یک مغازهدار خوب فقط جنس نمیفروشد. باید بداند چه چیزی را کجا بچیند، چه مقدار در انبار نگه دارد، با مشتری چطور حرف بزند و حساب و کتابش را چطور نگه دارد. یک بازرگان هم علاوه بر اینها باید مقررات گمرک، قرارداد و بازار کشورهای دیگر را بشناسد. کتابهای فروشگاهداری و تجارت در کتابجم همین دانستنیها را جمع کردهاند: از راهنمای انبارداری و بازاریابی مراکز خرید تا مقررات صادرات و واردات و تجارت با کشورهای همسایه. این صفحه به شما نشان میدهد این دسته برای چه کسانی است، چه کتابهایی در آن پیدا میکنید و چطور یکی را انتخاب کنید که واقعا به کار کسبوکارتان بیاید.
اگر مغازهی کوچک محلهتان را اداره میکنید، اگر میخواهید فروشگاهی راه بیندازید یا در کار بازرگانی و واردات هستید، ادامهی این متن برای شماست. هرجا لازم بود، صادقانه هم میگوییم که کتاب جای مشاور حقوقی، مالی و مالیاتی نیست.
فروشگاهداری و تجارت: دو کار نزدیک به هم
در ذهن خیلیها فروشگاهداری و تجارت یکی است، اما فرق دارند. فروشگاهداری یعنی ادارهی محلی که کالا را مستقیم به مشتری نهایی میفروشد: خواربارفروشی، پوشاک، لوازم خانگی، کتابفروشی. تجارت دامنهی وسیعتری دارد و شامل خرید و فروش عمده، واردات و صادرات، نمایندگی، حقالعملکاری و دلالی هم میشود.
در عمل، این دو در هم تنیدهاند. یک فروشگاهدار جنس را از عمدهفروش میخرد، عمدهفروش از تولیدکننده یا واردکننده، و واردکننده از بازار کشور دیگر. هر حلقهی این زنجیره مسائل خاص خودش را دارد. کتابهای این دسته هم از همین همهی حلقهها میگویند.
پس پیش از خرید، از خودتان بپرسید: من در کدام حلقهام؟ مغازهدار خردهفروشی هستم، مدیر یک مجموعهی تجاری، یا بازرگانی که با کشورهای دیگر کار میکند؟ جواب این پرسش، مسیر انتخاب کتاب را روشن میکند.
اگر میخواهید فروشگاه راه بیندازید: اول چه بخوانید؟
کسی که تازه میخواهد فروشگاه باز کند، معمولا سه دغدغه دارد: چه کالایی بفروشد، مغازه را کجا بگیرد و چطور مشتری بیاورد. کتابهای فروشگاهداری و تجارت معمولا این پرسشها را به بخشهای کوچکتر میشکنند.
اولین کار فکر کردن به مشتری است. مشتری شما کیست؟ چه میخواهد؟ کجا زندگی میکند؟ آیا در محلهی شما نیاز به این کالا هست یا نه؟ بسیاری از فروشگاهها از همینجا شکست میخورند. صاحبشان کالایی را دوست دارد ولی مشتریای برایش نیست.
دومین کار، حساب سرمایه است. برای باز کردن فروشگاه چه مقدار پول لازم است؟ چه بخشی برای اجاره، چه بخشی برای خرید کالا، چه بخشی برای شروع کار؟ کتابهای کارآفرینی و حسابداری ساده در این باره کمک میکنند. برای گسترش این مباحث میتوانید در کارآفرینی و استارتاپ و حسابداری و مالی هم بگردید.
سومین کار، یادگیری از دیگران است. کتاب «تجارت موفق» از نامش پیداست که به مسیر و اصول کار تجاری میپردازد و میتواند برای شروع مطالعهی عمومی مناسب باشد. پیش از خرید، فهرست مطالب صفحهی خود کتاب را ببینید.
انبارداری: بخشی که کمتر دیده میشود ولی خیلی مهم است
خیلی از فروشگاهها با انبار بد اداره میشوند. کالایی که در قفسهی پشتی فراموش شده، کالایی که تاریخ مصرفش گذشته یا کالایی که موجودیاش با دفتر نمیخواند، پول بیصدا از بین میبرند. برای همین کتابهای انبارداری در این دسته اهمیت دارند.
«مرجع انبارداری (با رویکرد انبارداری در هتلها و سایر مراکز اقامتی)» یکی از این کتابهاست. از عنوانش پیداست که انبارداری را در حوزهی هتل و مراکز اقامتی بررسی میکند. اگر شما هم در هتل، مهمانپذیر یا مراکز مشابه کار میکنید، این کتاب میتواند مستقیما به کارتان بیاید. اگر مغازهدارید، باز هم اصول کلی انبارداری مثل ورود و خروج کالا، شمارش دورهای و چیدمان درست، شبیه هم است.
چند اصل ساده که تقریبا در هر انبار به کار میآید:
- هر کالا جای مشخصی داشته باشد و هر بار به همانجا برگردد.
- ورود و خروج کالا روی کاغذ یا نرمافزار ثبت شود، حتی برای اقلام کمارزش.
- کالاهای تاریخدار جلوتر بروند تا زودتر مصرف شوند.
- هر چند وقت یکبار شمارش واقعی انجام شود و با دفتر مقایسه شود.
این اصلها ساده به نظر میرسند ولی نگهداشتنشان انضباط میخواهد. کتاب کمک میکند بدانید چرا و چطور.
بازاریابی مراکز خرید و مالها
مراکز خرید و مالها دنیای خاص خودشان را دارند. مشتری بهجای یک مغازه، وارد مجموعهای میشود که در آن دهها و صدها فروشگاه کنار هم هستند. مدیر مجموعه باید کاری کند که مشتری بیاید، بماند و برگردد. فروشگاههای داخل مجموعه هم باید بتوانند در این فضا دیده شوند.
کتاب «بازاریابی مراکز خرید و مالها» به همین موضوع میپردازد. «اصطلاحات کلیدی مدیریت و توسعه مراکز تجاری از طرح تا بهرهبرداری (مدیریت مال از نگاه واژهها)» هم بهنظر میرسد فرهنگ اصطلاحات این حوزه را از مرحلهی طراحی تا بهرهبرداری معرفی میکند. این دو کتاب برای مدیران مجموعههای تجاری، سرمایهگذاران و صاحبان فروشگاه در مالها جذاباند.
اگر شما فروشگاهی در یک مجموعه دارید، دانستن زبان مدیران آن مجموعه به شما کمک میکند در مذاکرهی اجاره، تبلیغات مشترک و برنامههای فصلی بهتر تصمیم بگیرید. باز هم تکرار میکنیم: هر قرارداد اجاره و سرمایهگذاری را حتما با مشاور حقوقی مرور کنید. کتاب جای متخصص نیست.
برای مباحث گستردهتر بازاریابی، میتوانید به بازاریابی و فروش هم سر بزنید.
مقررات صادرات و واردات
وقتی کار از بازار داخلی بیرون میرود، پای مقررات به میان میآید. تعرفه، ثبت سفارش، مجوزها، اسناد حمل و ترخیص کالا واژههایی هستند که بازرگان هر روز با آنها سروکار دارد. مقررات هم هر چند وقت یکبار عوض میشود.
در این دسته، «پکیج کتاب مقررات صادرات و واردات» با راهنمای کاربردی مقررات را میبینید. عنوان کتاب سال را هم نشان میدهد و از همینجا اهمیت یک نکته روشن میشود: کتاب مقررات را باید با دقت به ویرایش و سال انتشارش خرید. کتاب چند سال قبل ممکن است بخشهایی داشته باشد که دیگر معتبر نیست. پیش از هر تصمیم مهم، مقررات جاری را از منبع رسمی هم بررسی کنید.
این توصیه برای همهی کتابهای مقرراتی صادق است. کتاب میتواند نقشهی کلی را به شما بدهد، اما جزئیات اجرایی را باید در عمل و با مراجع رسمی تطبیق دهید.
حقالعملکاری و گمرک
حقالعملکار کسی است که به نمایندگی از صاحب کالا کارهای گمرکی را انجام میدهد. شغلی تخصصی است و ورود به آن آزمون و شرایط خاصی دارد. کتاب «راهنمای آزمون حقالعملکاری گمرک» برای همین دسته از خوانندههاست: کسانی که میخواهند برای آزمون آماده شوند.
اگر شما در این مسیر هستید، پیشنهاد میکنیم منبع را با فهرست آزمون رسمی مقایسه کنید. سال چاپ، سرفصلها و بهروز بودن مطالب، از هر چیز مهمترند. به دلیل تغییر مقررات، هر کتاب آزمونی باید به آخرین ویرایش نزدیک باشد. صفحهی کتاب اطلاعات مشخصات را در اختیار شما میگذارد.
حتی اگر قصد آزمون ندارید و فقط بازرگان یا واردکنندهاید، دانستن اصول کار حقالعملکار، به شما کمک میکند بهتر با او همکاری کنید و انتظار درستی از او داشته باشید.
تجارت با همسایهها و بازارهای دورتر
ایران با کشورهای همسایه مرز مشترک دارد و بخش مهمی از تجارت خارجی از همین مسیر انجام میشود. در این دسته کتابهایی هست که به بازار کشورهای مشخص میپردازند. «راهنمای کاربردی تجارت با افغانستان» و «صادرات و سرمایهگذاری در ویتنام» دو نمونهی روشناند.
هر بازار قواعد خودش را دارد: زبان، فرهنگ، قانون، پول رایج، شیوهی پرداخت و عادتهای خرید. بازرگانی که اینها را نشناسد، حتی با کالای خوب هم ممکن است زمین بخورد. کتاب راهنما برای شروع خوب است و به شما چارچوب فکری میدهد. اما بازار دائما تغییر میکند و برای هر تصمیم مالی سنگین باید اطلاعات روز را جداگانه ببینید.
به همین دلیل، پیشنهاد ما این است که کتابهای بازار کشورها را بهعنوان نقشهی اولیه بخوانید، نه بهعنوان نسخهی قطعی.
قرارداد، پیمانکاری و حقوق تجارت
هر معاملهی مهم به قرارداد نیاز دارد. کتاب «تعهدات کارفرما در قراردادهای پیمانکاری داخلی و بینالمللی» یکی از کتابهای تخصصیتر این دسته است. عنوانش نشان میدهد که به تعهدات یک طرف قرارداد در پروژههای داخلی و بینالمللی میپردازد.
برای بازرگان و مدیر، آشنایی با مفاهیم قرارداد مثل تعهد، ضمانت، زمانبندی و مسئولیت، بهاندازهی آشنایی با بازار اهمیت دارد. بسیاری از اختلافهای تجاری از قراردادی ناقص یا مبهم شروع میشوند. کتاب به شما کمک میکند سؤال درست بپرسید و بدانید کجا باید حساس شد.
ولی هر قرارداد واقعی را با وکیل یا مشاور حقوقی بنویسید و مرور کنید. کتاب راهنمای عمومی است و شرایط خاص شما را نمیشناسد.
املاک و مشاورین: یک شاخهی مرتبط
در فهرست این دسته، کتاب «دانستنیهای مشاوران املاک» را هم میبینید. بنگاه املاک هم نوعی کسبوکار خدماتی است که مشتری، اعتماد و اطلاعات محلی در آن اهمیت دارند. اگر مشاور املاک هستید یا قصد ورود به این کار را دارید، چنین کتابی میتواند مرور خوبی از نکتههای حرفهای باشد.
همهی حرفههایی که با مردم سروکار دارند، چند اصل مشترک دارند: صداقت، پاسخگویی، ثبت دقیق و دانش روز. شاید بتوان گفت هر کسبوکار موفقی بر همین پایهها ایستاده، چه املاک باشد چه خواروبار.
مشتریمداری: مهارتی که در هیچ کتاب درسی کامل نیست
مشتریمداری یعنی همان چیزی که یک مغازهدار کاربلد بدون فکر انجام میدهد: سلام گرم، گوش دادن، صبوری و صداقت. با اینکه به نظر ساده میآید، اجرای مداوم آن سخت است. مغازهدار خسته هم باید در ساعت آخر روز با لبخند جواب مشتری را بدهد.
چند اصل کاربردی:
- اگر کالایی نداشتید، صادقانه بگویید و اگر ممکن بود مشتری را راهنمایی کنید.
- اشتباه خودتان را زود بپذیرید. مشتریای که ببیند شما مسئولیت میپذیرید، معمولا برمیگردد.
- مشتری ثابت را بشناسید و ترجیحهایش را به یاد داشته باشید.
- به انتقاد گوش دهید. شاید همان چیزی باشد که خودتان نمیبینید.
در کنار اینها، کتابهای فروشگاهداری به شما ابزارها و روشها را میدهند، ولی اصل ماجرا رفتار روزانهی شماست. برای مهارتهای ارتباطی و مدیریتی در سطح بالاتر میتوانید دستهی مدیریت را هم ببینید.
حساب و کتاب ساده برای صاحب فروشگاه
خیلی از مغازهداران حساب و کتاب را در ذهن یا روی یک دفتر نامنظم نگه میدارند. تا وقتی کسبوکار کوچک است، این جواب میدهد. اما وقتی فروش زیاد میشود یا مالیات و حسابرسی مطرح میشود، بینظمی دردسر میسازد.
سادهترین شروع این است که هر روز سه عدد را ثبت کنید: فروش، خرید و هزینه. بعد هر ماه آنها را جمع کنید و ببینید چه مانده است. با همین عادت ساده هم فهمیدن سود و زیان راحتتر میشود. اگر نیاز به دانش عمیقتر داشتید، کتابهای حسابداری و مالی در دستههای مربوط هستند.
مالیات و بیمه و مقررات مالی مسئلههای تخصصیاند. برای آنها حتما از حسابدار یا مشاور مالیاتی کمک بگیرید. کتاب چیزی است که به شما کمک میکند با او بهتر حرف بزنید.
داستانک: مغازهای که انبارش را دوباره چید
آقای کریمی سالها یک فروشگاه لوازم خانگی کوچک داشت. هر ماه حس میکرد پول کم میشود ولی نمیفهمید کجا میرود. یک روز تصمیم گرفت یک روز کامل تعطیل کند و انبار را بشمارد. پس از شمارش دید بخشی از اجناسی که در دفترش موجود بود، در انبار نبود و بخشی که در دفتر ثبت نشده بود، سالها گوشهای خاک میخورد.
آن روز فهمید مشکل نه در فروش، که در نظم است. یک ماه بعد با چند اصل ساده انبارداری، ورود و خروج کالا را ثبت کرد و هر جنس را در جای مشخصی گذاشت. لازم نبود نرمافزار گران بخرد. فقط باید انضباط را جدی میگرفت. نتیجه این شد که زودتر میفهمید چه چیزی کم دارد و چه چیزی اضافه است.
این داستان بازتاب چیزی است که در بسیاری از کتابهای فروشگاهداری آمده: کسبوکار بیش از آنکه به شانس بستگی داشته باشد، به عادتهای کوچک و مداوم وابسته است.
چطور کتاب این دسته را انتخاب کنیم؟
- هدفتان را روشن کنید: راهاندازی فروشگاه، ادارهی انبار، مذاکرهی قرارداد، ورود به بازار خارجی یا آمادهشدن برای آزمون؟ هر هدف کتاب متفاوتی میخواهد.
- سال انتشار را ببینید: برای کتابهای مقرراتی، تاریخ اهمیت زیادی دارد. کتاب قدیمیتر برای مفاهیم پایه خوب است، ولی برای مقررات جاری کافی نیست.
- سطح کتاب را بسنجید: بعضی کتابها برای تازهکارند و بعضی برای متخصص. توضیح کتاب را بخوانید.
- کاربردی بودن را در نظر بگیرید: کتابی که مثال و فهرست کارهای عملی دارد، برای شاغلان مفیدتر از کتاب صرفا نظری است.
- یک کتاب همزمان: یک کتاب را کامل بخوانید و به کار ببندید. خرید ده کتاب و نخواندنشان فایدهای ندارد.
مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود. انتخاب کتاب فروشگاهداری و تجارت مثل انتخاب ابزار است: باید به کار شما بخورد.
اشتباههای رایج در فروشگاهداری و تجارت
خرید بیحساب
خرید عمدهی زیاد برای رسیدن به قیمت پایینتر خوشایند است ولی اگر فروش نرود، سرمایه در انبار میخوابد. اول فروش را بسنجید و بعد سفارش دهید.
بیتوجهی به رقیب
نگاه کردن به کار دیگران به معنای تقلید نیست. باید بدانید در همان محله یا بازار چه میگذرد.
ندیدن هزینههای پنهان
اجاره، برق، حمل، بستهبندی، خرابی و برگشتی همه هزینهاند. کسی که فقط قیمت خرید و فروش را میبیند، سود واقعیاش را نمیداند.
امضای قرارداد بیمطالعه
قراردادی که نخوانده امضا شود، بعدا گران تمام میشود. حتی وقتی طرف مقابل آشناست، مطالعهی قرارداد توهین نیست.
چه کسانی سراغ کتابهای فروشگاهداری و تجارت میروند؟
مخاطب این دسته یک گروه یکدست نیست. صاحب مغازهی کوچکی که میخواهد کارش را منظمتر کند، پسری که کسبوکار پدرش را ادامه میدهد، دانشجوی بازرگانی که دنبال نمونههای عملی است، کارمندی که رویای راهاندازی فروشگاه دارد، و مدیر یک مجموعهی تجاری، همه میتوانند در این قفسه چیزی برای خودشان پیدا کنند.
مثلا اگر شما وارث یک کسبوکار خانوادگی هستید، نیاز دارید سنت و تجربهی قدیمی را با روشهای تازهتر ترکیب کنید. کتابهای فروشگاهداری و تجارت میتوانند زبان مشترک بین دو نسل باشند: پدر تجربه دارد و شما اصطلاح و چارچوب یاد گرفتهاید. گفتوگو بین این دو، اغلب به بهترین تصمیمها ختم میشود.
اگر دانشجو هستید، این کتابها میتوانند دنیای واقعی بازار را به درسهای نظری اضافه کنند. اگر کارمند هستید، شاید بخواهید قبل از ریسک کردن، با مطالعه بفهمید چه چیزی در انتظارتان است. خواندن سرمایهای بسیار ارزانتر از شکست تجربه است.
چیدمان و ویترین در فروشگاهداری و تجارت
ویترین و چیدمان تقریبا اولین چیزی است که مشتری میبیند. فروشگاهی که تمیز، روشن و منظم باشد، بدون گفتن یک کلمه پیام میدهد که صاحبش به کارش اهمیت میدهد. برعکس، قفسهی شلوغ و نامنظم مشتری را سردرگم میکند.
چند اصل ساده که در بیشتر فروشگاهها جواب میدهد:
- کالاهای پرفروش را در مسیر طبیعی حرکت مشتری بگذارید، نه در گوشهی دورافتاده.
- کالاهای مکمل را کنار هم بچینید. مثلا باتری کنار اسباببازی و قاب عکس کنار آلبوم.
- مسیر رفتوآمد را باز نگه دارید تا مشتری راحت حرکت کند.
- روشنایی مناسب و قیمتهای خوانا، سادهترین بهبودهای فروشگاهیاند.
اینها نکتههای عمومیاند و در بسیاری از کتابهای فروشگاهداری با تفصیل بیشتر میآیند. هر فروشگاه به تناسب نوع کالا و مشتری تنظیم میشود و راهحل قطعی وجود ندارد. بهترین کار، امتحان کردن و مشاهدهی رفتار مشتریهاست.
تجارت خرد و عمده: تفاوت نگاه
خردهفروش هر روز با مشتریان زیاد و فروش کوچک روبهرو است. عمدهفروش با تعداد کمتری مشتری و سفارشهای بزرگتر کار میکند. نگاه هر کدام هم فرق دارد. خردهفروش روی تجربهی مشتری، چیدمان و موقعیت تکیه میکند. عمدهفروش بر روابط، اعتبار، اعتماد و حمل و نقل.
در تجارت عمده، شرایط پرداخت اهمیت زیادی دارد. فروش نقد، چک، اعتبار و مهلت پرداخت هر کدام ریسک خاص خودشان را دارند. کتابهای تجارت میتوانند شما را با مفاهیم این حوزه آشنا کنند. با این حال هر تصمیم مالی سنگین، مشورت با متخصص را لازم دارد.
اگر شما از خردهفروشی به عمدهفروشی یا برعکس میروید، انتظار داشته باشید که بخشی از مهارتهایتان تازه باشد. یادگیری روش تازه، در هر دو مسیر طبیعی است.
برنامهی مطالعهی یکماهه برای صاحب فروشگاه
کسی که وقت کم دارد، میتواند برنامهی سادهای بچیند. نمونهی زیر را با شرایط خودتان تطبیق بدهید.
- هفتهی اول: یک کتاب عمومی دربارهی اصول تجارت و فروشگاهداری. هر شب بیست دقیقه کافی است.
- هفتهی دوم: کتاب یا فصل انبارداری. همان هفته انبار خودتان را بشمارید و با دفتر مقایسه کنید.
- هفتهی سوم: مشتریمداری و بازاریابی. برای فروشگاه خودتان سه پیشنهاد عملی بنویسید.
- هفتهی چهارم: حساب و کتاب. یک روش سادهی ثبت روزانه را اجرا کنید.
بعد از یک ماه، دو چیز عوض شده است: یک، چند عادت جدید دارید. دو، میدانید کدام بخش کارتان به کتاب بیشتری نیاز دارد. آنوقت سراغ کتاب تخصصیتر بروید، مثلا مقررات، قرارداد یا تجارت خارجی.
در طول این یک ماه، هر چیزی را که یاد میگیرید در یک دفتر کوچک بنویسید. هفتهی بعد دوباره ورق بزنید. کارهای کوچک و مداوم، از یک دورهی طولانی که نیمهکاره میماند، بهترند.
پرسشهای پرتکرار دربارهی کتابهای فروشگاهداری و تجارت
برای شروع کسبوکار کوچک چه کتابی مناسبتر است؟
کتابهای عمومی دربارهی اصول تجارت و فروش برای شروع مناسباند. عنوانهایی مثل «تجارت موفق» را در کنار کتاب حسابداری ساده بخوانید. برای تخصص در یک بخش، سراغ کتاب همان بخش بروید.
آیا این کتابها برای آزمونهای شغلی هم کمک میکنند؟
بعضی مثل کتاب راهنمای آزمون حقالعملکاری گمرک مستقیما برای آزموناند. برای هر آزمون، سرفصل رسمی را با محتوای کتاب مقایسه کنید.
کتاب مقررات صادرات و واردات را چقدر میتوان اعتماد کرد؟
کتاب میتواند نقشهی اولیه بدهد. ولی مقررات تغییر میکند و برای هر تصمیم مهم باید سال انتشار کتاب و مقررات جاری را با منابع رسمی مقایسه کنید.
آیا با خواندن این کتابها میتوانم مشاور نگیرم؟
خیر. برای مسائل حقوقی، مالی و مالیاتی مشاور متخصص لازم است. کتاب به شما کمک میکند بهتر بفهمید و بهتر سؤال کنید.
کتاب مدیریت مراکز خرید برای مغازهدار هم مفید است؟
اگر فروشگاهتان در مال یا مجموعهی تجاری است، بله. دانستن نگاه مدیر مجموعه کمک میکند در مذاکره و برنامهریزی بهتر عمل کنید.
نسخه چاپی را میتوانم آنلاین بخرم؟
بله، نسخه چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود و مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است.
جمعبندی: کتاب فروشگاهداری و تجارت ابزار کار شماست
کسبوکار موفق از یک ایده شروع میشود، اما با دانش و انضباط ادامه پیدا میکند. کتابهای فروشگاهداری و تجارت به شما کمک میکنند تجربهی دیگران را ارزانتر و سریعتر یاد بگیرید: از انبار و مشتری تا قرارداد و مقررات گمرکی. هیچ کتابی خودش کسبوکار را نمیچرخاند، اما یک کتاب مناسب میتواند جلوی چند اشتباه گران را بگیرد.
پیشنهاد ما این است که در دنیای فروشگاهداری و تجارت با نیاز مشخص خودتان شروع کنید، یک کتاب را کامل بخوانید و نکتههایش را در کار امتحان کنید. برای نگاه گستردهتر به دنیای کار و سرمایه، میتوانید دستهی کسبوکار و مالی را هم ببینید. کتابهای همین دسته را یکییکی بازدید کنید، مشخصاتشان را بخوانید و نسخهی چاپی را آنلاین سفارش بدهید.