سیزدهسالگی سن عجیبی است. نه بچهاید و نه بزرگ. هزار پرسش دارید و همهی جوابها را نمیخواهید از پدر و مادر بشنوید. کتاب برای همین سن ساخته شده است: جایی امن و خصوصی برای فکر کردن. این صفحه دربارهی کتاب نوجوان (۱۲ سال به بالا) است و هم برای خود نوجوانها نوشته شده و هم برای پدر و مادرها و معلمهایی که میخواهند کتاب مناسب پیدا کنند و نمیدانند از کجا شروع کنند.
در ادامه میبینید در این دسته چه نوع کتابهایی هست، چطور بین رمان و کتاب مهارت زندگی انتخاب کنید، چطور نوجوانی را که کتاب نمیخواند به خواندن نزدیک کنید و چه چیزهایی را پیش از خرید باید بخوانید.
چرا کتاب نوجوان (۱۲ سال به بالا) یک دستهی جدا است؟
کتاب کودک برای این سن کوچک است و کتاب بزرگسال هنوز زود. نوجوان با موضوعهایی درگیر است که بچههای کوچکتر هنوز نمیشناسند: دوستی و حس تعلق، تغییرهای بدن، فشار درس، استقلال، اعتماد به نفس و پرسشهای بزرگ دربارهی خودش و دنیا. کتابی که برای این سن نوشته شود، هم موضوع درست را انتخاب میکند و هم لحن درست را. لحنی که نه شعاری است و نه تحقیرآمیز.
اینجا معمولا دو نوع کتاب میبینید. اول داستان و رمان که با خیال و ماجرا، نوجوان را با تجربههای تازه روبهرو میکند. دوم کتابهای مهارت زندگی و رشد فردی که مستقیم دربارهی موضوعهایی مثل استرس، دوستی، جرأت و تمرکز حرف میزنند. هر دو نوع ارزش دارند و نوجوانها گاهی به یکی نیاز دارند و گاهی به دیگری.
نوجوان چه میخواهد بخواند؟
اگر از چند نوجوان بپرسید چه کتابی دوست دارند، جوابها خیلی متفاوت است. بعضیها ماجرا و هیجان میخواهند. بعضیها داستانی که شبیه زندگی خودشان باشد. بعضیها اصلا داستان نمیخوانند و ترجیح میدهند دربارهی چیزی که ذهنشان را درگیر کرده، اطلاعات بگیرند.
چند اصل ساده برای انتخاب وجود دارد:
- موضوع باید به علاقهی خود او نزدیک باشد، نه علاقهی شما.
- لحن کتاب نباید نصیحتوار باشد. نوجوان زود حس میکند به او درس اخلاق میدهند.
- حجم اول کار کم باشد. کتاب سنگین، برای کسی که تازه به خواندن برمیگردد، ترسناک است.
- اگر امکان دارد، خودش کتاب را انتخاب کند یا لااقل بین دو یا سه گزینهی مورد قبول شما انتخاب کند.
خواندن باید انتخاب باشد و نه تکلیف. حتی کتابی که والدین از آن خوششان نمیآید، اگر نوجوان را به خواندن بکشاند، ارزشمند است.
مهارتهای زندگی؛ کتابهایی برای کنار آمدن با روزهای سخت
در این دسته چند عنوان دیده میشود که مستقیم به مهارتهای زندگی میپردازند. برای نمونه «مهارتهای موفقیت نوجوانان»، «راههای رهایی از استرس برای نوجوانان» و «مهارتهای کارکردهای اجرایی برای نوجوانان». اسمها نشان میدهد کتابها به موضوعهایی مثل موفقیت، استرس و برنامهریزی ذهنی میپردازند.
کارکردهای اجرایی، یعنی مهارتهایی مثل برنامهریزی، سازماندهی، مدیریت زمان و شروع کردن کار. بسیاری از نوجوانها در همینجا گیر میکنند. نه اینکه تنبل باشند، بلکه هنوز این مهارتها در آنها کامل نشده است. کتابی که راههای عملی و تمرین بدهد، میتواند کمک بزرگی باشد.
نکتهای برای والدین
اگر کتاب مهارت زندگی میخرید، آن را روی میز فرزندتان بگذارید و دربارهاش وعظ نکنید. کتابی که با اصرار به دست نوجوان داده شود، معمولا بسته میماند. کتابی که بهطور طبیعی در دسترس باشد، دیر یا زود باز میشود.
استرس و اضطراب در نوجوانی؛ کتاب کمک میکند ولی جای متخصص نیست
عنوان «راههای رهایی از استرس برای نوجوانان» و «از ذهنت خارج شو و زندگی کن» نشان میدهد که بخشی از کتابهای این دسته با ذهن و حال درونی سروکار دارد. استرس امتحان، مقایسه با دیگران و فکرهای مزاحم، تجربهی بیشتر نوجوانهاست و خواندن کتاب میتواند حس تنها نبودن بدهد.
در عین حال باید صادق باشیم. کتاب جای روانشناس یا پزشک را نمیگیرد. اگر اضطراب یا غم فرزندتان طولانی شده، خواب و غذا و درس او را مختل کرده یا حرفهایی میزند که نگرانتان میکند، با یک متخصص سلامت روان صحبت کنید. کتاب میتواند مکمل باشد، نه جایگزین.
اگر شما نوجوان هستید و اینها را میخوانید، بدانید کمک خواستن از یک بزرگتر مورد اعتماد، نشانهی قدرت است و نه ضعف.
دوستی و رفتار اجتماعی؛ سری «ابر نوجوان باش!»
دو عنوان در این دسته به یک مجموعه تعلق دارند: «راه و رسم دوستیابی (ابر نوجوان باش!)» و «همیاری (ابر نوجوان باش!)». از اسمشان معلوم است که هر جلد یک مهارت اجتماعی را جدا بررسی میکند. دوستیابی و همیاری دو مهارتی هستند که هر نوجوان روزی به آنها نیاز پیدا میکند.
بسیاری از نوجوانها در پیدا کردن دوست یا نگه داشتن دوستی با مشکل روبهرو میشوند، مخصوصا وقتی مدرسه یا شهر عوض میکنند. کتابی که این مسائل را ساده و بیقضاوت توضیح بدهد، کمک میکند حس کنند مشکلشان عجیب نیست. همیاری هم دربارهی این است که چطور در گروه، در کلاس یا در خانه، با دیگران همکاری کنیم.
اگر بخواهید یکی از این دو را بخرید، از موضوعی شروع کنید که فرزندتان بیشتر با آن درگیر است. بعد اگر خوشش آمد، جلد دیگر را هم تهیه کنید.
دختران نوجوان و جرأتورزی
دو عنوان در این دسته مستقیم دختران را مخاطب قرار میدهد: «راهنمای نترس بودن دخترها» و کتابی با موضوع جرأتورزی، برای دختران نوجوان. اسم دوم در فهرست ناقص نمایش داده شده است، اما موضوع آن روشن است: یاد گرفتن اینکه چطور بدون رودربایستی حرف خود را بزنند.
جرأتورزی به معنی پرخاشگری نیست. یعنی توانایی گفتن نه، بیان نظر و دفاع از حق خود، بدون آزار دیگران. این مهارت را بیشتر دختران در نوجوانی بهسختی یاد میگیرند، چون بسیاری از پیامهای اطرافشان، آنها را به سکوت و رضایت دعوت میکند. کتابی که این مهارت را آموزش بدهد، برای هر نوجوانی، دختر یا پسر، میتواند مفید باشد.
البته هر خانواده ارزشهای خودش را دارد و پیش از خرید، مشخصات کتاب را بخوانید و اگر امکان دارد، چند صفحهاش را مرور کنید تا با نگاه خانواده هماهنگ باشد.
تمرکز، توجه و بیشفعالی؛ کتاب کار برای همراهی
یکی از عنوانهای این دسته یک کتاب کار برای نوجوانان با اختلال نقص توجه و بیشفعالی است که با رویکرد شناختی رفتاری نوشته شده است. کتاب کار یعنی کتابی که خواننده در آن تمرین میکند، مینویسد و فعالیت انجام میدهد و فقط خواندن آن کافی نیست.
اگر به خودتان یا فرزندتان شک دارید که تمرکز ضعیف دارد، مهمترین قدم مراجعه به متخصص است. تشخیص با کتاب انجام نمیشود. ولی اگر تشخیص داده شده و متخصص چنین منبعی را مفید میداند، کتاب کار میتواند برای تمرین در خانه کمک کند. پیش از تصمیم، حتما با درمانگر یا مشاور خودتان دربارهی این کتاب صحبت کنید.
کارکردهای اجرایی و تمرکز، دو موضوع نزدیک
خیلی از نوجوانها که تشخیصی ندارند هم گاهی در سازماندهی و تمرکز مشکل دارند. کتاب مهارتهای کارکردهای اجرایی برای این گروه هم مفید است. راههایی مثل لیست کارهای روزانه، تقسیم کار بزرگ به کارهای کوچک و مرور شبانه، ساده اما مؤثرند.
داستان و رمان نوجوان؛ از کجا شروع کنیم؟
در فهرست این دسته چند عنوان دیده میشود که رمان یا مجموعهی داستانی به نظر میرسند، مثل «ماه بر ترک دوچرخه» که پنج جلد است. برای نوجوانی که تازه میخواهد خواندن را شروع کند، مجموعهی چندجلدی هم فرصت است و هم خطر. فرصت، چون اگر جلد اول را دوست داشته باشد، چند جلد دیگر منتظر او هستند. خطر، چون اگر جلد اول را دوست نداشته باشد، کل مجموعه به قفسه میرود.
پیشنهاد ما این است که قبل از خرید کل مجموعه، اگر امکان دارد اول یک جلد بخرید، یا چند صفحهی اول را با هم بخوانید. و اگر نوجوان شما خواندن را دوست ندارد، شروع را با داستان کوتاه یا رمان کمحجم کنید.
ما در اینجا به عمد دربارهی محتوای داستانها جزئیات نمیدهیم، چون فقط از روی عنوان چیزی را ادعا نمیکنیم. مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است و میتوانید پیش از سفارش بخوانید.
نوجوانی که کتاب نمیخواند؛ چه کنیم؟
این یکی از رایجترین نگرانیهای خانوادههاست. چند تجربهی عملی را با هم مرور میکنیم.
- فشار نیاورید. خواندن با اجبار، از کتاب متنفر میکند.
- خودتان بخوانید. نوجوانی که والدینش را در حال خواندن میبیند، خواندن را طبیعی میداند.
- کتاب را در دسترس بگذارید: کنار تخت، روی میز، در کیف سفر.
- اجازه بدهید موضوع را خودش انتخاب کند، حتی اگر موضوع به نظرتان سطحی است.
- دربارهی کتاب با هم حرف بزنید، اما بازجویی نکنید. یک پرسش ساده مثل «تا کجا رسیدی؟» کافی است.
- زمان کوتاه و ثابت بگذارید. پانزده دقیقه قبل از خواب، بهتر از دو ساعت هفتهای یک بار است.
اگر بعد از چند ماه هنوز علاقهای دیده نمیشود، نگران نباشید. هر آدمی زمان خودش را دارد. مهم این است که فضای خانه دوستدار کتاب باشد.
ادامهی مسیر: از کودکی تا نوجوانی
اگر فرزند شما تازه از دورهی کودکی میگذرد و به سراغ کتاب نوجوان (۱۲ سال به بالا) میآید، شاید بخواهید نگاهی هم به دستههای سنی قبلی بیندازید. کتاب کودک (۹ تا ۱۲ سال) مرحلهی پیش از این است و اگر نوجوان شما هنوز به آن سطح داستان نزدیک است، بیایراد است که از آنها هم بخواند. سنین پایینتر هم در کودک (۶ تا ۹ سال) و خردسال (۳ تا ۶ سال) آمده است.
و اگر خانوادهی شما کودک کوچکتری هم دارد، دستهی نوزاد و نوپا (زیر ۳ سال) را هم ببینید. برای نگاه کلیتر به همهی سنین، دستهی بر اساس سن نقطهی شروع خوبی است.
سن مناسب کتاب، عدد ثابتی نیست. نوجوانی که دوازده سال دارد ممکن است بیشتر به کتابهای آسانتر علاقه داشته باشد و نوجوانی دیگر در همین سن، رمان بزرگترها را بخواند. بنابراین سن روی کتاب یک راهنماست و نه قانون.
چند نکته برای انتخاب کتاب
وقتی صفحهی کتاب را باز میکنید، به این چیزها نگاه کنید:
- گروه سنی مخاطب کتاب و سطح خوانایی آن.
- نام نویسنده یا مترجم و ناشر.
- تعداد صفحهها و اینکه کتاب تکجلدی است یا مجموعه.
- موضوع و توضیح ناشر دربارهی کتاب.
- اگر کتاب کار است، بدانید که نیاز به نوشتن و تمرین دارد، پس یک نسخه برای هر نفر لازم است.
مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود و نسخهی چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید.
کتاب هدیه برای نوجوان
هدیه دادن کتاب به نوجوان، هنر خاص خودش را دارد. کتاب نباید مثل یک نصیحت پیچیده در کاغذ کادو باشد. بهتر است با علاقهی خود او هماهنگ باشد. اگر ورزش دوست دارد، اگر عاشق ماجراست، اگر ساکت و اهل فکر است. با یک یادداشت کوتاه و صمیمی هم میتوانید اثر هدیه را بیشتر کنید. مثلا بنویسید چرا این کتاب را برای او انتخاب کردهاید.
از هدیه دادن کتابی که موضوعش مستقیم به مشکل او اشاره دارد، پرهیز کنید. مثلا اگر نوجوان شما خجالتی است، کتاب «چطور خجالتی نباشیم» را در جشن تولدش به او ندهید. او ممکن است حس کند دیگران او را ایراددار میبینند. کتاب عمومیتر یا داستانی را انتخاب کنید که ماجرایی جذاب دارد و ناخواسته درسهایی هم در آن هست.
پدر و مادر چطور کتاب نوجوان (۱۲ سال به بالا) را انتخاب کنند؟
انتخاب کتاب برای کسی که دیگر بچه نیست، کار ظریفی است. اگر بیش از حد دخالت کنید، مقاومت میبیند. اگر هیچ کاری نکنید، شاید هرگز کتابی به دستش نرسد. راه میانه این است که نقش «کتابدار خانه» را بازی کنید: کتابهای مناسب را کنار بگذارید و اجازه بدهید خودش بردارد.
هنگام انتخاب از خودتان بپرسید: نوجوان من این روزها با چه چیزی درگیر است؟ کدام موضوع را دوست دارد؟ آخرین بار کی و با چه کتابی خوشحال شد؟ جواب این پرسشها به شما نشان میدهد کجا را جستوجو کنید. اگر عاشق ماجراست، از داستان شروع کنید. اگر بیقرار و مضطرب است، شاید کتابی دربارهی مدیریت استرس. اگر تازه دوستانش را از دست داده، کتابی دربارهی دوستی.
یک نکتهی مهم: مطمئن شوید نوجوان حس نکند کتاب را برای «درست کردن» او خریدهاید. کتاب را هدیهای بیقید و شرط نشان بدهید. اگر بخواند، خوب است و اگر نخواند، هیچ اتفاقی نمیافتد. این آزادی، خودش او را به خواندن نزدیک میکند.
کتاب را با هم بخوانید، اگر او خواست
گاهی نوجوان دوست دارد فصلی را برای شما بخواند یا نظر شما را بپرسد. این لحظهها ارزشمندند. اما اگر نخواست، اصرار نکنید. کتاب حریم خصوصی اوست.
نوجوانها، دنیای دیجیتال و کتاب چاپی
نوجوان امروز با تلفن همراه و شبکههای اجتماعی بزرگ میشود و طبیعی است که وقت زیادی را پای صفحه بگذراند. کتاب چاپی در این دنیا یک مزیت ساده اما مهم دارد: توجه او را نمیدزدد. وقتی کتاب در دست است، هیچ اعلانی صفحه را قطع نمیکند و ذهن فرصت دارد در یک جهان بماند.
ما قصد نداریم با صفحهنمایش دشمنی کنیم. بسیاری از نوجوانها از فضای مجازی چیزهای خوب هم یاد میگیرند. اما ساعتی از روز که با کتاب بگذرد، ذهن را آرامتر و تمرکز را عمیقتر میکند. برای شروع، یک ساعت ثابت پیش از خواب را بدون صفحهنمایش بگذارید و کتاب چاپی را جایگزین آن کنید.
بسیاری از خانوادهها میگویند این عادت ساده در چند هفته، کیفیت خواب فرزندشان را هم بهتر کرده است. البته هر خانوادهای تجربهی خودش را دارد و ما ادعای علمی نمیکنیم. فقط پیشنهاد میکنیم امتحانش کنید.
سؤالهایی که نوجوانها از کتاب میپرسند
نوجوانها همیشه از بزرگترها نمیپرسند و کتاب نوجوان (۱۲ سال به بالا) گاهی اولین جایی است که سراغ آن میروند. گاهی جواب سؤالهای شخصیشان را در کتاب پیدا میکنند. چند پرسش رایج که کتابهای این دسته میتوانند به آنها کمک کنند:
- چرا اینقدر استرس دارم و چطور آن را کم کنم؟
- چطور دوست پیدا کنم و دوستی را نگه دارم؟
- چرا نمیتوانم تمرکز کنم و کارهایم را به موقع انجام بدهم؟
- چطور بدون ترس حرف بزنم و نظرم را بگویم؟
- موفقیت یعنی چه و از کجا شروع میشود؟
- وقتی همه چیز به هم ریخته، چه کار کنم؟
هیچ کتابی نمیتواند همهی این پرسشها را حل کند. اما وقتی نوجوان میبیند دیگران هم همین سؤالها را داشتهاند و راهی پیدا کردهاند، حس تنهاییاش کم میشود. این خودش گام اول است.
معلمها و کتابدارها؛ کتاب نوجوان (۱۲ سال به بالا) در مدرسه
اگر معلم یا کتابدار هستید، شما از پدر و مادرها به نوجوانها نزدیکترید و گاهی توصیهی شما بیشتر جدی گرفته میشود. چند پیشنهاد عملی برای کلاس و کتابخانهی مدرسه:
- یک گوشهی کتاب با انواع موضوع بسازید و به بچهها اجازه بدهید آزادانه انتخاب کنند.
- هفتهای ده دقیقه «خواندن آزاد» بگذارید که همه، از جمله معلم، کتاب بخوانند.
- از بچهها بخواهید کتاب مورد علاقهشان را در یک جمله به بقیه معرفی کنند.
- کتابهای مهارت زندگی را میتوان برای بحث گروهی به کار برد، به شرطی که کسی مجبور به افشای مسائل شخصیاش نشود.
- برای بچههایی که خواندن برایشان سخت است، از کتابهای کمحجم و تصویری شروع کنید.
اگر میخواهید کتاب برای کلاس تهیه کنید، مشخصات هر عنوان را در صفحهی خودش ببینید و متناسب با سن و علاقهی دانشآموزان انتخاب کنید.
چرا خواندن در نوجوانی مهم است؟
نوجوانی سالهایی است که ذهن به سرعت رشد میکند و آدم برای اولین بار دربارهی خودش فکر میکند. کتاب در این دوره چند نقش دارد. اول، آینهای است که در آن میشود خود را دید. دوم، پنجرهای است رو به زندگی دیگران، با تجربههایی که ما هرگز نداشتهایم. سوم، تمرینی برای تمرکز و صبر است، دو چیزی که در زندگی بزرگسالی بسیار به کار میآید.
ما نمیخواهیم ادعای بزرگ کنیم و بگوییم خواندن همهی مشکلات را حل میکند. فقط میگوییم کسی که در نوجوانی با کتاب دوست شده باشد، معمولا در بزرگسالی هم آن را رها نمیکند. این دوستی کوچک، میتواند سالها همراه او بماند.
اگر نمیدانید از کجا شروع کنید، سادهترین راه این است که به دستهی کتاب نوجوان (۱۲ سال به بالا) سر بزنید، عنوانها را ببینید و یکی را که جلب توجه میکند انتخاب کنید. لازم نیست کامل باشد. فقط لازم است شروع شود.
مرور سریع: نوجوان (۱۲ سال به بالا) در یک نگاه
اگر وقت ندارید و میخواهید در چند خط تصمیم بگیرید، این جمعبندی برای شماست. دستهی نوجوان (۱۲ سال به بالا) سه گروه اصلی کتاب دارد.
- کتابهای مهارت زندگی: مدیریت استرس، موفقیت، کارکردهای اجرایی و جرأتورزی.
- کتابهای اجتماعی و رابطه: دوستیابی، همیاری و ارتباط با دیگران.
- داستان و مجموعههای چندجلدی برای خواندن لذتبخش.
برای خوانندهای که تازه شروع میکند، پیشنهاد ما داستان کوتاه یا کتاب کمحجم است. برای نوجوانی که دنبال پاسخ است، کتاب مهارت مرتبط با موضوع او. برای همه، یک قانون: انتخاب با خودش باشد. وقتی کتاب نوجوان (۱۲ سال به بالا) را با میل خودش بردارد، احتمال تمام شدن آن چند برابر میشود.
این دسته یک ویژگی دیگر هم دارد: کتابهای آن را میتوان بارها و در سالهای مختلف خواند. کتابی که در سیزدهسالگی جالب بود، در پانزدهسالگی معنای دیگری پیدا میکند. پس هر کتاب نوجوان (۱۲ سال به بالا) فقط یک بار خرج نمیشود، میتواند سالها روی قفسه بماند و دوباره باز شود.
وقتی میخواهید بین دو کتاب تصمیم بگیرید، یکی را که موضوعش به روزهای الان نوجوان نزدیکتر است انتخاب کنید. کتابهای نوجوان (۱۲ سال به بالا) گاهی با چند سال فاصله هم خوانده میشوند و همین بارها خواندن، ارزش کتاب را بالا میبرد. در هر حال، مشخصات کتاب را در صفحهی خودش بخوانید و ببینید با سن و علاقهی فرزندتان هماهنگ است.
به یاد داشته باشید که همهی اینها فقط پیشنهاد است. شما فرزند خودتان را بهتر از هر کسی میشناسید و میدانید چه چیزی برایش مناسب است. اگر شک دارید، از معلم، مشاور یا کتابدار مدرسه هم کمک بگیرید.
پرسشهای پرتکرار دربارهی کتاب نوجوان (۱۲ سال به بالا)
برای نوجوان دوازدهساله کتاب داستان بخرم یا مهارت زندگی؟
بستگی به علاقهی او دارد. اگر کتابخوان نیست، از داستان شروع کنید. اگر موضوعی مشخص ذهنش را مشغول کرده، کتاب مهارت مرتبط میتواند مفید باشد. از هر دو نوع میشود استفاده کرد.
کتابهای مهارت زندگی برای پسرها هم مناسب است؟
بیشتر کتابهای مهارت زندگی برای هر دو جنس نوشته شدهاند. بعضی مثل «راهنمای نترس بودن دخترها» بهطور مشخص مخاطب دختر دارند. مشخصات کتاب را بخوانید.
آیا کتاب استرس جای مشاور را میگیرد؟
خیر. کتاب میتواند به فهم بهتر و تمرینهای ساده کمک کند، اما اگر نشانهها شدید یا طولانی است، حتما با متخصص صحبت کنید.
کتاب کار چیست و چه فرقی با کتاب معمولی دارد؟
کتاب کار برای تمرین و نوشتن در خود آن طراحی شده است. برای هر نفر یک نسخه جدا لازم است و فقط خواندن آن کافی نیست.
اگر نوجوانم کتاب را نخواند، پولم هدر رفته؟
نه لزوما. گاهی کتاب ماهها روی میز میماند و بعد یک روز کسی آن را برمیدارد. کتاب را در دسترس نگه دارید و منتظر بمانید.
مجموعهی چندجلدی بخرم یا فقط جلد اول؟
اگر مطمئن نیستید نوجوان از آن خوشش میآید، ابتدا جلد اول را بخرید. اگر نویسنده و موضوع را میشناسید و شک ندارید، مجموعه گزینهی خوبی است.
سن ۱۲ به بالا یعنی تا چند سال؟
دستهی نوجوان (۱۲ سال به بالا) برای دورهی نوجوانی است و کتابهای آن معمولا برای چند سال متوالی مناسباند. برای جوانترها و بزرگسالان دستههای دیگر فروشگاه را ببینید.
جمعبندی و قدم بعدی
نوجوانی دورهای پر از پرسش و تغییر است. کتاب نوجوان (۱۲ سال به بالا) میتواند در این دوره همراهی آرام باشد. کتابهای این دسته، از مهارتهای زندگی و مدیریت استرس گرفته تا دوستیابی، جرأتورزی و تمرکز، با نگاهی مناسب این سن نوشته شدهاند.
بهتر است انتخاب را به خود نوجوان بسپارید، حجم اول را کم بگیرید و خواندن را به عادتی روزانه و دوستداشتنی تبدیل کنید. حالا کتابهای این دسته را مرور کنید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخهی چاپی کتاب مناسب فرزند یا خودتان را آنلاین سفارش بدهید.