ایرلند جزیره‌ی کوچکی است با جمعیتی کمتر از بسیاری از استان‌های ایران، ولی ادبیات ایرلند سهمی در ادبیات جهان دارد که با اندازه‌اش جور درنمی‌آید. چهار برنده‌ی نوبل ادبیات، ییتس، شاو، بکت و هینی، ایرلندی بودند. جاناتان سویفت «سفرهای گالیور» را نوشت، اسکار وایلد «تصویر دوریان گری» را، جیمز جویس «اولیس» را که خیلی‌ها آن را مهم‌ترین رمان قرن بیستم می‌دانند، و ساموئل بکت «در انتظار گودو» را که تئاتر را برای همیشه عوض کرد. امروز هم نویسنده‌هایی مثل سالی رونی، کلر کیگن، کالم توبین و نمایشنامه‌نویسی مثل مارتین مک‌دونا در صدر ادبیات جهان‌اند. این لیست کتاب‌های ادبیات ایرلند را که به فارسی ترجمه شده‌اند کنار هم آورده است.
در این راهنما ادبیات ایرلند را از قرن هجدهم تا امروز مرور می‌کنیم، نویسنده‌های اصلی این لیست را معرفی می‌کنیم و برای هر سلیقه پیشنهاد می‌دهیم.
ادبیات ایرلند در یک نگاه
ایرلند قرن‌ها زیر سلطه‌ی بریتانیا بود. زبان بومی ایرلندی، که شاخه‌ای از زبان‌های سلتی است، کم‌کم جایش را به انگلیسی داد و ادبیات ایرلند بیشتر به انگلیسی نوشته شد؛ ولی انگلیسی‌ای با آهنگ، شوخ‌طبعی و حال‌وهوای خاص خودش. قحطی بزرگ سیب‌زمینی در دهه‌ی ۱۸۴۰ که حدود یک میلیون نفر را کشت و یک میلیون نفر دیگر را به مهاجرت واداشت، مبارزه برای استقلال، جنگ داخلی، نفوذ کلیسای کاتولیک و مهاجرت مداوم، همه در ادبیات ایرلند ردپا گذاشته‌اند.
در پایان قرن نوزدهم و آغاز قرن بیستم، جنبشی به نام «رنسانس ادبی ایرلند» با ییتس، لیدی گرگوری و جان میلینگتون سینگ شکل گرفت که می‌خواست هویت ایرلندی را در ادبیات زنده کند. تئاتر ابی در دوبلین، که ییتس از بنیان‌گذارانش بود، مرکز این جنبش شد. هم‌زمان جویس و بعدها بکت، که هر دو ایرلند را ترک کردند، ادبیات مدرن جهان را از نو ساختند.
این لیست چه کتاب‌هایی دارد
رمان کلاسیک و معاصر، نمایشنامه، داستان کوتاه، رمان جنایی، خاطره و نامه. کتاب‌های موجود اول آمده‌اند و موجودی هر روز بررسی میشود. بعضی کتاب‌ها، مثل «تصویر دوریان گری» و «در انتظار گودو»، با چند ترجمه در لیست هستند.
کلاسیک‌های ادبیات ایرلند
جاناتان سویفت و سفرهای گالیور
«سفرنامه‌ی گالیور» سویفت، که در ۱۷۲۶ منتشر شد، برای خیلی‌ها کتاب کودکی است: لیلی‌پوت با آدم‌های بند انگشتی و بروبدینگ‌نگ با غول‌ها. ولی کتاب اصلی یکی از تندترین طنزهای سیاسی تاریخ ادبیات است. گالیور در چهار سفرش به سرزمین‌هایی می‌رسد که هر کدام آینه‌ای از جامعه‌ی انگلستان‌اند: سیاستمدارانی که بر سر این‌که تخم‌مرغ را از کدام سر بشکنند جنگ راه می‌اندازند، دانشمندانی که می‌خواهند از خیار نور خورشید بگیرند، و سرانجام اسب‌های خردمندی که آدم‌ها را حیوان‌های وحشی می‌دانند. سویفت، که رئیس کلیسای جامع سنت پاتریک دوبلین بود، با همین طنز از ستم بریتانیا بر ایرلند هم انتقاد کرد.
اسکار وایلد
وایلد، با جمله‌های قصار و شوخ‌طبعی تیزش، یکی از مشهورترین نویسنده‌های ادبیات ایرلند است. چند اثر او در این لیست هست:
- تصویر دوریان گری: دوریان، جوانی بسیار زیبا، آرزو می‌کند پرتره‌اش به جای او پیر شود و خودش همیشه جوان بماند. آرزویش برآورده میشود: سال‌ها می‌گذرد، دوریان در فساد و جنایت غرق میشود و چهره‌اش همچنان معصوم می‌ماند، ولی پرتره‌ی پنهان‌شده در اتاق زیرشیروانی هر گناه را ثبت می‌کند. تنها رمان وایلد، درباره‌ی زیبایی، هنر، اخلاق و بهای لذت. با چند ترجمه در لیست هست.
- اهمیت ارنست بودن: کمدی‌ای درخشان درباره‌ی دو جوان اشراف‌زاده که هر کدام برای فرار از وظیفه‌هایشان هویتی ساختگی دارند. نسخه‌ی انگلیسی در این لیست است.
- بادبزن خانم ویندرمیر: کمدی دیگری درباره‌ی ریاکاری جامعه‌ی اشرافی لندن.
- ماهیگیر و روحش: یکی از قصه‌های پریانه‌ی وایلد؛ قصه‌هایی که برای کودکان نوشته شدند ولی غمگین و عمیق‌اند.
زندگی وایلد خودش تراژدی بود: در اوج شهرت به خاطر رابطه‌اش با مردی جوان محاکمه و زندانی شد و چند سال بعد، تنگدست و تنها، در پاریس درگذشت.
جیمز جویس
جویس شاید مهم‌ترین نام ادبیات ایرلند باشد. «اولیس» او، که همه‌اش در یک روز، ۱۶ ژوئن ۱۹۰۴، در دوبلین می‌گذرد، رمان را از نو تعریف کرد. ولی بهترین راه شروع جویس «دوبلینی‌ها» است؛ مجموعه‌ای از پانزده داستان کوتاه درباره‌ی زندگی آدم‌های معمولی دوبلین. «مردگان»، آخرین و بلندترین داستان این مجموعه، که جداگانه در این لیست است، یکی از زیباترین داستان‌های کوتاه زبان انگلیسی است: مهمانی شب عید در خانه‌ی دو خاله‌ی پیر، و آخر شب، زنی که از عشق جوانی‌اش به شوهرش می‌گوید و برف که بر همه‌ی ایرلند، بر زندگان و مردگان، می‌بارد.
«نامه‌های جویس به نورا» هم در این لیست است؛ نامه‌هایی که جویس به نورا بارنکل، همسرش، نوشت. همان روز ۱۶ ژوئن که «اولیس» در آن می‌گذرد، روز اولین قرار جویس و نوراست. برای نامه‌های بیشتر، دسته‌ی نامه و یادداشت را ببینید.
ساموئل بکت و تئاتر پوچی
بکت، برنده‌ی نوبل ۱۹۶۹، در دوبلین به دنیا آمد ولی بیشتر عمرش را در پاریس گذراند و بسیاری از آثارش را اول به فرانسوی نوشت. چند اثر او در این لیست هست:
- در انتظار گودو: دو ولگرد، ولادیمیر و استراگون، کنار جاده‌ای کنار درختی بی‌برگ منتظر کسی به نام گودو هستند. گودو نمی‌آید. پسری می‌آید و می‌گوید فردا می‌آید. فردا هم نمی‌آید. در این میان حرف می‌زنند، بحث می‌کنند، کفش درمی‌آورند و دو مسافر عجیب از کنارشان می‌گذرند. وقتی نمایشنامه در ۱۹۵۳ در پاریس اجرا شد، منتقدی نوشت نمایشی است که در آن «هیچ اتفاقی نمی‌افتد، دو بار». ولی همین نمایشنامه به یکی از مهم‌ترین آثار تئاتر قرن بیستم تبدیل شد. با چند ترجمه در این لیست هست.
- روزهای خوش: وینی، زنی میانسال، تا کمر در تلی از خاک فرو رفته و با شادی‌ای عجیب درباره‌ی روزهای خوش حرف می‌زند. در پرده‌ی دوم، تا گردن در خاک است.
- مالوی: اولین رمان از سه‌گانه‌ی مشهور بکت؛ تک‌گویی‌های پیرمردی که دنبال مادرش می‌گردد.
بکت درباره‌ی انتظار، تنهایی، بی‌معنایی و ادامه دادن با وجود همه‌چیز می‌نوشت. جمله‌ی مشهوری از او هست که می‌گوید باید ادامه داد، نمی‌توانم ادامه دهم، ادامه خواهم داد. برای نمایشنامه‌های بیشتر، دسته‌ی نمایشنامه و فیلمنامه را ببینید.
ییتس و نمایشنامه‌های رنسانس ایرلندی
ویلیام باتلر ییتس، برنده‌ی نوبل ۱۹۲۳، بیشتر به‌عنوان شاعر شناخته میشود ولی نمایشنامه هم می‌نوشت. «سه نمایشنامه» او در این لیست است. ییتس به افسانه‌های سلتی، عرفان و تاریخ ایرلند علاقه داشت و می‌خواست تئاتری ملی بسازد که روح ایرلند را نشان دهد. شعرهایش، مثل «جزیره‌ی دریاچه‌ی اینیسفری» و «عید پاک ۱۹۱۶» که درباره‌ی قیام استقلال‌طلبانه‌ی ایرلند است، از مشهورترین شعرهای زبان انگلیسی‌اند.
مارتین مک‌دونا؛ تئاتر تند و سیاه امروز
مک‌دونا، که در لندن از پدر و مادری ایرلندی به دنیا آمد و تابستان‌ها را در غرب ایرلند می‌گذراند، یکی از مهم‌ترین نمایشنامه‌نویسان امروز است و بعدها فیلمساز موفقی هم شد: «در بروژ»، «سه بیلبورد بیرون ابینگ، میزوری» و «ارواح اینیشرین». این لیست مجموعه‌ی خوبی از نمایشنامه‌های او دارد:
- ملکه‌ی زیبایی لی‌نین: مورین، زنی چهل‌ساله و تنها، در خانه‌ای دورافتاده در غرب ایرلند از مادر پیر و بدجنسش نگهداری می‌کند. وقتی فرصتی برای عشق و فرار پیدا میشود، مادر هر کاری می‌کند تا او را نگه دارد. کمدی سیاهی که آرام‌آرام به تراژدی می‌رسد.
- غرب دلگیر: که با نام «غرب غم‌زده» هم ترجمه شده: دو برادر که پس از مرگ پدرشان در خانه‌ای در همان روستای لی‌نین بر سر هر چیز کوچکی، از چیپس تا مجسمه‌های مقدس، دعوا می‌کنند، و کشیشی جوان که می‌کوشد آشتی‌شان دهد.
- مرد بالشی: در کشوری خیالی و استبدادی، نویسنده‌ای که داستان‌های تاریکی درباره‌ی کودک‌آزاری می‌نویسد، بازجویی میشود چون قتل‌هایی شبیه داستان‌هایش اتفاق افتاده. نمایشنامه‌ای درباره‌ی مسئولیت نویسنده و قدرت قصه.
- ستوان اینیشمور: کمدی خونین و دیوانه‌واری درباره‌ی یک مبارز تندرو که تنها دوستش گربه‌اش است و وقتی گربه کشته میشود، همه‌چیز از کنترل خارج میشود. طنزی تند بر خشونت سیاسی.
- مأموران اعدام: دومین جلاد بریتانیا در روزی که اعدام لغو میشود، با گذشته‌اش روبه‌رو میشود.
نمایشنامه‌های مک‌دونا در تئاتر ایران هم بارها اجرا شده‌اند. «سرود دوبلین و نمایشنامه‌های دیگر» از کانر مک‌فرسن، نمایشنامه‌نویس دیگر ایرلندی، هم در این لیست است.
رمان امروزی ادبیات ایرلند
کلر کیگن
«چیزهای کوچکی مثل اینها» کیگن رمانی کوتاه است که در جهان تحسین بسیاری برانگیخت. سال ۱۹۸۵، شهری کوچک در ایرلند، نزدیک کریسمس. بیل فرلانگ، زغال‌فروشی آرام و پدر پنج دختر، در صومعه‌ی شهر چیزی می‌بیند که نباید: دخترانی که در «رختشوی‌خانه‌های ماگدالن» زندانی‌اند؛ مؤسسه‌هایی که کلیسا در آن‌ها دختران «گناهکار» را به کار اجباری وامی‌داشت. بیل باید تصمیم بگیرد که سکوت کند، مثل همه، یا نه. داستانی کوچک درباره‌ی شجاعت اخلاقی که فیلمش با بازی کیلین مورفی هم ساخته شد.
سالی رونی
رونی، با «مردم عادی» و «گفتگو با دوستان»، صدای نسل جوان شد. «در جستجوی دنیای زیبا»، که در این لیست است، داستان چهار دوست نزدیک به سی سال است: نویسنده‌ای موفق که از شهرت فرار کرده، دوستش که در مجله‌ای ادبی کار می‌کند، و دو مرد در زندگی‌شان. رمان میان روایت و ایمیل‌های طولانی دو دوست درباره‌ی عشق، دوستی، سیاست و پایان جهان رفت‌وآمد می‌کند.
کالم توبین
«بروکلین» توبین داستان آیلیش، دختری جوان از شهری کوچک در ایرلند دهه‌ی ۱۹۵۰ است که به بروکلین نیویورک مهاجرت می‌کند. تنهایی، دلتنگی، عشق تازه و بعد بازگشتی که همه‌چیز را پیچیده می‌کند. رمانی آرام و دقیق درباره‌ی مهاجرت که فیلمش با بازی سیرشا رونان نامزد اسکار شد. برای خواننده‌ی ایرانی، که مهاجرت تجربه‌ای آشناست، این رمان طنین خاصی دارد.
رمان‌های دیگر
- دریا از جان بنویل، برنده‌ی جایزه‌ی بوکر: مورخ هنری پس از مرگ همسرش به شهر ساحلی کودکی‌اش برمی‌گردد و خاطره‌ی تابستانی دور زنده میشود.
- زنی که به در و دیوار می‌خورد از رادی دویل: داستان زنی که سال‌ها خشونت همسرش را پنهان کرده.
- قلب چرخان از دونال رایان: صداهای مردم یک روستا پس از بحران اقتصادی.
- در میان زنان و تاریکی از جان مک‌گاهرن: رمان‌هایی درباره‌ی خانواده و پدرهای سخت‌گیر در روستاهای ایرلند.
- زولی از کالم مکن: زندگی یک شاعر کولی در اروپای مرکزی.
- قایق شب‌رو به طنجه از کوین بری: دو قاچاقچی پیر ایرلندی در بندری در اسپانیا منتظر دختری‌اند.
- گرمای روز از الیزابت بوئن: عشق و جاسوسی در لندن جنگ جهانی دوم.
- ناپدید شدن ازمی لنوکس از مگی اوفارل: زنی که شصت سال در تیمارستان بوده.
- پسرکی با پیژامه‌ی راه‌راه از جان بوین: دوستی پسر یک فرمانده‌ی نازی با پسری یهودی پشت سیم‌خاردار اردوگاه. یکی از پرخواننده‌ترین کتاب‌های این لیست که فیلمش هم مشهور است.
- دختران گمشده‌ی ایرلند از سوزان الری.
برای رمان‌های خارجی بیشتر، دسته‌ی رمان خارجی را ببینید.
خاطره؛ اجاق سرد آنجلا
«خاکستر آنجلا» یا «اجاق سرد آنجلا»ی فرانک مک‌کورت، خاطرات کودکی او در فقر شدید شهر لیمریک ایرلند در دهه‌ی ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰ است: پدری الکلی که دستمزدش را در میخانه خرج می‌کند، مادری که برای سیر کردن بچه‌ها گدایی می‌کند، خواهر و برادرهایی که از بیماری می‌میرند، و خانه‌ای که هر زمستان آب برمی‌دارد. با این همه، کتاب پر از طنز است؛ طنز ایرلندی که از دل بدبختی می‌جوشد. این کتاب جایزه‌ی پولیتزر برد و یکی از محبوب‌ترین خاطره‌های قرن بیستم است.
رمان جنایی ایرلند؛ تانا فرنچ
تانا فرنچ با مجموعه‌ی «جوخه‌ی قتل دوبلین» رمان جنایی ایرلند را جهانی کرد. هر رمان این مجموعه را یکی از کارآگاه‌های جوخه روایت می‌کند و هر کدام مستقل‌اند. «همزاد» داستان کارآگاهی است که قربانی قتلی را می‌بیند که دقیقا شبیه خود اوست و هویت جعلی‌ای دارد که خود کارآگاه سال‌ها پیش ساخته بود. «ویرانه‌ی بندر» درباره‌ی خانواده‌ای در شهرکی نیمه‌ساز است که بحران اقتصادی ایرلند ویرانش کرده. رمان‌های فرنچ به اندازه‌ی معمای جنایی، درباره‌ی روان آدم‌ها و جامعه‌اند. برای رمان‌های جنایی بیشتر، دسته‌ی جنایی و معمایی را ببینید.
شعر در ادبیات ایرلند؛ از ییتس تا هینی
ایرلند سرزمین شاعران است. در ایرلند قدیم، شاعران درباری جایگاهی بلند داشتند و می‌گفتند هجو یک شاعر می‌تواند پادشاهی را از تخت پایین بکشد. این سنت در قرن بیستم با ییتس و بعد با سیموس هینی ادامه پیدا کرد. هینی، که در ۱۹۹۵ نوبل گرفت، در مزرعه‌ای در ایرلند شمالی بزرگ شد و شعرهایش درباره‌ی خاک، کار با دست، خاطره‌ی کودکی و خشونت سال‌های درگیری در ایرلند شمالی است. شعر مشهورش «کندن»، که در آن شاعر قلمش را با بیل پدر و پدربزرگش مقایسه می‌کند، در بسیاری از کتاب‌های درسی جهان آمده است.
شاعران امروز ایرلند، مثل پاولا میهان و ایوان بولند، این سنت را با صدای زنانه و نگاه تازه ادامه داده‌اند. اگر به شعر علاقه دارید، دیوان‌ها و گزیده‌های شعر این شاعران را در سایت با نام خودشان جستجو کنید.
دوبلین؛ شهر ادبیات
دوبلین را یونسکو «شهر ادبیات» نامیده است و کمتر شهری به این اندازه با نویسنده‌هایش شناخته میشود. هر سال در ۱۶ ژوئن، دوستداران جویس در «روز بلوم»، که نامش از لئوپولد بلوم، قهرمان «اولیس»، آمده، با لباس‌های اوایل قرن بیستم مسیر قهرمان رمان را در خیابان‌های شهر طی می‌کنند. مجسمه‌ی اسکار وایلد در پارک مریون اسکوئر، روبه‌روی خانه‌ی کودکی‌اش، با کت رنگی روی صخره‌ای لمیده است. کتابخانه‌ی کالج ترینیتی، با سالن طولانی و قفسه‌های چوبی‌اش، کتاب کلز، نسخه‌ی خطی تذهیب‌شده‌ی قرن نهم، را نگه می‌دارد. و میخانه‌هایی که نویسنده‌ها در آن‌ها می‌نشستند، حالا مقصد گردشگران ادبی‌اند.
بسیاری از کتاب‌های این لیست، از «مردگان» جویس تا رمان‌های رونی و فرنچ، در دوبلین می‌گذرند. خواندنشان یک جور سفر به این شهر است، حتی اگر هرگز آن‌جا نروید.
جورج برنارد شاو
شاو، که در دوبلین به دنیا آمد و در جوانی به لندن رفت، پرکارترین نمایشنامه‌نویس زبان انگلیسی پس از شکسپیر است. نمایشنامه‌هایش، مثل «پیگمالیون» که فیلم موزیکال «بانوی زیبای من» از آن ساخته شد، «سرباز شکلاتی» و «سنت ژوان»، کمدی‌هایی پر از ایده‌اند که درباره‌ی طبقه، پول، جنگ و دین بحث می‌کنند. شاو تنها کسی است که هم نوبل ادبیات و هم اسکار برده است؛ اسکار را برای فیلمنامه‌ی همان پیگمالیون گرفت.
ویژگی‌های ادبیات ایرلند
- زبان و قصه‌گویی: ایرلندی‌ها به قصه‌گویی شهره‌اند. در ادبیات ایرلند، صدای راوی، آهنگ جمله‌ها و گفت‌وگوهای پرشور جایگاه خاصی دارد.
- طنز در دل تلخی: از سویفت تا مک‌کورت و مک‌دونا، ادبیات ایرلند می‌داند چطور از سخت‌ترین موقعیت‌ها خنده بسازد.
- مهاجرت و تبعید: جویس، بکت و وایلد ایرلند را ترک کردند و «بروکلین» درباره‌ی مهاجرت است. رفتن و ماندن یکی از مضمون‌های همیشگی این ادبیات است.
- کلیسا و خانواده: نفوذ کلیسای کاتولیک و خانواده‌های بزرگ و سخت‌گیر در رمان‌های مک‌گاهرن، کیگن و دیگران دیده میشود.
- تاریخ و سیاست: استقلال، جنگ داخلی و درگیری‌های ایرلند شمالی پس‌زمینه‌ی بسیاری از آثارند.
از کجا شروع کنیم؛ ادبیات ایرلند برای هر سلیقه
اگر کتابی کوتاه و درخشان می‌خواهید
«چیزهای کوچکی مثل اینها» کیگن یا «مردگان» جویس.
اگر کلاسیک می‌خواهید
«تصویر دوریان گری» وایلد یا «سفرهای گالیور» سویفت.
اگر تئاتر دوست دارید
«در انتظار گودو» بکت و «ملکه‌ی زیبایی لی‌نین» مک‌دونا.
اگر رمان امروزی می‌خواهید
«بروکلین» توبین یا «در جستجوی دنیای زیبا» رونی.
اگر خاطره دوست دارید
«اجاق سرد آنجلا» مک‌کورت.
اگر رمان جنایی می‌خواهید
«همزاد» تانا فرنچ.
ادبیات ایرلند برای هدیه
- برای کسی که کتاب کوتاه و عمیق دوست دارد: «چیزهای کوچکی مثل اینها».
- برای اهل تئاتر: «در انتظار گودو» یا مجموعه‌ای از نمایشنامه‌های مک‌دونا.
- برای کسی که مهاجرت را تجربه کرده: «بروکلین».
- برای نوجوان: «پسرکی با پیژامه‌ی راه‌راه».
- برای عاشق کلاسیک‌ها: «تصویر دوریان گری».
نکته‌هایی برای انتخاب ترجمه
- ترجمه‌های مختلف: «تصویر دوریان گری» و «در انتظار گودو» ترجمه‌های متعدد دارند؛ بعضی با مقدمه و تحلیل. برای بکت، ترجمه‌ای که مقدمه‌ای درباره‌ی تئاتر پوچی دارد، کمک می‌کند.
- نام‌های متفاوت: «غرب دلگیر» همان «غرب غم‌زده» است و «اجاق سرد آنجلا» در ترجمه‌های دیگر «خاکستر آنجلا».
- کامل یا کوتاه‌شده: «سفرهای گالیور» نسخه‌های کودک هم دارد که فقط سفرهای اول و دوم را دارند. برای طنز کامل سویفت، نسخه‌ی کامل را انتخاب کنید.
دسته‌های مرتبط با ادبیات ایرلند
سؤال‌های رایج درباره‌ی لیست ادبیات ایرلند
«اولیس» جویس در این لیست هست؟
اگر در فهرست بالا نمی‌بینید، احتمالا در حال حاضر ناموجود است. نامش را جستجو کنید.
برنارد شاو هم ایرلندی بود؟
بله، جورج برنارد شاو در دوبلین به دنیا آمد و نوبل ۱۹۲۵ را برد. نمایشنامه‌هایش در سایت با نام خودش پیدا میشوند.
کتاب ناموجود چه میشود؟
کتاب‌های ناموجود بعد از موجودها می‌آیند و موجودی هر روز بررسی میشود. در صفحه‌ی کتاب ناموجود می‌توانید درخواست اطلاع از موجود شدن بدهید.
حرف آخر درباره‌ی ادبیات ایرلند
ادبیات ایرلند ادبیات صداهاست: صدای طنزآلود سویفت، صدای درخشان وایلد، صدای شاعرانه‌ی جویس، سکوت‌های بکت و گفت‌وگوهای تند مک‌دونا. جزیره‌ای کوچک که با فقر، مهاجرت و تاریخ سختش، ادبیاتی ساخت که همه‌ی جهان می‌خواندش.
اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، «چیزهای کوچکی مثل اینها» را بردارید. صد و چند صفحه است و احتمالا در یک نشست تمامش می‌کنید.
