۳۳ اثر در کتاب‌جم
اریک‌امانوئل اشمیت، نمایشنامه‌نویس و رمان‌نویس فرانسوی‌زبان و دکترای فلسفه، با مهمان ناخوانده به شهرت رسید و با داستان‌های کوتاه و پرحسش در ایران خوانندگان فراوانی پیدا کرد. آثار او با زبانی ساده از ایمان، عشق، مرگ و بخشش حرف می‌زنند و برای کسی که دنبال کتاب کوتاه اما ماندگار است، انتخابی دلنشین‌اند.
اریک‌امانوئل اشمیت نمایشنامه‌نویس و رمان‌نویس فرانسوی‌زبانی است که در ایران خوانندگان بسیار وفاداری دارد. او فلسفه خوانده، با نمایشنامه به شهرت رسیده و بعد با داستان‌های کوتاه و رمان‌هایش میلیون‌ها خواننده در سراسر دنیا پیدا کرده است. کتاب‌های اریک‌امانوئل اشمیت معمولا کوتاه، روان و پرحس‌اند، اما زیر همین سادگی پرسش‌های بزرگی درباره ایمان، عشق، مرگ و معنای زندگی پنهان است. در این راهنما با زندگی، سبک و مهم‌ترین آثار او آشنا می‌شوید و می‌فهمید از کجا شروع کنید.
اشمیت در سال ۱۹۶۰ در حوالی شهر لیون فرانسه به دنیا آمد. او در یکی از معتبرترین مدرسه‌های عالی فرانسه فلسفه خواند و دکترای فلسفه گرفت؛ رساله‌اش درباره دیدرو، فیلسوف و نویسنده عصر روشنگری، بود. مدتی هم فلسفه درس داد. اما خیلی زود فهمید که دلش می‌خواهد پرسش‌های فلسفی را نه در کلاس و مقاله، بلکه روی صحنه تئاتر و در قالب داستان مطرح کند.
اولین موفقیت بزرگ او در دهه نود میلادی با نمایشنامه‌ای به دست آمد که در فارسی با نام «مهمان ناخوانده» شناخته می‌شود؛ نمایشی که در آن، در شب‌های تاریک وین زیر سلطه نازی‌ها، مردی ناشناس به خانه زیگموند فروید می‌آید و معلوم نیست خیال است یا خدا یا یک دیوانه. این نمایش جایزه‌های مهم تئاتر فرانسه را گرفت و نام اشمیت را بر سر زبان‌ها انداخت.
اشمیت بعدها تابعیت بلژیک را هم گرفت و در بروکسل زندگی کرد. او عضو آکادمی گنکور است؛ گروهی از نویسندگان که یکی از معتبرترین جایزه‌های ادبی فرانسه را هر سال اعطا می‌کنند. آثارش به ده‌ها زبان ترجمه شده و نمایشنامه‌هایش در بسیاری از کشورها، از جمله ایران، روی صحنه رفته است.
اشمیت در مصاحبه‌های مختلف از تجربه‌ای در جوانی گفته که مسیر فکری‌اش را عوض کرد: شبی در صحرای آفریقا گم شد و در آن تنهایی، تجربه‌ای معنوی داشت که بعدها آن را «شب آتش» نامید و درباره‌اش کتاب نوشت. او که در خانواده‌ای بی‌دین بزرگ شده بود، از آن پس به پرسش ایمان و رابطه انسان با امر قدسی علاقه‌ای عمیق پیدا کرد؛ علاقه‌ای که در بسیاری از آثارش دیده می‌شود.
این علاقه را به‌خصوص در مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه می‌بینیم که خودش آن را «چرخه نامرئی» نامیده است. هر داستان این مجموعه با یکی از سنت‌های معنوی جهان سروکار دارد: یکی با عرفان اسلامی، یکی با ذن، یکی با مسیحیت، یکی با یهودیت و همین‌طور ادامه دارد. معروف‌ترین داستان‌های این مجموعه، «آقا ابراهیم و گل‌های قرآن» و «اسکار و خانم صورتی»، در ایران هم بسیار پرخواننده‌اند. داستان «سوموکاری که نمی‌توانست تنومند شود» هم از همین مجموعه است و با نگاه ذن نوشته شده است.
اشمیت در کنار نویسندگی، به موسیقی هم عشق دارد و درباره موتسارت کتابی شخصی نوشته است. همچنین بعضی آثارش را خودش برای سینما اقتباس یا کارگردانی کرده است. او نویسنده پرکاری است و تقریبا هر سال کتاب تازه‌ای منتشر می‌کند.
اولین چیزی که در نثر اشمیت به چشم می‌آید، سادگی است. جمله‌هایش کوتاه و روشن‌اند، شخصیت‌ها خیلی زود به دل می‌نشینند و داستان بی‌مقدمه شروع می‌شود. خیلی از کتاب‌هایش را می‌شود در یک نشست خواند. همین ویژگی او را برای کسانی که تازه به کتاب‌خوانی رو آورده‌اند، نویسنده‌ای عالی کرده است.
اما این سادگی فریبنده است. اشمیت فیلسوف است و تقریبا هر داستانش حول یک پرسش بزرگ می‌چرخد: آیا خدا هست؟ مرگ چه معنایی دارد؟ چطور می‌شود دیگری را بخشید؟ عشق در زندگی زناشویی چه شکلی پیدا می‌کند؟ او این پرسش‌ها را در دهان بچه‌ها، پیرها، آدم‌های معمولی و گاهی شخصیت‌های تاریخی می‌گذارد و بی‌آنکه موعظه کند، خواننده را به فکر وا می‌دارد.
ویژگی دیگر سبک اشمیت، گرمی و امید است. حتی وقتی درباره مرگ یک کودک یا تنهایی یک پیرمرد می‌نویسد، نگاهش تلخ و ناامید نیست. او معمولا در دل رنج، روزنه‌ای از معنا و مهربانی پیدا می‌کند. برخی منتقدان این خوش‌بینی را ساده‌انگارانه می‌دانند، اما خوانندگانش دقیقا به خاطر همین گرما او را دوست دارند.
تجربه تئاتر هم در داستان‌هایش پیداست. گفت‌وگوها زنده و دقیق‌اند، صحنه‌ها کم و مشخص‌اند و شخصیت‌ها خیلی زود با حرف زدنشان شناخته می‌شوند. بسیاری از رمان‌هایش هم ساختاری شبیه نمایشنامه دارند و به راحتی به صحنه یا پرده سینما منتقل شده‌اند.
اشمیت پیش از هر چیز نمایشنامه‌نویس است و نمایشنامه‌هایش در ایران هم خواننده و اجراکننده فراوان دارد. نمایشنامه‌هایش معمولا شخصیت‌های کم دارند، در یک یا دو مکان می‌گذرند و بر گفت‌وگو و کشمکش فکری تکیه می‌کنند. برای همین گروه‌های تئاتری کوچک هم می‌توانند آن‌ها را اجرا کنند.
همان نمایشی که اشمیت را مشهور کرد. فروید پیر در وین، در روزهایی که نازی‌ها دخترش را برای بازجویی برده‌اند، با مهمانی عجیب روبه‌رو می‌شود. گفت‌وگوی آن دو درباره خدا، عقل و ایمان، قلب نمایش است. در کتاب‌جم این نمایشنامه در جلدی از مجموعه «طنزآوران جهان نمایش» همراه با «مهمانسرای دو دنیا» آمده است.
در این نمایش، آدم‌هایی که میان مرگ و زندگی معلق‌اند، در یک مهمانسرای عجیب منتظر می‌مانند تا معلوم شود به زندگی برمی‌گردند یا نه. نمایش ترکیبی از طنز، اندوه و پرسش درباره معنای زندگی است و نمونه خوبی از توانایی اشمیت در آمیختن خنده و فکر.
زن و شوهری که سال‌ها با هم زندگی کرده‌اند، بعد از حادثه‌ای که حافظه مرد را مختل کرده، رو در روی هم قرار می‌گیرند. زن باید گذشته مشترکشان را برای او تعریف کند، اما آیا راست می‌گوید؟ این نمایش دونفره، با گفت‌وگوهای تیز و غافلگیری‌های پیاپی، درباره عشق، دروغ‌های کوچک و فرسایش زندگی مشترک است. «خرده جنایت‌های زناشویی» در کتاب‌جم در قالب یکی از جلدهای یک مجموعه نمایشنامه موجود است.
اشمیت در این نمایش سراغ دون ژوان، اغواگر افسانه‌ای، رفته است؛ اما دون ژوانی که این بار باید در برابر زنانی که فریبشان داده، محاکمه شود. نمایش بازخوانی تازه‌ای از یکی از مشهورترین شخصیت‌های ادبیات اروپاست. «شب والونیه» در کتاب‌جم موجود است.
جدا از نمایشنامه، اشمیت رمان‌ها و داستان‌های فراوانی نوشته است. بعضی از این آثار کوتاه‌اند و در یک نشست خوانده می‌شوند، بعضی بلندتر و پیچیده‌ترند.
یکی از جسورانه‌ترین رمان‌های اشمیت. او این پرسش را مطرح می‌کند: اگر هیتلر جوان در آزمون ورودی آکادمی هنر وین پذیرفته شده بود چه می‌شد؟ رمان دو زندگی را موازی پیش می‌برد: زندگی واقعی هیتلر که به جنایت و جنگ ختم شد، و زندگی خیالی آدولف ه.، نقاشی که مسیری کاملا دیگر پیدا می‌کند. کتاب درباره نقش انتخاب و تصادف در ساختن انسان است و اینکه شر چطور شکل می‌گیرد. «آدولف ه دو زندگی» در کتاب‌جم موجود است.
سه زن در سه دوره تاریخی متفاوت، که هر کدام با انتظار جامعه از زن بودن درگیرند و راه خودشان را پیدا می‌کنند. اشمیت روایت این سه زن را در هم می‌بافد و نشان می‌دهد که پرسش آزادی و هویت زنانه در قرن‌های مختلف شکل‌های گوناگون داشته است. «زن در آینه» از آثار موجود او در کتاب‌جم است.
داستان پسری نوجوان و سرخورده در توکیو که با مردی عجیب آشنا می‌شود و به دنیای کشتی سومو کشیده می‌شود؛ ورزشی که او، با جثه نحیفش، ظاهرا هیچ شانسی در آن ندارد. داستان در واقع درباره پذیرفتن خود، آرامش درونی و نگاه ذن به زندگی است. کتاب کوتاه است و برای نوجوانان و بزرگسالان هر دو مناسب.
در میان آثار اشمیت که در کتاب‌جم فهرست شده، عنوان‌هایی مثل «اگر دوباره شروع می‌کردیم» و «سر هیچ و پوچ» هم دیده می‌شود. اولی، همان‌طور که از نامش پیداست، با حسرت و فرصت دوباره بازی می‌کند؛ موضوعی که اشمیت بارها به آن برگشته است. دومی نمونه‌ای از نگاه طنزآمیز او به گرفتاری‌های آدم‌هاست. برای دیدن مشخصات دقیق هر کتاب، مترجم و ناشر، به صفحه همان کتاب سر بزنید.
اگر از خوانندگان ایرانی بپرسید اولین کتابی که از اشمیت خوانده‌اند چه بوده، احتمالا بسیاری می‌گویند «آقا ابراهیم و گل‌های قرآن» یا «اسکار و خانم صورتی». این دو داستان کوتاه از معروف‌ترین آثار او در جهان هم هستند.
آقا ابراهیم داستان دوستی پسری یهودی و تنها در پاریس با بقال پیری است که اهل ترکیه و مسلمان است و نگاهی عارفانه به زندگی دارد. پیرمرد کم‌کم برای پسر جای پدری را می‌گیرد که هرگز محبت نکرده است. این داستان از روی آن فیلمی هم ساخته شد که بسیار دیده شد. اسکار و خانم صورتی هم داستان پسر ده‌ساله‌ای است که در بیمارستان بیماری سختی دارد و پرستاری مهربان به او پیشنهاد می‌کند هر روز را مثل ده سال زندگی کند و برای خدا نامه بنویسد. هر دو کتاب کوتاه‌اند، اما خیلی از خوانندگان می‌گویند با هیچ کتابی این‌قدر گریه نکرده‌اند.
این دو اثر، در کنار داستان‌هایی مثل سوموکاری که نمی‌توانست تنومند شود و چند داستان دیگر، چرخه نامرئی را می‌سازند. خواندن همه داستان‌های این چرخه، تصویر کاملی از نگاه معنوی و بین‌فرهنگی اشمیت به شما می‌دهد: او معتقد است هر سنت معنوی راهی برای کنار آمدن با رنج و یافتن معنا پیشنهاد می‌کند.
وقتی کسی در اینترنت «بهترین کتاب‌های اریک‌امانوئل اشمیت» را جست‌وجو می‌کند، معمولا می‌خواهد بداند از کجا وارد دنیای او شود. پیشنهاد ما بر اساس سلیقه‌های مختلف این است:
اشمیت در دو دهه اخیر یکی از پرترجمه‌ترین نویسندگان معاصر در ایران بوده است. از بسیاری از آثارش، به‌خصوص داستان‌های کوتاه مشهورش، چند ترجمه مختلف در بازار وجود دارد. بعضی ترجمه‌ها مستقیم از فرانسه‌اند و بعضی از زبان‌های واسط. اگر برایتان مهم است، در صفحه هر کتاب نام مترجم را ببینید و در صورت امکان ترجمه مستقیم از فرانسه را انتخاب کنید.
در کتاب‌جم آثار او از ناشرانی مثل افراز، قطره و کتابستان معرفت فهرست شده است. افراز به‌خصوص در حوزه نمایشنامه فعال است و بسیاری از نمایشنامه‌های خارجی، از جمله آثار اشمیت، را در مجموعه‌های نمایشی منتشر کرده است. مجموعه «طنزآوران جهان نمایش» هم یکی از همین مجموعه‌هاست که در آن نمایشنامه‌های طنز از نویسندگان گوناگون منتشر می‌شود.
از آنجا که نام اشمیت در فارسی گاهی با املاهای مختلف نوشته می‌شود، اگر کتابی را پیدا نکردید، با املای دیگر یا عنوان کتاب جست‌وجو کنید. همچنین ممکن است یک اثر با عنوان‌های متفاوت ترجمه شده باشد؛ مثلا مهمان ناخوانده در برخی ترجمه‌ها با نام دیگری آمده است.
کمتر نویسنده معاصر اروپایی را می‌شناسیم که این‌قدر صریح و پیوسته از ایمان و خدا نوشته باشد. اما اشمیت نه مبلغ دین خاصی است و نه منکر دین. او بیشتر پرسشگری است که به تجربه معنوی احترام می‌گذارد و آن را بخشی از انسان بودن می‌داند. در آثارش شخصیت‌هایی از دین‌های مختلف کنار هم می‌نشینند و از هم یاد می‌گیرند.
این نگاه برای خواننده ایرانی جذاب است، چون در آن احترام به عرفان اسلامی و مولانا هم دیده می‌شود. آقا ابراهیم، بقال پیر داستان مشهورش، با نگاهی صوفیانه به زندگی، به پسر یاد می‌دهد که لبخند بزند، آهسته‌تر زندگی کند و به جای داشتن، به بودن فکر کند. همین نگاه است که اشمیت را برای خیلی‌ها از یک نویسنده خارجی به یک دوست نزدیک تبدیل کرده است.
در مهمان ناخوانده هم همین پرسش در قالبی فلسفی‌تر مطرح شده است. فروید، که دین را توهم می‌دانست، با مهمانی روبه‌رو می‌شود که شاید خدا باشد. نمایش پاسخ قطعی نمی‌دهد و همین باز بودن، آن را نمایشی ماندگار کرده است.
جز ایمان، عشق مهم‌ترین موضوع اشمیت است، و به همین دلیل بخشی از آثارش در دسته رمان عاشقانه هم قرار می‌گیرد. اما عشق در آثار او معمولا ساده و بی‌دردسر نیست. در خرده جنایت‌های زناشویی، عشق با دروغ، کینه‌های کوچک و ترس از تنهایی درآمیخته است. در شب والونیه، عشق و اغوا رو در روی هم قرار می‌گیرند. در اگر دوباره شروع می‌کردیم، حسرت عشق‌های از دست رفته پررنگ است.
اشمیت عشق را مثل یک فیلسوف بررسی می‌کند و مثل یک قصه‌گو روایت. او نمی‌گوید عشق چیست، بلکه نشان می‌دهد آدم‌ها در عمل چطور عاشق می‌شوند، چطور همدیگر را آزار می‌دهند و چطور، گاهی، همدیگر را می‌بخشند. اگر به این جنبه از آثارش علاقه دارید، فهرست رمان عاشقانه کتاب‌جم را هم ببینید.
نمایشنامه‌های اشمیت در کلاس‌های بازیگری و گروه‌های تئاتر دانشجویی ایران محبوب‌اند. دلیلش روشن است: شخصیت‌ها کم‌اند، صحنه ساده است و گفت‌وگوها برای بازیگر فرصت زیادی فراهم می‌کنند. خرده جنایت‌های زناشویی با دو بازیگر اجرا می‌شود و تمرین بسیار خوبی برای بازی دونفره است. مهمان ناخوانده هم با تعداد کمی بازیگر قابل اجراست.
اگر دانشجوی تئاتر هستید یا گروه نمایشی دارید، خواندن چند نمایشنامه از اشمیت را پیشنهاد می‌کنیم. برای دیدن آثار دیگر در این زمینه، فهرست نمایشنامه و فیلمنامه کتاب‌جم را ببینید.
اگر اشمیت را دوست دارید، احتمالا نویسندگان دیگری هم هستند که به ذوقتان خوش بیایند. آن‌هایی که داستان‌های کوتاه و فلسفی را می‌پسندند، شاید سراغ نویسندگانی بروند که مثل او با زبانی ساده از معنا حرف می‌زنند. آن‌هایی که به بخش نمایشی آثارش علاقه دارند، می‌توانند نمایشنامه‌نویسان کلاسیک و معاصر فرانسوی‌زبان را بخوانند.
برای پیدا کردن کتاب‌های هم‌خانواده، فهرست رمان خارجی و فهرست کلی ادبیات و داستان کتاب‌جم جای خوبی برای گشت‌وگذار است. کتاب‌های این فهرست‌ها را بر اساس موجودی و قیمت روز می‌توانید مقایسه کنید.
اگر چند کتاب از اشمیت بخوانید، کم‌کم متوجه می‌شوید که بعضی چهره‌ها در آثارش تکرار می‌شوند؛ نه با همان نام، بلکه با همان روحیه. یکی از این چهره‌ها کودک یا نوجوان تنهایی است که در دنیای بزرگ‌ترها جایی برای خودش پیدا نمی‌کند. پسرک آقا ابراهیم، اسکار بیمار و نوجوان سرخورده توکیو در سوموکاری که نمی‌توانست تنومند شود، همه از این خانواده‌اند. آن‌ها از دنیا دلخورند، به کسی اعتماد ندارند و فکر می‌کنند هیچ‌کس دوستشان ندارد.
چهره دوم، پیر یا راهنمای خردمندی است که سر راه این کودک قرار می‌گیرد. بقال پیر، پرستار مهربان یا استاد عجیب سومو، هیچ‌کدام معلم رسمی نیستند و درس اخلاق نمی‌دهند. آن‌ها با رفتارشان، با شوخی‌هایشان و با صبرشان، به کودک یاد می‌دهند دنیا را جور دیگری ببیند. رابطه این دو، قلب بسیاری از داستان‌های اشمیت است و خواننده را به یاد آدم‌هایی می‌اندازد که در زندگی خودش نقش راهنما داشته‌اند.
چهره سوم، زن و مرد میان‌سالی است که زندگی مشترک فرسوده‌شان کرده است. در نمایشنامه‌هایی مثل خرده جنایت‌های زناشویی، اشمیت این آدم‌ها را بی‌رحمانه اما با همدلی نشان می‌دهد. آن‌ها هنوز به هم وابسته‌اند، اما سال‌ها حرف نگفته و زخم کهنه میانشان فاصله انداخته است. نمایش فرصتی است که این زخم‌ها باز شوند و شاید، فقط شاید، التیام پیدا کنند.
و سرانجام، چهره‌های تاریخی: فروید، هیتلر، دون ژوان و دیگرانی که اشمیت با تخیلش دوباره زنده‌شان می‌کند. او از این چهره‌ها برای طرح پرسش‌های بزرگ استفاده می‌کند. فروید را با پرسش خدا روبه‌رو می‌کند، هیتلر را با پرسش انتخاب و دون ژوان را با پرسش عشق و مسئولیت. این شیوه به خواننده اجازه می‌دهد به آدم‌های آشنای تاریخ از زاویه‌ای تازه نگاه کند.
کتاب‌های اشمیت از آن کتاب‌هایی‌اند که آدم دلش می‌خواهد به دیگران هم بدهد. دلیلش ساده است: کوتاه‌اند و مخاطب را نمی‌ترسانند، زبانشان ساده است و برای هر سنی قابل فهم است، و حرفی دارند که در ذهن می‌ماند. کسی که سال‌هاست کتاب نخوانده، با یکی از داستان‌های کوتاه او ممکن است دوباره به کتاب‌خوانی برگردد.
برای هدیه به یک نوجوان، داستانی مثل سوموکاری که نمی‌توانست تنومند شود مناسب است؛ کتابی درباره پذیرفتن خود و پیدا کردن آرامش. برای هدیه به زوجی که تازه زندگی مشترک را شروع کرده‌اند، شاید خرده جنایت‌های زناشویی شوخی جالبی باشد، هرچند بهتر است مطمئن باشید شوخ‌طبعی‌اش را دارند. برای کسی که به تاریخ و پرسش‌های فکری علاقه دارد، آدولف ه. دو زندگی انتخاب درستی است. و برای دوستی که اهل تئاتر است، یک جلد از مجموعه‌های نمایشی که چند اثر او را کنار هم آورده، هدیه‌ای به‌جا خواهد بود.
در کتاب‌جم ده‌ها عنوان از آثار اشمیت، از ناشران و مترجمان مختلف، فهرست شده است. برای هر کتاب قیمت روز و موجودی به‌روز را می‌بینید و می‌توانید نسخه چاپی را آنلاین سفارش دهید. پیش از سفارش، مترجم و ناشر را ببینید، به‌خصوص اگر از یک اثر چند ترجمه وجود دارد. اگر قصد دارید چند نمایشنامه را با هم بخوانید، جلدهای مجموعه‌ای که چند اثر را کنار هم آورده‌اند گزینه خوبی‌اند.
او در فرانسه به دنیا آمده و به فرانسه می‌نویسد، اما سال‌هاست در بلژیک زندگی می‌کند و تابعیت بلژیک را هم دارد.
اگر کتاب کوتاه می‌خواهید، یکی از داستان‌های چرخه نامرئی مثل سوموکاری که نمی‌توانست تنومند شود. اگر نمایشنامه دوست دارید، مهمان ناخوانده یا خرده جنایت‌های زناشویی.
رمانی است که دو زندگی را موازی روایت می‌کند: زندگی واقعی هیتلر و زندگی خیالی او اگر در آکادمی هنر وین پذیرفته شده بود.
بسیاری از داستان‌های کوتاهش برای نوجوانان مناسب و الهام‌بخش‌اند. برخی نمایشنامه‌ها و رمان‌هایش موضوعات بزرگسالانه‌تری دارند که بهتر است پیش از انتخاب، توضیح کتاب را بخوانید.
نثر ساده، داستان‌های کوتاه و پرحس، و نگاه محترمانه‌اش به عرفان و معنویت، از جمله عرفان اسلامی، او را به خواننده ایرانی نزدیک کرده است.
در کتاب‌جم نمایشنامه‌هایی مثل مهمان ناخوانده، مهمانسرای دو دنیا، خرده جنایت‌های زناشویی و شب والونیه فهرست شده‌اند؛ بعضی به صورت جلد جداگانه و بعضی در مجموعه‌های نمایشی.
اریک‌امانوئل اشمیت فیلسوفی است که قصه‌گو شد. او پرسش‌های سنگین درباره خدا، عشق، مرگ و بخشش را در داستان‌هایی کوتاه، گرم و خواندنی جا داده و همین او را به یکی از محبوب‌ترین نویسندگان خارجی در ایران تبدیل کرده است. چه اهل نمایشنامه باشید، چه رمان و چه داستان کوتاه، در کارنامه او چیزی برای شما هست. کتاب‌های اشمیت را در کتاب‌جم ببینید، ترجمه دلخواهتان را انتخاب کنید و نسخه چاپی را آنلاین سفارش دهید.
