یادنامه سهراب سپهری

گزیده ای از کتاب باغ تنهايى | سهراب سپهرى چرا از میان شاعرانی که از طبیعت می گویند، از شهر گریزی دم می زنند و هر یک به نحوی کباده عرفان و درون تابی می کشند تنها سپهری بر قله ایستاده است؟ در آغاز کتاب باغ تنهايى | سهراب سپهرى، می خوانیم بخش نخست: سپهرى در آينه زمان سپهرى در سلوك شعر/ داريوش آشورى           9 سپهرى و مشكل شعر امروز / حسين معصومى همدانى     30 حجم سبز / اسماعيل نورى علاء         51 حجم سبز / م ــ سرشك         61 تفكر اجتماعى و زبان شعر سهراب سهپرى / جعفر حميدى             71 سهراب سپهرى، مفهوم يا تصوير / محمد مختارى           78 كار ما نيست شناسائى راز گل سرخ / هوشنگ حسامى     89 لحظه‌هاى شفاف، زبان شفاف / اسماعيل حاكمى              93 سايبان آرامش ما / پرويز زاهدى         104 سپهرى تصويرگر كوير و پرچين و آب و مردم / محمد ابراهيميان    112 عارفى غريب در ديار عاشقان / فرج سركوهى    120 شاهين ترازوى شگفت / قدمعلى سرامى             127 مسافرى چون آب / سيروس شميسا      149 فراز و فرود شعر يك شاعر / كرامت تفنگدار      166 سپهرى و بحران هويت / مرتضى باقرى           173 سوررئاليسم در شعر سهراب سپهرى / دكتر ضابطى        180 سپهرى و كافكا / دكتر بهرام مقدادى      186 طرح عارفان در شعر سهراب سپهرى / حسين جعفرى تبار           192 سهراب سپهرى شاعرى در قلمرو عرفان / عليرضا طبايى             199 آوار آفتاب / مجموعه شعر ـ از سهراب سپهرى   243 بخش دوم: سپهرى نقاش سپهرى يك نقطه عطف / مرتضى مميز             247 روايت انسانى كه جزء طبيعت است / جواد مُجابى           252 گريزان از جدال با جهانى مغشوش       257 نمايشگاه نقاشى سهراب سپهرى          268 كوشش‌هاى صادقانه اما شكست خورده / حميد رحمتى      270 بخش سوم: سپهرى در يادها قصّه سهراب و نوشدارو / شاهرخ مسكوب        285 يادى از سهراب / نصرت رحمانى       301 در حاشيه خاطره سپهرى / مرتضى مميز          307 اداى دين به سهراب / جلال خسروشاهى            312 بخش چهارم: سپهرى از نگاه معاصران احمد شاملو، 321 / فروغ فرخزاد، 322 / مهدى اخوان ثالث، 322 / رضا براهنى، 331 / سيمين دانشور، 337 / حميد مصدق، 339 / محمود مشرف تهرانى (م. آزاد)، 340 / پرويز ناتل خانلرى، 342 / داريوش آشورى، 342 / على موسوى گرمارودى، 343 / ليلى گلستان، 346 / فريدون رهنما، 347 / بيژن جلالى، 348 / گلى ترقى، 348 / احمدرضا احمدى، 348 / محمدعلى سپانلو، 348 / داريوش شايگان ، 349 منابع و مآخذ          351 پيش‌گفتار در اين ده دوازده ساله واپسين بى‌گمان هيچ شاعرى به اندازه سپهرى آوازه نگرفته است. بسيارى كسان مضمون شعرهاى او را راهنما و فلسفه زندگانى خود قرار داده‌اند؛ بسيارى ديگر به تقليد از او شعرهاى كم‌مايه و ميان‌مايه گفته‌اند اما البته به هيچ‌رو به پايه شعرى او نرسيده‌اند. چند تنى به شيوه او، با رنگ‌هاى محدود و طرح‌هاى سيال چينى‌وار نقاشى مى‌كنند و سلسله دراز آهنگى از نقاشان جوانِ شيفته رسم و روش او در راهند. برخى ديگر با «الهام» از شعرهاى او نمايشنامه‌هاى «عرفانى» پرداخته‌اند. عبارت‌هايى از شعرهاى او بر فيلم و تئاترهاى گوناگون نهاده شده است. بسيارى ديگر مقاله‌ها يا كتاب‌هاى خود را بى‌تفأل كردن از پاره‌اى از شعر او آغاز نمى‌كنند. راستى راز اين كشش و گيرندگى همه‌گير در كجاست؟ چرا از ميان شاعرانى كه از طبيعت مى‌گويند، از شهر گريزى دم مى‌زنند و هر يك به نحوى كباده عرفان و درون تابى مى‌كشند تنها سپهرى بر قله ايستاده است؟ اگر طبقه متوسط شهرى، گريزان از كشاكش‌ها و ستيزه‌هاى يكى دو دهه اخير در جست‌وجوى پناهگاهى آرام و بى‌دغدغه به «پاستوراليسم»، درون‌نگرى، فردگروى و اجتماع گريزى روى مى‌آورد و شاعرى را مى‌جويد كه نهانى‌هاى درون او را بيان كند و آن بگويد كه او مى‌خواهد، چرا تنها به سراغ سپهرى مى‌رود؟ آيا سپهرى همان است كه اينان مى‌جويند و به ميل خود تفسير مى‌كنند يا افزون بر اين در كار او ارزش‌هاى هنرى و ادبى پايدارى نهفته است كه پيرو و پابند پسندهاى زمانه نيست؟ آيا شعر و نقاشى سپهرى كه حتى كمتر تأثيرى از شعر و نقاشى ايرانى نپذيرفته است مى‌تواند در اين «هويت گريزى» بپايد و ثابت كند كه در جهان امروز هويت مستقل و به خود پاينده و بيرون از جهان با معاصر بودن ناسازگار است و معنا ندارد؟ راستى با كدام معيار مى‌توان ثابت كرد كه اگر روزى شعرهاى سپهرى (و نيز نقاشى‌هاى او) كاركردهاى زمانمند امروزين خود را از دست بدهد، كاركردها و گوهرهاى هميشگى و فارغ از زمان آن پابرجا خواهد ماند و تابع رسم روز نيست؟ آيا سپهرى تنها بر سنت شعرى و فكرى آسياى خاورى رفته است يا خود نيز چيزى بر آن افزوده است؟ تبارشناسى شعر و هنر سپهرى به كجا مى‌رسد؟ كدام بخش از زندگى شع