۴۱ اثر در کتاب‌جم
عزیز نسین طنزنویس مشهور ترک است که با خنده‌ای تلخ از کاغذبازی، فقر، ریاکاری و گرفتاری‌های آدم‌های معمولی نوشت. داستان‌های کوتاه و رمان‌هایش، از مگه تو مملکت شما خر نیس؟ تا آپارتمان اجاره‌ای و پخمه، آن‌قدر به زندگی ما نزدیک‌اند که خوانندگان ایرانی او را مثل نویسنده‌ای خودی دوست دارند.
عزیز نسین
ترجمه‌ی هاله زمان فر
ستاک
عزیز نسین نویسنده‌ی طنزپرداز ترک است که داستان‌های کوتاه و رمان‌هایش در ایران هم خوانندگان بسیار زیادی دارد. او با خنده‌ای تلخ از کاغذبازی اداری، فقر، ریاکاری، زورگویی و ساده‌لوحی آدم‌ها می‌نوشت و خواننده را همزمان می‌خنداند و به فکر فرو می‌برد. کتاب‌هایی مثل مگه تو مملکت شما خر نیس؟، آپارتمان اجاره‌ای، پخمه و چاخان از شناخته‌شده‌ترین آثار او به فارسی‌اند. در این صفحه با زندگی، سبک و کتاب‌های عزیز نسین آشنا می‌شوید و می‌بینید از کجا شروع کنید.
این نویسنده در سال ۱۹۱۵ در استانبول به دنیا آمد. نام اصلی‌اش محمد نصرت بود و نام عزیز نسین را بعدها به عنوان نام قلمی برگزید؛ نامی که امروز در ترکیه و بسیاری از کشورهای دیگر، از جمله ایران، نماد طنز اجتماعی است. او در خانواده‌ای فقیر بزرگ شد و فقر کودکی، بعدها در بسیاری از داستان‌هایش سر برآورد.
در جوانی وارد مدرسه‌ی نظامی شد و مدتی افسر ارتش بود، اما پس از ترک ارتش، راهش را به سوی روزنامه‌نگاری و نوشتن کج کرد. در نشریه‌های طنز می‌نوشت و خیلی زود قلم تیز و خنده‌دارش شناخته شد. همین قلم تیز، دردسرهای زیادی هم برایش ساخت؛ او چند بار به خاطر نوشته‌هایش محاکمه شد و مدتی از عمرش را در زندان گذراند. با این حال، دست از نوشتن نکشید و صدها داستان کوتاه، چند رمان، نمایشنامه، شعر و خاطره از خود به جا گذاشت.
او در سال ۱۹۹۵ درگذشت. امروز آثارش به ده‌ها زبان ترجمه شده و در ایران هم از پرخواننده‌ترین نویسندگان خارجی در حوزه‌ی طنز است.
در زندگی‌نامه عزیز نسین، کودکی جای مهمی دارد. او در محله‌ای فقیر بزرگ شد و از نزدیک دید که فقر با آدم‌ها چه می‌کند؛ چطور آنها را به دروغ، فریب، چاپلوسی یا تسلیم وادار می‌کند. این تجربه بعدها مایه‌ی اصلی بسیاری از داستان‌هایش شد. شخصیت‌های او اغلب آدم‌های معمولی و بی‌پناهی‌اند که در چرخ‌دنده‌های اداره، بازار یا سیاست گیر افتاده‌اند.
سال‌های فعالیت مطبوعاتی‌اش پرماجرا بود. او با دوستانش نشریه‌های طنز منتشر کرد، با نام‌های مستعار گوناگون نوشت و بارها با سانسور و دادگاه روبه‌رو شد. گفته می‌شود برای اینکه بتواند به نوشتن ادامه دهد، گاهی با نام‌های قلمی متعدد می‌نوشت تا نوشته‌هایش منتشر شوند. همین دوره‌ها، تجربه‌ی زندان و رویارویی با دستگاه اداری و قضایی، در داستان‌هایش به شکل موقعیت‌های خنده‌دار اما تلخ بازتاب یافته است.
در دهه‌های بعد، او دیگر نویسنده‌ای شناخته‌شده و پرکار بود و آثارش در جشنواره‌های بین‌المللی طنز هم مورد توجه قرار گرفت. یکی از مهم‌ترین کارهای او در سال‌های پختگی، تاسیس بنیادی برای نگهداری و آموزش کودکان بی‌سرپرست بود. او درآمد کتاب‌هایش را به این بنیاد بخشید و تا پایان عمر به آن رسیدگی می‌کرد. این بخش از زندگی‌اش نشان می‌دهد که دغدغه‌ی او برای آدم‌های بی‌پناه، فقط در داستان‌ها نبود.
طنز او با شوخی‌های سطحی یا جوک‌های بی‌هدف فرق دارد. چند ویژگی اصلی، طنزش را شناخته‌شده و ماندگار کرده است.
بیشتر داستان‌هایش اول شما را می‌خندانند و بعد، وقتی خنده تمام شد، چیزی سنگین در دلتان می‌گذارند. او از موقعیت‌های واقعی و آشنا شروع می‌کند، آنها را کمی اغراق می‌کند تا به حد مسخره برسند و بعد نشان می‌دهد که این مسخرگی، در واقع همان زندگی روزمره‌ی ماست.
قهرمان‌های او معمولا کارمندهای ساده، کاسب‌های کوچک، مستأجرها، بیکارها و آدم‌هایی‌اند که فقط می‌خواهند زندگی‌شان را بکنند. اما دستگاه اداری، قانون‌های عجیب، رشوه، چاپلوسی و ریاکاری، آنها را به موقعیت‌هایی می‌کشاند که بیشتر به کابوس شبیه است.
یکی از هدف‌های همیشگی طنز او، دیوان‌سالاری و کاغذبازی است. در داستان‌هایش، آدم‌ها برای یک امضای ساده ماه‌ها سرگردان می‌شوند، پرونده‌ها گم می‌شوند و منطق اداره هیچ ربطی به منطق زندگی ندارد. خواننده‌ی ایرانی معمولا در این داستان‌ها چیزهای خیلی آشنایی می‌بیند.
جمله‌هایش ساده و روایت‌هایش کوتاه و سریع‌اند. داستان‌هایش اغلب در چند صفحه تمام می‌شوند و همین، آنها را برای خواندن در اتوبوس، پیش از خواب یا در فاصله‌ی کارها مناسب می‌کند.
در کتاب‌جم مجموعه‌ی بزرگی از ترجمه‌های فارسی آثار او را از ناشرانی مانند نگاه، ققنوس و چلچله پیدا می‌کنید. برخی از عنوان‌هایی که موجود است:
بسیاری از این کتاب‌ها چند ترجمه یا چند چاپ مختلف دارند. در صفحه‌ی هر کتاب، ناشر، مترجم، قیمت روز و موجودی به‌روز آمده است. برای دیدن کتاب‌های طنز دیگر، فهرست ادبیات طنز را ببینید.
کمتر کتابخوان ایرانی است که نام این کتاب را نشنیده باشد. عنوان بامزه و کمی گستاخش، از همان نگاه اول توجه را جلب می‌کند و داستان‌های داخل کتاب هم همان حال و هوا را دارند. این مجموعه شامل داستان‌های کوتاهی است که هر کدام یکی از ضعف‌های آشنای جامعه را نشانه می‌روند: از چاپلوسی در برابر قدرت تا ترس از گفتن حقیقت، از اداره‌های بی‌منطق تا آدم‌هایی که برای منافع کوچک، اصول بزرگ را زیر پا می‌گذارند.
جذابیت این کتاب برای خواننده‌ی ایرانی، شباهت شگفت‌انگیز موقعیت‌هایش با تجربه‌های روزمره‌ی خود ماست. خیلی‌ها هنگام خواندن فکر می‌کنند نویسنده درباره‌ی شهر و محله‌ی خودشان نوشته است. این همان ویژگی‌ای است که طنز او را فراتر از مرزهای ترکیه برده است.
آپارتمان اجاره‌ای به یکی از دغدغه‌های همیشگی آدم‌های شهری می‌پردازد: زندگی در خانه‌ای که مال شما نیست، با صاحب‌خانه‌ای که هر روز شرط تازه‌ای می‌گذارد و همسایه‌هایی که هر کدام دنیای خودشان را دارند. نویسنده با این موقعیت آشنا، داستان‌هایی می‌سازد که هم خنده‌دارند و هم دردناک؛ و هر کسی که روزگاری مستأجر بوده، خودش را در آنها پیدا می‌کند.
پخمه درباره‌ی آدم ساده‌لوحی است که در دنیایی پر از زرنگی و فریب، نمی‌داند چطور باید رفتار کند. او صادق است و همین صداقت، او را در جامعه‌ای که به دروغ عادت کرده، به آدمی عجیب و مسخره تبدیل می‌کند. طنز کتاب در همین تضاد است: خواننده می‌خندد، اما کم‌کم می‌فهمد که شاید پخمه‌ی واقعی دیگرانند.
چاخان هم با دروغ و لاف‌زنی سروکار دارد؛ با آدم‌هایی که برای پیشرفت، خودشان را بزرگ‌تر از آنچه هستند نشان می‌دهند و جامعه‌ای که این دروغ‌ها را باور می‌کند یا وانمود می‌کند باور کرده است. این دو کتاب در کتاب‌جم از نشر اشراقی هم موجودند.
او بیش از هر چیز، استاد داستان کوتاه بود. صدها داستان کوتاه نوشت که در مجموعه‌های مختلف منتشر شده‌اند و مترجمان فارسی هم از میان آنها گزیده‌های گوناگونی ساخته‌اند. به همین دلیل گاهی یک داستان را در دو کتاب مختلف فارسی پیدا می‌کنید.
اما او رمان هم نوشته است. یکی از رمان‌های شناخته‌شده‌ی او، زوبوک، داستان آدمی فرصت‌طلب است که با دروغ و ریا راه پیشرفت را باز می‌کند. رمان‌هایش همان طنز تلخ داستان‌های کوتاه را دارند، اما فرصت بیشتری برای ساختن شخصیت و نشان دادن جامعه در اختیار نویسنده می‌گذارند. اگر داستان‌های کوتاهش را دوست داشتید، رمان‌هایش هم ارزش خواندن دارند. فهرست رمان خارجی برای پیدا کردن رمان‌های مشابه جای خوبی است.
او نمایشنامه، خاطره و کتاب‌هایی برای کودکان هم نوشت. خاطراتش، به‌ویژه درباره‌ی کودکی و سال‌های سخت جوانی، تصویری زنده از زندگی و زمانه‌اش به دست می‌دهند.
کمتر نویسنده‌ی خارجی است که به اندازه‌ی او در ایران خوانده شده باشد. چند دلیل برای این محبوبیت می‌شود گفت.
نزدیکی فرهنگی. ترکیه و ایران همسایه‌اند و در بسیاری از عادت‌ها، شکل اداره‌ها، روابط خانوادگی و حتی شوخی‌ها، شباهت‌های زیادی دارند. خواننده‌ی ایرانی در داستان‌های او با آدم‌ها و موقعیت‌هایی روبه‌رو می‌شود که خوب می‌شناسدشان.
طنز بی‌زمان. موضوع‌هایی که او به آنها می‌پرداخت، مثل کاغذبازی، رشوه، تملق و ریاکاری، متاسفانه هیچ‌وقت کهنه نمی‌شوند. داستانی که دهه‌ها پیش نوشته شده، هنوز می‌تواند امروز کسی را بخنداند.
ترجمه‌های خوب. مترجمان فارسی سال‌هاست آثار او را با زبانی روان و خودمانی ترجمه کرده‌اند و این ترجمه‌ها، طنز او را به شکلی طبیعی به فارسی آورده‌اند.
کوتاهی داستان‌ها. داستان‌های کوتاه و خوش‌خوان او برای همه‌ی سن‌ها و همه‌ی سطح‌های کتابخوانی مناسب‌اند؛ از نوجوانی که تازه کتابخوانی را شروع کرده تا بزرگسالی که سال‌ها رمان خوانده است.
اگر طنز فارسی را دوست دارید، احتمالا ردی از حال و هوای او را در آثار برخی طنزنویسان ایرانی هم می‌بینید. طنز اجتماعی در ادبیات فارسی سابقه‌ای طولانی دارد؛ از عبید زاکانی در گذشته تا طنزنویسان مطبوعاتی دوره‌ی معاصر. او در این سنت، به عنوان صدایی از همسایه، جای خودش را پیدا کرده و بسیاری از خوانندگان ایرانی او را تقریبا مثل یک نویسنده‌ی خودی می‌شناسند.
به همین دلیل گاهی کتاب‌هایش کنار مجموعه داستان‌های ایرانی در کتابفروشی‌ها چیده می‌شوند. در کتاب‌جم هم برخی آثارش در فهرست مجموعه داستان ایرانی دیده می‌شوند، که نشان‌دهنده‌ی همین جایگاه خودمانی او در میان خوانندگان فارسی است.
یک پیشنهاد هم برای خواندن: داستان‌هایش را بلند برای دیگران بخوانید. طنز او در جمع بهتر شنیده می‌شود و خیلی از خانواده‌ها خاطره‌ی خواندن داستان‌هایش را در شب‌نشینی‌ها دارند.
آثار او سال‌هاست به فارسی ترجمه می‌شوند و مترجمان مختلفی، گاه مستقیم از ترکی و گاه از زبان‌های واسطه، داستان‌هایش را به فارسی آورده‌اند. ترجمه از ترکی معمولا به لحن اصلی نزدیک‌تر است، چون شوخی‌ها و بازی‌های زبانی بهتر منتقل می‌شوند. هنگام انتخاب کتاب، به نام مترجم توجه کنید و اگر می‌توانید، چند صفحه از ترجمه‌های مختلف را مقایسه کنید.
نکته‌ی دیگر اینکه چون داستان‌های او بسیار زیادند، مجموعه‌های فارسی گاهی داستان‌های مشترک دارند. اگر چند کتاب از او می‌خرید، فهرست داستان‌ها را نگاه کنید تا داستان تکراری کمتر بخوانید. ناشرانی مانند نگاه، ققنوس و چلچله، عنوان‌های مختلفی از او را در کتاب‌جم دارند و برخی کتاب‌ها هم در مجموعه‌های داستان شماره‌دار ناشران منتشر شده‌اند.
داستان‌های او برای نوجوانان هم جذاب‌اند. زبان ساده، داستان‌های کوتاه و خنده‌ای که در هر صفحه هست، نوجوانان را به خواندن تشویق می‌کند. همزمان، این داستان‌ها راهی برای آشنا شدن با مفهوم‌هایی مثل عدالت، صداقت و نقد اجتماعی هستند؛ بدون اینکه درس اخلاق خشک و خسته‌کننده باشند.
اگر می‌خواهید نوجوانی را به کتابخوانی علاقه‌مند کنید، یکی از مجموعه داستان‌های او می‌تواند شروع خوبی باشد. بعد از خواندن، گفت‌وگو درباره‌ی اینکه چرا فلان داستان خنده‌دار بود و پشت خنده چه حرفی پنهان بود، تجربه‌ی جالبی برای هر خانواده است. برای کتاب‌های داستانی بیشتر، فهرست ادبیات و داستان را ببینید.
اگر چند مجموعه از او را بخوانید، با گروهی از شخصیت‌ها آشنا می‌شوید که بارها، با نام‌ها و شکل‌های مختلف، تکرار می‌شوند. شناختن این تیپ‌ها کمک می‌کند طنز او را بهتر بفهمید.
آدمی که برای یک کار ساده، مثلا گرفتن یک گواهی یا ثبت یک درخواست، از این اتاق به آن اتاق و از این اداره به آن اداره فرستاده می‌شود. هر کارمندی او را به دیگری حواله می‌دهد و در پایان، کار نه‌تنها انجام نمی‌شود، بلکه گرفتاری تازه‌ای هم پیدا می‌شود. این شخصیت شاید آشناترین چهره‌ی داستان‌های او برای خواننده‌ی ایرانی باشد.
کسی که خوب می‌داند در برابر صاحبان قدرت چه بگوید و چطور لبخند بزند. او با تعریف و تملق بالا می‌رود و نویسنده با اغراق در رفتارهایش، مسخرگی این بالا رفتن را نشان می‌دهد. زوبوک، شخصیت رمانی به همین نام، نمونه‌ی کامل این تیپ است.
در مقابل، شخصیت‌هایی هستند که صادق و ساده‌اند و نمی‌توانند خودشان را با دنیای دروغ و زرنگی هماهنگ کنند. جامعه آنها را پخمه و ساده‌لوح می‌خواند، اما نویسنده آرام‌آرام نشان می‌دهد که حق با کیست.
بسیاری از داستان‌ها در دل خانواده می‌گذرند؛ پدری که حقوقش به آخر ماه نمی‌رسد، مادری که می‌خواهد آبروی خانواده را حفظ کند، فرزندانی که خواسته‌های تازه دارند و مهمان‌هایی که سر زده می‌رسند. این داستان‌ها شاید از همه گرم‌تر و دوست‌داشتنی‌ترند.
خواندن داستان‌های او فقط سرگرمی نیست. خیلی از خوانندگان می‌گویند بعد از خواندن این داستان‌ها، به رفتارهای روزمره‌ی خودشان و اطرافیانشان با چشم دیگری نگاه کرده‌اند. چند درس ساده که می‌شود از کتاب‌هایش گرفت:
یکی از بخش‌های کمتر شناخته‌شده‌ی زندگی او برای خوانندگان ایرانی، کارش برای کودکان بی‌سرپرست است. او که خودش کودکی سختی را در فقر گذرانده بود، در سال‌های پختگی بنیادی تاسیس کرد که هدفش نگهداری، تربیت و آموزش کودکان بی‌سرپرست و نیازمند بود. او حق تالیف کتاب‌هایش را به این بنیاد بخشید و تا آخر عمر برای ادامه‌ی کار آن تلاش کرد.
این کار، تصویر او را از یک طنزنویس منتقد، به آدمی کامل‌تر تبدیل می‌کند؛ کسی که فقط از بی‌عدالتی نمی‌نوشت، بلکه برای کم کردن آن کاری عملی هم می‌کرد. برای خواننده‌ای که داستان‌هایش را دوست دارد، دانستن این بخش از زندگی‌اش، احترامی دوباره به آثارش می‌افزاید. به عبارت دیگر، هر بار که کتابی از او خوانده می‌شود، یادی هم از این دغدغه‌ی انسانی زنده می‌شود.
زندگی او فقط موفقیت و شهرت نبود. او بارها به خاطر نوشته‌هایش به دادگاه کشیده شد، مدتی از عمرش را در زندان گذراند و دوره‌هایی را تجربه کرد که حتی پیدا کردن نشریه‌ای برای چاپ نوشته‌هایش دشوار بود. در چنین دوره‌هایی، برای امرار معاش کارهای مختلفی کرد و گاهی با نام‌های دیگر می‌نوشت.
جالب اینجاست که این سختی‌ها، به جای اینکه طنز او را خاموش کنند، آن را تیزتر کردند. بسیاری از داستان‌هایش درباره‌ی دادگاه‌ها، بازجویی‌ها و زندان، از دل همین تجربه‌ها بیرون آمده‌اند. او حتی تلخ‌ترین لحظه‌های زندگی‌اش را به مایه‌ای برای خنده تبدیل کرد و با این کار نشان داد که خنده می‌تواند راهی برای تاب آوردن هم باشد.
در سال‌های پایانی عمر هم او چهره‌ای پرحرف و بحث‌برانگیز در جامعه‌ی ترکیه باقی ماند و از گفتن آنچه درست می‌دانست، دست نکشید. خوانندگان ایرانی بیشتر با چهره‌ی داستان‌نویس او آشنا هستند، اما دانستن این پیشینه کمک می‌کند بفهمیم چرا طنز او این‌قدر جدی است.
داستان‌های کوتاه او برای همراه بردن در سفر عالی‌اند. می‌شود در اتوبوس، قطار یا هواپیما یکی دو داستان خواند، کتاب را بست و بعد دوباره سراغش رفت، بدون اینکه رشته‌ی داستان از دست برود. کتاب‌های جیبی و کم‌حجم او در کیف جا می‌شوند و برای ساعت‌های انتظار در صف‌ها و مطب‌ها هم همراه خوبی‌اند.
به عنوان هدیه هم کتاب‌هایش انتخاب مطمئنی هستند. کمتر کسی پیدا می‌شود که از طنز او خوشش نیاید و چون داستان‌ها مستقل‌اند، گیرنده‌ی هدیه مجبور نیست کتاب را یک‌جا بخواند. برای دوستی که حال و حوصله‌ی رمان‌های سنگین ندارد یا برای نوجوانی که می‌خواهید به کتاب علاقه‌مندش کنید، یکی از مجموعه داستان‌های او هدیه‌ای شاد و پرمعناست. اگر هم گیرنده خودش طنز را دوست دارد، چند کتاب از او را با هم هدیه دهید تا با چهره‌های مختلف این نویسنده آشنا شود.
در کتاب‌جم ترجمه‌های فارسی آثار او را با اطلاعات کامل ناشر و مترجم، قیمت روز و موجودی به‌روز می‌بینید. موجودی کتاب‌ها هر روز بررسی می‌شود تا آنچه در صفحه می‌بینید با واقعیت یکی باشد. برای خرید کتاب عزیز نسین کافی است کتاب دلخواهتان را انتخاب کنید و نسخه‌ی چاپی را آنلاین سفارش دهید.
او نویسنده‌ی ترک بود که در سال ۱۹۱۵ در استانبول به دنیا آمد و در سال ۱۹۹۵ درگذشت.
نام اصلی‌اش محمد نصرت بود و عزیز نسین نام قلمی‌ای است که با آن مشهور شد.
مگه تو مملکت شما خر نیس؟، آپارتمان اجاره‌ای، پخمه و چاخان برای شروع مناسب‌اند. همه داستان‌های کوتاه و خوش‌خوان دارند.
تقریبا برای همه؛ از نوجوانان تا بزرگسالان. داستان‌ها کوتاه و ساده‌اند و نقد اجتماعی را با خنده همراه می‌کنند.
چون موقعیت‌هایی که او توصیف می‌کند، مثل کاغذبازی اداری، مستأجری، چاپلوسی و ریاکاری، شباهت زیادی به تجربه‌های روزمره‌ی خوانندگان ایرانی دارد.
نه. او رمان، نمایشنامه، خاطره و شعر هم نوشته است. در صدای تو بوسیدم آفتاب را نمونه‌ای از سویه‌ی شاعرانه‌ی اوست.
عزیز نسین نویسنده‌ای است که با خنده، حقیقت‌های تلخ را گفت. داستان‌هایش درباره‌ی آدم‌های معمولی است که در چرخ‌دنده‌های اداره، بازار و قدرت گیر افتاده‌اند و همین آدم‌ها، شباهت عجیبی به ما دارند. اگر دنبال کتابی هستید که هم شما را بخنداند و هم به فکر وادارد، آثار او انتخابی مطمئن است.
در کتاب‌جم کتاب‌های او را با قیمت روز و موجودی به‌روز ببینید و نسخه‌ی چاپی را آنلاین سفارش دهید. از یک مجموعه داستان کوتاه شروع کنید؛ احتمالا تا آخرش را یک‌نفس خواهید خواند. و اگر داستانی شما را خنداند، آن را برای کسی بلند بخوانید؛ طنز او وقتی میان آدم‌ها دست به دست می‌شود، شیرین‌تر است و گفت‌وگوهای تازه‌ای درباره‌ی زندگی روزمره‌مان به راه می‌اندازد.
