محمد سامر
ترجمه‌ی رسول خدابخشیان کارگر، امیرعلی رضایی
دانشگاه فردوسی مشهد
دانگ ژانگ، بین ونگ
ترجمه‌ی رسول خدابخشیان کارگر، فاطمه بیدادگر
دانشگاه فردوسی مشهد
یک کشاورز در گذشته با گاو و گاوآهن چوبی زمین را شخم می‌زد و ساعت‌ها زیر آفتاب کار می‌کرد. امروز همان زمین را با یک تراکتور و ادوات مناسب در زمان بسیار کوتاه‌تر آماده می‌کنند. پشت این تغییر بزرگ، دانشی ایستاده که مکانیک بیوسیستم (ماشینهای کشاورزی) نام دارد. اگر دانشجوی این رشته هستید، اگر با کشاورزی و باغداری کار می‌کنید یا فقط به ماشین‌ها و تراکتورها علاقه دارید، این صفحه راهنمای شماست.
در ادامه توضیح می‌دهیم مکانیک بیوسیستم (ماشینهای کشاورزی) چه رشته‌ای است، کتاب‌هایش را با چه معیاری انتخاب کنید و از کجا شروع کنید. کتاب‌های این دسته هنوز کم‌اند، برای همین بخشی از مقاله راهنمای موضوع است تا هر عنوانی را که دیدید بهتر بسنجید.
واژه‌ی «بیوسیستم» به هر سامانه‌ی زنده و وابسته به آن گفته می‌شود: مزرعه، باغ، گلخانه، دامداری و فرایندهای برداشت و فرآوری محصول. مکانیک بیوسیستم شاخه‌ای از مهندسی است که ابزار و ماشینهای مناسب این سامانه‌ها را طراحی، انتخاب، به‌کار می‌گیرد و نگه می‌دارد. به زبان ساده، مهندسی ماشینهای کشاورزی است.
این رشته چند دانش را کنار هم می‌گذارد: مکانیک و طراحی ماشین، دانش خاک و گیاه، انرژی و بهره‌وری. مهندس این رشته باید بداند چه ماشینی برای چه زمینی و چه محصولی مناسب است و چطور با کمترین هزینه و آسیب، بیشترین کار را انجام دهد.
البته ماشینهای کشاورزی با ماشینهای صنعتی یک فرق مهم دارند: در مزرعه با موجود زنده و طبیعت سروکار داریم. خاک یکنواخت نیست، هوا عوض می‌شود و محصول خرد و نازک است. برای همین کتاب‌های این حوزه ترکیبی از مکانیک و کشاورزی‌اند.
برای دیدن جایگاه مکانیک بیوسیستم (ماشینهای کشاورزی)، مراحل یک فصل زراعی را دنبال کنید. در هر مرحله ماشین یا ابزاری هست که کار را آسان می‌کند.
اولین مرحله شخم و آماده کردن بستر بذر است. ابزارهایی مثل گاوآهن، دیسک و پنجه‌غازی خاک را زیر و رو می‌کنند تا بذر جای مناسبی بیابد. این ابزارها به تراکتور وصل می‌شوند.
بذر باید با فاصله و عمق درست کاشته شود. ماشینهای بذرکار این کار را یکنواخت‌تر از دست انجام می‌دهند و در بذر و زمان صرفه‌جویی می‌کنند.
در دوره‌ی رشد، کارهایی مثل سمپاشی، کودپاشی و وجین لازم است. ماشینهای مخصوص هر کدام هست و مهندس باید تنظیمشان کند تا مصرف نهاده بهینه شود.
در پایان فصل، برداشت محصول با ماشین‌هایی مثل کمباین برای غلات و ماشینهای مخصوص دیگر برای محصولات مختلف انجام می‌شود. برداشت درست از هدر رفتن محصول جلوگیری می‌کند.
حمل، خشک کردن، تمیز کردن و بسته‌بندی هم ماشین می‌خواهند. این بخش پل میان مزرعه و صنایع غذایی است.
یکی از کتاب‌های نمونه‌ی این دسته «تراکتور و مکانیسم آن» است. تراکتور قلب ماشین‌آلات کشاورزی است و بیشتر ادوات به آن وصل می‌شوند. از عنوان کتاب برمی‌آید که درباره‌ی تراکتور و نحوه‌ی کار اجزای آن است: موتور، انتقال قدرت، چرخ و سامانه‌ی هیدرولیک.
کسی که می‌خواهد تراکتور را خوب بشناسد، باید بداند قدرت موتور چطور به چرخ‌ها و محورهای کمکی می‌رسد و چطور ادوات به آن متصل و تنظیم می‌شوند. چنین کتابی برای دانشجو، تعمیرکار و کشاورزی که می‌خواهد ماشینش را بهتر بشناسد می‌تواند مفید باشد.
ما از روی عنوان می‌گوییم موضوع کتاب مکانیسم تراکتور است. برای دیدن دقیق فهرست مطالب، سال و ناشر، صفحه‌ی خود کتاب را ببینید. اگر با مکانیک عمومی هم علاقه دارید، دسته‌ی کشاورزی و منابع طبیعی نقطه‌ی شروع خوبی برای گشتن میان همه‌ی رشته‌های این خانواده است.
کتاب نمونه‌ی دیگر «فرهنگ نوین کشاورزی و منابع طبیعی جلد نهم (ماشینهای کشاورزی)» است. عنوان نشان می‌دهد که بخشی از یک مجموعه‌ی چندجلدی و مربوط به ماشینهای کشاورزی است. فرهنگ یعنی مرجعی از واژه‌ها و توضیح آن‌ها که برای فهم اصطلاحات تخصصی به کار می‌آید.
در هر رشته‌ی فنی اصطلاحات زیادی هست که در ابتدا سخت به نظر می‌رسند. کتابی که این اصطلاحات را توضیح دهد، مثل یک راهنمای کنار دست است. دانشجو هنگام مطالعه‌ی متن‌های درسی یا مقاله‌ها می‌تواند به آن مراجعه کند و معنی واژه‌ها را ببیند.
جزئیات این جلد، مثل تعداد واژه‌ها و شیوه‌ی معرفی آن‌ها، در صفحه‌ی خود کتاب است. ما فقط از روی عنوان می‌گوییم مرجع اصطلاحات ماشینهای کشاورزی است. مشخصات هر کتاب را بخوانید و مطمئن شوید با نیاز شما هماهنگ است.
دانشجوی این رشته با درس‌هایی مثل ریاضی و فیزیک، مکانیک، ترمودینامیک، طراحی ماشین، ماشینهای کشاورزی و هیدرولیک روبه‌رو می‌شود. برای موفقیت لازم است هم پایه‌ی ریاضی قوی داشته باشید و هم کنجکاو و اهل عمل باشید. رشته‌ای است که بدون دیدن ماشین و کار در مزرعه کامل یاد گرفته نمی‌شود.
پیشنهاد ما این است که کتاب درسی را همراه با بازدید و تجربه بخوانید. اگر می‌توانید، تراکتور و ادوات را از نزدیک ببینید و با اجزای آن‌ها آشنا شوید. وقتی در کتاب چیزی مثل «سامانه‌ی هیدرولیک» را می‌خوانید و همان لحظه شیلنگ‌ها و پمپ را روی ماشین دیده‌اید، مفهوم برای همیشه در ذهنتان می‌ماند.
هنگام خرید کتاب، سرفصل درس را با فهرست مطالب مقایسه کنید. اگر کتاب ترجمه است، به مترجم و ناشر توجه کنید. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
لازم نیست مهندس باشید تا از کتاب ماشینهای کشاورزی استفاده کنید. کشاورزی که ماشینش را می‌شناسد، آن را بهتر نگه می‌دارد، کمتر خراب می‌کند و مصرف سوختش را بهینه می‌کند. کوچک‌ترین نکته‌ها، مثل تنظیم درست ادوات یا روغن‌کاری به موقع، می‌تواند عمر ماشین را چند سال بیشتر کند.
برای باغدار هم ماشینهای مخصوص باغ مثل سمپاش و هرس‌کن اهمیت دارند. اگر به باغداری علاقه دارید، دسته‌ی علوم باغبانی و اگر به کشت غلات و محصولات مزرعه فکر می‌کنید، دسته‌ی زراعت و اصلاح نباتات می‌تواند مکمل خوبی باشد.
البته برای تعمیرهای جدی و تنظیمات دقیق ماشین باید به تعمیرکار متخصص مراجعه کرد. کتاب به شما کمک می‌کند بفهمید چه اتفاقی می‌افتد و با تعمیرکار بهتر صحبت کنید، اما جای مهارت عملی نیست.
در کشاورزی، آب و ماشین دو رکن جدایی‌ناپذیرند. پمپ‌ها، سامانه‌های آبیاری بارانی و قطره‌ای و ابزارهای اندازه‌گیری آب همه به مکانیک وابسته‌اند. مهندس مکانیک بیوسیستم باید به کاربرد صحیح این ابزارها فکر کند تا آب که منبع محدودی است، هدر نرود.
اگر به این بخش علاقه دارید، دسته‌ی علوم و مهندسی آب کتاب‌هایی دارد که بعد آبی موضوع را عمیق‌تر بررسی می‌کنند. ترکیب دانش ماشین و آب برای کسی که می‌خواهد در کشاورزی نوین کار کند بسیار مفید است.
در این ارتباط، مهم است که ماشین و فناوری به شکل خردمندانه به کار روند. ماشین بهتر همیشه یعنی بهره‌وری بیشتر، اما باید متناسب با شرایط زمین، اندازه‌ی مزرعه و توان اقتصادی کشاورز انتخاب شود.
فرض کنید تازه وارد این حوزه شده‌اید. این مسیر ساده به شما کمک می‌کند بدون سردرگمی پیش بروید.
هر مرحله را با دیدن ماشین واقعی یا تصویر و ویدیوی آموزشی تکمیل کنید. یادگیری ماشین‌ها بدون دیدن آن‌ها سخت است و دانش تئوری بدون تجربه کامل نمی‌شود.
ماشینهای کشاورزی قدرت زیادی دارند و اگر درست استفاده نشوند خطرناک‌اند. چند اصل ساده هست که همه‌ی کتاب‌های خوب بر آن تأکید می‌کنند. هرگز وقتی ماشین روشن است بدون خاموش کردن به قسمت‌های متحرک دست نزنید. محافظ‌های قسمت‌های چرخان را برندارید. لباس آزاد و شل، مخصوصا نزدیک محور محرک، خطر گیر کردن دارد.
تراکتور در شیب یا زمین ناهموار احتمال واژگونی دارد و باید با احتیاط رانده شود. هنگام اتصال ادوات، دستورالعمل سازنده را دنبال کنید. و مهم‌تر از همه، از خستگی و کار با عجله دوری کنید؛ بسیاری از حادثه‌ها هنگام خستگی رخ می‌دهند.
این توصیه‌ها کلی‌اند و جای آموزش رسمی و دفترچه‌ی راهنمای هر ماشین را نمی‌گیرند. قبل از کار با هر دستگاه، آموزش ببینید و دستورالعمل آن را بخوانید.
اشتباه اول انتخاب ماشین فقط بر اساس قیمت یا قدرت است. ماشین باید با زمین، محصول و نیروی موجود هماهنگ باشد. یک ماشین خیلی قوی برای مزرعه‌ی کوچک هزینه‌ی اضافی است.
اشتباه دوم نادیده گرفتن نگهداری است. تراکتوری که روغن‌کاری و سرویس منظم نداشته باشد، زود خراب می‌شود و هزینه‌اش از خود سرویس بیشتر است. اشتباه سوم فقط به کتاب تکیه کردن است. ماشین را باید دید و لمس کرد و با متخصص مشورت کرد.
اشتباه چهارم انتخاب کتاب قدیمی بدون توجه به تغییر فناوری است. اصول مکانیک ثابت‌اند اما مدل‌ها و جزئیات فناوری عوض می‌شوند. هنگام انتخاب کتاب به سال چاپ و نوع ماشینهای مورد بحث نگاه کنید.
چند معیار ساده وجود دارد. اول تصویر و نقشه‌ی کافی؛ در کتاب ماشین، شکل بسیار مهم است. دوم توضیح ساده و مرحله‌به‌مرحله‌ی اجزا. سوم تمرین و مثال محاسباتی برای دانشجو. چهارم ارتباط با شرایط کشاورزی کشور. و پنجم ناشر و مترجم یا نویسنده‌ی معتبر.
اگر کتاب برای درس است، از استاد بپرسید کدام کتاب منبع اصلی است. اگر برای کار عملی می‌خواهید، کتابی با نگاه کاربردی و توضیح تعمیرات ساده بهتر است. اگر برای مرجع می‌خواهید، فرهنگ و واژه‌نامه مفید است. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
وقتی کتاب مناسب را پیدا کردید، نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید. برای کتاب‌های فنی و مرجع نسخه‌ی چاپی مزیت دارد: می‌توانید کنار صفحه‌ها یادداشت بنویسید و آن را در کارگاه یا انبار در دسترس بگذارید.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. اگر کتابی موجود نبود، بعدا دوباره سر بزنید. اگر هنوز مطمئن نیستید که کتاب برای شما مناسب است، مشخصات آن را با دقت بخوانید. برای دیدن رشته‌های وابسته هم می‌توانید به علوم و صنایع غذایی و گیاه‌پزشکی سر بزنید.
تاریخ کشاورزی را می‌توان به عنوان تاریخ ابزار خواند. از چوب‌های نوک‌تیز و داس دستی تا گاوآهن‌های کششی با حیوان، و بعد ماشینهای موتوری، هر دوره کار را سریع‌تر و پربازده‌تر کرده است. ورود موتور و تراکتور تغییری بزرگ بود که شکل روستا و مزرعه را عوض کرد.
امروز رشته‌ی مکانیک بیوسیستم (ماشینهای کشاورزی) فقط به ماشین سنگین محدود نیست. به سامانه‌های دقیق‌تر، صرفه‌جویی انرژی، کاهش آسیب به خاک و استفاده‌ی درست از نهاده‌ها هم فکر می‌کند. ما ادعایی درباره‌ی جزئیات فناوری‌های آینده نمی‌کنیم، اما روشن است که هدف این رشته، کار بیشتر با منابع کمتر و آسیب کمتر به طبیعت است.
برای دانشجو این یعنی هم اصول ثابت مکانیک را باید محکم بداند و هم با تغییر فناوری همراه شود. کتاب‌های پایه اصول را می‌دهند و برای فناوری روز باید منابع تازه‌تر را هم دنبال کرد.
فرض کنید کشاورزی می‌خواهد برای زمین‌هایش تراکتور بخرد. چه چیزهایی باید بسنجد؟ اول اندازه‌ی زمین و نوع کارها: شخم سنگین می‌کند یا بیشتر کارهای سبک دارد؟ دوم نوع خاک: خاک سنگین به نیروی بیشتری نیاز دارد. سوم ادواتی که دارد یا می‌خواهد بخرد، چون قدرت تراکتور باید با آن‌ها هماهنگ باشد.
چهارم هزینه‌ی خرید و نگهداری و دسترسی به قطعات یدکی و خدمات. تراکتوری که قطعه‌اش پیدا نشود، ممکن است ماه‌ها بی‌کار بماند. پنجم راحتی و ایمنی راننده. ساعت‌های طولانی کار با تراکتور خسته‌کننده است و صندلی و کابین مناسب اهمیت دارد.
این نمونه نشان می‌دهد که مکانیک بیوسیستم (ماشینهای کشاورزی) فقط نظریه نیست؛ تصمیم‌های ملموسی را که کشاورز هر روز می‌گیرد آسان می‌کند. اگر کتابی مثل «تراکتور و مکانیسم آن» کمک کند اجزای تراکتور را بهتر بشناسید، در چنین انتخابی سؤال‌های درست‌تری خواهید پرسید.
برای این‌که خواندن کتاب‌ها ساده‌تر شود، چند واژه‌ی رایج را معرفی می‌کنیم. هر کدام معنای دقیق‌تری در کتاب‌ها دارند، ولی این تعریف‌های ساده شروع خوبی‌اند.
با آشنایی با همین چند واژه، مقدمه‌ی بیشتر کتاب‌های مکانیک بیوسیستم (ماشینهای کشاورزی) برایتان قابل فهم می‌شود. اگر کتاب فرهنگ اصطلاحات دارید، هر جا به واژه‌ی تازه‌ای رسیدید آن را نگاه کنید و در دفترچه بنویسید.
یکی از مهم‌ترین درس‌هایی که کتاب‌های ماشین‌آلات می‌دهند، نگهداری پیشگیرانه است. یعنی به جای انتظار برای خرابی، طبق برنامه سرویس کنیم. تعویض روغن و فیلترها، بازدید تسمه و زنجیر، کنترل باد چرخ‌ها و روغن‌کاری نقاط گردنده از کارهای ساده‌ای‌اند که خرابی‌های بزرگ را عقب می‌اندازند.
دفترچه‌ی سرویس داشته باشید و هر کار را با تاریخ و ساعت کارکرد ثبت کنید. این ثبت باعث می‌شود سرویس‌ها فراموش نشوند و هنگام فروش ماشین هم ارزش بیشتری داشته باشد. یک بازدید کوتاه پیش از شروع کار هر روز، برای دیدن نشتی، صدای عجیب یا شلی پیچ‌ها، کار کوچکی است که گاهی از حادثه هم جلوگیری می‌کند.
البته برای سرویس‌های تخصصی و تعمیرهای مهم به تعمیرکار مجاز مراجعه کنید. کتاب راهنما کمک می‌کند کارهای روزمره را خودتان انجام دهید. این بخش در کتاب‌های خوب مکانیک بیوسیستم (ماشینهای کشاورزی) با جدول و برنامه‌ی زمان‌بندی می‌آید و می‌تواند کنار ماشین شما باشد.
اگر نوجوان یا جوانی هستید که ماشین‌ها را دوست دارید، این رشته می‌تواند مسیر جالبی باشد. لازم نیست از خانواده‌ی کشاورز باشید. کنجکاوی و علاقه به کار عملی مهم‌تر است. با کتابی ساده درباره‌ی موتور و تراکتور شروع کنید و اگر فرصت داشتید، از یک مزرعه یا کارگاه تعمیر بازدید کنید.
از دیدن ماشین نزدیک و پرسیدن از کارگران و کشاورزان ذوق‌زده نشوید. آن‌ها نکته‌هایی می‌دانند که در هیچ کتابی نیست. بعد که علاقه‌تان بیشتر شد، سراغ رشته‌های هنرستان یا دانشگاه بروید. مکانیک بیوسیستم (ماشینهای کشاورزی) رشته‌ای است که هم کار دفتری دارد و هم کار میدانی.
اگر والدین هستید، از علاقه‌ی فرزندتان حمایت کنید. به او فرصت بدهید ابزار را بشناسد و اشتباه کند، البته با نظارت و رعایت ایمنی. یک کتاب مقدماتی و یک بازدید می‌تواند جرقه‌ی یک مسیر شغلی جدی شود.
ماشین قدرتمند اگر بدون فکر به کار رود، به خاک آسیب می‌زند. عبور مکرر ماشینهای سنگین می‌تواند خاک را فشرده کند و ریشه‌ها و نفوذ آب را دشوار کند. شخم بیش از حد هم ساختار خاک را به هم می‌زند. یک مهندس آگاه می‌داند که همیشه بیشتر بهتر نیست و باید بین بهره‌وری و سلامت خاک تعادل ایجاد کرد.
مصرف سوخت هم موضوع مهمی است. ماشینی که درست تنظیم شده و با ادوات هماهنگ است، سوخت کمتری مصرف می‌کند و آلودگی کمتری دارد. همین‌طور مصرف بهینه‌ی سم و کود با ماشینهای تنظیم‌شده، هم برای جیب کشاورز و هم برای محیط زیست بهتر است. اگر به این بعد علاقه دارید، دسته‌ی گیاه‌پزشکی هم می‌تواند دید بدهد.
کتاب‌های خوب مکانیک بیوسیستم (ماشینهای کشاورزی) این نگاه مسئولانه را هم در بر دارند و فقط به کارکرد ماشین نمی‌پردازند. وقتی کتابی را برمی‌دارید، ببینید فقط از قدرت و سرعت می‌گوید یا از تأثیر ماشین بر زمین و طبیعت هم حرف می‌زند.
کتاب فنی هدیه‌ی خوبی برای دانشجوی این رشته، کشاورز علاقه‌مند یا کسی است که تراکتور و ماشین‌آلات را دوست دارد. برای انتخاب، ببینید گیرنده در چه سطحی است. برای دانشجوی سال اول، کتابی مقدماتی و تصویری بهتر از یک مرجع سنگین است. برای کسی که سال‌هاست با ماشین کار می‌کند، کتاب مرجع و فرهنگ اصطلاحات هم می‌تواند جالب باشد.
پیش از سفارش مشخصات کتاب را بخوانید و مطمئن شوید موضوعش با علاقه‌ی او می‌خواند. یک یادداشت کوتاه پشت جلد هم هدیه را شخصی‌تر می‌کند. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید.
کتاب ماشین را با نگاه به ماشین واقعی بخوانید. هر شکلی را که در کتاب می‌بینید، اگر ممکن است با نمونه‌ی واقعی مقایسه کنید. اگر دسترسی ندارید، تصویر و ویدیوی آموزشی هم کمک می‌کند. یادداشت‌های خودتان را کنار شکل‌ها بنویسید و اسم قطعه‌ها را با صدای بلند تکرار کنید؛ این کار واژگان تخصصی را سریع‌تر جا می‌اندازد.
محاسبه‌ها را هم دست‌کم نگیرید. حتی اگر ریاضی برایتان سخت است، مثال‌های حل‌شده را یک‌بار با دست خودتان دوباره حل کنید. فهمیدن این‌که توان، سرعت و نیرو چطور به هم مربوط‌اند، شما را از حفظ کردن بی‌فهم نجات می‌دهد. و اگر جایی گیر کردید، از استاد یا همکار باتجربه بپرسید.
هر دو از مبانی مکانیک استفاده می‌کنند، اما مکانیک بیوسیستم آن را در کشاورزی و سامانه‌های زیستی به کار می‌برد. مهندس این رشته با خاک، گیاه و شرایط طبیعت سروکار دارد.
از عنوانش پیداست که درباره‌ی تراکتور و اجزای آن است. دانشجو، علاقه‌مند به ماشین‌ها و کشاورز می‌تواند از آن بهره ببرد. برای جزئیات، مشخصات صفحه‌ی کتاب را ببینید.
مرجعی از اصطلاحات تخصصی است که فهم متن‌های درسی و مقاله‌ها را آسان می‌کند. این جلد به ماشینهای کشاورزی اختصاص دارد.
بله. شناخت ماشین باعث نگهداری بهتر و کاهش هزینه می‌شود. البته برای تعمیرهای جدی باید به متخصص مراجعه کرد.
از مفاهیم پایه‌ی مکانیک و شناخت تراکتور شروع کنید. بعد به سراغ ادوات و نگهداری بروید و مرجع اصطلاحات را کنار دست داشته باشید.
نه. کتاب دانش می‌دهد ولی برای کار با ماشین آموزش عملی و تجربه لازم است، به‌ویژه برای ایمنی.
بله، نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و مشخصات آن در صفحه‌ی خودش است.
مکانیک بیوسیستم (ماشینهای کشاورزی) پلی میان مهندسی و کشاورزی است. با شناخت ماشین، کار مزرعه سریع‌تر، ایمن‌تر و کم‌هزینه‌تر می‌شود. کتاب‌های این دسته، از مکانیسم تراکتور تا فرهنگ اصطلاحات، هر کدام بخشی از این دانش را در اختیار شما می‌گذارند.
حالا می‌توانید کتاب‌های همین دسته را ببینید، مشخصات هر کدام را بخوانید و نسخه‌ی چاپی مناسب را آنلاین سفارش بدهید. با مفاهیم پایه شروع کنید و قدم به قدم پیش بروید.
