواندن با بستن کتاب تمام نمیشود. برای بچههای این سن، بازی و ساختن بعد از خواندن، قصه را در ذهن ماندگار میکند. چند پیشنهاد ساده و بدون هزینه:
این بازیها بدون اینکه بچه احساس درس کند، درک مطلب، خلاقیت و نوشتن را پرورش میدهند. اگر فرزندتان به رنگآمیزی و ساختن علاقه دارد، نگاهی به رنگآمیزی و کاردستی هم بیندازید؛ ترکیب کتاب و کاردستی میتواند یک عصر کامل را پر کند.
بسیاری از کودکان در آغاز این بازه هنوز در مرز میان کتاب تصویری و کتاب متنیاند. این مرحلهی حساسی است که میشود آن را با چند ترفند ساده آسان کرد.
کتابهایی که هم تصویر زیاد دارند و هم متن، بهترین پلاند. بچه با تصویر مطمئن میشود که معنا را فهمیده و با متن تمرین خواندن میکند. بسیاری از کتابهای این دسته در همین قالباند.
وقتی بچه از کتابهای یکجلسهای به کتابهای چندفصلی میرسد، حس پیشرفت میکند. فصلهای کوتاه به او میگویند «تمام کردی» و انگیزه میدهند. بهتر است با فصلهای کوتاه شروع کنید و بعد فصلها را بلندتر کنید.
بچهها دوست دارند کتاب مورد علاقهشان را چند بار بخوانند. این اتلاف وقت نیست؛ هر بار روانی و اعتماد بیشتری میگیرند. مقاومت نکنید.
اگر شما بخوانید و بچه با انگشت کلمهها را دنبال کند، کلمه و صدا را با هم میشناسد. این تمرین ساده در ماههای اول بسیار مؤثر است. بعد از مدتی جای شما و بچه را عوض کنید.
در این مرحله، حتی اگر بچهتان کتابهای سادهای را انتخاب میکند، نگران نباشید. هدف شما ساختن عادت است. وقتی عادت ساخته شد، سطح و تنوع خودبهخود بالا میرود.
هر بچه مزاج خودش را دارد. بعضیها ماجراجو و پرانرژیاند و بعضی آرام و خیالباف. کتاب مناسب هر دو نوع فرق میکند.
برای بچهی ماجراجو، داستانهای معمایی و کارآگاهی، سفر و ماجراهای پرحرکت مناسب است. عنوانی مثل «نانسی درو» و ماجرای جزیرهی کروکودیل از نامش نشان میدهد که فضای ماجرایی دارد. برای بچهی آرامتر و خیالباف، قصههای نرمتر، شخصیتهای مهربان و دنیایهای خیالی زیبا مناسبترند. سریهایی مثل «شهر صورتی» که از اسمش رنگ خیال میآید، برای این بچهها جذابتر است.
بچهی شوخطبع هم کتابهایی میخواهد که او را بخنداند. کتابهای طنز و دفتر خاطراتهای خندهدار گاهی بچههای کمحوصله را هم به خواندن میکشانند. کافی است یک بار بخندد؛ بعد خودش سراغ کتاب بعدی میرود. برای بازی و سرگرمی بیشتر، دستهی سرگرمی و بازی را هم ببینید.
مهمترین اصل این است که خواندن کتاب کودک (۶ تا ۹ سال) با هیچ تصور قبلی وارد اتاق بچه نشود. اجازه دهید کتاب و بچه همدیگر را پیدا کنند. گاهی کتابی که شما تصور نمیکردید، دل بچه را میبرد.
لازم نیست کتابخانهی بچه بزرگ و گران باشد. یک قفسهی کوتاه که بچه بتواند خودش به آن برسد کافی است. چند کتاب مورد علاقهاش، چند کتاب تازه و یکی دو کتاب که هنوز برایش کمی سخت است. مهم این است که کتابها در دسترس و دیدنی باشند، نه پشت در کمد. کتابخانهی مناسب کودک (۶ تا ۹ سال) با او رشد میکند: کتابهای سادهتر کنار میروند و کتابهای بلندتر جایشان را میگیرند. هر چند ماه یک بار، با هم قفسه را مرتب کنید و بچه را در تصمیمگیری شریک کنید. این کار حس مالکیت و مسئولیت میدهد و بچه با کتابهایش رابطهی نزدیکتری میسازد. بچهای که کتابخانهی خودش را دارد، برای کتابهایش اهمیت بیشتری قائل میشود.
سرعت یادگیری خواندن از بچهای به بچهی دیگر خیلی فرق دارد. صبور باشید، هر روز کمی تمرین کنید و با کتابهای ساده و پرتصویر شروع کنید. اگر بعد از مدتی همچنان دشواری جدی بود، با معلم یا متخصص صحبت کنید.
گلاسه یعنی کاغذ براق و چاپ رنگی خوب، که برای کتابهای تصویری زیباست. اما برای خواندن روان، مهم متن و صفحهآرایی است نه نوع کاغذ. هر دو میتوانند خوب باشند.
نه لازم نیست. با یک یا دو جلد شروع کنید. اگر بچه دوست داشت، بقیه را تهیه کنید. اما در مورد بعضی سریها ترتیب داستان مهم است؛ مشخصات را ببینید.
اجازه بدهید. تکرار در این سن طبیعی است. بعد از مدتی میتوانید کتابی با موضوع مشابه ولی از سری دیگر کنارش بگذارید تا کمکم دایرهاش گسترده شود.
اگر میخواهید بچه با زبان دیگری هم آشنا شود، بله. ولی مطمئن شوید بخش فارسی برای خواندن روان مناسب است.
برای بچههای این سن مفید است. خواندن بلند به تلفظ و فهم کمک میکند و اجازه میدهد شما هم بشنوید و راهنمایی کنید. اما هیچوقت تحمیلی نباشد.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود و مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است.
سالهای شش تا نه، پنجرهای است که در آن عادت کتابخوانی شکل میگیرد. کتاب مناسب کودک (۶ تا ۹ سال) با جملههای ساده، تصویر جذاب و ماجرای دوستداشتنی، آن پنجره را باز نگه میدارد. کافی است بچه را دعوت کنید، به سلیقهاش احترام بگذارید و خودتان کنارش باشید؛ بقیهاش را کتاب و کنجکاوی بچه انجام میدهند.
حالا میتوانید کتابهای همین دسته را ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخهی چاپی مناسب فرزندتان را آنلاین سفارش بدهید. شاید همین کتاب اول، سرآغاز یک عمر دوستی با خواندن باشد.