شاه سفید

شاه سفید سیاست را نه از منظر رهبران و نهادها، بلکه از دریچۀ نگاه یک پسربچه‌ روایت می‌کند. دراگمان در این رمان جهانی می‌آفریند که هم واقعی است و هم به‌شکلی هولناک کابوس‌وار. کشوری که قصه در آن می‌گذرد نامی ندارد، زمان تنها از خلال نشانه‌ها قابل تشخیص است و شخصیت‌ها، بیش از آنکه نمایندگان یک ملّت یا یک دورۀ تاریخی باشند، انسان‌هایی‌اند گرفتار هراس و سکوت. همین پرهیز از اشارۀ مستقیم سبب شده است که شاه سفید از مرزهای جغرافیا و تاریخ فراتر رود و تجربه‌ای جهان‌شمول از زندگی زیر سایۀ استبداد ارائه کند. شاید از همین روست که شاه سفید در کشورهای گوناگون با استقبال فراوان روبه‌رو شده و به سی زبان ترجمه شده است. راوی رمان، پسرکی یازده‌ساله، از بسیاری از مناسبات سیاسی سر درنمی‌آورد، اما آثار آنها را با تمام وجود احساس می‌کند. محلّه و مدرسه و زمین بازی و خانه و حتی روابط دوستانه، همگی بازتابی از ساختار قدرت‌اند و کودکان، پیش از آنکه معنای آزادی را بیاموزند، زبان زور و تحقیر و بقا را یاد می‌گیرند. بازی می‌کنند، اما بازی‌هایشان اغلب بازآفرینی همان مناسبات خشنی است که بزرگ‌ترها بر آنها تحمیل کرده‌اند. دراگمان با ظرافت نشان می‌دهد که استبداد تنها در دادگاه‌ها و زندان‌ها حاکم نیست، بلکه به‌تدریج در رفتار و گفتار و حتی خیال انسان‌ها رخنه می‌کند. شاه سفید خواننده را ناگزیر وامی‌دارد با پرسش‌هایی دشوار روبه‌رو شود: اگر در جهانی آکنده از ترس بزرگ شویم، چگونه انسانیت خود را حفظ خواهیم کرد؟ کودک چگونه معنای عدالت را می‌آموزد، وقتی جهان بزرگسالان سرشار از بی‌عدالتی است؟ و آیا امید در سخت‌ترین شرایط نیز می‌تواند دوام بیاورد؟ ــ ابوالفضل الله‌دادی