صدای مادر، زنگ در، آهنگ مورد علاقه، نام خودمان وقتی کسی صدایمان میزند: بیشتر ما شنیدن را مثل هوا یا نور، چیزی طبیعی میدانیم، تا وقتی که مشکلی پیش بیاید. شنواییسنجی (اودیولوژی) دانشی است که همین توانایی را میسنجد، مشکلات آن را شناسایی میکند و به توانبخشی شنوایی کمک میکند. این صفحه برای دانشجویان، کارشناسان، خانوادههای کودکان کمشنوا و هر کسی است که میخواهد بداند کتاب شنواییسنجی (اودیولوژی) را چطور انتخاب کند.
این دسته در بخش علوم پزشکی و سلامت کتابجم قرار دارد. هنوز شمار عنوانهای آن کم است و ادعا نمیکنیم قفسهای پر از کتاب دارد. برای همین بیشتر متن را مثل راهنمای موضوع نوشتهایم تا بدانید این حوزه از چه ساخته شده و چه کتابی به چه هدفی میخورد.
واژه «اودیولوژی» از دو بخش ساخته شده که به معنای شنیدن و دانش است. یعنی دانش شنیدن. کارشناس این رشته، که در فارسی به او شنواییشناس هم میگویند، شنوایی افراد را میسنجد، انواع اختلال شنوایی را تشخیص میدهد، درباره ابزارهایی مثل سمعک راهنمایی میکند و در توانبخشی شنوایی همراهی میکند.
این رشته به دانشهایی مثل آناتومی و فیزیولوژی گوش، فیزیک صوت، عصبشناسی و روانشناسی رشد وابسته است. برای همین کتابهای آن گاهی فنی و گاهی انسانی هستند. یک بار در کتاب از فرکانس و دسیبل حرف میزنید و صفحه بعد از خانوادهای که کودکشان تازه فهمیده کمشنواست.
گروه اول دانشجویان رشته شنواییشناسیاند. آنها به کتاب درسی و مرجع نیاز دارند که مبانی و روشهای ارزیابی را کامل شرح بدهد. گروه دوم دانشجویان و کارشناسان رشتههای نزدیک، مثل گفتاردرمانی و پزشکیاند که برای فهم بهتر بیمارانشان به این دانش نیاز دارند.
گروه سوم خانوادههای کودکان و بزرگسالان کمشنوا هستند. آنها معمولا بعد از تشخیص، با انبوهی از سؤال روبهرو میشوند: این یعنی چه؟ چه کار میشود کرد؟ چطور با کودک صحبت کنم؟ کتابهایی که برای خانواده نوشته شدهاند، زبان سادهتر و توصیههای روزمره دارند. گروه چهارم معلمان و مربیان کودکان کمشنوا هستند.
هر گروه با یک نیاز متفاوت میآید. پیش از خرید، مشخص کنید کدام گروه هستید.
بدون درک ساختار گوش، فهم شنواییسنجی (اودیولوژی) سخت است. گوش سه بخش دارد: گوش خارجی که صدا را جمع میکند، گوش میانی که ارتعاش را با کمک استخوانهای کوچک منتقل میکند و گوش داخلی که ارتعاش را به پیام عصبی تبدیل میکند. سپس عصب شنوایی این پیام را به مغز میرساند و مغز آن را معنا میکند.
مشکل میتواند در هر کدام از این بخشها پیش بیاید. اگر در گوش خارجی یا میانی باشد، به آن کمشنوایی انتقالی میگویند. اگر در گوش داخلی یا عصب باشد، کمشنوایی حسی عصبی نام دارد. ترکیب هر دو هم ممکن است. کتابهای مقدماتی این تقسیمبندی را با تصویر توضیح میدهند و بهتر است آن را از همان ابتدا بفهمید.
در کتابها با چند آزمون اصلی روبهرو میشوید. شنواییسنجی تن خالص، که خروجی آن نموداری به نام «ادیوگرام» است، آستانه شنیدن فرد را در فرکانسهای مختلف نشان میدهد. شنواییسنجی گفتاری میسنجد فرد چقدر گفتار را میفهمد، نه فقط صدا را میشنود.
تمپانومتری وضعیت گوش میانی و پرده صماخ را بررسی میکند. آزمون گسیلهای صوتی گوش، عملکرد گوش داخلی را میسنجد و برای کودکان و نوزادان بسیار مناسب است. آزمون پاسخ شنیداری ساقه مغز هم سالم بودن مسیر عصبی را بررسی میکند و بدون همکاری فعال فرد قابل انجام است.
لازم نیست همه جزئیات را در نگاه اول یاد بگیرید. مهم این است که بدانید هر آزمون چه چیزی میسنجد و چرا لازم است. کتاب خوب هر آزمون را با نمونه نتیجه و تفسیر ساده توضیح میدهد.
یکی از مهمترین موضوعها در شنواییسنجی (اودیولوژی)، تشخیص زودهنگام است. کودک از همان ماههای اول با شنیدن زبان را یاد میگیرد. اگر شنیدن مشکل داشته باشد و کسی متوجه نشود، رشد گفتار و زبان تحتتأثیر قرار میگیرد. به همین دلیل بسیاری از کشورها و مراکز درمانی، غربالگری شنوایی نوزادان را انجام میدهند.
هرچه مشکل زودتر شناخته شود، مداخله زودتر شروع میشود و فرصت رشد بهتری برای کودک فراهم میشود. این خبر خوبی برای خانوادههاست: اگر نگران شنوایی کودکتان هستید، منتظر نمانید و با متخصص صحبت کنید. کتاب جای پزشک نیست، اما میتواند به شما کمک کند سؤالهای بهتری بپرسید.
در این دسته کتابی هست با عنوان «تربیت شنوایی کودکان کم شنوا (تولد تا سه سالگی)». از عنوان برمیآید که کتاب به آموزش شنیداری کودکان در سه سال اول زندگی میپردازد. درباره جزئیات و روشهای آن باید صفحهی خود کتاب را ببینید و مشخصات را بخوانید.
تربیت شنوایی یعنی آموزش به کودک برای استفاده از باقیمانده شنوایی یا شنیدنی که با کمک سمعک یا کاشت حلزون به دست آورده است. او باید یاد بگیرد صداها را بشناسد، بین آنها فرق بگذارد و به آنها معنا بدهد. این کار معمولا با بازی و در تعامل روزمره با خانواده انجام میشود.
چنین کتابهایی هم برای متخصصان و هم برای خانوادهها مفیدند. البته هر کودک شرایط خودش را دارد و برنامه آموزشی باید با نظر متخصص تنظیم شود، نه فقط با خواندن کتاب.
سمعک دستگاهی است که صدا را تقویت میکند و به افراد دارای کمشنوایی کمک میکند. کاشت حلزون روشی است که در آن یک دستگاه الکترونیکی با جراحی در گوش داخلی جایگذاری میشود و مستقیما عصب شنوایی را تحریک میکند. هر دو را باید فقط با نظر پزشک و شنواییشناس انتخاب کرد.
کتابهای این حوزه توضیح میدهند این ابزارها چگونه کار میکنند، چه کسانی از آنها بهره میبرند و چه انتظاری باید داشت. اما هیچ کتابی نمیتواند تصمیم درمانی را جای متخصص بگیرد. کتابجم کتابفروش است و توصیه درمانی نمیکند. اگر مسئلهای برای خودتان یا نزدیکانتان پیش آمده، به شنواییشناس و پزشک مراجعه کنید.
کمشنوایی فقط مسئله کودکان نیست. با افزایش سن، بسیاری از افراد کمکم دچار افت شنوایی میشوند. قرار گرفتن طولانی در معرض صدای بلند هم میتواند به شنوایی آسیب بزند. برای همین در محیطهای کاری پرسروصدا اقدامهای پیشگیرانه لازم است.
اگر به بعد سلامت شغلی این موضوع علاقه دارید، دسته بهداشت حرفهای را ببینید. آنجا از خطرهای شغلی و راههای محافظت از کارکنان صحبت میشود. برای کسانی که با سالمندان کار میکنند هم آشنایی با نشانههای کمشنوایی مفید است: بلند کردن صدای تلویزیون، درخواست تکرار جملهها و دوری از جمعها میتواند نشانه باشد.
شنواییشناسی و گفتاردرمانی دو رشته بسیار نزدیکاند. اگر کودکی خوب نشنود، رشد گفتار او مختل میشود. اگر گفتار او مشکل داشته باشد، اولین کاری که میکنند بررسی شنوایی است. بنابراین کارشناسان این دو رشته اغلب با هم کار میکنند.
برای همین، خواننده کتابهای شنواییسنجی (اودیولوژی) اغلب به دسته گفتاردرمانی هم سر میزند. اگر به جنبههای روانشناختی مقابله با کمشنوایی علاقه دارید، دسته روانشناسی بالینی هم میتواند مفید باشد.
«دسیبل» واحد سنجش شدت صداست. عدد بزرگتر یعنی صدای بلندتر. «هرتز» واحد فرکانس است و نشان میدهد صدا زیر است یا بم. «آستانه شنوایی» کمترین شدتی است که فرد صدا را در آن میشنود. «ادیوگرام» نموداری است که آستانهها را در فرکانسهای مختلف نشان میدهد. «پرده صماخ» همان پرده گوش است که ارتعاش صدا را به گوش میانی میرساند.
«کمشنوایی انتقالی» یعنی مشکل در رساندن صدا به گوش داخلی. «حسی عصبی» یعنی مشکل در گوش داخلی یا عصب. «توانبخشی» یعنی مجموعه اقدامهایی که فرد را به بیشترین توانایی ممکن میرساند. اگر این واژهها را از ابتدا بشناسید، کتابهای تخصصی بهمراتب سبکتر میشوند و کمتر گیج میشوید.
خانوادهای را تصور کنید که نوزادشان در غربالگری شنوایی نتیجه مشکوک گرفته است. آنها به مرکز شنواییسنجی مراجعه میکنند. آزمونهایی مثل گسیلهای صوتی و پاسخ شنیداری ساقه مغز انجام میشود. اگر کمشنوایی تأیید شود، شنواییشناس نوع و شدت آن را مشخص میکند و پزشک درباره گزینههای درمانی توضیح میدهد.
بعد نوبت انتخاب ابزار میرسد: سمعک یا در برخی موارد کاشت حلزون. پس از آن آموزش شنیداری شروع میشود و خانواده نقش اصلی را دارد. آنها یاد میگیرند که چطور در خانه صداها را برای کودک معنادار کنند. این مسیر ممکن است سالها طول بکشد و صبر میخواهد.
در طول این مسیر، خانواده هم به اطلاعات نیاز دارد و هم به حمایت. کتاب میتواند بخشی از اطلاعات را بدهد و بخش دیگر را باید از تیم درمان و خانوادههای دیگر گرفت. تجربه خانوادههایی که پیش از شما این راه را رفتهاند، ارزشمند است.
وقتی کودک به سن مدرسه میرسد، معلم هم بخشی از تیم میشود. معلمی که آگاه باشد، میداند کودک کمشنوا را در کلاس کجا بنشاند، چطور رو به او صحبت کند تا لبها دیده شوند و چطور محیط را کمسروصدا نگه دارد. این نکتههای ساده تأثیر بزرگی دارند.
کتابهایی که برای مربیان نوشته میشوند، اینگونه توصیههای عملی را شرح میدهند. اگر معلم یا مربی هستید، به دنبال کتابی باشید که زبان ساده و مثال کلاسی دارد. و اگر والد هستید، همین کتابها را میتوانید بخوانید و با معلم فرزندتان هم دربارهشان صحبت کنید. همکاری خانه و مدرسه، بیشترین اثر را میگذارد.
بخشی از دانش این حوزه به همه ما مربوط است. صدای بلند برای مدت طولانی، مثل شنیدن موسیقی با صدای زیاد از گوشی، ممکن است به شنوایی آسیب بزند. بهتر است صدا را در حد معقول نگه دارید و به گوشهایتان استراحت بدهید. اگر پس از مواجهه با صدای بلند زنگزدگی گوش پیدا کردید، به پزشک مراجعه کنید.
پاککردن گوش با اشیای نوکتیز هم توصیه نمیشود، چون ممکن است به پرده آسیب بزند. بهتر است درباره تمیز کردن گوش با پزشک صحبت کنید. اینها توصیههای عمومی هستند و جای مشاوره تخصصی نیستند. اگر درباره شنوایی خود مشکلی دارید، حتما به متخصص مراجعه کنید.
شاید فکر کنید این موضوع فقط به افراد کمشنوا و متخصصان مربوط است. اما ما همه روزی با آن روبهرو میشویم: پدربزرگی که بلندتر حرف میزند، دوستی که سمعک میگذارد، همکاری که در جمعهای شلوغ سخت میشنود. آشنایی با این دانش ما را همدلتر میکند. میدانیم که کمشنوایی تنبلی یا بیتوجهی نیست، مشکلی واقعی است.
حتی چند نکته ساده ارتباطی، مثل رو به فرد صحبت کردن، آرام و شمرده گفتن و کم کردن سروصدای اطراف، ارتباط را برای افراد کمشنوا بسیار آسانتر میکند. کتابها این نکتهها را بهطور مفصل شرح میدهند و خواندن آنها برای هر کسی مفید است. به همین دلیل دانش شنواییسنجی (اودیولوژی) فقط برای دانشجویان نیست.
پیش از خرید، چند چیز را در صفحه کتاب ببینید. اول، مخاطب: کتاب برای دانشجو، متخصص، خانواده یا مربی نوشته شده؟ دوم، سال انتشار و ویرایش: روشها و فناوریهای این حوزه، بهخصوص سمعک و کاشت، بهسرعت تغییر میکنند. سوم، نویسنده و مترجم: ببینید نویسنده اهل این رشته است یا نه.
چهارم، تصویر و نمودار: در این رشته نمودارها و تصاویر گوش بسیار مهماند. پنجم، سطح کتاب: کتاب فنی برای فرد بیسابقه سنگین است. مشخصات هر کتاب در صفحهی خودش آمده است. اگر کتاب برای خانواده است، دنبال زبان ساده و مثالهای روزمره باشید. اگر برای دانشجوی رشته است، دنبال تعاریف دقیق و تمرین.
شنواییسنجی کار یک نفر نیست. پزشک گوش و حلق و بینی، شنواییشناس، گفتاردرمانگر، روانشناس، معلم و خانواده هر کدام بخشی از تیماند. پرستاران هم در مراکز درمانی با بیماران کمشنوا سروکار دارند و باید بدانند چطور با آنها ارتباط بگیرند. اگر پرستار یا دانشجوی پرستاری هستید، دسته پرستاری را هم ببینید.
کار تیمی نیاز به زبان مشترک دارد. وقتی هر عضو تیم اصطلاحات پایه دیگران را بشناسد، هماهنگی آسانتر میشود. به همین دلیل بسیاری از دانشجویان علاوه بر کتاب رشته خودشان، فصلهایی از کتابهای رشتههای همسایه را هم میخوانند.
متنهای فنی شنواییسنجی پر از عدد، نمودار و نام آزمون است. برای خواندن آنها، اول عنوانها و تصاویر را مرور کنید تا نقشه کلی فصل را بدانید. سپس متن را با دقت بخوانید و هر جا با واژهای برخورد کردید که نمیشناسید، آن را علامت بزنید و در واژهنامه پیدا کنید.
نمودار ادیوگرام را چند بار ببینید تا به آن عادت کنید. محور افقی فرکانس و محور عمودی شدت است. وقتی این ساختار را فهمیدید، هر نمودار جدید را میتوانید بخوانید. این مهارت ساده در همه کتابهای رشته به کارتان میآید.
از خودتان بپرسید نتیجه این آزمون چه چیزی درباره فرد میگوید؟ اگر بتوانید نتیجه یک ادیوگرام را با زبان ساده برای یک دوست توضیح دهید، یعنی آن را فهمیدهاید.
اگر خانواده کودک کمشنوا هستید، ملاقات با شنواییشناس فرصت ارزشمندی است. پیش از ملاقات، سؤالهایتان را بنویسید. مثلا نتیجه آزمونها یعنی چه؟ چه گزینههایی داریم؟ در خانه چه کارهایی میتوانیم بکنیم؟ چند وقت یک بار باید پیگیری کنیم؟ کتاب میتواند به شما کمک کند سؤالهایتان را دقیقتر بنویسید.
در طول ملاقات یادداشت بردارید یا از همراهتان بخواهید این کار را بکند. اطلاعات زیادی در زمان کوتاه به شما داده میشود و فراموشکردنش طبیعی است. پس از ملاقات، مطالب را با کتاب مقایسه کنید و اگر ابهامی ماند، دوباره بپرسید. متخصصها معمولا از سؤالهای دقیق استقبال میکنند.
و به یاد داشته باشید که تنها نیستید. خانوادههای بسیاری این مسیر را رفتهاند و تجربهشان میتواند راهنمای شما باشد.
دانشجویی را تصور کنید که در ترم اول از نمودارهای ادیوگرام سردرگم بود. او هر روز یک نمودار را میکشید و توضیح میداد. پس از یک ماه، ادیوگرام برایش مثل نقشهای آشنا شد. راز کار تکرار کوچک و روزانه بود، نه یک شب مطالعه طولانی.
یا مادری که پس از تشخیص کمشنوایی فرزندش، تصمیم گرفت هر روز چند دقیقه برای او کتاب بخواند و با او حرف بزند. او هیچوقت ادعا نکرد متخصص است، اما تعامل روزانه او به رشد کودک کمک کرد. این کار سادهای است که هر خانوادهای میتواند انجام دهد.
این مثالها نشان میدهند که دانش و پشتکار، هر دو، لازماند. و کتاب میتواند اولین قدم را آسانتر کند.
این ترتیب پیشنهادی است و باید با برنامه درس شما هماهنگ شود. برای هر مبحث یک خلاصه با نمودار بنویسید.
اگر تازه فهمیدهاید کودک شما کمشنواست، احتمالا شوک و نگرانی دارید. اولین قدم مراجعه به متخصص است. کتاب بعد از آن میآید. کتاب سادهای را انتخاب کنید که مراحل بعدی را روشن میکند و به شما نشان میدهد چطور با کودک ارتباط بگیرید.
در طول روز فرصتهای زیادی برای تمرین شنیدن هست: هنگام غذا خوردن، حمام، بازی و رفتن به خیابان. کتابهایی که این فرصتها را با مثال نشان میدهند، بسیار کاربردیاند. اما به یاد داشته باشید که برنامه اصلی را باید متخصص برای کودک شما طراحی کند.
مهمتر از همه، با کودک صحبت کنید، حتی اگر در ابتدا پاسخی نمیدهد. صدای شما مهمترین ابزار او برای یادگیری است.
یکی اینکه کتاب بسیار فنی را برای خانواده بخریم. آنوقت خواننده گیج میشود و آن را کنار میگذارد. دوم اینکه کتاب قدیمی را بخریم و انتظار داشته باشیم درباره فناوریهای تازه اطلاعات بدهد. سوم اینکه فکر کنیم کتاب میتواند تشخیص بدهد. تشخیص کار متخصص است.
چهارم اینکه از پرسیدن نترسیم. اگر در کتاب مطلبی را نفهمیدید، از شنواییشناس بپرسید. هیچ سؤالی بیارزش نیست. پنجم اینکه وقتی کتاب را خریدیم آن را روی طاقچه بگذاریم. بهتر است روزی چند صفحه بخوانید و نکتهها را یادداشت کنید.
این روشها مطالب فنی را از حافظه کوتاهمدت به حافظه بلندمدت میبرد.
بخشی از دانش شنواییسنجی (اودیولوژی) به پیشگیری برمیگردد. پرهیز از صدای بلند مداوم، استفاده درست از گوشی، مراجعه بهموقع در عفونتهای گوش و غربالگری شنوایی نوزادان از اقدامهای شناختهشدهاند. جزئیات و توصیههای درمانی را باید پزشک بدهد.
کتابهای بهداشت عمومی هم به این موضوع میپردازند. اگر میخواهید نگاه گستردهتری داشته باشید، دسته بهداشت عمومی را ببینید. و اگر میخواهید پایه پزشکی را بشناسید، دسته پزشکی مفید است. همه اینها زیرمجموعه علوم پزشکی و سلامت هستند.
اگر دانشجو هستید، منبع معرفیشده استاد. اگر عضو خانوادهای هستید، کتاب ساده و کاربردی که برای خانوادهها نوشته شده باشد.
نه. تشخیص فقط با آزمونهای تخصصی و توسط شنواییشناس یا پزشک ممکن است. کتاب فقط اطلاعات میدهد.
از عنوانش برمیآید که به آموزش شنیداری کودکان تا سه سالگی میپردازد و میتواند برای مربیان و خانوادهها مفید باشد. جزئیات را در صفحه کتاب ببینید.
بله، شنواییشناسی به سنجش و مدیریت شنوایی میپردازد و گفتاردرمانی به گفتار و زبان، ولی این دو رشته با هم ارتباط نزدیک دارند.
سال انتشار و ویرایش را در مشخصات کتاب ببینید. در بحث سمعک و کاشت، کتاب تازهتر ارجح است.
بله، نسخه چاپی را میتوانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز بهروز میشود.
کتابجم کتابفروشی است و توصیه پزشکی یا درمانی نمیدهد. کتابهای شنواییسنجی (اودیولوژی) به آموزش و آگاهی کمک میکنند، اما جای شنواییشناس و پزشک نیستند. اگر درباره شنوایی خودتان یا کودکتان نگرانی دارید، حتما به متخصص مراجعه کنید.
شنواییسنجی (اودیولوژی) دانشی است که از توانایی شنیدن مراقبت میکند، از نوزاد تا سالمند. امیدواریم این راهنما به شما کمک کرده باشد بفهمید این حوزه چیست و کتاب شنواییسنجی (اودیولوژی) مناسب خودتان را پیدا کنید.
حالا میتوانید کتابهای این دسته را ببینید، مشخصات آنها را بخوانید و نسخه چاپی را آنلاین سفارش بدهید. برای موضوعهای نزدیک هم به دستههای گفتاردرمانی و علوم پزشکی و سلامت سر بزنید.