ریاضی و فیزیک (کنکور)
سعید احمدی، محمد آهنگر، سجاد صادقیزاده، بهروز نادرینژاد
گاج
امین امینی، مجید ساکی، احمد مصلایی، جمال خم خاجی، شاهین اقبال، محمد توکلی
خیلی سبز
سعید احمدی، محمد آهنگر، سجاد صادقیزاده، بهروز نادرینژاد
گاج
امین امینی، مجید ساکی، احمد مصلایی، جمال خم خاجی، شاهین اقبال، محمد توکلی
خیلی سبز
اگر دانشآموز رشتهی ریاضی هستید یا پدر و مادری که دنبال کتاب درست برای فرزندش میگردد، این صفحه برای شما نوشته شده است. کتاب کنکور ریاضی و فیزیک فقط یک قفسهی پر از تست نیست؛ مجموعهای است از درسنامه، مسئله، جمعبندی، دفترچهی سالهای قبل و کتابهای جیبی که هر کدام جای خودشان را در مسیر آمادگی دارند. در ادامه میگوییم هر نوع کتاب به چه کاری میآید، از کجا شروع کنید، چطور بین کتابهای همنام و همپایه انتخاب کنید و چه اشتباههایی هزینه و وقت شما را هدر میدهند.
این متن جای مشاورهی تحصیلی نیست و برای هیچ دانشآموزی برنامهی قطعی تجویز نمیکند. فقط تلاش کردهایم نگاه روشنی به کتابهای این دسته بدهیم تا انتخابتان آگاهانهتر شود. مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است و قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود.
وقتی وارد این دسته میشوید، اول از همه با تنوع روبهرو میشوید. بعضی کتابها یک درس را از صفر شروع میکنند و بعضی فقط برای مرور نکتهها ساخته شدهاند. بعضی فقط تست دارند و بعضی درسنامه و پاسخ تشریحی را کنار هم آوردهاند. برای اینکه گم نشوید، بهتر است کتابهای ریاضی و فیزیک را به چند خانواده تقسیم کنیم.
هیچکدام از اینها بهتنهایی کافی نیست و هیچکدام هم زائد نیست. مسئله این است که در هر مرحلهی سال تحصیلی کدام را در دست بگیرید.
در رشتهی ریاضی و فیزیک چند درس اصلی داریم که هر کدام قفسهی کتاب خودشان را دارند. ریاضی با شاخههایی مثل حسابان، هندسه و گسسته و آمار و احتمال دیده میشود. فیزیک هم درس جداگانهای است با کتابهای مخصوص خودش. شیمی و درسهای عمومی مثل ادبیات و زبان هم در مسیر کنکور هستند، اما آنها را در دستههای دیگر پیدا میکنید، مثلا در دروس عمومی.
حسابان درسی است که پایهی بخش بزرگی از ریاضی دانشگاهی را میسازد. کتابهایی که اسمشان با «حسابان» شروع میشود، معمولا بر اساس کتاب درسی پایهی یازدهم یا دوازدهم نوشته شدهاند. یکی از نمونهها «حسابان دوازدهم تست ویراست سوم» است که از عنوانش پیداست تمرکزش روی تست و چاپ سوم آن است.
هندسه برای خیلی از دانشآموزان درس دشواری است، چون به تصویر ذهنی و استدلال نیاز دارد. در این دسته کتابهایی مثل «هندسه پایه کنکور ریاضی سری میکرو طبقه بندی» و «جمع بندی هندسه کنکور» را میبینید که هر کدام مرحلهی متفاوتی از یادگیری را هدف گرفتهاند.
این درس ترکیبی از شمارش، نظریهی اعداد، گراف و احتمال است. کتابهای زیادی برای آن هست، از جمله یک کتاب جیبی نکتهمحور با عنوان «کتاب جیبی نکته باز گسسته و آمار و احتمال جامع» و کتاب «ای کیو ریاضی گسسته و آمار و احتمال گاج».
فیزیک در رشتهی ریاضی هم مفهوم میخواهد و هم محاسبه. کتابهایی مثل «جمع بندی فیزیک ریاضی کنکور» و «بانک نهایی فیزیک یازدهم ریاضی» از نامشان معلوم است که یکی برای مرور کلی و دیگری برای تمرین پایهی یازدهم ساخته شده است.
یکی از رایجترین پرسشها این است که دانشآموز پایهی دهم یا یازدهم باید کتاب کنکور بخرد یا نه. جواب سادهای وجود ندارد، ولی یک قاعدهی کلی میشود گفت: کتاب کنکور باید پشت کتاب درسی بیاید، نه جلوتر از آن.
کتاب درسی مرجع اصلی است. سؤالهای کنکور بر پایهی مفاهیم آن طراحی میشوند. اگر مفهوم را از کتاب درسی خوب نفهمیده باشید، تستهای سخت فقط شما را سردرگم میکنند. بنابراین برای هر پایه، اول کلاس و کتاب درسی، بعد یک کتاب کمکآموزشی همپایه و بعد تدریجا کتاب تست.
در این دو سال هدف اصلی یادگیری عمیق است. کتابهایی که درسنامهی خوب و تمرین پلهپله دارند بیشتر به کار میآیند. کتابی مثل «ریاضی یازدهم تجربی سری IQ» که در فهرست هست، اگرچه اسم رشتهی تجربی را دارد، نشان میدهد چند کتاب همنام برای رشتههای مختلف وجود دارد و باید عنوان را با دقت بخوانید تا رشته و پایه را اشتباه نگیرید.
سال دوازدهم سال فشردهای است. هم امتحان نهایی هست و هم کنکور. کتابهایی مثل «امتحانیوم دوازدهم ریاضی | بسته شبیه ساز امتحانات نهایی» برای تمرین با فضای امتحان نهایی مناسباند. در کنار آن، کتابهای جمعبندی برای مرور کل مباحث لازم میشوند.
کسانی که از مدرسه بیرون آمدهاند و فقط برای کنکور میخوانند، معمولا سراغ کتابهای جامع و دفترچههای سالهای قبل میروند. چون کلاس مدرسهای ندارند، درسنامهی کامل برایشان مهمتر است.
کتابهای موضوعی هر بار یک بخش از درس را میگیرند و عمیق کار میکنند. کتابهای جامع کل درس یا چند پایه را در یک جلد میآورند. هر کدام مزیت و هزینهای دارد.
کتاب موضوعی برای زمانی خوب است که هنوز مفهومها را یاد میگیرید و میخواهید روی یک فصل وقت بگذارید. کتاب جامع وقتی به کار میآید که مباحث را یک بار خواندهاید و حالا میخواهید ارتباط بین آنها را ببینید و شبیه آزمون واقعی تمرین کنید. کتابهایی مثل «چند کنکور ریاضی جامع جلد پاسخ» از همین دستهاند.
اگر بودجهتان محدود است، بهتر است برای هر درس یک کتاب اصلی خوب بردارید و آن را کامل کار کنید، بهجای اینکه چند کتاب را نصفه رها کنید. تعداد کتابهایی که خریدهاید، معیار پیشرفت نیست؛ معیار پیشرفت تعداد مبحثهایی است که واقعا بلد شدهاید.
کتاب جیبی، همانطور که از اسمش پیداست، کوچک است و میشود آن را همهجا همراه داشت. مثلا «جیبی نکته باز هندسه جامع کنکور» یا «کتاب جیبی نکته باز گسسته و آمار و احتمال جامع» برای مرور فرمولها و نکتهها ساخته شدهاند.
نکتهی مهم این است که کتاب جیبی جای درسنامه را نمیگیرد. اگر مبحثی را نفهمیدهاید، یک برگ نکته کمکی نمیکند. کتاب جیبی برای وقتی است که مبحث را یاد گرفتهاید و میخواهید در ماههای آخر یا در رفتوآمد و زمانهای کوتاه، دوباره ببینیدش.
چند کاربرد خوب کتاب جیبی:
دفترچهی کنکور سالهای گذشته با پاسخ تشریحی، نزدیکترین چیز به آزمون واقعی است. در فهرست این دسته میبینیم که مثلا یک دفترچهی کنکور ریاضی خارج از کشور با پاسخ تشریحی هم هست. این نوع کتاب به شما نشان میدهد سؤالها چه سبکی دارند، زمان چطور تقسیم میشود و چه مبحثهایی بیشتر میآیند.
البته یک نکته را باید در نظر داشت: برنامهی درسی و ساختار آزمون در سالهای مختلف تغییر کرده است. پس هنگام کار با دفترچههای قدیمی، باید مراقب باشید مبحثهایی که دیگر در کتاب فعلی نیستند شما را گمراه نکنند. صفحهی هر کتاب مشخصات آن را دارد و میتوانید سال و ویرایش را از آنجا ببینید.
بهتر است دفترچه را مثل یک آزمون واقعی و با زمانسنج حل کنید، نه اینکه کنار کتاب باز باشد. بعد از پایان، پاسخ تشریحی را با دقت بخوانید. مهمتر از نمره، فهمیدن این است که کدام اشتباهها از بیدقتی بود و کدام از ندانستن مبحث.
کتاب کنکور مثل رمان نیست که هر چاپی از آن فرقی نکند. برنامهی درسی تغییر میکند، سؤالهای تازه اضافه میشود و خطاهای چاپهای قبلی اصلاح میشود. عنوانهایی مثل «ویراست سوم» در فهرست دیده میشوند و همین نشان میدهد ناشران نسخههای اصلاحشده منتشر میکنند.
پیش از خرید این چند مورد را در صفحهی کتاب بررسی کنید:
مورد آخر مهم است. بعضی کتابها پاسخ را در جلد جداگانه ارائه میکنند. اگر فقط جلد سؤال را بخرید، ممکن است بعدا پشیمان شوید. عنوان «چند کنکور ریاضی جامع جلد پاسخ» نمونهای است که نشان میدهد پاسخ گاهی جلد مستقل دارد.
در بازار کتاب کنکور ناشران زیادی فعالند و هر کدام سریهای شناختهشدهی خودشان را دارند. در فهرست این دسته میتوانید ناشری مثل گاج را ببینید که در عنوان دو کتاب آمده است. ولی هیچ اصلی نمیگوید کتاب یک ناشر همیشه از دیگری بهتر است.
بهجای اسم ناشر، این چند چیز را بسنجید:
در سالهای گذشته دانشآموزان زیادی همین اشتباهها را تکرار کردهاند. اگر آنها را بشناسید، از هدر رفتن پول و انرژی جلوگیری میکنید.
گاهی از هیجان اول سال چند ده کتاب سفارش داده میشود و دو ماه بعد بیشترشان دستنخورده روی میز میماند. بهتر است برنامهی هفتگی بنویسید و ببینید در هفته واقعا چند ساعت وقت مطالعه دارید. بعد کتابها را با همان ظرفیت انتخاب کنید.
حل تست بدون فهم مفهوم، مثل تمرین رانندگی بدون یادگیری قوانین است. اگر پاسخ یک تست را درست نمیدانید، به کتاب درسی یا درسنامه برگردید و بعد دوباره امتحان کنید.
عنوانهای کتابها گاهی شبیه هماند. مثلا کتاب ریاضی یازدهم برای رشتهی تجربی با کتاب ریاضی یازدهم رشتهی ریاضی فرق دارد. پیش از ثبت سفارش، رشته و پایه را در عنوان و مشخصات بخوانید.
خواندن یک مبحث و رفتن سراغ بعدی کافی نیست. مغز چیزهایی را که مرور نشوند فراموش میکند. برای همین کتابهای جمعبندی و جیبی در ماههای آخر کمک بزرگی هستند.
این مسیر فقط یک نمونه است و باید با شرایط خودتان تطبیق بدهید. مثلا اگر در مدرسه یا کلاس خصوصی درس را جلوتر میبرند، برنامهی شما هم فرق میکند.
در تمام این مسیر، مهمترین عامل ثبات است. یک ساعت مطالعهی هر روز، از ده ساعت مطالعه در یک روز و سه روز غیبت بهتر جواب میدهد.
هر بار که تستی را غلط میزنید، یک فرصت یادگیری دارید. دفتر اشتباهها یکی از سادهترین و مؤثرترین ابزارهاست. در آن، صورت سؤال، پاسخ درست و دلیل اشتباه خودتان را بنویسید. دلیل را صادقانه بنویسید: نفهمیدن مفهوم، اشتباه محاسباتی، خواندن نادرست سؤال یا کمبود وقت.
بعد از چند هفته، الگوی اشتباههای شما مشخص میشود. شاید بفهمید بیشتر از آنکه مفهوم را بلد نباشید، در محاسبهی ساده دقت نمیکنید. آنوقت تمرینتان را هم عوض میکنید. کتابهای خوب ابزارند، اما بازخورد از خودتان شروع میشود.
دانشآموز رشتهی ریاضی فقط با کتابهای ریاضی و فیزیک سروکار ندارد. کنکور شامل درسهای عمومی و اختصاصی دیگری هم هست. برای نگاه گستردهتر به کتابهای آمادگی، میتوانید سری به صفحهی کنکور بزنید که همهی رشتهها را در بر میگیرد.
اگر به مسابقههای علمی علاقه دارید، دستهی المپیاد کتابهایی دارد که به عمق مفاهیم بیشتر میپردازند. برای دانشآموزانی که در مدرسههای ویژه درس میخوانند هم دستهی تیزهوشان وجود دارد. اگر خواهر یا برادر کوچکتر شما در رشتهی تجربی درس میخواند، کتابهای او را در علوم تجربی پیدا میکنید.
و اگر میخواهید بدانید زبان خارجی یا هنر هم کتاب آمادگی دارد، دستههای زبانهای خارجی و هنر را ببینید.
پدر و مادرها در سال کنکور نقش مهمی دارند، اما نقشی که کمتر به چشم میآید. لازم نیست مسئله حل کنید یا فرمول بدانید. کافی است محیط آرامی برای مطالعه فراهم کنید و در انتخاب کتاب با فرزندتان همراه باشید، نه اینکه جای او تصمیم بگیرید.
چند پیشنهاد ساده:
یادتان باشد کتاب کمک میکند، اما جای معلم، مشاور و از همه مهمتر جای تلاش خود دانشآموز را نمیگیرد.
کتابهای ریاضی و فیزیک سبک خاص خودشان را دارند. در رشتهی تجربی بخش بزرگی از کار به حفظ و فهم مفهومهای زیستی گره خورده است و در رشتهی انسانی به متن و تحلیل. اما در ریاضی و فیزیک، مهارت حل مسئله مهمترین چیز است. یعنی خواندن یک درسنامه کافی نیست؛ باید ساعتها با قلم و کاغذ کار کنید.
به همین دلیل کتابهای این رشته معمولا پر از مثال حلشده و تمرین هستند. هنگام انتخاب، به این نکته دقت کنید که مثالهای حلشدهی کتاب چقدر کامل توضیح داده شدهاند. کتابی که فقط جواب نهایی را بدهد و مراحل را نشان ندهد، در یادگیری کمک زیادی نمیکند.
نکتهی دیگر ارتباط بین دو درس است. ریاضی ابزار فیزیک است. اگر در حسابان مشتق را خوب یاد بگیرید، بحث حرکتشناسی و بسیاری از مسئلههای فیزیک سادهتر میشود. پس وقتی برنامه میریزید، ریاضی را عقب نیندازید.
خیلیها کتاب تست را از اول تا آخر پشت سر هم حل میکنند و بعد نمره میگیرند. این روش بد نیست، اما میشود بهتر از آن کار کرد.
برای هر تست زمان تقریبی در نظر بگیرید. اگر از آن زمان گذشت، علامت بزنید و بروید سراغ بعدی. در آزمون واقعی هم همینطور است: وقت محدود است و باید تصمیم بگیرید کدام سؤال ارزش وقت گذاشتن دارد.
بعد از یک هفته، تستهایی را که غلط زده بودید یا نزده بودید دوباره حل کنید. اگر این بار درست شد، یعنی مبحث جا افتاده است.
یکی از روشهای شناختهشده برای فهمیدن این است که مبحثی را برای یک همکلاسی یا حتی برای خودتان بلند توضیح بدهید. جایی که لکنت پیدا میکنید، همانجا نقطهی ضعف شماست.
هر دانشآموز سطح متفاوتی دارد. کسی که در ریاضی قوی است، از تستهای ساده خیلی زود خسته میشود و کسی که هنوز مفهومها را کامل نمیداند، با تستهای سطح بالا ناامید میشود.
برای اینکه سطح خودتان را بشناسید، یک فصل کوتاه را از کتاب حل کنید. اگر بیش از نیمی از تستها را درست زدید و وقت هم کم نیاوردید، سطح این کتاب ریاضی و فیزیک مناسب شماست یا کمی پایینتر است. اگر کمتر از یکسوم را درست زدید، احتمالا باید اول به درسنامه برگردید و بعد سراغ کتاب دشوارتر بروید.
هیچ ایرادی ندارد که در مرحلهی اول با کتابی سادهتر شروع کنید. اعتمادبهنفس هم بخشی از یادگیری است و موفقیتهای کوچک به ادامه دادن کمک میکنند.
کتاب و برنامه، فقط بخشی از ماجراست. خواب کافی، تغذیهی درست و کمی حرکت روزانه روی تمرکز اثر مستقیم دارند. بسیاری از داوطلبان در ماههای آخر فقط تست میزنند و بقیهی زندگی را کنار میگذارند، اما این روش معمولا کارایی را کم میکند.
اگر استرس شدید دارید یا احساس میکنید تحمل فشار برایتان سخت شده، با مشاور مدرسه یا یک متخصص صحبت کنید. کتاب ابزار خوبی است، ولی جای مشاورهی تخصصی را نمیگیرد. کمی استراحت در برنامهی هفتگی، کار را عقب نمیاندازد؛ بازدهی شما را بالا میبرد.
گاهی فقط با خواندن عنوان میشود فهمید کتاب برای چه کاری خوب است. چند نمونه از همین دسته را مرور میکنیم.
پیش از خرید، صفحهی خود کتاب را باز کنید. مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است و از آنجا میتوانید مطمئن شوید کتاب با پایه و رشتهی شما هماهنگ است.
پیش از هر چیز کتاب درسی پایهتان را داشته باشید. بعد یک کتاب درسنامهدار برای هر درس اصلی انتخاب کنید. اگر نمیدانید کدام، عنوان و مشخصات کتابها را در صفحهشان بخوانید و از معلمتان هم نظر بگیرید.
نه. کتاب جیبی برای مرور است، نه یادگیری از صفر. آن را کنار درسنامهی اصلی استفاده کنید.
اگر هنوز مبحثها را یاد میگیرید، کتاب موضوعی مناسبتر است. وقتی همهی مباحث را یک بار خواندهاید، کتاب جامع به کارتان میآید.
بله، برای آشنایی با سبک سؤال و مدیریت زمان مفید است. فقط به تغییر برنامهی درسی توجه کنید و مبحثهایی را که از کتابهای فعلی حذف شدهاند جدی نگیرید.
بستگی به کتاب دارد. بعضی کتابها پاسخ را در جلد جدا دارند. صفحهی هر کتاب مشخصات آن را نشان میدهد.
نسخه چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید. کافی است کتاب را در همین دسته پیدا کنید، صفحهاش را باز کنید و مشخصات را ببینید.
عدد مشخصی وجود ندارد. برای بیشتر دانشآموزان یک کتاب اصلی، یک کتاب جمعبندی و دفترچههای سالهای قبل کافی است، به شرط اینکه واقعا کامل کار شوند.
کتاب کنکور ریاضی و فیزیک مثل ابزار کارگاه است: هر ابزار برای کاری ساخته شده و انتخاب درست یعنی استفادهی درست در زمان درست. اول کتاب درسی، بعد درسنامه و تست موضوعی، در ادامه کتاب جامع و دفترچههای قبل و در پایان کتاب جیبی برای مرور. دفتر اشتباهها را فراموش نکنید و برنامهتان را با ظرفیت واقعی خودتان بچینید.
حالا میتوانید کتابهای همین دسته را یکییکی ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و کتاب مناسب را انتخاب کنید. نسخه چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید. موفق باشید.