گاهی یک بیت سعدی وسط یک گفت‌وگوی معمولی سر می‌رسد و حرف را تمام می‌کند. «بنی‌آدم اعضای یکدیگرند» را روی دیوارها دیده‌ایم، در سخنرانی‌ها شنیده‌ایم و شاید از پدربزرگ‌مان هم گرفته باشیم. با این همه، خیلی‌ها هنوز گلستان یا بوستان را از اول تا آخر نخوانده‌اند. دسته‌ی «سعدی» در کتاب‌جم برای همین است: جایی که نسخه‌های چاپی آثار شیخ شیراز، از کلیات و غزلیات تا بوستان و گلستان و کتاب‌های راهنما، کنار هم دیده می‌شوند و می‌توانید با آرامش انتخاب کنید.
در این صفحه توضیح می‌دهیم هر اثر سعدی چیست، هر قطع و جلد به چه کاری می‌آید، اگر تازه شروع می‌کنید از کجا بروید و هنگام خرید کتاب سعدی به چه نکته‌هایی نگاه کنید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
سعدی شاعر و نویسنده‌ی سده‌ی هفتم هجری و اهل شیراز است. او را با لقب «استاد سخن» می‌شناسند، چون نثر و شعرش هم ساده است و هم سنجیده. جمله‌هایش کوتاه است، تصویرهایش از زندگی روزمره می‌آید و در آخر هر حکایت یک نتیجه‌ی روشن می‌گذارد. همین سادگی سبب شده که از کودک دبستانی تا پژوهشگر ادبیات، هر کس در نوشته‌های او چیزی برای خودش پیدا کند.
مردم در دل سعدی چیزی می‌بینند که کمتر در شاعران دیگر هست: او هم واعظ است و هم شوخ. هم از اخلاق و بخشش حرف می‌زند و هم از عشق و دلتنگی. یک جا پادشاه را نصیحت می‌کند و جای دیگر از درویشی می‌گوید که سر سفره‌ی همان پادشاه هم نمی‌رود. این تنوع باعث شده کتاب‌های سعدی هم برای مطالعه‌ی شخصی مناسب باشند، هم برای درس و هم برای هدیه.
در سنت ما آثار سعدی چند دسته‌اند: گلستان که آمیخته‌ای از نثر و شعر است، بوستان که سراسر شعر است، غزلیات که دنیای عاشقانه‌ی او را نشان می‌دهد، و قصیده‌ها و مثنوی‌ها و رساله‌های کوتاه‌تر. بیشتر ناشران این‌ها را در یک مجلد به نام «کلیات سعدی» چاپ می‌کنند و بعضی هم هر کدام را جدا منتشر می‌کنند.
گلستان معروف‌ترین کتاب سعدی است و ساختار روشنی دارد: هشت باب، و هر باب یک موضوع. باب‌ها درباره‌ی رفتار پادشاهان، اخلاق درویشان، ارزش قناعت، فایده‌ی خاموشی، عشق و جوانی، ناتوانی و پیری، اثر تربیت و آداب صحبت است. هر باب از حکایت‌های کوتاه ساخته شده و میان حکایت‌ها بیت‌هایی آمده که مثل مهر پایان نتیجه را می‌زنند.
خواندن گلستان از همین رو آسان است. لازم نیست از اول تا آخر پشت سر هم بخوانید. می‌توانید هر شب یک حکایت بخوانید، درباره‌اش فکر کنید و بروید سراغ کار خودتان. نثر گلستان مسجع و آهنگین است، ولی وقتی چند صفحه جلو بروید گوش‌تان به آن عادت می‌کند و لذتش بیشتر می‌شود.
اگر می‌خواهید با سعدی آشنا شوید، گلستان آغاز خوبی است، چون کوتاه‌ترین راه برای شنیدن صدای او است. برای نوجوانانی که در مدرسه با چند حکایت آن آشنا شده‌اند هم انتخاب طبیعی‌ای است. معلم‌ها و والدین می‌توانند آن را برای خواندن دسته‌جمعی در خانه هم به کار ببرند.
چاپ‌های گلستان در بعضی واژه‌ها و ضبط بیت‌ها با هم فرق دارند. متن تصحیح‌شده‌ی محمدعلی فروغی از متن‌های شناخته‌شده و پرکاربرد است و نام او روی جلد بعضی نسخه‌ها می‌آید، چنان‌که در فهرست این دسته «بوستان سعدی (فروغی،شومیز)» را می‌بینید. اگر برای پژوهش یا درس می‌خوانید، مشخصات مصحح را در صفحه‌ی کتاب نگاه کنید.
بوستان از نظر قالب با گلستان فرق دارد: همه‌اش شعر است و در قالب مثنوی سروده شده. ده باب دارد که بابی درباره‌ی عدل و رأی و تدبیر شروع می‌شود و بعد از احسان، عشق، تواضع، رضا، قناعت، تربیت، شکر و توبه به مناجات می‌رسد. اگر گلستان را «کتاب حکایت» بدانیم، بوستان بیشتر «کتاب آرمان» است: تصویر انسانی که عادل و مهربان و فروتن است.
لحن بوستان آرام‌تر است. حکایت‌ها بلندتر و گاهی داستانی‌اند و شعر با ضرباهنگ یکنواختی جلو می‌رود که برای بلندخوانی بسیار مناسب است. کسانی که به شعر عادت دارند، اغلب بوستان را روان‌تر می‌یابند و کسانی که بیشتر نثر می‌خوانند، گلستان را.
در این دسته چند بوستان مختلف را می‌بینید: نسخه‌ی «فروغی» با جلد شومیز از انتشارات ققنوس، نسخه‌ی جیبی و چرم از راه‌بیکران، و نسخه‌های گلاسه با جلد چرم و لب‌طلایی که بیشتر به کار هدیه می‌آیند. متن همه‌ی این‌ها بوستان است؛ آنچه فرق دارد کاغذ و جلد و قطع و حال‌وهوای ظاهری کتاب است.
«کلیات سعدی» یعنی مجموعه‌ی بزرگ آثار او در یک کتاب. معمولا شامل گلستان، بوستان، غزل‌ها، قصیده‌ها، مثنوی‌ها و چند رساله‌ی دیگر است. اگر می‌خواهید یک بار برای همیشه سعدی را در کتابخانه داشته باشید، کلیات انتخاب طبیعی است؛ به‌جای خرید چند کتاب جدا، یک مجموعه‌ی کامل کنار دست‌تان است.
در فهرست این دسته چند شکل از کلیات دیده می‌شود: «کلیات سعدی (باقاب)» که همراه قاب و جعبه عرضه می‌شود، «کلیات سعدی (رحلی)» با قطع بزرگ، «کلیات سعدی (با کشف‌الابیات)» که یک فهرست ابیات هم همراهش هست، و نسخه‌ای ساده با نام «کلیات سعدی». همین چند مثال نشان می‌دهد که انتخاب فقط بین «کلیات» و «غیر کلیات» نیست؛ قطع و آرایش و ملحقات هم اهمیت دارد.
اگر فقط می‌خواهید یک بار گلستان را بخوانید، خریدن کلیات ضرورتی ندارد. اما اگر با شعر سعدی مأنوس‌اید، یا می‌خواهید هر وقت هوس کردید غزلی را پیدا کنید، کلیات به کارتان می‌آید. برای دانشجویان ادبیات هم مجموعه‌ی کامل منبع دم‌دستی خوبی است.
کلیات معمولا کتاب قطوری است. نسخه‌ی رحلی چون صفحه‌های بزرگ‌تری دارد، خط‌ها را درشت‌تر و فاصله‌ها را باز چاپ می‌کند و برای کسانی که چشم‌شان حساس است راحت‌تر است. در عوض حمل کردنش سخت است و بیشتر برای خواندن در خانه مناسب است.
کسانی که سعدی را فقط با گلستان می‌شناسند، از غزل‌هایش غافلگیر می‌شوند. غزلهای سعدی نرم و روان‌اند و عاشقی را بی‌هیاهو و بی‌پیچیدگی می‌گویند. بیت‌ها گاهی مثل گفت‌وگوی دو دوست‌اند و گاهی مثل شکوه‌ای که در دل مانده است.
کتاب «غزلیات سعدی (جیبی، چرمی، گلاسه) کومه» در این دسته مثالی از همین شکل کتاب‌هاست: جیبی و سبک، که می‌شود در کیف یا جیب گذاشت و در مسیر خواند. غزل بهتر است کم‌کم و با مکث خوانده شود، پس نسخه‌ی جیبی برای آن مناسب است.
یک راه ساده این است که هر روز دو یا سه غزل انتخاب کنید و آن‌ها را بلند بخوانید. شعر سعدی برای گوش ساخته شده و وقتی بلند خوانده شود، وزن و آهنگش بهتر حس می‌شود. اگر واژه‌ای برایتان ناآشناست، معنی حاشیه یا فرهنگ لغت را نگاه کنید و بعد دوباره غزل را از اول بخوانید.
وقتی چند چاپ از یک کتاب هست، فرق‌ها را باید از توضیحات داخل عنوان‌ها فهمید. در نام کتاب‌های این دسته کلمه‌هایی مثل «شومیز»، «گلاسه»، «چرم»، «جیبی»، «رحلی» و «لب‌طلایی» می‌بینید. اگر با آن‌ها آشنا نیستید، این توضیح کمک می‌کند.
یک قاعده‌ی ساده: اگر کتاب را برای خودتان می‌خواهید و می‌خواهید زیاد بخوانید، به کاغذ راحت و حروف خوانا اهمیت بدهید. اگر هدیه می‌دهید، جلد و جعبه بیشتر اهمیت پیدا می‌کند.
در فهرست این دسته عنوانی می‌بینید به نام «کشف‌الابیات بوستان و گلستان سعدی» و هم‌چنین کلیاتی که «با کشف‌الابیات» چاپ شده است. کشف‌الابیات یعنی فهرستی که به شما کمک می‌کند جای یک بیت را در کتاب پیدا کنید. فرض کنید بیتی به یادتان مانده ولی نمی‌دانید در کدام باب و کدام حکایت بوده؛ چنین فهرستی راهنمای شماست.
این کتاب‌ها برای معلم‌ها، پژوهشگران، نویسندگان و کسانی که برای سخنرانی یا نوشتن دنبال یک بیت دقیق می‌گردند مفید است. خواننده‌ی معمولی که فقط برای لذت می‌خواند، شاید به آن نیاز نداشته باشد، اما کسی که بیت‌های سعدی را زیاد نقل می‌کند خوشحال می‌شود چنین ابزاری کنار دستش دارد.
هنگام انتخاب دقت کنید که کشف‌الابیات با کدام چاپ هماهنگ است. شماره‌ی صفحه‌ها یا ترتیب ابیات ممکن است بین چاپ‌های مختلف تفاوت داشته باشد. مشخصات کتاب را در صفحه‌ی خودش بخوانید.
درباره‌ی زندگی سعدی همه‌چیز را با قطعیت نمی‌دانیم، چون بخشی از آنچه از او می‌دانیم از خود نوشته‌هایش برداشت شده. اما چند چیز روشن است. او در شیراز پرورش یافت، سال‌ها دور از شهر خود سفر کرد و بعد به شیراز برگشت و همان‌جا آثار مشهورش را نوشت. آرامگاهش در شیراز است و هر سال کسان زیادی به دیدنش می‌روند.
این سفرها در نوشته‌هایش پیداست. در حکایت‌های گلستان و بوستان بارها از شهرهای دور، از کاروان، از بازار و از مردمان گوناگون حرف می‌زند. شاید همین تجربه‌ی دیدن دنیا باعث شده که نصیحت‌هایش سرد و کتابی نباشد. سعدی مثل کسی حرف می‌زند که چیزهایی را با چشم خودش دیده و حالا آن‌ها را برای شما تعریف می‌کند.
زمانه‌ی او دوره‌ی آشوب و تغییر بود و در متن‌هایش می‌شود ردپای آن را دید: از فرمانروایان می‌گوید، از عدالت و ظلم، از فقر و بخشش. اگر دوست دارید کتاب را با آگاهی از این زمینه بخوانید، مقدمه‌ی نسخه‌های تصحیح‌شده و کتاب‌های پژوهشی درباره‌ی سعدی کمک می‌کنند. مقدمه‌ی چاپ‌های علمی معمولا شرح کوتاهی از زندگی و شیوه‌ی کار نویسنده دارد.
یکی از دغدغه‌های خواننده‌ی امروزی این است که زبان کهن را نفهمد. خبر خوب اینکه سعدی از سخت‌نویسی پرهیز می‌کرد. اما ممکن است در خواندن با واژه‌هایی روبه‌رو شوید که امروز به کار نمی‌روند، یا با معنی‌هایی که فرق کرده است. مثلا واژه‌ای که امروز یک معنی دارد در متن کهن ممکن است چیز دیگری باشد.
راه ساده این است که در طول خواندن یک مداد کنار دست داشته باشید و زیر واژه‌های ناآشنا خط بکشید. بعد از چند صفحه فهرست کوتاهی می‌سازید که به معنی‌شان مراجعه کنید. خیلی از واژه‌ها بارها تکرار می‌شوند و بعد از دو سه بار دیگر به آن‌ها نیاز ندارید.
نسخه‌هایی که معنی واژه‌ها را آورده‌اند برای خواننده‌ی تازه‌کار راحت‌ترند. اگر نسخه‌ی ساده‌تری دارید، یک فرهنگ لغت خوب هم کمک می‌کند. برای آنکه کتاب سعدی را با اطمینان انتخاب کنید، توضیحات صفحه‌ی کتاب را بخوانید و ببینید حاشیه‌نویسی و واژه‌نامه دارد یا نه.
خیلی‌ها می‌ترسند که زبان سعدی برایشان سخت باشد. حقیقت این است که زبان او از زبان بیشتر متن‌های کهن ساده‌تر است، اما چند واژه و ترکیب کهنه هم دارد. برای شروع یک مسیر پیشنهاد می‌کنیم.
لازم نیست همه‌ی واژه‌ها را بفهمید. با ادامه‌ی خواندن، معنی بیشتر آن‌ها از متن پیداست. برای واژه‌های واقعا گیرا، نسخه‌هایی که معنی واژه‌ها را در حاشیه یا پایان کتاب آورده‌اند راحت‌ترند. این را هم در صفحه‌ی هر کتاب می‌توانید بررسی کنید.
گلستان و بوستان سال‌هاست که بخشی از فضای آموزشی ما بوده‌اند و چند حکایت از آن‌ها در کتاب‌های درسی می‌آید. برای نوجوانی که این حکایت‌ها را دیده و مشتاق است بیشتر بداند، خواندن کامل گلستان تجربه‌ی جالبی است. می‌شود بیت‌ها را از حفظ کرد، با هم درباره‌ی معنی‌شان حرف زد و به موقعیت‌های امروزی ربط داد.
والدین می‌توانند شب‌ها یک حکایت کوتاه برای فرزندشان بخوانند و بپرسند: «به نظرت سعدی چه می‌خواسته بگوید؟» گفت‌وگو درباره‌ی حکایت از خود حکایت گاهی مفیدتر است. نسخه‌های شومیز و ساده برای این کار مناسب‌اند و نگران خراب شدنشان نخواهید بود.
اگر نوجوان شما تازه به شعر علاقه‌مند شده، ممکن است غزلهای کوتاه سعدی را بیشتر دوست داشته باشد تا حکایت‌های بلند. مشکلی نیست؛ از هر جا که شروع کند، همان راه درست او است.
کتاب سعدی از معدود هدیه‌هایی است که تقریبا برای همه‌ی سن‌ها و سلیقه‌ها مناسب است. برای تولد، سال نو، عروسی، خانه‌ی جدید یا سپاس از معلم، کلیات یا بوستان و گلستان با جلد نفیس انتخاب رایجی است. نسخه‌هایی که جعبه، قاب یا لب‌طلایی دارند برای همین کار ساخته شده‌اند.
نکته‌ی مهم در هدیه، تناسب با گیرنده است. برای بزرگ‌ترها که چشم‌شان ضعیف است، قطع بزرگ‌تر و حروف درشت‌تر انتخاب بهتری است. برای دانشجو یا کسی که زیاد جابه‌جا می‌شود، نسخه‌ی جیبی یا سبک. و برای کسی که شعر را دوست دارد، شاید غزلیات به‌تنهایی از کلیات بزرگ‌تر دلنشین‌تر باشد.
پیش از سفارش صفحه‌ی کتاب را ببینید تا از قطع، نوع جلد و ناشر مطمئن شوید. نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید.
سعدی یکی از چند ستون شعر فارسی است و خواندن او با شاعران دیگر تجربه‌ی بهتری می‌سازد. اگر از سعدی خوشتان آمد، کنجکاو می‌شوید بدانید دیگران چه می‌گفتند. در گروه بزرگ‌تر شعر کلاسیک می‌توانید همه‌ی این چهره‌ها را کنار هم ببینید.
حافظ را می‌شود مکمل سعدی دید: غزل‌هایش عمیق‌تر و رمزی‌تر است و بازی‌اش با معنی بیشتر. اگر غزلهای روان سعدی برایتان جذاب بود، سراغ حافظ بروید و ببینید کدام صدا به دلتان می‌نشیند. مولانا دنیای دیگری دارد، پر از شور و عرفان و شطح؛ کتاب‌های مولانا را برای وقتی نگه دارید که می‌خواهید فراتر از حکایت و اخلاق بروید.
اگر حماسه دوست دارید، فردوسی را ببینید. برای رباعی و اندیشه‌ی کوتاه، خیام هست. عاشقان تذکره‌ها و مثنوی‌های عرفانی سراغ عطار می‌روند و اگر داستان عاشقانه‌ی منظوم می‌خواهید، نظامی را در نظر بگیرید. همه‌ی این‌ها را کنار سعدی می‌توان خواند و هر کدام چیزی به شما می‌دهد.
در فهرست این دسته کتاب‌هایی هم هست که موضوع مستقیم‌شان سعدی نیست؛ مثلا «دیوان منوچهری دامغانی» و «قصاید و غزلیات خواندنی سنایی» که با شعر کلاسیک ارتباط دارند و در کنار آثار سعدی چیده شده‌اند. اگر دنبال سعدی هستید، عنوان و مشخصات را بخوانید که کتاب درست را برگزینید.
چند خطای معمول را می‌شود به‌راحتی پیش از خرید اصلاح کرد.
جلد چرم و لب‌طلایی زیباست، اما اگر قرار است کتاب را هر روز بخوانید، به راحتی خواندن هم فکر کنید. حروف خیلی ریز یا کاغذ خیلی براق ممکن است چشم را خسته کند.
«گلستان»، «بوستان»، «غزلیات» و «کلیات» چهار کتاب متفاوت‌اند. اگر فقط «سعدی» را جست‌وجو کنید و بی‌توجه سفارش دهید، ممکن است چیزی بگیرید که مقصودتان نبوده است. اسم دقیق کتاب را بخوانید.
متن‌ها از نظر تصحیح و املا و مقدمه با هم تفاوت دارند. اگر برای درس یا پژوهش می‌خوانید، مصحح و ناشر را چک کنید.
گاهی یک نسخه با کشف‌الابیات یا واژه‌نامه عرضه می‌شود. اگر به آن نیاز دارید، مطمئن شوید همراه کتاب هست. اگر ندارید، ممکن است آن را جدا هم بخواهید.
بیشتر خوانندگان با گلستان راحت‌ترند، چون حکایت‌های کوتاه و متن نثر دارد. اگر شعر را بیشتر دوست دارید یا می‌خواهید بلند بخوانید، بوستان هم انتخاب خوبی است. هر دو را می‌شود بعدا خواند.
معمولا گلستان، بوستان، غزل‌ها، قصیده‌ها و چند بخش دیگر. محتوای دقیق هر چاپ را در صفحه‌ی همان کتاب ببینید، چون ناشران همه یک‌جور نمی‌چینند.
نسخه‌هایی که جلد چرم، لب‌طلایی، جعبه یا قاب دارند برای هدیه معمول‌ترند. پیش از خرید به سلیقه‌ی گیرنده و راحتی خواندن هم فکر کنید.
نه. زبان سعدی برای عموم ساخته شده و بسیاری از حکایت‌هایش را بدون هیچ آمادگی می‌فهمید. برای درک بهتر بعضی واژه‌ها، نسخه‌ای با توضیح حاشیه به کارتان می‌آید.
اگر دنبال پیدا کردن جای یک بیت مشخص هستید یا برای نوشتن و تدریس بیت نقل می‌کنید، مفید است. خواننده‌ی معمولی ضرورتی ندارد.
جیبی کوچک و قابل حمل است، رحلی بزرگ و برای خواندن در خانه. انتخاب به این بستگی دارد که کجا می‌خوانید و چشم‌تان چه اندازه‌ای را راحت می‌بیند.
نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید. صفحه‌ی هر کتاب مشخصات را نشان می‌دهد و قیمت و موجودی هر روز به‌روز می‌شود.
سعدی از آن نویسنده‌هاست که هر بار با سن و حال دیگری سراغش می‌روید و چیز تازه‌ای می‌یابید. نوجوان در گلستان حکایت می‌بیند، جوان عشق را در غزل، و آدم میانسال در بوستان مهربانی و مسئولیت را. کتاب سعدی مثل همراهی است که با شما پیر می‌شود.
اگر تازه شروع می‌کنید، از یک حکایت شروع کنید. اگر مدت‌هاست با او مأنوس‌اید، شاید وقت آن باشد که نسخه‌ی مناسب‌تری برای کتابخانه‌تان بردارید یا هدیه‌ای برای کسی که دوستش دارید. کتاب‌های این دسته را ببینید، مشخصات را بخوانید و نسخه‌ی چاپی مورد نظرتان را آنلاین سفارش بدهید.
