کتابهای برندگان نوبل ادبیات برای خیلی از خوانندهها نقطهی شروع مطمئنی هستند. وقتی نمیدانید از کجا شروع کنید، نامی که یک بار در استکهلم خوانده شده چیزی را قطعی نمیکند ولی دستکم نشان میدهد: این نویسنده در زبان خودش کاری کرده که جدی گرفته شده است. این لیست جایی است که آثار برندگان نوبل ادبیات را کنار هم گذاشتهایم، از رمانهای بلند خانوادگی تا نمایشنامه و شعر، تا پیدا کردن کتاب بعدی سادهتر شود.
این متن فهرست جایزه نیست و قرار نیست همهی برندگان را یکییکی بشمارد. راهنمایی است برای خوانندهای که میخواهد بداند از میان این همه نام، از کدام شروع کند، چه انتظاری داشته باشد، کدام کتاب برای شبهای طولانی است و کدام برای یک بعدازظهر، و ترجمهی فارسی را چطور انتخاب کند.
برندگان نوبل ادبیات؛ این جایزه دقیقا به چه کسی داده میشود
جایزهی نوبل ادبیات از سال ۱۹۰۱ به نویسنده داده میشود، نه به یک کتاب. این نکتهی ساده خیلی چیزها را توضیح میدهد. آکادمی سوئد کل کارنامهی یک نفر را میسنجد و برای همین است که گاهی معروفترین کتاب یک نویسنده سالها پیش از جایزه نوشته شده و گاهی بعد از آن. توماس مان در سال ۱۹۲۹ جایزه گرفت و آکادمی در متن تقدیرش بیش از همه به «بودنبروکها» اشاره کرد، رمانی که نزدیک سی سال پیشتر چاپ شده بود.
پس وقتی در این لیست سراغ برندگان نوبل ادبیات میروید، در واقع سراغ یک صدا میروید. بعضی از این صداها شبیه هم نیستند و نباید هم باشند. ویلیام فاکنر با جملههای بلند و زمان شکستهاش، ارنست همینگوی با جملههای کوتاه و خشک، نجیب محفوظ با کوچههای قاهره و یاسوناری کاواباتا با سکوت و برف. چیزی که اینها را کنار هم مینشاند کیفیت است، نه سبک.
نکتهی دیگر این است که جایزه گاهی به شاعر و نمایشنامهنویس هم رسیده. ساموئل بکت در ۱۹۶۹، اکتاویو پاز در ۱۹۹۰، و در سالهای اخیر یون فوسه در ۲۰۲۳ که هم نمایشنامه مینویسد و هم رمان. برای همین در این لیست فقط رمان پیدا نمیکنید.
چرا این لیست به درد خوانندهی فارسیزبان میخورد
خیلی از برندگان نوبل ادبیات چند ترجمهی فارسی دارند و همین انتخاب را سخت میکند. «هرگز ترکم مکن» کازوئو ایشیگورو را با نام «هرگز رهایم مکن» هم میبینید و «زمان دست دوم» سوتلانا الکسیویچ از دو ناشر مختلف چاپ شده. این لیست کمک میکند همه را یکجا ببینید و بعد بر اساس مترجم و ناشر تصمیم بگیرید.
از طرف دیگر، کتابهای این لیست هر روز از نظر موجود بودن بررسی میشوند. اگر کتابی موقتا تمام شده باشد، پایینتر از کتابهای موجود میآید تا وقتتان را روی چیزی که الان نمیشود سفارش داد نگذارید.
از کجا شروع کنیم؛ پیشنهاد برای اولین کتاب از برندگان نوبل ادبیات
اگر تا حالا سراغ این نویسندهها نرفتهاید، شروع با کتاب کوتاه و روان منطقیتر از شروع با یک رمان هزار صفحهای است. چند پیشنهاد از همین لیست:
- مروارید از جان اشتاینبک: داستانی کوتاه و تلخ دربارهی ماهیگیری فقیر که مرواریدی بزرگ پیدا میکند و زندگیاش از همان لحظه عوض میشود. در یکی دو نشست تمام میشود و نثر اشتاینبک را خوب نشان میدهد.
- گدا از نجیب محفوظ: رمانی کوتاه دربارهی وکیلی موفق که ناگهان از زندگیاش خسته میشود. محفوظ در سال ۱۹۸۸ نوبل گرفت و اولین نویسندهی عربزبانی بود که این جایزه را برد.
- کتاب سفید از هان کانگ: کتابی کوتاه، تکهتکه و شاعرانه دربارهی سوگ و رنگ سفید. هان کانگ در ۲۰۲۴ برنده شد و این کتاب راه خوبی برای آشنایی با نوع نگاه اوست.
- ویلای دلگیر از پاتریک مودیانو: رمانی کوتاه دربارهی حافظه، تابستان و آدمهایی که گذشتهشان روشن نیست. مودیانو در ۲۰۱۴ برنده شد.
اگر حوصلهی رمان بلند دارید، «بودنبروکها» از توماس مان و «دکتر ژیواگو» از بوریس پاسترناک دو انتخاب کلاسیکاند. هر دو داستان خانواده و تاریخ را با هم پیش میبرند و برای هفتههایی مناسباند که وقت بیشتری برای خواندن دارید.
اگر رمان معاصر دوست دارید
برندگان سالهای اخیر بیشتر به کار کسی میآیند که از ادبیات امروز لذت میبرد. ایشیگورو، برندهی ۲۰۱۷، در «هرگز ترکم مکن» داستان سه دوست را در یک مدرسهی شبانهروزی انگلیسی تعریف میکند و آرامآرام راز آن مدرسه را باز میکند. یون فوسه در «روز و شب» با جملههایی که مثل نفس کشیدن تکرار میشوند، آدم را به حالوهوای عجیبی میبرد. سوتلانا الکسیویچ هم که در ۲۰۱۵ جایزه گرفت، رمان به معنای معمول نمینویسد؛ در «زمان دست دوم» صدای آدمهای عادی شوروی سابق را کنار هم گذاشته و کتابی ساخته که بیشتر به یک تاریخ شفاهی میماند.
اگر کلاسیکها را ترجیح میدهید
برای خوانندهای که دنبال ادبیات کلاسیک قرن بیستم است، نامهایی مثل هرمان هسه، آندره ژید، ویلیام فاکنر و کنوت هامسون در این لیست هستند. «گرگ بیابان» هسه، «مائدههای زمینی» ژید، «خشم و هیاهو» فاکنر و «گرسنه» هامسون هر کدام در زمان خودشان شکل رمان را کمی جابهجا کردهاند و هنوز هم خوانده میشوند.
رمانهای برندگان نوبل ادبیات به تفکیک حالوهوا
یکی از راههای خوب برای انتخاب، فکر کردن به حالی است که الان دارید. همهی این کتابها جدیاند، ولی جدی بودن یک شکل ندارد.
برای وقتی که دنبال داستان خانوادگی هستید
رمان خانوادگی یکی از قدیمیترین شکلهای رمان است و چند تا از برندگان نوبل ادبیات استاد آن بودهاند. «بودنبروکها» زوال یک خانوادهی تاجر آلمانی را در چند نسل نشان میدهد. «قصرالشوق» نجیب محفوظ، بخش دوم سهگانهی قاهره، زندگی خانوادهی سید احمد عبدالجواد را در سالهای پرالتهاب مصر دنبال میکند. اگر از آن دسته خوانندههایی هستید که دوست دارند آدمها را سالبهسال بزرگ شدن ببینند، این دو کتاب برای شماست.
برای وقتی که حوصلهی تجربهی تازه دارید
بعضی از این نویسندهها بیشتر با شکل نوشتن بازی میکنند تا با ماجرا. ساموئل بکت در «در انتظار گودو» دو نفر را کنار یک درخت مینشاند که منتظر کسی هستند که هیچوقت نمیآید، و از همین موقعیت ساده یکی از مهمترین نمایشنامههای قرن بیستم را ساخته. یون فوسه هم با تکرار و سکوت کار میکند. این کتابها را بهتر است آرام و بیعجله خواند.
برای وقتی که داستان پرکشش میخواهید
اگر فکر میکنید برندگان نوبل ادبیات فقط کتاب سخت مینویسند، «سور بز» ماریو بارگاس یوسا را امتحان کنید. یوسا که در ۲۰۱۰ جایزه گرفت، در این رمان روزهای آخر دیکتاتوری تروخیو در جمهوری دومینیکن را با تعلیقی مثل رمانهای پلیسی تعریف میکند. «کوری» ژوزه ساراماگو هم، با آن شهری که مردمش یکییکی کور میشوند، از صفحهی اول آدم را میگیرد. ساراماگو در ۱۹۹۸ نوبل گرفت و «هجوم دوبارهی مرگ» او هم در همین لیست هست.
برای وقتی که دنبال متن کوتاهاید
نوبل به چند استاد داستان کوتاه هم رسیده. ایوان بونین، اولین روسی برنده در ۱۹۳۳، در «آقایی از سان فرانسیسکو» با چند ده صفحه کاری میکند که بعضی رمانها با چند صد صفحه نمیکنند. هاینریش بل هم داستان کوتاه زیاد نوشته و «آبروی از دسترفتهی کاترینا بلوم» او رمانی کوتاه است که در یک نشست طولانی خوانده میشود.
برندگان نوبل ادبیات از چه زبانهایی آمدهاند
یکی از جذابیتهای این لیست، گستردگی جغرافیایی آن است. میشود با همین کتابها دور دنیا را گشت:
- آلمانیزبان: توماس مان، هرمان هسه، هاینریش بل. سه نسل متفاوت از یک زبان، از آلمان پیش از جنگ تا آلمان بعد از جنگ.
- انگلیسیزبان: ویلیام فاکنر، ارنست همینگوی، جان اشتاینبک از آمریکا؛ دوریس لسینگ و کازوئو ایشیگورو از بریتانیا؛ جی. ام. کوتسیا از آفریقای جنوبی.
- روسیزبان: ایوان بونین، بوریس پاسترناک و سوتلانا الکسیویچ که اهل بلاروس است و به روسی مینویسد.
- اسپانیایی و پرتغالی: ماریو بارگاس یوسا از پرو، اکتاویو پاز از مکزیک و ژوزه ساراماگو از پرتغال.
- شرق آسیا: یاسوناری کاواباتا از ژاپن و هان کانگ از کرهی جنوبی.
- عربی: نجیب محفوظ از مصر.
- اسکاندیناوی: کنوت هامسون و یون فوسه، هر دو از نروژ.
- لهستانی و ییدیش: هنریک سینکیویچ با «کجا میروی؟» و آیزاک باشویس سینگر که به ییدیش مینوشت.
- فرانسوی: آندره ژید و پاتریک مودیانو، و ساموئل بکت که بسیاری از آثارش را اول به فرانسوی نوشت.
اگر میخواهید ادبیات یک کشور را بهتر بشناسید، میتوانید از برندهی نوبل همان کشور شروع کنید و بعد سراغ نویسندههای دیگرش بروید.
چند نام مهم در میان برندگان نوبل ادبیات و کتابهایشان
در ادامه چند نویسندهای را که بیشترین کتاب را در این لیست دارند کمی دقیقتر معرفی میکنیم.
توماس مان
توماس مان را بیشتر با «بودنبروکها» و «کوه جادو» میشناسند. «لوته در وایمار» که در این لیست هست، رمانی است دربارهی دیدار دوبارهی گوته با زنی که سالها پیش الهامبخش «رنجهای ورتر جوان» بوده. کتاب برای کسی جذاب است که هم ادبیات آلمان را دوست دارد و هم از خواندن دربارهی پشت صحنهی آفرینش لذت میبرد.
هرمان هسه
هسه در ۱۹۴۶ برنده شد و شاید پرخوانندهترین برندهی نوبل در میان جوانهای ایرانی باشد. «گرگ بیابان» داستان مردی است که خودش را نیمهانسان و نیمهگرگ میداند و در یک شهر بزرگ با تنهاییاش کلنجار میرود. اگر «سیذارتا» یا «دمیان» را خواندهاید، این کتاب قدم بعدی خوبی است.
ژوزه ساراماگو
ساراماگو با جملههای بلند و نقطهگذاری کم شناخته میشود و اول کار ممکن است عجیب به نظر برسد. ولی بعد از چند صفحه، این ریتم آدم را با خودش میبرد. «کوری» و «هجوم دوبارهی مرگ» دو رمانیاند که هر کدام یک «اگر» ساده را دنبال میکنند: اگر همه کور شوند، و اگر هیچکس دیگر نمیرد.
جان اشتاینبک
اشتاینبک در ۱۹۶۲ نوبل گرفت. «دشت بهشت»، «مروارید» و «به خدای ناشناخته» در این لیست هستند. اشتاینبک نویسندهی آدمهای معمولی است؛ کارگر، کشاورز، ماهیگیر. برای خوانندهای که داستان سادهی انسانی را به بازیهای فرمی ترجیح میدهد، یکی از بهترین انتخابهاست.
نجیب محفوظ
محفوظ بیش از سی رمان نوشته و تقریبا همهشان در قاهره میگذرند. «قصرالشوق» و «گدا» در این لیست هستند. برای خوانندهی ایرانی، فضای خانه و خانواده و محله در رمانهای او آشنا به نظر میرسد و همین خواندنش را دلنشین میکند.
کازوئو ایشیگورو
ایشیگورو در ژاپن به دنیا آمد و در انگلستان بزرگ شد. رمانهایش معمولا آرام شروع میشوند و راوی چیزی را پنهان میکند که آهستهآهسته بیرون میآید. «هرگز ترکم مکن» با دو ترجمه در این لیست هست؛ اگر دو ترجمه را کنار هم دیدید، نام مترجم و ناشر را مقایسه کنید.
هاینریش بل
بل در ۱۹۷۲ برنده شد و بیشتر دربارهی آلمان بعد از جنگ نوشت. «آبروی از دسترفتهی کاترینا بلوم» داستان زنی است که یک روزنامهی زرد زندگیاش را ویران میکند و هنوز هم، با همهی شبکههای اجتماعی امروز، تازه به نظر میرسد. «تا زمانی که» هم از اوست.
شعر و نمایشنامه در آثار برندگان نوبل ادبیات
کسی که فقط رمان میخواند، ممکن است این بخش از لیست را نادیده بگیرد، ولی بخشی از بهترین آثار برندگان نوبل ادبیات شعر و نمایشنامه است.
اکتاویو پاز، شاعر و جستارنویس مکزیکی، در «آزادی» که گزیدهای از شعرهای اوست، از عشق و زمان و تاریخ مکزیک مینویسد. شعر پاز در ترجمه هم چیزی از روشنی و تصویرهای خودش را نگه میدارد.
در نمایشنامه، بکت با «در انتظار گودو» و یون فوسه با نمایشنامههایش در این لیست هستند. اگر عادت به خواندن نمایشنامه ندارید، «در انتظار گودو» شروع خوبی است؛ کوتاه است و دیالوگهایش آنقدر سادهاند که خواندنش سخت نیست، هرچند فکر کردن به آن تا مدتها ادامه پیدا میکند.
برای دیدن کتابهای بیشتر از این نوع، میتوانید سری به دستهی نمایشنامه و فیلمنامه و دستهی شعر هم بزنید.
انتخاب ترجمه و ناشر برای کتابهای برندگان نوبل ادبیات
برای خیلی از کتابهای این لیست بیش از یک ترجمه وجود دارد. چند نکته که کمک میکند انتخاب بهتری داشته باشید:
- از چه زبانی ترجمه شده؟ ترجمه از زبان اصلی معمولا به متن نزدیکتر است. برای نویسندههای روس و آلمانی و اسپانیایی، بعضی ترجمهها از انگلیسی انجام شدهاند. معمولا در صفحهی شناسنامهی کتاب نوشته شده که متن از چه زبانی برگردانده شده.
- کامل است یا گزیده؟ بعضی رمانهای بلند، مثل «دکتر ژیواگو»، هم در یک جلد و هم در دو جلد چاپ شدهاند. نسخهی دوجلدی لزوما کاملتر نیست؛ گاهی فقط صفحهآرایی متفاوت است.
- نام کتاب در ترجمههای مختلف: «هرگز ترکم مکن» و «هرگز رهایم مکن» یک کتاباند. «مائدههای زمینی» هم گاهی به شکل «مایدههای زمینی» نوشته شده. قبل از خرید دو نسخه، مطمئن شوید یک کتاب را دو بار نمیخرید.
- مترجم شناختهشده: برای نویسندههای پرخواننده، معمولا یکی دو مترجم هستند که ترجمهشان در میان خوانندهها جا افتاده است. نظرهای خوانندهها در صفحهی هر کتاب هم میتواند کمک کند.
برندگان نوبل ادبیات برای هدیه دادن
کتابی از یک برندهی نوبل ادبیات هدیهی مطمئنی است، چون هم ارزش ادبی دارد و هم نام نویسنده برای خیلیها آشناست. ولی بهتر است هدیه را با شناخت از خواننده انتخاب کنید:
- برای کسی که تازه به رمان علاقهمند شده: «مروارید» یا «گدا»، چون کوتاهاند و داستان روشنی دارند.
- برای کسی که اهل ادبیات معاصر است: «هرگز ترکم مکن» یا «کتاب سفید».
- برای کسی که رمان بلند و کلاسیک دوست دارد: «بودنبروکها» یا «دکتر ژیواگو».
- برای کسی که تئاتر میرود یا نمایشنامه میخواند: «در انتظار گودو».
- برای کسی که به تاریخ معاصر علاقه دارد: «زمان دست دوم».
اشتباههای رایج دربارهی کتابهای برندگان نوبل ادبیات
چند تصور رایج هست که بهتر است کنار گذاشته شوند:
«همهشان سختخواناند»
درست است که بعضی از این کتابها، مثل «خشم و هیاهو»، صبر میخواهند. ولی بسیاری از برندگان نوبل ادبیات داستانگوهای روانیاند. همینگوی، اشتاینبک، یوسا و ایشیگورو را میشود مثل هر رمان پرکشش دیگری خواند.
«کتاب معروف همیشه بهترین شروع است»
معروفترین کتاب یک نویسنده گاهی سختترین کتاب او هم هست. مثلا شروع فاکنر با «خشم و هیاهو» برای خیلیها ناامیدکننده است، چون بخش اول آن از ذهن شخصیتی روایت میشود که زمان را درک نمیکند. «حرامیان» که آخرین رمان فاکنر است و لحن طنزآمیزتری دارد، شاید شروع بهتری باشد.
«جایزه یعنی کتاب خوب»
جایزه به نویسنده داده میشود، نه به هر کتاب او. همهی کتابهای یک نویسنده همسطح نیستند. اگر از یک کتاب خوشتان نیامد، لزوما از کل کارنامهی آن نویسنده خوشتان نخواهد آمد؛ شاید کتاب دیگری از او را امتحان کنید.
کتابهای برندگان نوبل ادبیات و خواندن گروهی
این لیست برای باشگاههای کتابخوانی هم مناسب است. چند پیشنهاد برای جلسههای گروهی:
- یک ماه، یک قاره: هر ماه یک برنده از یک قاره. مثلا محفوظ برای آفریقا، کاواباتا برای آسیا، یوسا برای آمریکای لاتین، توماس مان برای اروپا.
- دو برنده، یک موضوع: «کوری» ساراماگو را کنار «در انتظار گودو» بکت بخوانید و دربارهی انتظار و درماندگی حرف بزنید. یا «مروارید» اشتاینبک را کنار «گرسنه» هامسون بگذارید و دربارهی فقر صحبت کنید.
- قدیم و جدید: یک برندهی اوایل قرن بیستم، مثل سینکیویچ یا بونین، و یک برندهی این دهه، مثل فوسه یا هان کانگ. فاصلهی صد سالهی این دو، بحث خوبی دربارهی تغییر رمان راه میاندازد.
برندگان نوبل ادبیات و ادبیات ایران
هنوز هیچ نویسندهی ایرانی نوبل ادبیات نگرفته است، ولی اثر بعضی از برندگان نوبل ادبیات روی نویسندههای ایرانی روشن است. فاکنر و همینگوی در دهههای چهل و پنجاه شمسی با ترجمههای پرخواننده به نسلی از داستاننویسهای ایرانی معرفی شدند و ردپای جملههای کوتاه همینگوی و روایت چندصدایی فاکنر را در داستان آن سالها میشود دید. هرمان هسه هم در دهههای بعد میان جوانهای ایرانی خوانندهی زیادی پیدا کرد.
اگر بعد از خواندن این کتابها دلتان خواست به رمان ایرانی برگردید، دستهی رمان را ببینید؛ آنجا هم رمانهای ایرانی هست و هم ترجمه.
دستههای مرتبط با کتابهای برندگان نوبل ادبیات
کتابهای این لیست در دستههای مختلف سایت هم آمدهاند. اگر از یک نوع خاص بیشتر خوشتان آمد، از این مسیرها میتوانید ادامه دهید:
- رمان خارجی: بیشتر کتابهای این لیست در همین دستهاند، کنار رمانهای خارجی دیگری که جایزه نگرفتهاند ولی خواندنیاند.
- ادبیات کلاسیک جهان: برای کسی که از توماس مان و هسه و فاکنر خوشش آمده و میخواهد سراغ کلاسیکهای دیگر برود.
- داستان کوتاه: برای کسی که از بونین و بل و داستانهای کوتاه این نویسندهها لذت برده.
یک برنامهی سادهی یکساله با برندگان نوبل ادبیات
اگر میخواهید در یک سال با این نویسندهها آشنا شوید، این برنامه میتواند کمک کند. ترتیب از ساده به سخت است:
- مروارید، جان اشتاینبک
- گدا، نجیب محفوظ
- ویلای دلگیر، پاتریک مودیانو
- هرگز ترکم مکن، کازوئو ایشیگورو
- گرگ بیابان، هرمان هسه
- کوری، ژوزه ساراماگو
- سور بز، ماریو بارگاس یوسا
- کتاب سفید، هان کانگ
- در انتظار گودو، ساموئل بکت
- زمان دست دوم، سوتلانا الکسیویچ
- بودنبروکها، توماس مان
- خشم و هیاهو، ویلیام فاکنر
این ترتیب پیشنهاد است، نه قانون. اگر جایی گیر کردید، کتاب را کنار بگذارید و سراغ بعدی بروید. خیلی از خوانندهها بعد از چند کتاب دیگر به همان کتاب سخت برمیگردند و این بار راحتتر جلو میروند.
سؤالهای رایج دربارهی لیست برندگان نوبل ادبیات
همهی برندگان نوبل ادبیات در این لیست هستند؟
نه. این لیست کتابهایی از برندگان نوبل ادبیات را دارد که ترجمهی فارسیشان چاپ شده و در کتابجم ثبت شدهاند. بعضی از برندگان هنوز ترجمهی فارسی ندارند یا کتابشان مدتهاست تجدید چاپ نشده.
چرا یک کتاب دو بار در لیست آمده؟
چون از دو ناشر یا با دو ترجمه چاپ شده. مثلا «زمان دست دوم» و «دکتر ژیواگو» بیش از یک چاپ در لیست دارند. هر کدام صفحهی خودش را دارد تا بتوانید مترجم، ناشر، تعداد صفحه و قیمت را مقایسه کنید.
کتابهای ناموجود چه میشوند؟
کتابهای ناموجود در لیست میمانند ولی بعد از کتابهای موجود میآیند. موجودی هر روز بررسی میشود و اگر کتابی دوباره موجود شد، خودش جلو میآید. در صفحهی هر کتاب ناموجود میتوانید درخواست بدهید وقتی موجود شد خبرتان کنیم.
این لیست چند وقت یک بار بهروز میشود؟
هر وقت کتاب تازهای از برندگان نوبل ادبیات ثبت شود به لیست اضافه میشود. وقتی نوبل امسال اعلام میشود هم، کتابهای برندهی تازه که ترجمهی فارسی دارند کمکم به لیست میآیند.
حرف آخر دربارهی کتابهای برندگان نوبل ادبیات
برندگان نوبل ادبیات فهرست کاملی از بهترین نویسندههای جهان نیستند؛ نویسندههای بزرگی بودهاند که هرگز این جایزه را نگرفتند. ولی این فهرست یک امتیاز بزرگ دارد: نشان میدهد ادبیات چقدر میتواند متنوع باشد. از روستاهای نروژ تا کوچههای قاهره، از مدرسهای در انگلستان تا خیابانهای لیسبون. هر کدام از این کتابها پنجرهای است به جایی که شاید هرگز نبینیدش.
اگر نمیدانید از کدام شروع کنید، یکی از کتابهای کوتاه پیشنهادی بالا را بردارید. اگر خوشتان آمد، همین لیست راه ادامه را نشان میدهد.
یک پیشنهاد آخر: موقع خواندن، کنار کتاب یادداشت کوچکی داشته باشید. نام شخصیتها، سال و جای ماجرا و جملهای که دوست داشتید. خیلی از این رمانها آدمهای زیادی دارند و چند ماه بعد، همین یادداشت کوتاه کمک میکند دوباره به آن دنیا برگردید یا کتاب را به کسی پیشنهاد کنید. خواندن آثار برندگان نوبل ادبیات مسابقه نیست؛ هر کتابی که با حوصله تمام شود، از ده کتاب نیمهکاره بیشتر میماند.