جین هاروود، فیبی کادول
ترجمه‌ی عباس ابوالقاسمی، محمدجواد رنجبر
ارجمند
بستن دکمه‌ی پیراهن، گرفتن قاشق، بالا رفتن از چند پله، نوشتن اسم خودمان روی کاغذ: کارهایی که برای بیشتر ما بی‌فکر انجام می‌شوند، برای بعضی آدم‌ها هر روز یک چالش است. کاردرمانی همان‌جایی وارد می‌شود که زندگی روزمره سخت شده است و هدفش این است که آدم دوباره بتواند کارهای خودش را خودش انجام دهد. اگر دانشجوی این رشته هستید، اگر پدر و مادر کودکی هستید که به درمان نیاز دارد، یا از سالمندی مراقبت می‌کنید، این صفحه راهنمای شماست برای پیدا کردن کتاب کاردرمانی مناسب.
اینجا نه نسخه می‌پیچیم و نه جای درمانگر را می‌گیریم. فقط توضیح می‌دهیم کتاب‌های کاردرمانی چه جور کتاب‌هایی‌اند، چه کسی برای کدام‌شان مناسب است و چطور یک انتخاب آگاهانه داشته باشید.
کاردرمانی شاخه‌ای از علوم پزشکی و توان‌بخشی است که به مردم کمک می‌کند در «کارهای معنادار زندگی» شرکت کنند. منظور از کار در اینجا فقط شغل نیست؛ لباس پوشیدن، غذا خوردن، بازی کردن، درس خواندن، آشپزی و رفت‌وآمد هم کار به حساب می‌آیند. کاردرمانگر بررسی می‌کند چه چیزی مانع انجام این کارها شده است و با تمرین، تغییر روش یا تغییر محیط، راهی پیدا می‌کند.
تفاوت این رشته با بسیاری از درمان‌های دیگر در نگاهش است. به‌جای تمرکز روی یک عضو یا یک بیماری، به کل زندگی فرد نگاه می‌کند: خانه، خانواده، مدرسه، کار و علاقه‌ها. برای همین کتاب‌های این حوزه معمولا هم از بدن حرف می‌زنند و هم از زندگی.
این دو رشته به هم نزدیک‌اند و اغلب کنار هم کار می‌کنند. فیزیوتراپی بیشتر روی حرکت و عملکرد بدن تمرکز دارد. کاردرمانی بیشتر می‌پرسد فرد با آن توانایی چگونه می‌تواند کارهای روزانه‌اش را انجام دهد. اگر می‌خواهید تفاوت را دقیق‌تر بدانید، کتاب‌های درسی هر دو رشته را کنار هم بخوانید.
خواننده‌های این دسته یک جنس نیستند و بهتر است پیش از خرید بدانید خودتان کدام‌ها هستید.
دانشجوی کاردرمانی. کسی که درس‌های رشته را می‌گذراند و به منابع علمی، فصل‌بندی روشن و اصطلاحات دقیق نیاز دارد. برای او کتاب‌های درسی و مرجع اهمیت دارند.
درمانگر و شاغل در حوزه‌ی توان‌بخشی. کسی که کار می‌کند و می‌خواهد روش‌های تازه‌تر یا تخصصی‌تر را مرور کند، مثلا درمان بیماران عصبی.
خانواده‌ها و مراقبان. پدر و مادری که فرزندشان تشخیصی گرفته یا کسی که از پدر و مادر سالمندش نگهداری می‌کند. آن‌ها به متنی نیاز دارند که بفهمند چه اتفاقی در جریان است و در خانه چه کاری می‌شود کرد.
علاقه‌مند به رشته. کسی که هنوز انتخاب نکرده و می‌خواهد ببیند کاردرمانی چیست و آیا به کارش می‌آید.
کتاب‌های این حوزه را می‌شود بر اساس موضوع یا جمعیت هدف گروه‌بندی کرد.
بخشی از کتاب‌ها برای کودکان است: رشد حرکتی، بازی، مشکلات هماهنگی و اختلال‌های رشدی. بخش دیگر برای سالمندان است: حفظ استقلال، جلوگیری از زمین‌خوردن، سازگاری خانه. و بخشی هم برای بزرگسالانی که بعد از حادثه یا بیماری به بازتوانی نیاز دارند.
مشکلات عصبی مانند فلج مغزی و سکته، مشکلات ارتوپدی، مشکلات روانی و رفتاری، و مشکلات حسی هر کدام کتاب‌های خودشان را دارند. کتابی که درباره‌ی یک بیماری خاص نوشته شده، معمولا عمیق‌تر از کتاب عمومی است، ولی مخاطبش محدودتر است.
بعضی کتاب‌ها نظری‌اند و مبانی را توضیح می‌دهند. بعضی دیگر عملی‌اند و مرحله‌به‌مرحله روش انجام یک مداخله را شرح می‌دهند. برای دانشجو، هر دو لازم است؛ برای خانواده‌ها معمولا کتاب ساده‌تر و کاربردی‌تر مناسب است.
در دسته‌ی کاردرمانی چند عنوان هست که نشان می‌دهد تنوع موضوع‌ها چقدر است. درباره‌ی هر کدام فقط آنچه عنوان نشان می‌دهد را می‌گوییم و برای جزئیات باید صفحه‌ی کتاب را بخوانید.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
فلج مغزی وضعیتی است که معمولا از کودکی شروع می‌شود و بر حرکت و هماهنگی بدن اثر می‌گذارد. خانواده‌هایی که با این تشخیص روبه‌رو می‌شوند، در ابتدا پر از سؤال‌اند. کتاب‌هایی که درباره‌ی این موضوع نوشته شده‌اند، می‌توانند به فهم بهتر وضعیت کمک کنند.
کتابی مثل «فلج مغزی (نظریه ها، روش ها و درمان)» از عنوانش برمی‌آید که نظریه و روش درمان را کنار هم آورده است. این‌گونه کتاب‌ها معمولا برای دانشجویان و درمانگران نوشته می‌شوند و زبان تخصصی دارند. اگر خودتان پدر یا مادر هستید، می‌توانید آن را برای فهمیدن مفاهیم بخوانید، اما تصمیم درمانی را همیشه با تیم درمان کودک بگیرید.
هر کودک متفاوت است. چیزی که در یک کتاب نوشته شده لزوما برای فرزند شما اجرا نمی‌شود. کتاب دانش می‌دهد، اما برنامه‌ی درمانی باید از کاردرمانگر و پزشک معالج بیاید. کتاب را به‌عنوان ابزار گفت‌وگو با درمانگر استفاده کنید: سؤال‌هایتان را از آن دربیاورید و در جلسه بپرسید.
وقتی یک سمت بدن بعد از سکته یا آسیب مغزی ضعیف می‌شود، اصطلاح تخصصی آن همی‌پلژی است. درمان چنین حالتی بخش مهمی از کاردرمانی عصبی است. روش‌های مختلفی برای آن وجود دارد و هر کدام مبنای نظری خودش را دارد. عنوان کتابی که نام برانستروم را در خود دارد، به یکی از این روش‌ها اشاره می‌کند.
اگر دانشجو یا درمانگر هستید، مقایسه‌ی روش‌های مختلف درمان عصبی برایتان ارزشمند است. کتاب تخصصی درباره‌ی یک روش، همه‌ی جزئیات را می‌دهد اما نگاه کلی نمی‌دهد. برای دید کلی، یک کتاب مرجع درباره‌ی بازتوانی عصبی هم کنارش بردارید.
وقتی سن بالا می‌رود، بسیاری از کارهای ساده سخت‌تر می‌شوند. حمام رفتن، بلند شدن از صندلی، آشپزی و حتی خواندن نوشته‌ها ممکن است چالش‌برانگیز شود. کاردرمانی سالمندان می‌کوشد تا حد ممکن استقلال فرد را حفظ کند.
کتاب «کاردرمانی سالمندان» موضوعی است که در جامعه‌ی ما به‌مرور مهم‌تر می‌شود. کسی که از پدر یا مادر سالمند مراقبت می‌کند، در این کتاب‌ها ایده‌هایی پیدا می‌کند: تغییر چیدمان خانه، استفاده از وسایل کمکی، تشویق به فعالیت روزانه و توجه به روحیه.
فرض کنید مادربزرگی از بلند شدن از مبل می‌ترسد. یک کاردرمانگر شاید ارتفاع صندلی را تغییر دهد، تکیه‌گاه بگذارد و تمرین‌های ساده‌ای به او یاد بدهد. کتاب به شما نشان می‌دهد چنین راه‌حل‌هایی چطور فکر می‌شوند، اما اجرای دقیقش با درمانگر است.
یکی از جذاب‌ترین موضوع‌های این حوزه، استفاده از هنر در توان‌بخشی است. نقاشی، مجسمه‌سازی و کارهای دستی می‌توانند هم مهارت‌های حرکتی ظریف را تمرین دهند و هم بیان احساسات را آسان‌تر کنند. کتاب «توان بخشی هنری راهبرد هنر تجسمی در مداخله های توان بخشی» به همین ارتباط می‌پردازد.
این نگاه برای کسانی که هم به هنر و هم به درمان علاقه دارند، جالب است. می‌توانید کتاب‌های این دسته را کنار کتاب‌های روانشناسی بالینی بگذارید تا ببینید هنر چگونه در بیان درونی نقش دارد. توجه کنید که کتاب فقط ایده و مبنا می‌دهد و برنامه‌ی درمانی برای هر فرد باید با متخصص تعیین شود.
چند سؤال ساده می‌تواند کار انتخاب را راحت کند.
کاردرمانی در تیم درمان تنها نیست. کنارش پزشک، پرستار، گفتاردرمانگر، روانشناس و دیگران کار می‌کنند. اگر علاقه‌مند به درک کل این شبکه هستید، خواندن کتاب‌های رشته‌های همسایه هم مفید است.
مثلا اگر کودکی مشکل تکلم هم دارد، دسته‌ی گفتاردرمانی کتاب‌هایی دارد که کنار کاردرمانی معنا پیدا می‌کنند. کسی که از بیمار نگهداری می‌کند، دسته‌ی پرستاری را هم مفید می‌یابد. و برای دید عمومی‌تر پزشکی، دسته‌ی پزشکی را ببینید. همه‌ی این‌ها زیر مجموعه‌ی علوم پزشکی و سلامت قرار می‌گیرند.
اگر به ایمنی محیط کار و پیشگیری از آسیب هم علاقه دارید، کتاب‌های بهداشت حرفه‌ای از زاویه‌ی دیگری به همین موضوع نگاه می‌کنند.
اگر تازه وارد رشته شده‌اید، لازم نیست از همان اول به سراغ کتاب‌های خیلی تخصصی بروید. این ترتیب پیشنهاد می‌شود.
این مسیر شبیه ساختن ساختمان است: اول پی، بعد دیوار و آخر تزئین. کتاب‌هایی که در انتها می‌آیند، وقتی مفید می‌شوند که پایه‌ی کارتان محکم باشد.
وقتی عضوی از خانواده نیاز به توان‌بخشی دارد، همه‌ی خانه تحت تأثیر قرار می‌گیرد. کتاب می‌تواند سه کمک بزرگ به خانواده بکند.
اول، زبان مشترک با درمانگر. وقتی اصطلاح‌ها را بدانید، در جلسه راحت‌تر سؤال می‌کنید و بهتر می‌فهمید. دوم، امید واقع‌بینانه. کتاب‌های خوب هم توانایی‌ها را نشان می‌دهند و هم محدودیت‌ها را. سوم، ایده برای زندگی روزمره: چطور بازی، غذا خوردن یا لباس پوشیدن را برای کودک یا سالمند ساده‌تر کنیم.
با این حال باید تاکید کرد: کتاب جای تشخیص و درمان تخصصی را نمی‌گیرد. برای هر تصمیم درمانی با پزشک و کاردرمانگر مشورت کنید.
برای کسی که از بیرون نگاه می‌کند، کار کاردرمانگر شاید فقط «تمرین دادن» به نظر برسد. در واقع، بخش بزرگی از کار او مشاهده، ارزیابی و طراحی است. درمانگر اول می‌بیند بیمار یا کودک چه کارهایی را می‌تواند انجام دهد و کجا گیر می‌کند. بعد با او و خانواده‌اش هدف تعیین می‌کند: «می‌خواهم خودم دکمه‌هایم را ببندم» یا «می‌خواهم دوباره بتوانم چای بریزم».
بعد نوبت تمرین است. تمرین‌ها معمولا به فعالیت‌های واقعی نزدیک‌اند: کشیدن نخ از سوراخ، جابه‌جا کردن اشیای کوچک، بازی با خمیر یا چیدن مهره. هر فعالیت برای هدف مشخصی انتخاب می‌شود. در پایان هم درمانگر به خانواده توضیح می‌دهد در خانه چه چیزهایی را ادامه دهند.
کتاب‌های این رشته معمولا همین چرخه را شرح می‌دهند: ارزیابی، هدف‌گذاری، مداخله و بازبینی. اگر می‌خواهید فقط یک الگوی ذهنی از رشته داشته باشید، به دنبال کتابی بگردید که این چرخه را روشن توضیح داده باشد. با همین چارچوب، خواندن کتاب‌های تخصصی‌تر راحت‌تر می‌شود.
یکی از دغدغه‌های رایج والدین این است که کودکشان دست‌خط بد دارد، مداد را درست نمی‌گیرد یا در بستن بند کفش عقب است. بخشی از این مسائل به مهارت‌های ظریف دست و هماهنگی چشم و دست برمی‌گردد و در حوزه‌ی کاردرمانی کودکان قرار می‌گیرد.
البته هر مشکلی در نوشتن دلیل بیماری نیست. بعضی کودکان فقط به تمرین بیشتر نیاز دارند. تشخیص اینکه کودک شما به کمک تخصصی نیاز دارد یا نه، کار درمانگر است. کتاب فقط می‌تواند به شما بگوید چه چیزهایی را باید مشاهده کنید و در جلسه‌ی ارزیابی چه بپرسید.
در کاردرمانی کودکان، بازی جدی گرفته می‌شود. کودک با بازی یاد می‌گیرد، هماهنگ می‌شود و با دنیا ارتباط برقرار می‌کند. برای همین درمانگر کودک، اغلب از بازی به‌عنوان ابزار اصلی استفاده می‌کند. اگر کتابی درباره‌ی بازی و رشد حرکتی بخوانید، متوجه می‌شوید چرا خیلی از تمرین‌ها شبیه سرگرمی‌اند.
گاهی راه‌حل مشکل، تغییر خود فرد نیست بلکه تغییر محیط است. دسته‌ی لیوان را بزرگ‌تر کردن، دستگیره‌ی کنار توالت نصب کردن، کم کردن فرش‌های لغزنده یا چیدن وسایل در دسترس، همه از این جنس‌اند. کاردرمانگرها در این کار تخصص دارند.
کتاب‌های کاردرمانی سالمندان و بازتوانی معمولا فصلی درباره‌ی اصلاح محیط دارند. اگر مراقب یک سالمند هستید، خواندن همین بخش‌ها می‌تواند ایده‌های ساده و کم‌هزینه‌ای به شما بدهد. با این حال، هر تغییری را با نظر درمانگر انجام دهید، چون آنچه برای یک نفر مناسب است ممکن است برای دیگری نباشد.
بعضی آدم‌ها از استفاده‌ی عصا یا وسایل کمکی خجالت می‌کشند. کاردرمانی می‌گوید وسیله‌ی مناسب، ابزار استقلال است و نه نشانه‌ی شکست. کتاب‌های این حوزه با همین نگاه نوشته می‌شوند و می‌توانند به خانواده‌ها کمک کنند این حساسیت را کنار بگذارند.
کسی که ماه‌ها و سال‌ها از یک بیمار یا سالمند مراقبت می‌کند، خسته می‌شود. این خستگی طبیعی است و نباید آن را نادیده گرفت. برخی کتاب‌های توان‌بخشی و کاردرمانی بخشی هم برای خود مراقب دارند: تقسیم کار در خانواده، استراحت، و درخواست کمک.
اگر احساس فرسودگی یا غم شدید دارید، با یک روانشناس یا پزشک صحبت کنید. کتاب‌های دسته‌ی روانشناسی بالینی هم می‌توانند اطلاعات عمومی بدهند، اما جای گفت‌وگوی حضوری با متخصص را نمی‌گیرند.
آشنایی با همین چند واژه، خواندن فصل‌های اول کتاب‌های درسی را بسیار آسان‌تر می‌کند.
کتاب‌های درسی علوم پزشکی معمولا فشرده‌اند و بار اطلاعاتی زیادی دارند. چند عادت ساده یادگیری را بهتر می‌کند.
کتاب‌های این رشته وقتی مؤثرند که به کارآموزی و تجربه‌ی بالینی وصل شوند. هر چیزی را که می‌خوانید، وقتی در بخش درمانی می‌بینید، در ذهن‌تان جا می‌افتد.
دانشجوی کاردرمانی در دوره‌ی کارآموزی با بیماران واقعی روبه‌رو می‌شود. اینجا اضطراب طبیعی است. بسیاری از دانشجوها می‌گویند پیش از ورود به بخش، مرور یک کتاب مرجع درباره‌ی گروه بیماران به آن‌ها اعتمادبه‌نفس داده است. برای مثال، اگر قرار است با کودکان کار کنید، کتاب‌هایی درباره‌ی رشد و فلج مغزی به کارتان می‌آید و اگر با سالمندان، کتاب کاردرمانی سالمندان.
پیشنهاد می‌کنیم یک دفتر یادداشت مخصوص بالین داشته باشید. هر موردی که دیدید و نمی‌دانستید، یادداشت کنید و شب در کتاب دنبالش بگردید. با این روش، کتاب و بالین هم‌زمان پیش می‌روند.
کودکی که در کلاس نمی‌تواند آرام بنشیند، خیلی زود می‌نویسد یا در بازی گروهی کنار می‌ماند، همیشه تنبل یا بی‌توجه نیست. گاهی پشت این رفتار مشکلی در هماهنگی، تعادل یا پردازش حس‌ها هست. کاردرمانگر با همکاری معلم و خانواده می‌کوشد محیط کلاس را برای چنین کودکی سازگار کند: صندلی مناسب، فاصله‌های استراحت یا ابزار نوشتن متفاوت.
اگر معلم یا مشاور مدرسه هستید، خواندن کتاب‌هایی درباره‌ی رشد حرکتی و مشکلات یادگیری می‌تواند دید شما را بازتر کند. اگر والد هستید، کتاب کمک می‌کند بدانید چه مشاهده‌هایی را برای درمانگر شرح دهید. یادتان باشد که ارزیابی درست را فقط یک متخصص می‌تواند انجام دهد و هیچ کتابی جای آن را نمی‌گیرد.
خواندن کتاب وقتی بیشترین اثر را دارد که با پرسش‌های روشن به جلسه‌ی درمان ببرید. این فهرست کوچک به شما کمک می‌کند.
سؤال آخر مهم است. درمانگر شما بهتر از هر کسی می‌داند کدام کتاب با وضعیت شما یا عزیزتان همخوانی دارد. آن‌وقت می‌توانید با نام دقیق کتاب سراغ دسته‌ی کاردرمانی بیایید و آن را پیدا کنید.
کتاب‌های درسی و مرجع علوم پزشکی را باید ورق زد، علامت گذاشت، حاشیه‌نویسی کرد و مدت‌ها نگه داشت. جدول‌ها، شکل‌ها و مراحل انجام یک تمرین در صفحه‌ی چاپی بهتر دیده می‌شوند و می‌شود کتاب را کنار تخت بیمار یا روی میز تمرین باز گذاشت. برای همین دانشجویان و درمانگران معمولا نسخه‌ی چاپی را ترجیح می‌دهند.
اگر کتابی را انتخاب کرده‌اید، صفحه‌ی مشخصات آن را ببینید: نام نویسنده یا مترجم، ناشر و سال چاپ آنجا آمده است.
برای کودک، بزرگسال و سالمندی که به‌دلیل بیماری، آسیب یا مشکل رشدی در کارهای روزمره مشکل دارد. کتاب‌های این دسته هم برای دانشجویان و هم برای خانواده‌ها منبع مفیدی هستند.
به دانشجوی رشته، درمانگری که با سالمندان کار می‌کند و مراقبان خانگی. برای دیدن محتوای دقیق، صفحه‌ی مشخصات کتاب را بخوانید.
خیر. کتاب می‌تواند اطلاعات و ایده بدهد، اما درمان را باید کاردرمانگر و پزشک هدایت کنند. کتاب را برای فهمیدن بهتر و گفت‌وگو با درمانگر بخوانید.
عنوان نشان می‌دهد که نظریه و روش درمان را شرح می‌دهد و احتمالا لحن تخصصی دارد. خانواده‌ها می‌توانند آن را برای فهم مفاهیم بخوانند، ولی بهتر است همراه با نظر درمانگر باشد.
کتابی مقدماتی که کاردرمانی را معرفی کند. بعد می‌توانید به سراغ کتاب‌های گروه سنی و اختلال مورد علاقه بروید.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. مشخصات هر کتاب هم در صفحه‌ی خودش آمده است.
بله، نسخه چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید.
کاردرمانی یعنی کمک به آدم‌ها تا دوباره در زندگی خودشان مشارکت کنند، با دست‌های خودشان و به روش خودشان. کتاب‌های این دسته، از درمان کودکان تا سالمندان و از بیماران عصبی تا توان‌بخشی هنری، این نگاه را از زوایای مختلف نشان می‌دهند. دانشجو، درمانگر یا خانواده، هر کدام می‌توانند چیزی برای خود پیدا کنند.
کتاب‌های همین دسته را ببینید، مشخصات آن‌ها را بخوانید و نسخه‌ی چاپی مناسب را آنلاین سفارش دهید. برای مسیرهای مرتبط هم می‌توانید سری به بهداشت عمومی بزنید.
