فرزانه طاهری از مترجمان جدی و کمحاشیهی ادبیات و نقد ادبی در ایران است؛ نامی که اهل کتاب آن را بیشتر روی جلد کتابهایی میبینند که خواندنشان دقت میخواهد. از رمان و داستان کلاسیک تا متنهای نظری دربارهی عکاسی و نقد، ترجمههای فرزانه طاهری به وفاداری به متن و نثر پاکیزه شناخته میشوند. در این صفحه با کارنامهی ترجمه، نویسندگانی که آثارشان را به فارسی برگردانده، ویژگیهای زبان ترجمهاش و کتابهایی که میتوانید از او در کتابجم پیدا کنید آشنا میشوید.
فرزانه طاهری کیست؟
در فضای ترجمهی ایران دو گروه مترجم داریم: گروهی که پرکارند و هر سال چند کتاب منتشر میکنند، و گروهی که آهستهتر و با وسواس بیشتری کار میکنند و انتخابهایشان بیشتر به سلیقهی ادبی و دغدغهی فکری خودشان برمیگردد. فرزانه طاهری بیتردید در گروه دوم جا میگیرد. کتابهایی که با نام او منتشر شدهاند، چه رمان باشند و چه متن نظری، معمولا آثاریاند که در تاریخ ادبیات یا اندیشه جایگاهی جدی دارند.
بسیاری از خوانندگان او را همچنین به عنوان همسر هوشنگ گلشیری، داستاننویس بزرگ معاصر، میشناسند. این پیوند بخشی از زندگی اوست و بیشک در فضای فکریاش اثر داشته است؛ فضایی که در آن داستان، نقد و بحث دربارهی شکل و زبان روایت جدی گرفته میشد. اما کارنامهی ترجمهی فرزانه طاهری مستقل از این پیوند، خودش حرف زیادی برای گفتن دارد و او را به یکی از مترجمان معتبر نسل خودش تبدیل کرده است.
کارنامه ترجمه فرزانه طاهری در یک نگاه
اگر بخواهیم کارنامهی این مترجم را در چند محور خلاصه کنیم، سه حوزهی اصلی پیدا میکنیم:
- ادبیات داستانی: ترجمهی رمانها و داستانهایی از نویسندگان مهم جهان، از کلاسیکهای قرن نوزدهم تا نویسندگان مدرن قرن بیستم.
- نقد و نظریهی ادبی: کتابهایی که به خواننده و دانشجوی ادبیات کمک میکنند متن را عمیقتر بخوانند و با رویکردهای مختلف نقد آشنا شوند.
- اندیشه و هنر: متنهایی مثل «درباره عکاسی» که از مرز ادبیات بیرون میروند و به فرهنگ تصویری و هنر میپردازند.
آنچه این سه حوزه را به هم وصل میکند، علاقهی مترجم به خود «خواندن» است: اینکه چطور یک متن را بخوانیم، چطور یک تصویر را ببینیم و چطور ادبیات را جدی بگیریم. در کتابجم مجموعهی قابل توجهی از ترجمههای او ثبت شده که بخش زیادی از آنها همین حالا موجود است و بیشترشان در دستههایی مثل رمان خارجی و نقد و نظریه ادبی قرار میگیرند.
زبان مبدأ و رویکرد ترجمه فرزانه طاهری
زبان مبدأ بیشتر ترجمههای او انگلیسی است. این نکته دربارهی آثاری که اصلشان به زبان دیگری نوشته شده هم معنا دارد؛ مثلا وقتی متنی از ادبیات آلمانیزبان در قالب یک نسخهی انتقادی انگلیسی منتشر شده باشد، مترجم آن نسخهی کامل را با همهی مقالهها و یادداشتهایش به فارسی میآورد. این شیوه در ترجمهی نسخههای انتقادی رایج است و ارزشش در این است که خوانندهی فارسیزبان را به همان مجموعهی پژوهشی دسترسی میدهد که دانشجوی انگلیسیزبان در اختیار دارد.
رویکرد کلی او را میتوان «وفاداری خوانا» نامید. او به ساختار جمله و لحن نویسنده احترام میگذارد و سعی نمیکند متن را بیش از حد ساده یا بومی کند؛ در عین حال، نثرش فارسی است و خواننده حس نمیکند دارد ترجمهی کلمهبهکلمه میخواند. این تعادل در ترجمهی متنهای نظری اهمیت بیشتری پیدا میکند، چون یک اصطلاح نادرست یا یک جملهی گنگ میتواند کل استدلال را خراب کند.
ترجمههای فرزانه طاهری در ادبیات داستانی
در میان کتابهایی که با ترجمهی فرزانه طاهری در کتابجم ثبت شدهاند، چند اثر داستانی به چشم میخورد که هر کدام از دنیای متفاوتی میآیند.
سرود کریسمس
«سرود کریسمس» از مشهورترین داستانهای چارلز دیکنز است؛ قصهی پیرمرد خسیس و تندخویی به نام اسکروج که در یک شب کریسمس با ارواح گذشته، حال و آینده روبهرو میشود و نگاهش به زندگی و آدمها تغییر میکند. این داستان کوتاه است اما در فرهنگ انگلیسیزبان جایگاهی ویژه دارد و بارها اقتباس شده است. ترجمهی یک اثر کلاسیک قرن نوزدهمی چالش خاص خودش را دارد: باید هم حالوهوای قدیمی متن حفظ شود و هم خوانندهی امروز از خواندنش لذت ببرد.
مسخ: نسخه انتقادی نورتن
«مسخ» کافکا را تقریبا همهی کتابخوانها میشناسند: گرگور زامزا یک صبح از خواب بیدار میشود و میبیند به حشرهای عظیم تبدیل شده است. اما آنچه ترجمهی او را از بسیاری از ترجمههای دیگر این داستان متمایز میکند، این است که او نسخهی انتقادی نورتن را ترجمه کرده است. نسخههای انتقادی نورتن علاوه بر متن اصلی، مجموعهای از مقالههای نقد، زمینهی تاریخی و یادداشتها را هم در خود دارند. یعنی شما با خرید این کتاب، هم داستان را میخوانید و هم کلاسی کوچک دربارهی آن را تجربه میکنید. برای دانشجوی ادبیات یا خوانندهای که میخواهد کافکا را عمیقتر بفهمد، این نسخه انتخابی بسیار ارزشمند است.
رژه و مردی دیگر
«رژه» و «مردی دیگر» از دیگر عنوانهای داستانی با ترجمهی فرزانه طاهری در کتابجماند. اگر میخواهید پیش از سفارش دربارهی نویسنده و حالوهوای هر کدام بیشتر بدانید، صفحهی خود کتاب را ببینید؛ آنجا اطلاعات ناشر و مشخصات اثر آمده است. این دو عنوان نشان میدهند که دامنهی انتخابهای او محدود به کلاسیکها نیست و آثار جدیدتر را هم در بر میگیرد.
فرزانه طاهری و نقد ادبی
شاید مهمترین سهم فرزانه طاهری در فرهنگ کتاب ایران، ترجمهی متنهای نقد و نظریهی ادبی باشد. در دهههایی که منابع فارسی دربارهی نقد ادبی مدرن کم بود، ترجمههایی از این دست به دانشجویان و نویسندگان کمک کردند با زبان و ابزار نقد امروز آشنا شوند.
مبانی نقد ادبی
«مبانی نقد ادبی» کتابی آموزشی است که رویکردهای مختلف نقد را، از رویکردهای سنتی و تاریخی گرفته تا نقد فرمالیستی، روانکاوانه، اسطورهشناختی و رویکردهای جدیدتر، معرفی میکند و هر کدام را روی چند متن ادبی مشهور به کار میبندد. ویژگی این کتاب این است که نظریه را در خلأ توضیح نمیدهد؛ نشان میدهد هر رویکرد در عمل چطور یک شعر یا داستان را میخواند. این کتاب سالهاست که در کلاسهای ادبیات دانشگاهها و کارگاههای داستاننویسی از منابع پرکاربرد است.
درسگفتارهای ادبیات اروپا
«درسگفتارهای ادبیات اروپا» مجموعهای از درسهای ولادیمیر ناباکوف دربارهی چند رمان بزرگ اروپایی است. ناباکوف، نویسندهی «لولیتا»، سالها در دانشگاههای آمریکا ادبیات درس میداد و شیوهی تدریسش بسیار شخصی و پرشور بود. او از دانشجوها میخواست به جزئیات توجه کنند، نقشهی خانهها و مسیر شخصیتها را بکشند و به جای کلیگویی دربارهی «پیام» کتاب، از خود متن لذت ببرند. خواندن این درسگفتارها برای هر کسی که میخواهد بهتر رمان بخواند یک تمرین فوقالعاده است. ترجمهی چنین متنی که پر از بازیهای زبانی و نقلقول از رمانهای دیگر است، کاری دشوار و زمانبر است.
پروست
«پروست» یکی دیگر از عنوانهایی است که با ترجمهی فرزانه طاهری در کتابجم ثبت شده است؛ کتابی که به مارسل پروست، نویسندهی «در جستوجوی زمان از دست رفته»، میپردازد. پروست از آن نویسندگانی است که خواندنش بدون راهنما برای بسیاری از خوانندگان دشوار است و کتابهایی از این دست میتوانند دروازهی ورود به دنیای او باشند.
درباره عکاسی: فرزانه طاهری و سوزان سانتاگ
«درباره عکاسی» نوشتهی سوزان سانتاگ، منتقد و نویسندهی آمریکایی، یکی از مهمترین کتابهایی است که دربارهی معنای عکس در جهان مدرن نوشته شده است. سانتاگ در این مجموعهی مقاله میپرسد عکاسی با نگاه ما به جهان چه میکند؛ چطور عکس هم واقعیت را ثبت میکند و هم آن را تغییر میدهد؛ و چرا انسان امروز اینقدر میل دارد همه چیز را به تصویر تبدیل کند.
این کتاب سالهاست که در کلاسهای عکاسی، هنر و مطالعات فرهنگی ایران خوانده میشود و ترجمهی او از آن، یکی از دلایل شناخته شدن نام او میان مخاطبانی بیرون از حوزهی ادبیات است. اگر عکاس هستید یا به هنرهای تصویری علاقه دارید، این کتاب را نباید از دست بدهید. نثر سانتاگ فشرده و پر از جملههای قصار است و ترجمهی آن به فارسی دقتی میطلبد که در کار طاهری دیده میشود.
کافکا، دیکنز و ناباکوف: سه دنیای متفاوت در یک قفسه
یکی از جذابیتهای کتابهایی که این مترجم به فارسی آورده، فاصلهی زیاد میان دنیای نویسندگانشان است. چارلز دیکنز نویسندهی لندن قرن نوزدهم بود؛ شهری پر از فقر، کارخانه، کودکان کارگر و آدمهایی که میان ثروت و تنگدستی گیر افتاده بودند. داستانهای او اغلب با طنز و احساس همراهاند و خواننده را هم میخندانند و هم متأثر میکنند. دیکنز باور داشت که ادبیات میتواند وجدان جامعه را بیدار کند، و قصهی اسکروج دقیقا همین کار را میکند: خسیسی که یاد میگیرد دیگران را ببیند.
فرانتس کافکا اما در پراگ اوایل قرن بیستم مینوشت، به زبان آلمانی، و دنیایش دنیای ادارهها، قانونهای نامفهوم، پدرهای سختگیر و آدمهایی بود که بیدلیل در موقعیتی عجیب گرفتار میشوند. داستانهایش کوتاه و ظاهرا سادهاند، اما هر بار که آنها را میخوانید معنای تازهای پیدا میکنند. به همین دلیل نسخههای انتقادی برای کافکا اهمیت خاصی دارند؛ مقالههایی که در کنار متن میآیند به شما نشان میدهند منتقدان مختلف از یک داستان چه برداشتهای متفاوتی داشتهاند.
ولادیمیر ناباکوف هم دنیای سوم این قفسه است: نویسندهای که در روسیه به دنیا آمد، سالها در اروپا در تبعید زندگی کرد و بعد به آمریکا رفت و به زبان انگلیسی نوشت. او به جزئیات وسواس داشت و از کلیگویی بیزار بود. در کلاسهایش به دانشجوها یاد میداد که خوانندهی خوب کسی است که کتاب را دوباره بخواند، چون فقط در خواندن دوباره است که میتوان ساختار و ظرافت یک اثر را دید.
کنار هم گذاشتن این سه نویسنده تصادفی نیست. هر سه دربارهی این حرف میزنند که ادبیات با ما چه میکند: دیکنز با احساس، کافکا با اضطراب و ناباکوف با لذت جزئیات. خوانندهای که هر سه را بخواند، تصویر کاملتری از امکانات ادبیات به دست میآورد.
سوزان سانتاگ و پرسش از تصویر
سوزان سانتاگ یکی از چهرههای مهم روشنفکری آمریکا در نیمهی دوم قرن بیستم بود؛ منتقدی که دربارهی ادبیات، سینما، عکاسی، بیماری و جنگ نوشت و همیشه از پذیرفتن جوابهای آسان سر باز میزد. کتاب او دربارهی عکاسی در دورانی نوشته شد که دوربین در دست همهی مردم قرار گرفته بود، اما پرسشهایش امروز که هر کسی هر روز دهها عکس با گوشی میگیرد، حتی تازهتر شدهاند.
چرا عکس میگیریم؟ آیا عکس گرفتن از یک رنج، ما را به آن نزدیکتر میکند یا دورتر؟ آیا تصویرها حافظهی ما را میسازند یا جای آن را میگیرند؟ اینها پرسشهاییاند که سانتاگ مطرح میکند و پاسخ سادهای برایشان ندارد. خواندن این کتاب برای هر کسی که با تصویر سروکار دارد، از عکاس و طراح تا روزنامهنگار و کاربر معمولی شبکههای اجتماعی، تجربهای فکری و تکاندهنده است.
ویژگیهای نثر ترجمه فرزانه طاهری
کسانی که چند کتاب با ترجمهی او خواندهاند، معمولا از چند ویژگی مشترک حرف میزنند:
- دقت در اصطلاح: در متنهای نظری، معادلهای او سنجیدهاند و در طول کتاب یکدست به کار میروند. این یکدستی برای خوانندهای که میخواهد استدلال را دنبال کند اهمیت زیادی دارد.
- احترام به لحن: لحن دیکنز با لحن کافکا و لحن ناباکوف با لحن سانتاگ فرق دارد و مترجم سعی کرده این تفاوت در فارسی هم حس شود.
- نثر پاکیزه: جملهها معمولا خوشساختاند و از ساختارهای گرتهبرداریشدهی آزاردهنده کمتر در آنها خبری هست.
- پانوشت و توضیح به اندازه: در متنهایی که به آثار و آدمهای دیگر ارجاع میدهند، توضیحها کمک میکنند خواننده گم نشود، بیآنکه متن زیر بار یادداشتها پنهان شود.
البته ترجمههای او برای خوانندهای که دنبال متنی سبک و سرگرمکننده است همیشه ساده نیستند؛ اما این سختی بیشتر از خود متن اصلی میآید تا از ترجمه. وقتی کافکا یا ناباکوف یا سانتاگ میخوانید، باید انتظار متنی را داشته باشید که شما را به فکر وادارد.
ناشران آثار فرزانه طاهری
ترجمههای فرزانه طاهری بیشتر با ناشرانی منتشر شدهاند که خودشان در حوزهی ادبیات جدی و اندیشه شناختهشدهاند. در کتابجم آثار او از ناشرانی مثل نشر مرکز، نیلوفر و طرح نو دیده میشود. هر سه ناشر کارنامهی پرباری در انتشار ادبیات ترجمه و متنهای نظری دارند و کتابهایشان در کتابخانهی اهل ادبیات آشناست.
بعضی از ترجمههای او در طول سالها چند بار تجدید چاپ شدهاند و ممکن است چاپهای مختلفی از یک کتاب را ببینید. اگر برای کلاس یا پژوهش به ارجاع دقیق نیاز دارید، به اطلاعات چاپ در صفحهی کتاب توجه کنید.
بهترین کتابهای فرزانه طاهری برای شروع
اگر تازه با ترجمههای فرزانه طاهری آشنا میشوید و در جستوجوی بهترین کتابهای فرزانه طاهری برای شروع هستید، پیشنهاد ما به علاقهی شما بستگی دارد:
- اگر عاشق داستان هستید: با «سرود کریسمس» شروع کنید. داستانی کوتاه، گرم و آشناست و خواندنش لذتبخش است. بعد سراغ «مسخ» بروید.
- اگر دانشجوی ادبیات هستید یا داستان مینویسید: «مبانی نقد ادبی» و «درسگفتارهای ادبیات اروپا» دو کتابیاند که باید در قفسهتان باشند.
- اگر به عکاسی و هنر تصویری علاقه دارید: «درباره عکاسی» بهترین نقطهی شروع است.
- اگر کافکا را دوست دارید و میخواهید عمیقتر بشناسید: «مسخ: نسخه انتقادی نورتن» را انتخاب کنید.
- اگر کنجکاو هستید ادبیات مدرن را از دریچهای تازه ببینید: «پروست» را امتحان کنید.
چرا ترجمههای فرزانه طاهری برای دانشجویان مهم است؟
در دانشکدههای ادبیات، زبان و هنر، کتابهایی مثل «مبانی نقد ادبی» و «درباره عکاسی» اغلب در فهرست منابع پیشنهادی دیده میشوند. دلیلش ساده است: این کتابها از متنهای پایهی رشتهاند و ترجمهی معتبر فارسی از آنها، دسترسی دانشجو را آسان میکند.
دانشجویی که «مبانی نقد ادبی» را میخواند، با یک مجموعه ابزار آشنا میشود که در تمام سالهای تحصیل به کارش میآید. دانشجوی عکاسی که «درباره عکاسی» را میخواند، یاد میگیرد دربارهی کار خودش با زبانی نظری فکر کند. و هر کسی که «درسگفتارهای ادبیات اروپا» را میخواند، یاد میگیرد رمان را با دقت و لذت بخواند. این ترجمهها از این جهت، در کنار ارزش ادبی، ارزش آموزشی هم دارند. اگر به این حوزهها علاقه دارید، فهرست ادبیات و داستان را هم برای یافتن کتابهای مرتبط ببینید.
فرزانه طاهری و فضای ادبی دهههای اخیر
برای فهم جایگاه فرزانه طاهری باید به فضای ادبی ایران در دهههای پایانی قرن چهاردهم شمسی نگاه کرد. در آن سالها کارگاهها و حلقههای داستاننویسی، بهویژه حلقههایی که پیرامون هوشنگ گلشیری شکل گرفته بودند، نسلی از نویسندگان را پرورش دادند که به شکل روایت، زبان و تکنیک داستان اهمیت زیادی میدادند. در چنین فضایی، نیاز به متنهایی که نظریهی داستان و نقد را توضیح دهند بیشتر از همیشه حس میشد.
ترجمههایی مثل «مبانی نقد ادبی» در همین بستر معنا پیدا میکنند. برای نویسندهی جوانی که میخواست بداند داستان را چطور میشود خواند و تحلیل کرد، چنین کتابی یک دریچه بود. از این زاویه، کارنامهی این مترجم تنها مجموعهای از کتابهای ترجمهشده نیست، بخشی از تاریخ آموزش ادبیات در ایران هم هست.
بعد از درگذشت گلشیری، نام فرزانه طاهری در کنار میراث ادبی او هم شنیده شده است و بسیاری از اهل ادبیات او را از کسانی میدانند که به زنده ماندن یاد و آثار این نویسنده توجه داشتهاند.
زندگینامه ادبیات و خاطره در کارنامه فرزانه طاهری
در دستهبندی کتابهایی که با نام فرزانه طاهری در کتابجم ثبت شدهاند، دستهی زندگینامه و خاطرات هم دیده میشود. این نشان میدهد که علاقهی او فقط به داستان و نظریه محدود نمیماند و به روایت زندگی نویسندگان و هنرمندان هم میرسد. کتابهایی که دربارهی زندگی یک نویسنده نوشته میشوند، اگر خوب ترجمه شوند، به خواننده کمک میکنند آثار او را در بستر تجربههای واقعیاش بفهمند.
این پیوند میان زندگی و اثر در کتابهایی مثل «پروست» هم دیده میشود. پروست نویسندهای بود که زندگی و نوشتنش بهشدت در هم تنیده بود، و شناختن یکی بدون دیگری ناقص است.
نکاتی برای خرید کتاب فرزانه طاهری
اگر قصد خرید کتاب فرزانه طاهری را دارید، این چند نکته کمک میکند انتخاب بهتری داشته باشید:
- به نسخه توجه کنید: برای «مسخ» حتما نسخهی انتقادی نورتن را از نسخههای دیگر جدا کنید. اگر فقط داستان را میخواهید، شاید ترجمههای دیگر کافی باشد؛ اما اگر دنبال تحلیل و زمینه هستید، این نسخه گنجینه است.
- برای کلاس، چاپ را بررسی کنید: اگر استادتان چاپ خاصی را معرفی کرده، مشخصات چاپ را در صفحهی کتاب ببینید.
- کتابهای نظری را با حوصله بخوانید: «مبانی نقد ادبی» و «درباره عکاسی» کتابهاییاند که بهتر است فصلبهفصل و با یادداشتبرداری خوانده شوند.
- دو کتاب را با هم بخوانید: خواندن «درسگفتارهای ادبیات اروپا» در کنار یکی از رمانهایی که ناباکوف دربارهاش حرف میزند، تجربهای بسیار لذتبخش است.
ترجمههای فرزانه طاهری در کنار دیگر مترجمان
یکی از پرسشهای رایج خوانندگان این است که وقتی از یک اثر چند ترجمه وجود دارد، کدام را انتخاب کنند. پاسخ کلی وجود ندارد، اما در مورد آثاری که او ترجمه کرده، معمولا دو مزیت به چشم میآید: انتخاب نسخهی معتبر اصلی، مثل نسخهی انتقادی، و دقت در اصطلاحات. اگر میخواهید مقایسه کنید، یک صفحه از هر ترجمه را کنار هم بخوانید و ببینید کدام برایتان روشنتر و خوشخوانتر است. سلیقهی شخصی در انتخاب ترجمه جایگاه مهمی دارد و هیچ مترجمی برای همهی خوانندهها بهترین نیست.
پرسشهای پرتکرار دربارهی فرزانه طاهری
فرزانه طاهری بیشتر از چه زبانی ترجمه میکند؟
بیشتر ترجمههای او از زبان انگلیسی است، از جمله نسخههای انگلیسی آثاری که اصلشان به زبان دیگری نوشته شده و همراه با مقالهها و یادداشتهای انتقادی منتشر شدهاند.
معروفترین ترجمههای فرزانه طاهری کداماند؟
«درباره عکاسی» سوزان سانتاگ، «مبانی نقد ادبی»، «درسگفتارهای ادبیات اروپا» ناباکوف و «مسخ: نسخه انتقادی نورتن» از ترجمههاییاند که نام او را میان خوانندگان شناختهتر کردهاند.
آیا ترجمههای او برای خوانندهی غیرمتخصص مناسب است؟
ترجمههای داستانی او مثل «سرود کریسمس» برای همه مناسباند. کتابهای نظری نیاز به حوصلهی بیشتری دارند، اما زبانشان روشن است و خوانندهی علاقهمند بدون پیشزمینهی تخصصی هم میتواند از آنها بهره ببرد.
نسخهی انتقادی نورتن مسخ چه فرقی با ترجمههای دیگر دارد؟
در این نسخه علاوه بر متن داستان، مقالههای نقد، زمینهی تاریخی و یادداشتهایی آمده که به فهم عمیقتر کافکا کمک میکند.
آثار فرزانه طاهری را کدام ناشران منتشر کردهاند؟
در کتابجم آثار او از ناشرانی مثل مرکز، نیلوفر و طرح نو موجود است.
چطور ترجمههای فرزانه طاهری را سفارش بدهم؟
در کتابجم صفحهی هر کتاب را باز کنید، قیمت روز و موجودی بهروز را ببینید و نسخهی چاپی را آنلاین سفارش دهید.
جمعبندی: چرا ترجمههای فرزانه طاهری را بخوانیم؟
فرزانه طاهری از مترجمانی است که انتخابهایشان خودش یک راهنماست. وقتی نام او را روی جلد کتابی میبینید، معمولا میتوانید مطمئن باشید با اثری جدی روبهرو هستید که با دقت و احترام به متن اصلی به فارسی آمده است. از قصهی گرم دیکنز تا کابوس کافکا، از کلاسهای پرشور ناباکوف تا تأملات سانتاگ دربارهی عکس، کارنامهی او برای هر خوانندهای که ادبیات و اندیشه را جدی میگیرد چیزی در خود دارد.
اگر دانشجو هستید، این ترجمهها منابعیاند که سالها به کارتان میآیند. اگر خوانندهی داستان هستید، با کلاسیکهایی آشنا میشوید که با نثری پاکیزه ترجمه شدهاند. و اگر هنرمند هستید، «درباره عکاسی» نگاهتان را به تصویر عوض میکند. کتابهایی با ترجمهی فرزانه طاهری در کتابجم آمادهی سفارشاند؛ قیمت روز و موجودی را در صفحهی هر کتاب ببینید و نسخهی چاپی دلخواهتان را سفارش دهید.