فلسفه با یک پرسش ساده شروع می‌شود: «چرا؟». چرا چیزی هست و نه هیچ؟ چرا باید راست بگوییم؟ چرا آنچه می‌بینیم را حقیقت بدانیم؟ آدم‌ها هزاران سال است که این پرسش‌ها را می‌پرسند و هنوز پاسخ نهایی نیافته‌اند، اما همین پرسیدن ما را از تکرار عادت‌ها بیرون می‌آورد. دسته‌ی «فلسفه» در بخش علوم انسانی و اجتماعی کتاب‌جم برای همین خواننده‌ی پرسشگر گرد آمده: کتاب‌هایی از فلسفه‌ی غرب و فلسفه‌ی اسلامی تا منطق، هستیشناسی، فلسفه‌ی علم و فلسفه‌ای که به کار زندگی روزمره می‌آید.
اگر نمی‌دانید از کجای فلسفه شروع کنید، این صفحه را برای شما نوشته‌ایم. می‌گوییم کتاب فلسفه چه نوع‌هایی دارد، کدام برای مبتدی مناسب است، چطور با متن سخت کنار بیاییم و در خرید چه چیزهایی را نگاه کنیم.
فلسفه یعنی اندیشیدن منظم درباره‌ی پرسش‌های بنیادین: هستی، شناخت، اخلاق، زیبایی، سیاست و معنای زندگی. فرق فلسفه با گفت‌وگوی معمولی این است که هر ادعا باید دلیل داشته باشد و هر دلیل در برابر نقد بایستد.
کتاب فلسفه سه فایده‌ی اصلی دارد. اول، شما را با پرسش‌ها و پاسخ‌های تاریخ اندیشه آشنا می‌کند تا هر بار از صفر شروع نکنید. دوم، شیوه‌ی استدلال را به شما یاد می‌دهد: چطور تعریف کنیم، چطور تفاوت بگذاریم و چطور از یک ادعا نتیجه بگیریم. سوم، اگر خوب انتخاب کنید، لذت فکرکردن را نشانتان می‌دهد؛ لذتی که با هیچ سرگرمی دیگر عوض نمی‌شود.
البته این دانش قرار نیست همه‌ی مشکل‌های شما را حل کند. کتاب فلسفی جواب حاضری در جیب شما نمی‌گذارد؛ بیشتر ابزار فکرکردن می‌دهد. اگر به دنبال آرامش و راه‌حل سریع هستید، ممکن است این کتاب‌ها اول کمی شما را ناراحت‌تر کنند، چون پرسش‌هایی را که نادیده گرفته بودید جلویتان می‌گذارند.
در این دسته چند مسیر بزرگ وجود دارد که هر کدام زیردسته‌ی جداگانه‌ای هم دارند. می‌توانید مستقیم سراغ آن‌ها بروید.
اگر هنوز نمی‌دانید کدام مسیر به کار شما می‌آید، یک قاعده‌ی ساده وجود دارد: با آنچه بیشتر کنجکاوتان کرده شروع کنید. کسی که به سیاست علاقه دارد، از اندیشه‌ی سیاسی و فلسفه‌ی سیاسی آغاز می‌کند. کسی که به ذهن و آگاهی علاقه دارد، از هستیشناسی و معرفت‌شناسی. و کسی که فقط می‌خواهد زندگی‌اش را عمیق‌تر ببیند، از کتاب‌های فلسفه‌ی زندگی.
بزرگ‌ترین ترس تازه‌کار در این حوزه این است که متن را نفهمد و احساس کند این دانش فقط برای نخبگان است. این ترس واقعی است، چون بعضی متن‌های فلسفی واقعا سخت‌اند. اما راهی وجود دارد: با کتاب‌های مقدماتی شروع کنید.
عنوانی مثل «کلید فلسفه» از اسمش پیداست که قصد دارد در را باز کند. «فلسفه در خیابان، چالش های فلسفی زندگی روزمره» هم بحث فلسفی را به مثال‌های آشنا می‌برد. «تاریخ تکامل فلسفه» می‌تواند نقشه‌ی کلی بدهد که چه کسی بعد از چه کسی آمد و چه ایده‌ای جای کدام ایده را گرفت. برای شروع، هر کدام از این نوع کتاب‌ها می‌تواند مفید باشد؛ فقط بهتر است پیش از خرید مشخصات کتاب را در صفحه‌ی خودش ببینید.
یک: آهسته بخوانید. یک صفحه‌ی فلسفی را شاید باید دو بار خواند. دو: هر ادعا را در یک جمله‌ی خودتان بنویسید. اگر نتوانستید، هنوز نفهمیده‌اید. سه: نگران فهمیدن همه‌چیز نباشید. اولین بار همه‌ی لایه‌ها آشکار نمی‌شود، و این طبیعی است.
سنت فلسفه‌ی غرب معمولا از یونان باستان آغاز می‌شود، با پرسش‌های سقراط و افلاطون و ارسطو. بعد به قرون وسطی، رنسانس، دوران روشنگری و فلسفه‌ی مدرن می‌رسد و در قرن‌های اخیر به شاخه‌های بسیار متنوعی تقسیم می‌شود.
در میان عنوان‌های این دسته، «گادامر» نام یکی از فیلسوفان قرن بیستم است که با هرمنوتیک، یعنی نظریه‌ی فهم و تفسیر، شناخته می‌شود. کتاب‌هایی که به یک فیلسوف مشخص اختصاص دارند برای کسی مناسب‌اند که پیش‌تر با فضای کلی آشنا شده و می‌خواهد یک متفکر را عمیق‌تر بشناسد.
اگر می‌خواهید از یک فیلسوف شروع کنید، دو راه دارید. یا مستقیم سراغ آثار خود او بروید، که سخت‌تر اما دقیق‌تر است، یا اول یک کتاب معرفی بخوانید که ایده‌های اصلی را ساده می‌کند. در بیشتر موارد، راه دوم برای تازه‌کار عاقلانه‌تر است. کتاب‌هایی که «معرفی کوتاه» یا «آشنایی» در نامشان دارند دقیقا برای همین طراحی شده‌اند.
جامعه‌ی ما پیشینه‌ی بزرگی در حکمت دارد. فیلسوفان جهان اسلام، از فارابی و ابن‌سینا تا سهروردی و ملاصدرا، سنت‌هایی ساختند که هنوز در حوزه و دانشگاه تدریس می‌شود. برای خواننده‌ی فارسی‌زبان، این بخش از اندیشه هم به میراث فرهنگی نزدیک است و هم به بحث‌های امروز درباره‌ی هستی و شناخت مربوط می‌شود.
کتاب‌هایی مثل «فلسفه طبیعت 1» و «علم‌شناسی فلسفی گفتارهای‌در‌فلسفه (صراط)» به شاخه‌های مشخصی از حکمت می‌پردازند. عنوان «جمع بندی فلسفه و منطق» هم به نظر می‌رسد بیشتر برای مرور و آماده‌شدن برای آزمون یا درس مناسب باشد. برای تشخیص دقیق‌تر، بهتر است به توضیحات و مشخصات هر کتاب نگاه کنید.
در فلسفه‌ی اسلامی، رسم است که متن‌های قدیمی را با شرح بخوانند. اگر تازه‌کار هستید، یک کتاب درسی یا مقدماتی بهتر از متن اصلی شماست. بعدتر، با آشنایی بیشتر، سراغ متن‌های کلاسیک بروید. نگران نباشید که این کار طولانی است؛ این راه همیشه صبر خواسته است.
منطق ستون فقرات تفکر فلسفی است. علمی است که می‌گوید چه استدلالی معتبر است و چه استدلالی نه. اگر منطق را بدانید، وقتی کسی می‌گوید «چون الف است، پس ب است»، می‌توانید بپرسید آیا واقعا این‌طور نتیجه می‌شود یا نه.
فایده‌ی منطق فقط در کلاس درس نیست. هر روز با استدلال‌های ناقص روبه‌رو می‌شویم: در تبلیغ، در بحث سیاسی، در گفت‌وگوی خانوادگی. منطق مثل یک آزمون ساده کمک می‌کند این خطاها را بشناسیم. خطاهایی مثل تعمیم شتاب‌زده، حمله به شخص به‌جای ادعا یا دوراهی ساختگی.
اگر می‌خواهید منطق را از پایه بیاموزید، کتاب درسی مقدماتی با مثال‌های فراوان بخرید و حتما تمرین‌ها را حل کنید. منطق را نمی‌شود فقط با خواندن یاد گرفت؛ مثل شنا، باید انجامش داد.
گروه بزرگی از خوانندگان دنبال فلسفه‌ای هستند که با مسئله‌های واقعی‌شان ارتباط داشته باشد: مرگ، شجاعت، آزادی، عشق، انتخاب. کتاب‌هایی از این نوع معمولا ساده‌تر نوشته می‌شوند و مثال‌هایشان آشناست. «فلسفه در خیابان، چالش های فلسفی زندگی روزمره» یکی از عنوان‌هایی است که می‌تواند در این گروه جا بگیرد.
مرگ هم از موضوع‌های همیشگی فلسفی است. در فهرست این دسته عنوانی درباره‌ی مرگ و ابعاد آن دیده می‌شود، و چنین کتاب‌هایی برای کسانی است که می‌خواهند درباره‌ی این موضوع سخت با آرامش و دقت فکر کنند. اگر در وضعیت روحی دشواری هستید، یادتان باشد که کتاب اندیشه جای مشاور و درمانگر را نمی‌گیرد؛ در این حالت با یک متخصص هم صحبت کنید.
کتاب فلسفه‌ی زندگی گاهی وعده‌های بزرگ می‌دهد. یک محک ساده: آیا نویسنده استدلال می‌کند یا فقط نصیحت؟ اگر فقط نصیحت می‌کند، احتمالا کتاب اندیشه‌ساز نیست و بیشتر برای تسکین است. کتاب فلسفی خوب شما را به فکرکردن وا می‌دارد، نه به تکرار یک جمله‌ی زیبا.
فلسفه با حوزه‌های دیگر هم‌مرز است. فلسفه‌ی سیاسی می‌پرسد حکومت چگونه توجیه می‌شود. کتابی مثل «در برابر استبداد (خرد و حکمت زندگی-5)» به نظر می‌رسد از همین بحث‌ها بهره می‌برد. فلسفه‌ی اجتماعی، مثل عنوان «درباره هستی شناسی وجود اجتماعی»، درباره‌ی این می‌پرسد که جامعه چه نوع موجودی است. فلسفه‌ی علم درباره‌ی روش و اعتبار دانش علمی بحث می‌کند.
اگر به این پیوندها علاقه دارید، دسته‌های سیاست و علوم سیاسی و جامعه‌شناسی را هم ببینید. برای فهمیدن سرگذشت اندیشه‌ها هم کتاب‌های تاریخ راهنمای خوبی هستند، چون اندیشه هیچ‌گاه جدا از زمانه‌اش نبوده است.
این دسته‌ها همه در خانواده‌ی علوم انسانی و اجتماعی قرار دارند. جابه‌جایی میان آن‌ها بیشتر از آنچه فکر می‌کنید به فهم فلسفی کمک می‌کند.
وقتی چند کتاب فلسفی بخوانید، متوجه می‌شوید بحث‌ها در چند شاخه‌ی ثابت دسته‌بندی می‌شوند. شناختن این شاخه‌ها مثل داشتن نقشه در یک شهر بزرگ است.
این شاخه می‌پرسد چه چیزهایی واقعا وجود دارند و وجود داشتن یعنی چه. آیا فقط چیزهای مادی هستند یا مفهوم‌ها و عددها هم هستند؟ جامعه چطور، آیا یک موجود مستقل است یا فقط مجموع آدم‌ها؟ عنوانی مثل «درباره هستی شناسی وجود اجتماعی» از همین خانواده است.
اینجا پرسش درباره‌ی شناخت است. ما چطور می‌دانیم آنچه می‌دانیم درست است؟ حس، عقل و تجربه هر کدام چه نقشی دارند؟ فرق باور و دانستن چیست؟ این پرسش‌ها به‌ظاهر ساده‌اند، اما پاسخ دادن به آن‌ها ساعت‌ها فکر می‌خواهد.
اخلاق می‌پرسد چه کاری درست است و چرا. آیا باید به نتیجه‌ی کار نگاه کنیم یا به قصد و وظیفه؟ آیا خوب و بد برای همه یکی است؟ در این بخش کتاب‌های زیادی هست که با مثال‌های روزمره کار می‌کنند و برای مبتدی جذاب‌اند.
درباره‌ی هنر و زیبایی، زبان، ذهن، علم و سیاست هم شاخه‌های مستقلی وجود دارد. در بسیاری از کتاب‌ها می‌بینید یک فیلسوف به همه‌ی این حوزه‌ها سر زده است. پس اگر کتابی دو شاخه را با هم بحث کرد، تعجب نکنید.
برای اینکه سردرگم نشوید، یک برنامه‌ی ساده پیشنهاد می‌کنیم. این برنامه فقط یک مثال است و می‌توانید آن را با وقت و سلیقه‌ی خودتان تغییر بدهید.
در پایان هر ماه ده دقیقه بنشینید و بنویسید چه چیزی یاد گرفتید و کدام پرسش هنوز جواب ندارد. همین یادداشت‌ها بعد از چند ماه یک دفتر شخصی از مسیر فکری شما می‌شود.
در نیم‌قرن اخیر بخش بزرگی از بحث‌های فلسفی به پرسش‌هایی درباره‌ی علم، زبان و فهم متن رفته است. علم چگونه از باور معمولی متفاوت می‌شود؟ معنای یک جمله از کجا می‌آید؟ وقتی متنی می‌خوانیم، ما آن را چگونه می‌فهمیم؟
پرسش آخر به هرمنوتیک می‌رسد که یکی از نام‌آورانش در فهرست این دسته آمده است. اگر به ادبیات، مذهب یا حقوق علاقه دارید، این بحث‌ها برایتان جذاب است، چون همه‌ی این حوزه‌ها با تفسیر متن سروکار دارند.
برای مبتدی، پیش از رفتن سراغ چنین موضوع‌هایی بهتر است با مفهوم‌های عمومی‌تر آشنا شوید. اما اگر کنجکاوی‌تان زیاد است، مانعی وجود ندارد؛ فقط انتظار نداشته باشید همه‌چیز از اولین بار روشن شود.
در این حوزه با عنوان‌هایی روبه‌رو می‌شوید که شماره‌ی جلد دارند، مثل «فلسفه طبیعت 1» یا عنوانی که جزو یک مجموعه‌ی شماره‌دار است. پیش از خرید ببینید آیا کتاب مستقل است یا ادامه‌ی جلد قبلی. اگر جلد اول را نخوانده‌اید، ممکن است جلد بعدی برایتان گیج‌کننده باشد.
مجموعه‌ها گاهی مزیت هم دارند: زبانشان یکدست است و اصطلاح‌ها در همه‌ی جلدها یکسان به کار می‌رود. اگر از یک جلد راضی بودید، ادامه‌ی مجموعه را هم ببینید. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است.
کتاب فلسفی هدیه‌ی خوبی برای آدم کنجکاو است، به شرط اینکه سنگین نباشد. برای کسی که تازه دبیرستان یا دانشگاه را شروع کرده، یک کتاب مقدماتی درباره‌ی پرسش‌های بزرگ مناسب است. برای کسی که سال‌هاست به ادبیات و هنر علاقه دارد، کتابی درباره‌ی یک فیلسوف یا مفهومی که در ادبیات هم می‌آید.
پرهیز کنید از کتاب‌هایی که بیش از حد تخصصی‌اند؛ هدیه‌ای که خواندنش سخت باشد، روی قفسه می‌ماند. نسخه چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید و قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود.
اندیشیدن در جمع بیشتر از تنهایی جواب می‌دهد. اگر دوستی یا همکلاسی دارید که به این موضوع‌ها علاقه‌مند است، کتابی را با هم انتخاب کنید و هفته‌ای یک بار درباره‌ی یک فصل حرف بزنید. لازم نیست جلسه رسمی باشد؛ یک قهوه و چند پرسش کافی است.
چند پرسش ساده برای هر جلسه کمک می‌کند. نویسنده چه ادعایی کرد؟ دلیلش چه بود؟ آیا با آن موافقید و اگر نه، کجا؟ یک مثال از زندگی خودتان پیدا کنید که با این ایده جور باشد یا نباشد. این پرسش‌ها بحث را از حرف‌های کلی دور می‌کند و به فهم دقیق می‌رساند.
یک نکته‌ی مهم: هدف بحث برنده‌شدن نیست، روشن‌شدن است. اگر بعد از جلسه فهمیدید که نظرتان را عوض کرده‌اید، بحث موفق بوده است. این روحیه همان چیزی است که سقراط در گفت‌وگوهایش نشان می‌داد.
کتاب‌های این حوزه اغلب حجیم‌اند و اگر عادت به کتاب‌های قطور ندارید، ممکن است از دیدنشان دلسرد شوید. پیش از خرید تعداد صفحه‌ها را در مشخصات کتاب ببینید. برای شروع، کتاب‌های دویست تا سیصد صفحه‌ای راحت‌ترند و می‌توانید در چند هفته تمامشان کنید.
کتاب‌های دو یا چندجلدی را وقتی بخرید که مطمئن هستید به موضوعش علاقه دارید. اگر فقط می‌خواهید محکش بزنید، یک جلد یا یک کتاب کم‌حجم‌تر بهتر است. همین‌طور، اگر برای درس یا آزمون می‌خرید، ویرایش و چاپ کتاب را با منبع معرفی‌شده چک کنید.
و اگر شب‌ها کم‌حوصله‌اید، کتاب‌هایی که فصل‌های کوتاه دارند را انتخاب کنید. نیم‌ساعت مطالعه‌ی منظم بهتر از دو ساعت مطالعه‌ی گاه‌به‌گاه است.
برای انتخاب کتاب، چند پرسش را جواب بدهید.
با جواب این پرسش‌ها انتخاب راحت‌تر می‌شود. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است و می‌توانید چند عنوان را کنار هم مقایسه کنید. اگر مطمئن نیستید، همیشه بهتر است با کتاب مقدماتی‌تر شروع کنید.
بسیاری از کتاب‌های فلسفی ترجمه‌اند، و در این حوزه ترجمه به‌ویژه مهم است، چون هر واژه بار مفهومی دارد. یک اصطلاح در دو ترجمه ممکن است دو شکل داشته باشد. پس اگر می‌توانید، مترجم و ناشر را بشناسید و ترجیحا کتابی را انتخاب کنید که در آغازش فهرست اصطلاح‌ها یا توضیح مترجم دارد.
اگر یک فیلسوف چند ترجمه دارد، خوب است بدانید کدام ترجمه برای مبتدی و کدام برای پژوهشگر است. همچنین از نام اصلی فیلسوف و نوشتار فارسی آن مطمئن شوید تا هنگام جست‌وجو بین چند نگارش گم نشوید.
در مورد فلسفه‌ی ایرانی و اسلامی، معمولا مساله‌ی ترجمه به‌شکل دیگری مطرح است: متن قدیمی عربی یا فارسی است و باید با ادبیات آن دوره آشنا بود. در اینجا شرح و کتاب درسی نقش پل را بازی می‌کند.
یکی از بهترین کارها این است که با دوستی هم‌فکر کتاب را هم‌زمان بخوانید و درباره‌اش حرف بزنید. اندیشه در اصل گفت‌وگو بوده است و تنها‌خواندن آن گاهی شما را در فهم خودتان گیر می‌اندازد.
دانشجویی را در نظر بگیرید که سال‌ها فقط کتاب‌های درسی خوانده است. یک روز، در راه خانه، از خودش می‌پرسد چرا این‌قدر برای نمره تلاش می‌کند و اصلا هدفش چیست. جوابی ندارد. به یک کتاب مقدماتی برمی‌خورد و شروع می‌کند.
هفته‌ی اول بیشتر گیج می‌شود. اما وقتی به بحث درباره‌ی خوب زندگی‌کردن می‌رسد، احساس می‌کند کتاب مستقیم با او حرف می‌زند. هنوز جواب ندارد، اما حالا پرسش‌هایش شکل دارند. با خودش یک دفتر برمی‌دارد و پرسش‌ها را یادداشت می‌کند.
این نتیجه‌ای است که فلسفه معمولا می‌دهد: جواب سریع نه، اما پرسش‌های بهتر. و پرسش خوب، نصف راه است.
کتاب‌های مقدماتی که ایده‌های اصلی را ساده می‌گویند، مثل عنوان‌هایی که خودشان را «کلید» یا «آشنایی» معرفی می‌کنند. اگر به فلسفه‌ی زندگی علاقه دارید، از کتاب‌هایی مثل «فلسفه در خیابان» شروع کنید و اگر به تاریخ اندیشه، کتاب‌های مرور تاریخ اندیشه را ببینید.
نه. این دانش پیش از هر چیز کنجکاوی است. بسیاری از کتاب‌ها برای خواننده‌ی عمومی نوشته شده‌اند. اگر متنی دشوار بود، کتاب دیگری از همان موضوع با لحن ساده‌تر بگیرید.
هر دو به پرسش‌های بنیادین درباره‌ی هستی و شناخت می‌پردازند، اما در روش، زبان و منابع تفاوت دارند و پیوندهای تاریخی هم میانشان هست. برای دانستن هر دو، بهتر است از یک کتاب مقدماتی برای هرکدام شروع کنید.
برای اینکه استدلال‌های درست و نادرست را تشخیص بدهید. منطق به کار درس، حقوق، علوم و حتی گفت‌وگوهای روزمره می‌آید.
نه. کتاب فلسفی به فکرکردن درباره‌ی زندگی کمک می‌کند، ولی در مسائل روحی و روانی جای متخصص را نمی‌گیرد.
عنوان و مشخصات کتاب را با سرفصل درس مقایسه کنید. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود.
بله، نسخه چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید.
این دانش راه‌حل نمی‌دهد، پرسش می‌دهد؛ و همین پرسش‌ها زندگی فکری ما را عمیق‌تر می‌کنند. از یک کتاب مقدماتی شروع کنید، آهسته بخوانید، یادداشت بردارید و اگر شد با کسی گفت‌وگو کنید. بعد می‌توانید به سراغ یک فیلسوف مشخص، یک شاخه‌ی دلخواه یا متن‌های کلاسیک بروید.
حالا می‌توانید کتاب‌های همین دسته را ببینید، مشخصات هر کتاب را در صفحه‌ی خودش بخوانید و نسخه چاپی کتاب فلسفه‌ی مورد نظرتان را آنلاین سفارش بدهید. برای ادامه‌ی مسیر، به فلسفه‌ی غرب، فلسفه‌ی اسلامی، منطق یا فلسفه برای زندگی سر بزنید.
