چوب قدیمی‌ترین ماده‌ی ساختمانی و مبلمان است و هنوز هم در خانه، کارخانه و ساختمان‌های جدید حضور دارد. اما چوب یک ماده‌ی ساده نیست: با رطوبت باد می‌کند و با خشک شدن جمع می‌شود، در برابر قارچ و حشره آسیب می‌بیند و در جهت‌های مختلف رفتار متفاوتی دارد. کسی که بخواهد از آن درست استفاده کند، باید دانش مهندسی داشته باشد. در این صفحه می‌بینید کتاب مهندسی صنایع چوب و کاغذ چه موضوع‌هایی را در بر می‌گیرد: مکانیک و شیمی چوب، خشک‌کردن، حفاظت، صفحات فشرده، ماشین‌کاری و سازه‌های چوبی. نسخه چاپی کتاب‌ها را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
این رشته دانش چوب را از درخت تا محصول نهایی دنبال می‌کند. اول باید ساختار چوب را شناخت: یاخته‌ها، حلقه‌های رشد، دانسیته و ترکیب شیمیایی. بعد باید فهمید چطور خشک می‌شود، چطور فرآوری می‌شود، چطور به صفحه‌ی فشرده یا چندسازه تبدیل می‌شود و چطور در برابر عوامل تخریب محافظت می‌شود. بخش کاغذ هم از همین مواد لیفی سلولزی می‌آید: خمیر و کاغذ به شیمی و فرایند نیاز دارد.
کتاب‌های این دسته که فعلا در فهرست می‌بینید، بیشتر بر بخش چوب تمرکز دارند. اگر به بخش کاغذ و خمیر علاقه دارید، پیش از خرید حتما مشخصات هر کتاب را ببینید تا موضوع دقیق آن مشخص شود. رشته‌ی مهندسی چوب و کاغذ ترکیبی از علوم پایه و مهندسی است و برای همین با شیمی، فیزیک و مکانیک هم‌پوشانی دارد.
هدف را روشن کنید و بعد کتاب بخرید. کتاب درسی با کتاب کاربردی صنعتگر فرق دارد.
«تکنولوژی چوب» عنوانی عمومی است و از نامش برمی‌آید که چوب را از جنبه‌های مختلف معرفی می‌کند. برای کسی که تازه وارد این رشته شده، شروع با یک کتاب عمومی راه هوشمندانه‌ای است. چنین کتابی معمولا ساختار چوب، ویژگی‌های فیزیکی، انواع چوب و فرآورده‌ها را در سطحی مقدماتی توضیح می‌دهد. بعد از آن، کتاب‌های تخصصی‌تر را راحت‌تر می‌خوانید.
اگر خواننده‌ی شما دانشجو نیست و فقط می‌خواهد چوب را بهتر بشناسد، همین کتاب برای او هم می‌تواند کافی باشد. البته سطح کتاب را در صفحه‌ی مشخصات آن ببینید.
«مکانیک چوب و فرآورده‌های مرکب آن» به این پرسش می‌پردازد که چوب و فرآورده‌های ساخته‌شده از آن در برابر نیرو چگونه رفتار می‌کنند. چوب ماده‌ی همسان و یکنواخت نیست. مقاومتش در راستای الیاف با مقاومتش در جهت عمود بر آن فرق دارد. گره‌ها، شیب الیاف و رطوبت هم روی مقاومت اثر می‌گذارند. کسی که می‌خواهد با چوب سازه بسازد یا ورقه و تخته تولید کند، باید این رفتارها را بشناسد.
این کتاب به ریاضی و مکانیک مواد نیاز دارد. اگر پایه‌ی خوبی ندارید، پیش از آن، منبعی از مقاومت مصالح یا مکانیک مهندسی را مرور کنید. برای شناخت رشته‌های نزدیک و منابع مرتبط، دسته‌های مهندسی مکانیک و مهندسی عمران را ببینید.
فرآورده‌های مرکب چوبی، مثل تخته‌لایه، تخته خرده‌چوب و تخته فیبر، از ترکیب چوب با چسب یا مواد دیگر ساخته می‌شوند. در بسیاری موارد آن‌ها ویژگی‌هایی دارند که چوب طبیعی ندارد، مثل یکنواختی بیشتر و ابعاد بزرگ‌تر. مکانیک این مواد هم بخش مهمی از دانش رشته است.
«مبانی و کاربردهای شیمی چوب» درباره‌ی ترکیبات شیمیایی چوب است. در مهندسی صنایع چوب و کاغذ باید بدانید چوب در اصل از سه ماده‌ی اصلی ساخته شده است: سلولز، همی‌سلولز و لیگنین. هر کدام نقش خودش را دارد. سلولز به چوب استحکام می‌دهد، لیگنین مثل چسب بین الیاف عمل می‌کند و همی‌سلولز ارتباط این دو را برقرار می‌کند. علاوه بر این‌ها، مواد استخراجی هم هستند که رنگ، بو و مقاومت طبیعی چوب را تعیین می‌کنند.
شیمی چوب در مهندسی صنایع چوب و کاغذ پایه‌ی خیلی از بخش‌های دیگر است. برای مثال، حفاظت چوب، چسب‌ها، پوشش‌ها و حتی تولید خمیر کاغذ همه بر شیمی چوب تکیه دارند. کسی که این بخش را خوب بشناسد، بقیه‌ی رشته را ساده‌تر می‌فهمد. اگر شیمی عمومی و آلی را فراموش کرده‌اید، پیش از این کتاب، آن را مرور کنید. برای این کار دسته‌ی مهندسی شیمی می‌تواند کمک کند.
«مبانی نظری چوب‌خشک‌کنی» و «فرایند انتقال سیال در چوب» دو کتابی هستند که به حرکت آب و رطوبت در چوب می‌پردازند. چوب تازه‌بریده مقدار زیادی آب دارد و پیش از استفاده باید تا رطوبت مناسب خشک شود. اگر خشک کردن درست انجام نشود، چوب تاب می‌خورد، ترک می‌خورد یا از داخل آسیب می‌بیند. خشک‌کردن یک بخش کلیدی صنعت چوب است و هم دانش نظری می‌خواهد و هم تجربه‌ی عملی.
«فرایند انتقال سیال در چوب» به حرکت مایع‌ها و گازها درون ساختار متخلخل چوب می‌پردازد. این موضوع برای خشک کردن، آغشته کردن چوب با مواد حفاظتی و حتی نفوذ چسب اهمیت دارد. هر دو کتاب برای دانشجوی ارشد و کارشناس صنعت مفیدند و به فیزیک و ریاضی نیاز دارند.
برای مباحث مرتبط با جریان و انتقال، دسته‌ی مهندسی آب هم گاهی مفاهیم مشترک دارد.
«حفاظت صنعتی چوب» از عنوانش پیداست که روش‌های محافظت از چوب در برابر عوامل تخریب را بررسی می‌کند. چوب دشمنان طبیعی دارد: قارچ‌ها، حشره‌ها، رطوبت، آفتاب و آتش. حفاظت یعنی با روش‌های مختلف، عمر مفید چوب را بالا ببریم. این کار می‌تواند شامل آغشته‌سازی با مواد نگهدارنده، پوشش‌دهی سطح، طراحی درست و استفاده از چوب مقاوم‌تر باشد.
برای صنعتگر، دانستن این بخش یعنی صرفه‌جویی در هزینه و جلوگیری از آسیب بعدی. برای دانشجو هم بخشی مهم از درس است. توجه کنید که کار با مواد نگهدارنده باید با رعایت نکته‌های ایمنی و دستورالعمل‌های رسمی انجام شود. کتاب دانش می‌دهد، اما اجرای کار را باید با آموزش‌دیده‌ها انجام داد.
«فناوری تولید و کاربرد صفحات فشرده چوبی» درباره‌ی ساخت صفحه‌هایی است که از خرده‌ی چوب، الیاف یا لایه با چسب و فشار درست می‌شوند. این صفحه‌ها در مبلمان، کابینت و ساخت‌وساز فراوان به کار می‌روند. تولید آن‌ها دانش فرایند، شناخت چسب و تنظیم فشار و دما می‌خواهد.
«پنل لایه‌های درز شده چوب با میخ» عنوانی خاص‌تر است و از نامش برمی‌آید که به نوعی پنل چوبی می‌پردازد که لایه‌هایش با میخ به هم متصل می‌شوند. این نوع کتاب برای کسی مناسب است که علاقه به ساخت‌وساز چوبی و فرآورده‌های مهندسی‌شده دارد.
«واکشیده و همکشیده شدن چوب: فناوری کاربردی پایه در مصنوعات چندسازه‌ای چوب» هم به پدیده‌ی تغییر ابعاد چوب با تغییر رطوبت می‌پردازد. این پدیده یکی از دلایل اصلی مشکل در مبلمان و کف‌پوش‌های چوبی است و درک آن، از بسیاری خطاهای طراحی جلوگیری می‌کند.
«فرایندهای ماشین‌کاری چوب» به برش، رنده، سوراخ‌کاری، سنباده و شکل‌دادن به چوب با ماشین‌آلات می‌پردازد. کیفیت سطح، سرعت برش، عمر تیغه و ایمنی از موضوع‌های این بخش‌اند. کسی که در کارگاه یا کارخانه کار می‌کند، از دانستن اصول ماشین‌کاری سود می‌برد.
«طراحی مهندسی سازه‌های چوبی» به بخش دیگری از رشته مربوط است: استفاده از چوب در ساختمان و سازه. چوب در ساخت خانه، سقف و پل هنوز کاربرد دارد و طراحی آن قواعد مخصوص خودش را دارد. این کتاب برای دانشجوی عمران و معماری هم می‌تواند جالب باشد. برای مرور رشته‌های نزدیک، دسته‌ی مهندسی معماری را ببینید.
پیش از سفارش، در صفحه‌ی هر کتاب مشخصات را بخوانید. برای دیدن رشته‌های فنی دیگر می‌توانید دسته‌ی فنی و مهندسی را هم ببینید.
کتاب‌های تخصصی چوب معمولا فرض می‌کنند چند مفهوم پایه را می‌دانید. اگر آن‌ها را از پیش بشناسید، خواندن روان‌تر می‌شود. چوب به دو گروه بزرگ تقسیم می‌شود: سوزنی‌برگ‌ها و پهن‌برگ‌ها. ساختار یاخته‌ای این دو تفاوت دارد و همین تفاوت در چگالی، رنگ و رفتار چوب دیده می‌شود. در مقطع عرضی یک تنه، حلقه‌های رشد دیده می‌شوند که نشان می‌دهند درخت در هر فصل چقدر رشد کرده است.
مفهوم مهم دیگر، جهت‌دار بودن چوب است. چوب سه جهت اصلی دارد: طولی، شعاعی و مماسی. خواص آن در هر جهت متفاوت است. چوب در جهت طول خیلی کم تغییر ابعاد می‌دهد، ولی در جهت عرض بیشتر. برای همین یک تخته‌ی پهن ممکن است با تغییر رطوبت، تاب بردارد. اگر این را بدانید، یک دلیل بزرگ مشکلات کارگاه را می‌فهمید.
مفهوم سوم رطوبت است. چوب آب را جذب و رها می‌کند و با رطوبت هوای اطراف به تعادل می‌رسد. رطوبتی که چوب در یک محیط به آن می‌رسد، «رطوبت تعادلی» نام دارد. اگر چوب را با رطوبتی بیش از رطوبت تعادلی محیط استفاده کنید، بعد از نصب جمع می‌شود و ترک می‌خورد. این نکته ساده، بسیاری از خطاها در مبلمان و کف‌پوش را توضیح می‌دهد.
فرض کنید نجاری کمدی از چوب تازه می‌سازد و مشتری را راضی می‌کند. سه ماه بعد مشتری تماس می‌گیرد که درها تاب برداشته و ترکی در کنار قاب افتاده است. نجار نگران است و نمی‌داند چه شده. بعد از بررسی می‌فهمد چوب را پیش از ساخت به‌اندازه‌ی کافی خشک نکرده بوده و بعد از نصب در خانه‌ی خشک، آب از چوب خارج شده و ابعاد تغییر کرده است. اگر می‌دانست رطوبت تعادلی و شیوه‌ی خشک‌کردن چیست، از اول هوشیار بود.
این ماجرا فرضی است، اما نمونه‌اش در کارگاه‌ها زیاد پیش می‌آید. کتاب‌های خشک‌کردن و رفتار رطوبتی چوب همین‌ها را توضیح می‌دهند. هزینه‌ی یک کتاب در برابر هزینه‌ی یک کمد از دست‌رفته بسیار کم است.
یکی از مهم‌ترین شاخه‌های مهندسی صنایع چوب و کاغذ، تولید مواد چندسازه‌ای است. ایده ساده است: چوب را به قطعه‌های کوچک‌تر می‌شکنیم و با چسب و فشار دوباره به هم می‌چسبانیم. نتیجه ماده‌ای است با ابعاد بزرگ‌تر، ویژگی‌های یکنواخت‌تر و گاهی استفاده‌ی بهتر از ضایعات. هر نوع صفحه، از تخته‌لایه تا تخته خرده‌چوب، فرایند و چسب خودش را دارد.
در این بخش سه عامل مهم است. اول نوع و اندازه‌ی ذرات چوب. دوم نوع چسب و مقدار آن. سوم شرایط پرس، یعنی دما، فشار و زمان. اگر یکی از این‌ها درست تنظیم نشود، صفحه ضعیف یا ناهمگن می‌شود. کتاب‌هایی مثل «فناوری تولید و کاربرد صفحات فشرده چوبی» همین متغیرها را توضیح می‌دهند.
البته باید به ایمنی هم توجه کنید. بعضی چسب‌ها و مواد شیمیایی مصرفی در این صنعت، نکته‌های ایمنی جدی دارند. هر جا در کتاب درباره‌ی مواد شیمیایی خواندید، دستورالعمل ایمنی و مقررات رسمی را هم جدی بگیرید.
کاغذ از الیاف سلولزی ساخته می‌شود و بخش بزرگی از این الیاف از چوب می‌آید. برای همین رشته‌ی چوب و کاغذ این دو را کنار هم دارد. فرایند کلی این است که الیاف از چوب جدا می‌شوند، خمیر ساخته می‌شود و بعد خمیر به ورقه‌ی کاغذ تبدیل می‌شود. شناخت شیمی چوب، به‌ویژه نقش لیگنین و سلولز، در همه‌ی این مراحل اهمیت دارد.
کتاب «مبانی و کاربردهای شیمی چوب» پایه‌ی خوبی برای فهم بخش کاغذ هم می‌تواند باشد، چون ترکیب شیمیایی الیاف را توضیح می‌دهد. اگر می‌خواهید در مسیر خمیر و کاغذ جلو بروید، کنار آن به دنبال کتاب‌های مخصوص این فرایند هم باشید و مشخصات هر کتاب را با دقت بخوانید.
کتاب‌های فنی را نمی‌شود مثل رمان خواند. یک روش ساده به کار می‌آید. اول فهرست مطالب و شکل‌ها را ببینید تا نقشه‌ی کلی کتاب دستتان بیاید. بعد هر فصل را با یک پرسش شروع کنید: این فصل می‌خواهد چه مسئله‌ای را حل کند؟ سپس متن را بخوانید و هر جا فرمولی دیدید، معنی هر علامت را کنار آن بنویسید. در پایان فصل، خلاصه‌ای در چند خط بنویسید.
اگر فرمولی را نفهمیدید، به شکل برگردید. بیشتر فرمول‌های چوب از یک منطق فیزیکی ساده می‌آیند و اگر تصویر ذهنی داشته باشید، حفظ کردن لازم نمی‌شود. برای مثال، فرمول تغییر ابعاد بر اثر رطوبت را وقتی می‌فهمید که تصور کنید یاخته‌های چوب مثل لوله‌هایی هستند که با آب پر و خالی می‌شوند.
یک توصیه‌ی عملی دیگر: یک تکه چوب واقعی کنار کتابتان داشته باشید. لمس کردن الیاف و دیدن حلقه‌ها، بخش زیادی از مفاهیم کتاب را جان می‌بخشد.
این واژه‌ها را با نمونه‌ی واقعی خودتان در دفتر بنویسید. مثال واقعی، معنی را در ذهن نگه می‌دارد.
اگر تازه وارد این رشته شده‌اید، یک ترتیب ساده می‌تواند کمک کند. اول کتاب عمومی تکنولوژی چوب را بخوانید تا اصطلاح‌ها و ساختار را بشناسید. بعد شیمی چوب را ببینید، چون پایه‌ی بسیاری از مباحث است. سپس مکانیک چوب را با کمک مقاومت مصالح بخوانید. بعد از آن، بسته به علاقه‌تان به یکی از شاخه‌ها بروید: خشک‌کردن، حفاظت، صفحات فشرده یا ماشین‌کاری.
اگر می‌خواهید در مسیر پژوهشی جلو بروید، کتاب‌های نظری مثل انتقال سیال و واکشیدگی و همکشیدگی را در ترم‌های بالاتر اضافه کنید. اگر مسیر صنعتی برایتان جذاب‌تر است، کتاب‌های ماشین‌کاری، حفاظت و صفحات فشرده را زودتر ببینید.
هر مسیری که انتخاب کنید، کتاب مهندسی صنایع چوب و کاغذ را کنار تجربه‌ی عملی بخوانید: بازدید از کارخانه، کار در کارگاه یا تمرین آزمایشگاهی.
و اگر بخواهید تصویر بزرگ‌تری از رشته‌های فنی داشته باشید و ببینید مهندسی صنایع چوب و کاغذ کجای نقشه‌ی مهندسی قرار می‌گیرد، سری به دسته‌ی مهندسی برق و دیگر رشته‌ها هم بزنید. این کار برای دانشجویی که هنوز در انتخاب گرایش مردد است مفید است.
چوب ماده‌ای زیستی است و استفاده از آن پرسش‌هایی درباره‌ی جنگل و محیط زیست پیش می‌آورد. دانش مهندسی چوب به شما کمک می‌کند این پرسش‌ها را حرفه‌ای‌تر ببینید. برای مثال، وقتی از ضایعات چوب صفحه می‌سازیم، از هر تنه‌ی درخت بهره‌ی بیشتری می‌بریم. وقتی چوب را درست حفاظت می‌کنیم، عمر محصول بالا می‌رود و نیاز به جایگزینی کمتر می‌شود. وقتی رطوبت را درست کنترل می‌کنیم، ضایعات کمتر می‌شود.
البته قضاوت درباره‌ی جنگل‌ها و منابع طبیعی، موضوعی گسترده‌تر از یک کتاب فنی است و به قوانین، مدیریت منابع و سیاست‌گذاری هم مربوط می‌شود. کتاب‌های مهندسی چوب بیشتر ابزار فنی می‌دهند و انتخاب‌های کلان را به جامعه و متخصصان مربوط باقی می‌گذارند. اما اینکه یک مهندس یا صنعتگر آگاه باشد و هدر ندهد، خودش گام بزرگی است.
جواب صادقانه به این پرسش‌ها، از خرید اشتباه جلوگیری می‌کند. اگر مطمئن نیستید، به فهرست مطالب هر کتاب در صفحه‌ی خودش نگاه کنید و سرفصل‌ها را با نیاز خودتان بسنجید.
محیط کارگاه و آزمایشگاه چوب، پر از گرد و غبار، رطوبت و جابه‌جایی است. کتاب چاپی را می‌توانید روی میز بگذارید، صفحه‌ای را باز نگه دارید و کنار دستگاه به شکل و جدول نگاه کنید. لازم نیست نگران باتری و صفحه باشید. یادداشت کنار صفحه و علامت‌گذاری مسائل مهم هم آسان است. برای دانشجویی که روی پایان‌نامه کار می‌کند، کتاب چاپی که حاشیه‌هایش پر از یادداشت خودش است، ارزشی فراتر از متن دارد.
اگر کتاب را به آزمایشگاه می‌برید، یک پوشش ساده یا جلد محافظ بگذارید تا از لک و رطوبت در امان بماند. نسخه چاپی مناسب مهندسی صنایع چوب و کاغذ را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید و برای سال‌ها از آن استفاده کنید.
کتاب عمومی «تکنولوژی چوب» نقطه‌ی شروع خوبی است. بعد از آن می‌توانید بر اساس علاقه‌ی خود، به سراغ شیمی، مکانیک یا خشک‌کردن بروید.
بله، بخصوص کتاب‌های حفاظت، خشک‌کردن، ماشین‌کاری و صفحات فشرده. بعضی از آن‌ها نظری‌اند و باید با تجربه‌ی کارگاهی ترکیب شوند.
کتاب‌های عمومی و سازه‌ی چوبی برای دانشجوی معماری و عمران هم می‌تواند مفید باشد. کتاب‌های خیلی تخصصی به پیش‌زمینه‌ی رشته‌ی چوب نیاز دارند.
عنوان‌های نمونه‌ی این دسته بیشتر درباره‌ی چوب‌اند. اگر دنبال کتاب مشخصی درباره‌ی کاغذ و خمیر هستید، مشخصات هر کتاب را در صفحه‌ی خودش ببینید.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. برای اطلاع دقیق به صفحه‌ی همان کتاب نگاه کنید.
کتاب مهندسی صنایع چوب و کاغذ به شما کمک می‌کند چوب را از درون بشناسید و از آن درست استفاده کنید. هدف و سطح خودتان را روشن کنید، از یک کتاب عمومی شروع کنید و کم‌کم به سراغ بخش‌های تخصصی بروید. کتاب‌های همین دسته را ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخه چاپی مناسب خودتان را آنلاین سفارش بدهید.
