تاریخ جهان
تونی وود
ترجمهی پیروز اشرف
موسسه فرهنگی هنری جهان کتاب
مریم حق روستا
دانشگاه تهران
تونی وود
ترجمهی پیروز اشرف
موسسه فرهنگی هنری جهان کتاب
مریم حق روستا
دانشگاه تهران
گاهی یک خبر امروز را میشنوید و حس میکنید ریشهاش جایی خیلی دورتر است: در یک جنگ صد سال پیش، در یک مرزکشی، در معاملهای که هیچکس به یاد ندارد. تاریخ جهان همان ریشههاست. دستهی «تاریخ جهان» کتابجم جایی است برای کتابهایی که میگویند دنیا چطور به شکل امروزش درآمد: از شرق نزدیک و اندلس تا اروپا و هند، از عصر سرمایه تا جنگ سرد. در این صفحه میخوانید این کتابها چه نوعهایی دارند، از کجا شروع کنید، چطور یک کتاب تاریخ را بیخستگی تا آخر بخوانید و پیش از خرید به چه چیزهایی نگاه کنید.
ما در این صفحه هیچ قضاوتی دربارهی رویدادها نمیکنیم. تاریخ موضوعهای حساس و مورد اختلاف زیاد دارد و ما فقط راهنمای انتخاب هستیم. دربارهی هر کتاب هم فقط چیزی میگوییم که از عنوان و توضیح خودش پیداست.
تاریخ جهان مجموعهی داستانهای بزرگ آدمهاست: چگونه حکومتها ساخته شدند، چرا جنگها درگرفتند، چطور اندیشهها از یک سرزمین به سرزمین دیگر رفتند و چه کسانی زیر بار این تغییرها ماندهاند. خواندن آن شبیه دیدن یک فیلم بسیار بلند است که شخصیتهایش واقعیاند.
لذت اصلی تاریخ در گرهها و شگفتیهایش است. میفهمید چیزی که «طبیعی» به نظر میرسید، نتیجهی صدها تصمیم بوده. میفهمید آدمهای آن دوره هم مثل ما نمیدانستند آینده چه میشود. همین باعث میشود قضاوتهای تند و سادهمان دربارهی گذشته کمی نرمتر شود.
مستند و فیلم تاریخی خوب است، ولی محدود است. زمان کمی دارد، تصویر و موسیقی احساس را جلو میاندازند و جزئیات و بحث فدا میشوند. کتاب فرصتی میدهد که آرام بخوانید، برگردید، مقایسه کنید و سؤال بپرسید. کتاب تاریخ به شما میگوید «این را مورخان اینطور گفتهاند و دیگران آنطور» و شما خودتان قضاوت میکنید.
مزیت دیگر این است که کتابهای تاریخ فهرست منابع و توضیحات دارند و میتوانید مسیر خواندنتان را از آنها پیدا کنید. اگر چیزی توجهتان را جلب کرد، میدانید بعد چه بخوانید. و نسخه چاپی را میتوانید با نقشهها و جدولهای آن ورق بزنید و علامت بگذارید.
اگر از کنجکاوی میخوانید، دنبال کتابی هستید که خوشخوان باشد و بار اطلاعاتیاش خستهتان نکند. کتابهایی که روایتمحورند و شخصیتها و رویدادها را به هم وصل میکنند، مناسب شما هستند.
اگر دانشجو هستید، بیشتر به منبع دقیق و مستند نیاز دارید. کتابهایی که مربوط به دورهای مشخص هستند و منابعشان را روشن معرفی میکنند، به کار شما میآیند. عنوانی مثل «عصر سرمایه ۱۸۴۸ تا ۱۸۷۵» از اسمش پیداست که به یک بازهی زمانی مشخص میپردازد.
بعضیها علاقهی خاص دارند: تاریخ هند، اندلس، روسیه یا آمریکا. برای آنها کتابهای منطقهمحور بهتر است. مثلا «تاریخ فرهنگ و تمدن هند» و «اندلس (تاریخ حکومت مسلمانان در اروپا)» هر کدام از اسمشان پیداست دنیایی مشخص را باز میکنند.
گروهی برای فهم اخبار روز تاریخ میخوانند. عنوانهایی مثل «شرق نزدیک در تاریخ» یا «کشمیر (گذشته، حال، آینده)» یا «اسناد افغانستان» به مناطقی مربوطاند که در خبرها زیاد میآیند و برای فهم پسزمینهشان کتاب خواندن مفید است.
کتابهای این دسته را از چند راه میشود دستهبندی کرد: بر اساس منطقه، دوره و موضوع. دانستن این تقسیمبندی به جستوجو کمک میکند.
شرق نزدیک و خاورمیانه، هند و شبهقاره، اروپا، آمریکا، روسیه و آسیای مرکزی، افغانستان و کشورهای همسایه. هر کدام کتابهای مخصوص خود را دارند. اگر دنبال منطقهی نزدیک ایران هستید، کتابهایی که دربارهی همسایهها نوشته شدهاند معمولا جذابترند.
از جهان کهن و سدههای میانه تا دورهی جدید و دو جنگ بزرگ و جنگ سرد. «تاریخچه جنگ سرد (از آغاز تا پایان)» نمونهای است که از عنوانش پیداست یک دورهی مشخص را از ابتدا تا انتها روایت میکند. «انگلستان عصر الیزابت» هم از ناماش برمیآید به یک دوره و کشور مربوط است.
سرمایهداری، حکومتها، جنگها، دین و تمدن. مثلا «تاریخ آل سعود» به یک خاندان و حکومت و «شرقشناسی در روسیه» به یک جریان فکری میپردازد. اگر موضوع خاصی برای شما مهم است، این دستهبندی کمک میکند.
ترس بزرگ آدمهای تازهکار این است که در سیل نامها و سالها غرق شوند. توصیهی ما این است که از یک سؤال شروع کنید، نه از یک کتاب. از خودتان بپرسید چه چیزی در جهان امروز شما را کنجکاو میکند: یک جنگ، یک منطقه، یک حکومت؟ بعد کتابی را پیدا کنید که به همان موضوع میپردازد.
با این روش، کنجکاوی موتور خواندن میشود. وقتی برای پاسخ یک سؤال میخوانید، جزئیات هم راحتتر در ذهن میمانند، چون یک قلاب دارند. بعد از یکی دو کتاب، خودبهخود سؤالهای تازه پیدا میشود و مسیر شما ساخته میشود.
اگر میخواهید نگاهی کلیتر به تمدنها داشته باشید، دستهی تاریخ تمدن برای شما مناسب است.
ایران هیچوقت جدا از جهان نبوده است. جنگها، تجارت، اندیشهها و مسافران بین ایران و دنیای بیرون رفتوآمد داشتهاند. برای همین کتابهای تاریخ جهان و تاریخ ایران مکمل هماند. وقتی یک رویداد جهانی را میخوانید، خوب است بپرسید در آن زمان در ایران چه میگذشت، و برعکس.
برای این کار میتوانید همزمان از دستههای تاریخ ایران باستان و تاریخ معاصر ایران هم کتاب بردارید. این ترکیب به شما تصویر کاملتری میدهد و نشان میدهد وقایع چطور به هم گره خوردهاند.
وقتی چند کتاب تاریخ جهان بخوانید، متوجه میشوید داستانها شباهتهایی دارند. حکومتی از یک منطقهی کوچک برمیخیزد، گسترش پیدا میکند، به مشکلهای مالی و اداری میخورد، با رقیبهایی روبهرو میشود و سرانجام تغییر شکل میدهد یا از میان میرود. البته هر حکومت داستان خودش را دارد و نباید همه را با یک قالب سنجید.
کتابهایی که به خاندانها و حکومتها میپردازند، مثل کتابی دربارهی آل سعود، به تاریخ یک خاندان و حکومتش میپردازند. در خواندن چنین کتابهایی به نگاه نویسنده و منبعهایش توجه کنید. اگر موضوع برایتان مهم است، چند روایت را با هم مقایسه کنید. ما فقط عنوانها را معرفی میکنیم و دربارهی هیچ حکومتی قضاوت نمیکنیم.
تاریخ فقط جنگ و پادشاه نیست. مردم عادی، کارگر، تاجر، کشاورز و زن و کودک هم بخشی از آن هستند. کتابهایی که به تاریخ اقتصادی و اجتماعی میپردازند، نشان میدهند زندگی روزمرهی آدمها چطور با تغییر فناوری و اقتصاد عوض شد. عنوانی مثل «عصر سرمایه» که به میانهی سدهی نوزدهم میپردازد، از اسم و بازهاش پیداست که به همین دورهی دگرگونی توجه دارد.
این نوع کتابها برای کسی مناسباند که میخواهد بداند چرا دنیای امروز اقتصادی این شکل را پیدا کرده است. البته معمولا کمی سنگینترند و مناسب کسی هستند که پیشتر یکی دو کتاب عمومی خوانده باشد. اگر علاقهمند بودید، کنار تاریخ میتوانید سری هم به دستههای اقتصادی بزنید.
برای خوانندهی ایرانی، تاریخ همسایهها معنای ویژهای دارد. شرق نزدیک، هند، آسیای مرکزی و افغانستان با ایران مرز و تاریخ و فرهنگ مشترک دارند. خواندن تاریخ این مناطق به فهم بهتر خودمان هم کمک میکند. زبان، ادبیات، هنر و حتی غذاها را نمیشود بدون این پیوندها فهمید.
در این دسته عنوانهایی مثل «شرق نزدیک در تاریخ»، «تاریخ فرهنگ و تمدن هند»، «کشمیر (گذشته، حال، آینده)» و «اسناد افغانستان» هست که به این مناطق میپردازند. برخی از این موضوعها حساساند و بر سر آنها اختلافنظر وجود دارد. پیشنهاد ما این است که با ذهن باز بخوانید و اگر ممکن است از چند نگاه بخوانید.
تاریخنگار از منابع مختلف استفاده میکند: سند اداری، نامه، خاطره، روزنامه، و گاهی شنیدههای مردم. کتابی مثل «اسناد افغانستان» از اسمش پیداست که بر اسناد تکیه دارد. این نوع کتابها معمولا خشکترند، ولی برای پژوهشگر و علاقهمند جدی ارزشمندند چون نزدیکترین چیز به «خود گذشتهاند».
اگر به روایت آدمهای عادی علاقه دارید، دستهی تاریخ شفاهی کتابهایی دارد که بر گفتهها و خاطرهها تکیه میکنند. ترکیب تاریخ رسمی و تاریخ شفاهی تصویر کاملتری از یک دوره میسازد.
گاهی کتابی دربارهی چگونه دیده شدن یک منطقه در چشم دیگران است. عنوانی مثل «شرقشناسی در روسیه» به یک جریان علمی میپردازد که سرزمینهای شرقی را از بیرون مطالعه میکرد. خواندن چنین کتابها کمک میکند بفهمیم تصویری که از ما در جهان وجود دارد، از کجا و چگونه ساخته شده است.
این موضوع برای کسانی جالب است که میخواهند بدانند دانش تاریخی خودش هم تاریخ دارد. یعنی مورخ هم در زمانهی خودش زندگی میکند و از منظر خودش مینویسد. این آگاهی به شما کمک میکند هر کتاب تاریخ را با کمی فاصله و کنجکاوی بخوانید.
اگر معلم یا دانشجو هستید، کتابهای تاریخ جهان میتوانند منبع کمکی خوبی باشند. آنها معمولا زمینهای گستردهتر از کتاب درسی میدهند و کمک میکنند مطلبهای درسی را در بافت بزرگتری ببینید. یک معلم میتواند از یک کتاب روایی برای جذاب کردن درس استفاده کند و یک دانشجو برای نوشتن مقاله سراغ کتابهای تخصصیتر برود.
هنگام انتخاب برای کار درسی و پژوهشی، به سال نشر، نام مترجم و منبعهای پایان کتاب توجه کنید. اگر کتاب چند جلد دارد، ببینید کدام جلد به دورهی مورد نظر شما مربوط است. اطلاعات هر کتاب در صفحهی خودش هست.
کتاب تاریخ هدیهای خوب برای پدرها، مادربزرگها و هر کسی است که دوست دارد از گذشته حرف بزند. برای انتخاب، به علاقهی گیرنده فکر کنید. کسی که به هند و فرهنگ آن علاقه دارد، شاید کتابی دربارهی تمدن هند را دوست داشته باشد. کسی که اخبار سیاست را دنبال میکند، شاید کتابی دربارهی جنگ سرد.
موضوعهای حساس سیاسی را با احتیاط انتخاب کنید و اگر مطمئن نیستید، سراغ موضوعهای فرهنگی و تمدنی بروید که کمتر مناقشهبرانگیزند. نسخه چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید و یک یادداشت کوتاه هم در صفحهی اول بنویسید.
خواندن تاریخ لازم نیست ساعتها طول بکشد. هر روز بیست دقیقه، در عرض چند هفته یک کتاب کامل را تمام میکنید. کتابهای فصلبندیشده و روایی برای این کار مناسبترند، چون هر فصل یک واحد کامل است و میتوانید هر جا بخواهید بایستید.
اگر از اول تا آخر خواندن برایتان سخت است، از فصلی شروع کنید که بیشتر کنجکاوتان کرده. تاریخ کتابی نیست که حتما باید از صفحهی اول شروع کنید. بعد از این که مسیر را پیدا کردید، به فصلهای دیگر هم میرسید.
جنگ یکی از پرتکرارترین موضوعهای کتابهای تاریخ است، چون اثرش بر زندگی میلیونها نفر مانده است. اما جنگ را میشود از چند زاویه خواند: از دید فرماندهها، از دید سیاست و اقتصاد، از دید سربازها و مردم عادی. هر زاویه بخشی از حقیقت را نشان میدهد.
کتابهایی مثل تاریخچهی جنگ سرد، که از نامش پیداست به رقابتی طولانی و نه لزوما یک نبرد مستقیم میپردازند، نمونهای از این نگاه گستردهاند. اگر میخواهید جنگها را بفهمید، فقط به نبردها نگاه نکنید؛ دلیلها و پیامدها را هم بخوانید. و به یاد داشته باشید که پشت هر عدد و هر نقشه، آدمهایی بودهاند.
پیش از سفارش، چند پرسش را از خودتان بپرسید. این کتاب کدام منطقه و دوره را پوشش میدهد؟ آیا برای خوانندهی عمومی نوشته شده یا برای متخصص؟ چه کسی آن را نوشته یا ترجمه کرده؟ آیا بخشی از یک مجموعه است؟ و مهمتر از همه: این موضوع واقعا مرا کنجکاو میکند؟
پاسخ بیشتر این پرسشها در مشخصات هر کتاب هست. عنوان و توضیح آن را با دقت بخوانید. اگر عنوان شامل بازهی زمانی است، مثل «عصر سرمایه ۱۸۴۸ تا ۱۸۷۵»، بدانید کتاب دورهی مشخصی را میپوشاند و کل تاریخ را نمیآورد. و اگر عنوان یک منطقه را میگوید، مثل اندلس یا هند، انتظار داشته باشید کتاب همان منطقه را عمیقتر بررسی کند. انتظار درست از کتاب، از ناامیدی جلوگیری میکند.
فایدهی تاریخ فقط دانستن گذشته نیست. تاریخ به شما یاد میدهد چطور شواهد را بسنجید، ادعاها را بررسی کنید و پیچیدگی را تحمل کنید. کسی که تاریخ میخواند، کمتر فریب توضیحهای ساده و یکخطی را میخورد، چون میداند هر رویداد بزرگ چند علت داشته است.
این مهارت فکر کردن در هر زمینهای به کار میآید: در خواندن خبر، در تصمیمهای کاری و حتی در گفتوگوهای خانوادگی. اگر میخواهید ذهنتان را ورزش بدهید، خواندن یک کتاب خوب تاریخ جهان یکی از راههای لذتبخش این کار است. لازم نیست همهی جزئیات را به خاطر بسپارید؛ همین که الگوهای فکر کردن را بگیرید کافی است.
در پایان هر کتاب از خودتان بپرسید: چه چیزی را الان بهتر میفهمم که قبلا نمیفهمیدم؟ اگر جواب روشنی داشتید، وقتتان تلف نشده است.
در ادامه چند عنوان را فقط از روی اسم و توضیح خودشان معرفی میکنیم. برای جزئیات بیشتر، مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است.
این فهرست فقط آغاز راه است. عنوانهایی مثل «انگلستان عصر الیزابت» و «اسناد افغانستان» هم در این دسته هستند و مشخصات آنها را در صفحهی خودشان ببینید.
کتابهای تاریخ گاهی قطور و پر از اسماند. چند توصیهی ساده کمک میکند بیخستگی جلو بروید.
این روشها سادهاند، ولی تفاوت بزرگی در ماندگاری مطالب ایجاد میکنند.
یک رویداد تاریخی را معمولا چند نفر از چند زاویه نوشتهاند. یک جنگ را فاتحها یکجور و شکستخوردهها جور دیگری روایت میکنند. حتی مورخان بیطرف هم بر اساس منابعی که در دسترس دارند، تفسیرهای متفاوتی میسازند. پس یک کتاب تاریخ را کلام آخر ندانید.
راه ساده این است که دربارهی موضوعهای مهم، اگر ممکن است، بیش از یک کتاب بخوانید و ببینید در چه چیزهایی اتفاقنظر دارند و در چه چیزهایی نه. به نام نویسنده، سال نگارش و منبعهایش نگاه کنید. تاریخنگار خوب مشخص میکند چه چیزی سند است و چه چیزی برداشت خودش.
ما در کتابجم دربارهی این تفاوتها قضاوت نمیکنیم و کتابها را فقط معرفی میکنیم. تصمیم دربارهی این که به کدام روایت بیشتر اعتماد کنید، با شماست.
بعضی کتابها بخشی از یک مجموعهاند. اگر عنوانی «جلد» یا شماره دارد، ببینید نیاز به جلدهای دیگر دارید یا نه.
عنوانهای پرهیجان همیشه با محتوای کتاب همخوانی ندارند. مشخصات کتاب و توضیح ناشر را بخوانید.
در کتابهای تاریخ، ترجمهی خوب اهمیت زیادی دارد، چون نامها و اصطلاحها حساساند. نام مترجم و ناشر را ببینید.
تاریخ جهان درهمتنیده است. اگر فقط یک منطقه را بخوانید، ممکن است ارتباطها را از دست بدهید. کمی هم سراغ مناطق مجاور بروید.
برای کسی که میخواهد منظم پیش برود، این مسیر را پیشنهاد میکنیم. سه ماه اول یک کتاب کلی و روایی بخوانید تا نقشهی ذهنی بسازید. سه ماه دوم یک منطقهی مشخص را انتخاب کنید، مثلا شرق نزدیک یا هند. سه ماه سوم یک دورهی مهم، مثل جنگ سرد یا عصر سرمایه، را عمیقتر بخوانید. سه ماه آخر هم به سراغ یک موضوع تخصصیتر بروید، مثل یک حکومت یا یک جریان فکری.
در پایان سال، دیدتان به اخبار جهان کاملا فرق میکند. هر بار که خبری میشنوید، پسزمینهاش را در ذهنتان میبینید. و این همان چیزی است که خواندن تاریخ به آدم میدهد: بینشی که فراتر از خبر روز میرود.
کتابی که به موضوعی که شما را کنجکاو کرده بپردازد و زبان روانی داشته باشد. مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است و میتوانید عنوان و توضیح را بسنجید.
هر کتاب تاریخ نگاه نویسندهاش را دارد. برای موضوعهای حساس، خواندن چند کتاب با نگاههای متفاوت به شما کمک میکند. ما فقط کتابها را معرفی میکنیم.
هر دو نوع در این دسته هستند. ترجمهها نگاه بیرونی میدهند و تألیفها گاهی به بافت ما نزدیکترند. مهم کیفیت ترجمه یا نگارش و نام معتبر ناشر است.
این به هر کتاب بستگی دارد. برای اطمینان، مشخصات کتاب را در صفحهی خودش ببینید.
تاریخ جهان معمولا بر رویدادها، حکومتها و جنگها تکیه دارد، و تاریخ تمدن بر فرهنگ، علم و شیوهی زندگی. این دو با هم مرز باریکی دارند و مکمل هماند.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود. نسخه چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید.
خواندن تاریخ جهان به ما نشان میدهد که هیچچیز بیریشه نیست. هر مرز، هر حکومت و هر اختلافی داستانی دارد. کتابهای این دسته کمک میکنند این داستانها را بشنوید و با هم مقایسه کنید. با یک سؤال شروع کنید، یک نقشه کنار دست بگذارید و بهآرامی جلو بروید.
حالا میتوانید کتابهای دستهی تاریخ جهان را ببینید، عنوانها را با کنجکاوی خودتان بسنجید و نسخه چاپی کتاب مورد نظرتان را آنلاین سفارش بدهید. مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش است و قیمت و موجودی هر روز بهروز میشود. برای دیدن دستهی بزرگتر هم به تاریخ سر بزنید.