۶۷ ترجمه در کتاب‌جم
سهیل سمی مترجم پرکار ادبیات انگلیسی‌زبان است که بیشتر ترجمه‌هایش با نشر ققنوس منتشر شده است. از «فرار کن خرگوش» جان آپدایک و «اپرای شناور» جان بارت تا رمان تاریخی «منم کوروش»، ترجمه‌های روان او دری به ادبیات جدی آمریکا و بریتانیا باز می‌کنند.
سهیل سمی از مترجمان پرکار و شناخته‌شده‌ی ادبیات داستانی در ایران است که بیشتر ترجمه‌هایش را از زبان انگلیسی و با همکاری نشر ققنوس منتشر کرده است. نام او روی جلد رمان‌هایی از نویسندگان مهم آمریکایی و انگلیسی، رمان‌های تاریخی و حتی کتاب‌های ناداستان دیده می‌شود. اگر به رمان خارجی علاقه دارید و دنبال ترجمه‌ای روان و قابل اعتماد هستید، آشنایی با کارنامه‌ی سهیل سمی به انتخاب‌های بهتری کمک می‌کند.
سهیل سمی مترجم ایرانی ادبیات انگلیسی‌زبان است که طی سال‌ها فعالیت، فهرست بلندی از ترجمه‌ها را پشت سر گذاشته است. بیشتر کارهای او رمان‌اند، اما در میان آن‌ها نمایشنامه، کتاب‌های فکری و ناداستان هم پیدا می‌شود. همکاری طولانی‌اش با نشر ققنوس باعث شده بسیاری از خواننده‌ها او را با مجموعه‌ی رمان‌های خارجی این ناشر بشناسند.
ویژگی مهم کارنامه‌ی او، تنوع است. سهیل سمی هم سراغ نویسندگان کلاسیک قرن بیستم رفته، هم رمان‌های معاصر و هم داستان‌هایی که در مرز تاریخ و تخیل حرکت می‌کنند. این تنوع نشان می‌دهد که او مترجمی است که می‌تواند لحن خودش را با سبک‌های بسیار متفاوت هماهنگ کند.
زبان مبدأ ترجمه‌های سمی انگلیسی است و تمرکز اصلی‌اش بر ادبیات داستانی آمریکا و بریتانیاست. ترجمه از انگلیسی شاید ساده به نظر برسد، چون مترجمان زیادی این زبان را می‌دانند، اما ترجمه‌ی ادبی کاری کاملا متفاوت است. مترجم رمان باید لحن راوی، شوخی‌ها، لایه‌های فرهنگی و ریتم جمله‌ها را هم منتقل کند، نه فقط معنای واژه‌ها را.
نویسندگانی که سمی سراغشان رفته، اغلب نثری پیچیده و پرلایه دارند. همین انتخاب‌ها نشان می‌دهد او از چالش نمی‌ترسد و ترجیح می‌دهد آثاری را به فارسی برگرداند که ارزش ادبی جدی دارند، حتی اگر ترجمه‌شان دشوار باشد.
در کتاب‌جم شمار زیادی از ترجمه‌های او موجود است که بیشترشان از نشر ققنوس هستند. چند عنوان:
جز ققنوس، ترجمه‌هایی از او با نشر ثالث و نشر مروارید هم دیده می‌شود. فهرست کامل و موجودی به‌روز را در صفحه‌ی مترجم و صفحه‌ی هر کتاب ببینید.
جان آپدایک یکی از مهم‌ترین رمان‌نویسان آمریکایی نیمه‌ی دوم قرن بیستم است و «فرار کن خرگوش» نخستین رمان از مجموعه‌ی معروف «خرگوش» اوست. قهرمان داستان، هری انگستروم با لقب «خرگوش»، جوانی است که روزگاری ستاره‌ی بسکتبال دبیرستان بوده و حالا در زندگی خانوادگی و شغلی کسالت‌بارش احساس خفگی می‌کند. او یک روز ناگهان همه چیز را رها می‌کند و فرار می‌کند.
آپدایک با نثری دقیق و پرجزئیات، دنیای طبقه‌ی متوسط آمریکایی در دهه‌ی پنجاه را تصویر می‌کند: آرزوهای بربادرفته، بی‌قراری، میل به آزادی و هزینه‌ای که این میل برای اطرافیان دارد. ترجمه‌ی چنین متنی نیاز به دقت زیادی دارد، چون زیبایی آن در جزئیات توصیف‌ها و جریان ذهن شخصیت است.
اگر به رمان‌های واقع‌گرای آمریکایی و داستان‌هایی درباره‌ی بحران‌های زندگی روزمره علاقه دارید، این کتاب انتخاب خوبی است. خواندنش همچنین شما را برای ادامه‌ی ماجرای خرگوش در رمان‌های بعدی آپدایک آماده می‌کند.
جان بارت از چهره‌های اصلی ادبیات پست‌مدرن آمریکاست و «اپرای شناور» نخستین رمان اوست. راوی، مردی است که درباره‌ی روزی از زندگی‌اش می‌نویسد که در آن تصمیمی بزرگ گرفته بود. رمان پر از بازی‌های روایی، شوخی‌های فلسفی و پرسش درباره‌ی معنای زندگی است.
ترجمه‌ی بارت کار ساده‌ای نیست؛ نثرش پر از لحن طنزآمیز، جمله‌های تودرتو و ارجاع‌های فکری است. همین که مترجمی سراغ چنین متنی برود، نشان از جسارت و علاقه به ادبیات جدی دارد. این کتاب برای خواننده‌هایی مناسب است که از رمان‌های متفاوت و فکری لذت می‌برند.
بخشی از ترجمه‌های سمی به رمان تاریخی اختصاص دارد. «منم کوروش» رمانی است که زندگی کوروش هخامنشی را روایت می‌کند. چنین رمان‌هایی برای خواننده‌ی ایرانی جذابیت دوچندان دارند، چون تاریخ کهن ایران را از نگاه داستان‌نویسی خارجی می‌بینند.
رمان تاریخی ترکیبی از واقعیت و تخیل است. نویسنده بر پایه‌ی رویدادهای ثبت‌شده، شخصیت‌ها، گفت‌وگوها و احساس‌هایی را می‌سازد که تاریخ از آن‌ها خبری نداده است. خواندن این نوع رمان‌ها راهی دلپذیر برای نزدیک شدن به تاریخ است، اما خوب است به یاد داشته باشیم که داستان است، نه کتاب تاریخ. برای پیدا کردن رمان‌های تاریخی بیشتر، دسته‌ی رمان تاریخی را ببینید.
خواننده‌ها و منتقدان معمولا به چند ویژگی در کارهای سمی اشاره می‌کنند. اول، روانی نثر: ترجمه‌هایش طوری است که خواننده کمتر حس می‌کند متن ترجمه‌شده‌ای را می‌خواند. دوم، وفاداری به لحن نویسنده: او می‌کوشد صدای خاص هر نویسنده را حفظ کند، به همین دلیل آپدایک در ترجمه‌ی او با بارت فرق دارد.
سوم، پرکاری همراه با تداوم: فهرست بلند ترجمه‌هایش نشان می‌دهد که او سال‌هاست به طور پیوسته کار می‌کند. پرکاری گاهی به کیفیت آسیب می‌زند، اما بسیاری از خواننده‌ها ترجمه‌های او را با اعتماد می‌خرند. البته مثل هر مترجمی، ممکن است درباره‌ی بعضی انتخاب‌های واژگانی‌اش بحث وجود داشته باشد؛ این طبیعی است و بخشی از گفت‌وگوی زنده‌ی ادبی.
چهارم، انتخاب هوشمندانه‌ی آثار: او بیشتر سراغ نویسندگانی رفته که در ادبیات جهان جایگاه تثبیت‌شده‌ای دارند یا حرف تازه‌ای برای گفتن دارند. این انتخاب‌ها به خواننده‌ی فارسی‌زبان کمک می‌کند با جریان‌های مهم ادبیات انگلیسی‌زبان آشنا شود.
جز رمان، در کارنامه‌ی سمی نمایشنامه هم دیده می‌شود. ترجمه‌ی نمایشنامه چالش‌های خاص خودش را دارد: دیالوگ‌ها باید روی صحنه قابل اجرا باشند، طبیعی به گوش برسند و ریتم مناسبی داشته باشند. مترجمی که هم رمان و هم نمایشنامه ترجمه می‌کند، باید به هر دو شکل زبان، یعنی زبان روایت و زبان گفتار، مسلط باشد. اگر به نمایشنامه علاقه دارید، دسته‌ی نمایشنامه و فیلمنامه را ببینید.
«قدرت پنهان زیبایی» هم نمونه‌ای از ترجمه‌های ناداستان اوست که درباره‌ی رابطه‌ی زیبایی با شادی و زندگی بحث می‌کند. این تنوع نشان می‌دهد سمی فقط به یک ژانر محدود نیست.
در فهرست دسته‌های مرتبط با ترجمه‌های او، «علمی‌تخیلی و فانتزی» هم دیده می‌شود. این یعنی بخشی از رمان‌هایی که او ترجمه کرده، دنیاهایی خیالی، آینده‌هایی ناشناخته یا ماجراهایی فراتر از واقعیت را روایت می‌کنند. ترجمه‌ی این ژانر نیاز به خلاقیت در ساختن واژه‌ها و حفظ فضای خاص داستان دارد. برای دیدن کتاب‌های بیشتر در این حوزه، سری به دسته‌ی علمی‌تخیلی و فانتزی بزنید.
با فهرست بلند کارهای سمی، انتخاب نقطه‌ی شروع ممکن است سخت باشد. پیشنهاد ما:
وقتی رمانی خارجی را به فارسی می‌خوانید، در واقع صدای دو نفر را می‌شنوید: نویسنده و مترجم. یک ترجمه‌ی خوب می‌تواند رمانی متوسط را خواندنی کند و یک ترجمه‌ی ضعیف می‌تواند شاهکاری را خراب کند. به همین دلیل خیلی از کتاب‌خوان‌های باتجربه، پیش از نویسنده، به نام مترجم نگاه می‌کنند.
داشتن چند مترجم محبوب که به کارشان اعتماد دارید، انتخاب کتاب را آسان‌تر می‌کند. اگر یک ترجمه از سمی را خواندید و پسندیدید، احتمالا ترجمه‌های دیگرش هم برایتان خوشایند خواهد بود. این روش ساده‌ای برای کشف نویسندگان تازه است: دنبال کردن مترجمی که سلیقه‌اش با شما جور است.
برای مقایسه، می‌توانید یک رمان را که ترجمه‌های مختلف دارد، در دو ترجمه ورق بزنید و تفاوت‌ها را ببینید. این تمرین چشم شما را برای تشخیص کیفیت ترجمه تیزتر می‌کند. فهرست گسترده‌ای از رمان‌های ترجمه‌شده را در دسته‌ی رمان خارجی ببینید.
بیشتر ترجمه‌های سمی که در کتاب‌جم موجود است، از نشر ققنوس منتشر شده‌اند. ققنوس از ناشرهای باسابقه‌ی ایران در زمینه‌ی ادبیات ترجمه است و مجموعه‌های مختلفی از رمان‌های خارجی دارد. همکاری طولانی یک مترجم با یک ناشر معمولا به یکدستی در کیفیت ویرایش و چاپ هم کمک می‌کند.
برای خواننده هم این همکاری فایده دارد: اگر به مجموعه‌های ققنوس علاقه دارید، به احتمال زیاد با ترجمه‌های سمی هم برخورد خواهید داشت. در کتاب‌جم می‌توانید کتاب‌ها را بر اساس ناشر هم جست‌وجو کنید.
در کتاب‌جم قیمت روز و موجودی هر کتاب به‌روز است و می‌توانید نسخه‌ی چاپی را آنلاین سفارش دهید.
برای خواننده‌ای که با «فرار کن خرگوش» شروع می‌کند، خوب است کمی بیشتر با آپدایک آشنا شود. او از پرکارترین نویسندگان آمریکایی قرن بیستم بود و جز رمان، داستان کوتاه، شعر و نقد ادبی هم نوشت. مجموعه‌ی خرگوش، که از چهار رمان اصلی تشکیل شده، زندگی هری انگستروم را در چند دهه دنبال می‌کند و در کنار آن، تغییرات جامعه‌ی آمریکا را هم نشان می‌دهد. دو رمان از این مجموعه جایزه‌ی پولیتزر را برای آپدایک به ارمغان آوردند.
نثر آپدایک به دقت در توصیف شهرت دارد. او می‌توانست یک لحظه‌ی معمولی، مثل رانندگی در شب یا نگاه کردن به یک خیابان، را چنان با جزئیات بنویسد که خواننده آن را زندگی کند. موضوع‌های همیشگی‌اش، یعنی خانواده، ازدواج، ایمان، شهوت و مرگ، او را به نویسنده‌ای تبدیل کرد که زندگی روزمره را جدی می‌گرفت. خواندن او برای کسی که به رمان روان‌شناختی علاقه دارد، تجربه‌ای پربار است.
پیشنهاد ما این است که «فرار کن خرگوش» را با حوصله بخوانید. ممکن است شخصیت اصلی را دوست نداشته باشید، چون خودخواه و بی‌مسئولیت است؛ اما همین شخصیت ناقص، او را واقعی و فراموش‌نشدنی کرده است. آپدایک قضاوت نمی‌کند؛ فقط نشان می‌دهد و قضاوت را به شما می‌سپارد.
جان بارت در دانشگاه ادبیات تدریس می‌کرد و از نظریه‌پردازان ادبیات پست‌مدرن هم به شمار می‌آید. او در جستاری معروف درباره‌ی این بحث کرد که شکل‌های سنتی رمان به پایان راهشان رسیده‌اند و نویسنده باید راه‌های تازه‌ای برای روایت پیدا کند. رمان‌های بعدی‌اش، که بعضی از آن‌ها حجیم و پیچیده‌اند، همین ایده را دنبال کردند.
«اپرای شناور» اما نخستین رمان اوست و نسبت به کارهای بعدی‌اش در دسترس‌تر است. همین آن را به نقطه‌ی ورود خوبی به دنیای بارت تبدیل می‌کند. اگر از این کتاب لذت بردید، می‌توانید با خیال راحت سراغ آثار دیگر جریان پست‌مدرن آمریکا بروید.
خیلی از خواننده‌ها کمتر به این فکر می‌کنند که پشت هر رمان ترجمه‌شده، ماه‌ها و گاهی سال‌ها کار مترجم خوابیده است. مترجم ادبی باید اول متن را عمیقا بفهمد: نه فقط معنای جمله‌ها، بلکه لحن، طنز، ارجاع‌های فرهنگی و نیت نویسنده را. بعد باید در زبان فارسی معادل‌هایی پیدا کند که همان اثر را روی خواننده‌ی فارسی‌زبان بگذارند.
این کار پر از تصمیم‌های کوچک و بزرگ است. آیا یک اصطلاح عامیانه‌ی آمریکایی را با اصطلاحی عامیانه‌ی فارسی جایگزین کنیم یا ترجمه‌ی تحت‌اللفظی بیاوریم و توضیح بدهیم؟ نام‌های خاص را چطور بنویسیم؟ جمله‌های بلند و تودرتو را بشکنیم یا همان‌طور نگه داریم؟ هر مترجمی پاسخ‌های خودش را به این پرسش‌ها دارد و همین پاسخ‌ها سبک او را می‌سازند.
به همین دلیل است که یک رمان در دو ترجمه‌ی مختلف، می‌تواند حس و حال کاملا متفاوتی داشته باشد. وقتی مترجمی را پیدا می‌کنید که تصمیم‌هایش با سلیقه‌ی شما جور است، در واقع همراهی برای سفر در ادبیات جهان پیدا کرده‌اید.
خواندن رمان‌های خارجی، به‌ویژه رمان‌های جدی قرن بیستم، گاهی نیاز به کمی آمادگی دارد. چند پیشنهاد ساده:
با این روش‌ها، حتی رمان‌هایی که در نگاه اول سخت به نظر می‌رسند، به تجربه‌هایی لذت‌بخش و ماندگار تبدیل می‌شوند.
کوروش هخامنشی از شخصیت‌های تاریخی‌ای است که هم در ایران و هم در جهان توجه زیادی به خود جلب کرده است. نویسندگان مختلف در قالب رمان تاریخی کوشیده‌اند زندگی، جنگ‌ها و شیوه‌ی فرمانروایی او را روایت کنند. این رمان‌ها معمولا میان روایت‌های تاریخی شناخته‌شده و تخیل نویسنده حرکت می‌کنند.
خواندن رمانی درباره‌ی کوروش از نگاه یک نویسنده‌ی غیرایرانی تجربه‌ی جالبی است، چون نشان می‌دهد دیگران تاریخ ما را چطور می‌بینند. پیشنهاد می‌کنیم اگر به این موضوع علاقه دارید، رمان را کنار یک کتاب تاریخی معتبر بخوانید تا مرز تاریخ و داستان برایتان روشن‌تر باشد.
بخش مهمی از رمان‌هایی که در این صفحه معرفی شد، به ادبیات آمریکای پس از جنگ جهانی دوم تعلق دارد. این دوره، دوره‌ی رونق اقتصادی، گسترش طبقه‌ی متوسط و حومه‌نشینی بود؛ اما در زیر این رونق، احساس پوچی، بی‌قراری و بحران معنا هم جریان داشت. نویسندگانی مثل آپدایک این بحران را در زندگی آدم‌های معمولی نشان دادند و نویسندگانی مثل بارت با شکستن شکل‌های سنتی روایت، به آن واکنش نشان دادند.
آشنایی با این زمینه کمک می‌کند بفهمید چرا شخصیت‌های این رمان‌ها این‌قدر ناآرام‌اند و چرا بسیاری از آن‌ها در جست‌وجوی چیزی هستند که خودشان هم نمی‌دانند چیست. این رمان‌ها آینه‌ای از دوره‌ای هستند که پرسش‌هایش هنوز هم برای ما آشناست.
بسیاری از کتاب‌خوان‌ها به مرور کتابخانه‌ای از رمان‌های ترجمه‌شده می‌سازند. یک روش خوب برای این کار، دنبال کردن چند محور است: نویسندگان کلاسیک قرن نوزدهم، نویسندگان مدرن قرن بیستم و نویسندگان معاصر. ترجمه‌های این صفحه بیشتر در محور دوم و سوم قرار می‌گیرند و می‌توانند بخش مهمی از این کتابخانه را بسازند.
روش دیگر، دنبال کردن مترجم‌هاست. وقتی چند کتاب از یک مترجم را کنار هم می‌گذارید، علاوه بر لذت خواندن، می‌بینید سلیقه‌ی ادبی او چطور در طول سال‌ها شکل گرفته است. این نگاه، کتاب‌خوانی را از یک سرگرمی ساده به یک سفر فکری تبدیل می‌کند.
روش سوم، خواندن بر اساس موضوع است. مثلا می‌توانید چند رمان درباره‌ی بحران زندگی طبقه‌ی متوسط، چند رمان تاریخی درباره‌ی ایران باستان یا چند اثر پست‌مدرن را پشت سر هم بخوانید و آن‌ها را با هم مقایسه کنید. این شیوه به شما کمک می‌کند تفاوت نگاه نویسندگان مختلف به یک موضوع را ببینید.
یک رمان خوب ترجمه‌شده یکی از بهترین هدیه‌ها برای دوستان کتاب‌خوان است. اگر نمی‌دانید دوستتان چه سلیقه‌ای دارد، رمان‌های کلاسیک قرن بیستم معمولا انتخاب امنی هستند؛ آثاری که ارزششان ثابت شده و کمتر کسی از خواندنشان پشیمان می‌شود. اگر سلیقه‌اش را می‌شناسید، بر اساس ژانر مورد علاقه‌اش انتخاب کنید: رمان تاریخی، واقع‌گرا، فانتزی یا ادبیات فکری.
چند خط یادداشت در صفحه‌ی اول کتاب، درباره‌ی این‌که چرا این کتاب را برای او انتخاب کرده‌اید، هدیه را ماندگارتر می‌کند. خیلی از کتاب‌خوان‌ها سال‌ها بعد هم این یادداشت‌ها را با لبخند می‌خوانند.
در روزگاری که خواندن روی صفحه‌ی گوشی رایج شده، هنوز بسیاری از کتاب‌خوان‌ها رمان را فقط به شکل چاپی دوست دارند. دلیلش ساده است: کتاب کاغذی تمرکز بیشتری می‌آورد، چشم را کمتر خسته می‌کند و تجربه‌ای لمسی و آرام دارد. رمان‌های بلند و پرلایه، مثل آثاری که در این صفحه معرفی شد، به‌ویژه برای خواندن چاپی مناسب‌اند، چون گاهی لازم است چند صفحه به عقب برگردید، حاشیه بنویسید یا جمله‌ای را علامت بزنید.
کتاب چاپی همچنین بخشی از هویت خانه و کتابخانه‌ی شماست. قفسه‌ای پر از رمان‌هایی که خوانده‌اید، داستان سفرهای ذهنی شماست و می‌تواند برای فرزندان و مهمانانتان هم دعوتی به خواندن باشد. به همین دلیل کتاب‌جم فقط کتاب چاپی عرضه می‌کند و تلاش می‌کند انتخاب و سفارش آن را برای شما ساده کند.
رمان‌هایی که مترجمان جدی سراغشان می‌روند، معمولا برای خواندن سریع نوشته نشده‌اند. آن‌ها از خواننده می‌خواهند آهسته بخواند، به جمله‌ها فرصت بدهد و گاهی بایستد و فکر کند. این نوع خواندن در دنیای پرشتاب امروز کمیاب شده، اما همان چیزی است که ادبیات را به تجربه‌ای عمیق تبدیل می‌کند.
اگر عادت دارید کتاب‌ها را سریع تمام کنید، یک بار امتحان کنید که رمانی را روزی فقط چند فصل بخوانید و بقیه‌ی روز درباره‌اش فکر کنید. احتمالا می‌بینید که شخصیت‌ها بیشتر در ذهنتان می‌مانند و جزئیاتی را می‌بینید که در خواندن شتاب‌زده از دستتان می‌رفت.
یک تجربه‌ی دیگر هم ارزش امتحان کردن دارد: بعد از تمام کردن هر رمان، چند خط درباره‌ی احساس و برداشتتان بنویسید. لازم نیست نقد ادبی باشد؛ همین که بنویسید کدام شخصیت را دوست داشتید، کدام صحنه شما را تکان داد و چه پرسشی در ذهنتان ماند، کافی است. این یادداشت‌ها با گذشت سال‌ها به دفتری ارزشمند از زندگی کتاب‌خوانی شما تبدیل می‌شوند.
اگر هم اهل نوشتن نیستید، می‌توانید کتاب را به دوستی امانت بدهید و بعد درباره‌اش با هم حرف بزنید. گفت‌وگو درباره‌ی یک رمان مشترک، هم دوستی را عمیق‌تر می‌کند و هم کتاب را دوباره برایتان زنده می‌کند.
زبان مبدأ ترجمه‌های او انگلیسی است و بیشتر رمان‌های آمریکایی و انگلیسی را ترجمه کرده است.
از میان عنوان‌های موجود در کتاب‌جم، «فرار کن خرگوش» جان آپدایک و «اپرای شناور» جان بارت از شناخته‌شده‌ترین‌ها هستند.
بیشتر ترجمه‌های موجود او از نشر ققنوس هستند، اما از ثالث و مروارید هم کارهایی دارد.
بله، از جمله «منم کوروش» که رمانی تاریخی درباره‌ی کوروش است.
بسته به سلیقه‌تان: برای رمان واقع‌گرا «فرار کن خرگوش»، برای رمان تاریخی «منم کوروش» و برای ادبیات فکری «اپرای شناور».
سهیل سمی با ترجمه‌های متنوع و پیوسته‌اش، سهم مهمی در آشنایی خواننده‌های فارسی‌زبان با ادبیات انگلیسی‌زبان داشته است. از آپدایک و بارت تا رمان‌های تاریخی و کتاب‌های ناداستان، کارنامه‌اش برای هر سلیقه‌ای چیزی دارد.
اگر دنبال رمان خارجی خوب با ترجمه‌ای روان هستید، ترجمه‌های سهیل سمی گزینه‌ای مطمئن است. در کتاب‌جم فهرست کارهای او را ببینید، قیمت روز و موجودی را بررسی کنید و نسخه‌ی چاپی دلخواهتان را آنلاین سفارش دهید.
