بازی فکری
معماها، چیستان‌ها و مسئله‌های منطقی در قالب کتاب؛ منابعی برای ورزش ذهن کودکان، نوجوانان و بزرگسالانی که از فکر کردن لذت می‌برند.
کتاب‌های این دسته۰ کتاب
هنوز کتابی در این دسته ثبت نشده است.
هنوز کتابی در این دسته ثبت نشده است.
آخرین باری که یک معما شما را چند دقیقه سر جایتان میخکوب کرد و بعد ناگهان جواب در ذهن‌تان روشن شد، کی بود؟ آن لحظه‌ی «آهان!» یکی از خالص‌ترین لذت‌های ذهن آدمی است. بازی فکری یعنی همین: چالشی کوچک، قاعده‌هایی ساده و راهی که باید خودتان پیدا کنید. در این صفحه درباره‌ی کتاب بازی فکری حرف می‌زنیم، یعنی کتاب‌هایی که معما، چیستان، مسئله‌ی منطقی و تمرین‌های هوش را روی کاغذ می‌آورند تا هر جا و هر وقت بخواهید، با یک مداد و کمی حوصله سراغشان بروید.
اگر دنبال هدیه‌ای برای یک کودک کنجکاو هستید، اگر می‌خواهید ذهن خودتان را ورزش بدهید، یا فقط می‌خواهید بدانید از کجا باید شروع کرد، ادامه‌ی مطلب برای شماست. راه انتخاب، انواع معما، نکته‌های خرید و پاسخ پرسش‌های رایج را کنار هم گذاشته‌ایم.
بازی فکری هر بازی‌ای است که برنده‌شدن در آن بیشتر به فکر کردن بستگی دارد تا شانس یا چابکی دست. در یک بازی فکری، قاعده‌ها روشن است و شما با استدلال، مقایسه، حدس زدن و آزمون و خطا به هدف می‌رسید. گاهی هدف پیدا کردن یک پاسخ است، گاهی چیدن قطعه‌ها در جای درست، گاهی کشف الگویی که در یک ردیف عدد پنهان شده است.
چیزی که این بازی‌ها را دوست‌داشتنی می‌کند، تعادل میان سختی و شدنی بودن است. معمای خوب نه آن‌قدر آسان است که حوصله‌تان را سر ببرد و نه آن‌قدر دشوار که ناامیدتان کند. وقتی جواب را پیدا می‌کنید، حس کوچکی از پیروزی به شما می‌رسد و همین حس باعث می‌شود سراغ معمای بعدی بروید.
کتاب بازی فکری این تجربه را در شکلی آرام و همراه‌پذیر عرضه می‌کند. لازم نیست صفحه‌ی نمایش روشن باشد یا شارژ تمام شود. کتاب را در کیف می‌گذارید، در سفر، در مطب، در ایستگاه یا کنار چای عصر باز می‌کنید و چند صفحه‌اش را حل می‌کنید. اگر گیر کردید، می‌توانید بگذاریدش کنار و فردا با ذهنی تازه برگردید؛ خیلی از معماها همین‌طور حل می‌شوند.
پاسخ کوتاه این است: برای تقریبا همه. اما برای اینکه انتخاب دقیق‌تر شود، چند خواننده‌ی معمول را مرور می‌کنیم.
کودکان از سنین کم عاشق پرسش‌های شبیه بازی‌اند. کتاب‌های معمای مصور، پیدا کردن تفاوت‌ها، مسیریابی در هزارتو و تصویرهای ناقص که باید کامل شوند، برای آن‌ها لذت‌بخش است. والدین هم می‌توانند کنار کودک بنشینند و با هم فکر کنند. این کار فرصتی است برای گفت‌وگو، بی‌آنکه حس درس و مشق در کار باشد.
نوجوان‌ها چالش دوست دارند و از اینکه بتوانند چیزی را که دیگران نتوانسته‌اند حل کنند، احساس قدرت می‌کنند. معماهای منطقی، رمزنگاری ساده، حل مسئله‌های ریاضی به شکل بازی و چیستان‌های پرپیچ‌وخم می‌تواند برای آن‌ها جذاب باشد. برای بسیاری از نوجوانان، یک کتاب معما راهی است برای پر کردن وقت‌هایی که گوشی دستشان نیست.
بزرگسالان معمولا برای آرامش و تمرین ذهن سراغ این کتاب‌ها می‌روند. بعضی‌ها دوست دارند هر شب چند مسئله حل کنند، بعضی دیگر آخر هفته‌ها. سالمندان هم که دوست دارند ذهن‌شان فعال بماند، از حل معما و پیدا کردن کلمه‌ها لذت می‌برند. توجه کنید که کتاب معما یک سرگرمی خوب است، اما جای توصیه‌ی پزشک یا متخصص را نمی‌گیرد.
معلم‌ها گاهی از معما و مسئله‌های بازی‌گونه برای شروع کلاس، گرم کردن ذهن بچه‌ها یا فعالیت گروهی استفاده می‌کنند. یک کتاب خوب مجموعه‌ای از این ایده‌ها را یک‌جا در اختیارشان می‌گذارد.
وقتی می‌گوییم کتاب بازی فکری، همه‌ی کتاب‌ها شبیه هم نیستند. اگر نوع را بشناسید، انتخاب راحت‌تر می‌شود. در ادامه رایج‌ترین گروه‌ها را می‌آوریم.
چیستان در فرهنگ ما سابقه‌ای طولانی دارد. سؤالی کوتاه، گاهی به نثر و گاهی به شعر، که پاسخش در ظاهر پنهان است. کتاب‌های چیستان معمولا برای همه‌ی سنین مناسب‌اند و بیشتر به دانش عمومی و زبان و بازی با کلمه‌ها نیاز دارند تا فرمول و محاسبه.
در این نوع کتاب‌ها با شرط‌ها و نتیجه‌گیری سروکار دارید. مثلا چند نفر و چند ویژگی داده می‌شود و باید بفهمید هر ویژگی به کدام نفر تعلق دارد. تنها با کنار هم گذاشتن سرنخ‌ها و حذف گزینه‌های ناممکن می‌شود به جواب رسید. این کتاب‌ها فکر منظم و صبر می‌خواهند.
پیدا کردن عدد بعدی یک دنباله، تکمیل جدول‌های عددی و کشف قاعده‌ای پنهان از این دسته‌اند. این معماها بیشتر مناسب کسانی است که با عددها راحت‌اند، اما لازم نیست ریاضی‌دان باشید. اغلب کافی است دقیق نگاه کنید.
بخش بزرگی از کتاب‌های بازی فکری برای کودکان تصویری است: هزارتو، نقطه‌به‌نقطه، پیدا کردن تفاوت، پیدا کردن شیء پنهان و تکمیل نقشه‌ها. این‌ها مهارت دیدن و تمرکز را تقویت می‌کنند و چون رنگارنگ‌اند، کودک را زود جذب می‌کنند.
جدول‌های کلمه‌ی متقاطع، جدول‌های کلمه‌یاب، معماهای حروف و بازی با واژه‌ها برای علاقه‌مندان به زبان فارسی جذاب است. اینجا ذخیره‌ی واژگان شما و دقت‌تان در املا به کار می‌آید و در عین حال چیزهای تازه هم یاد می‌گیرید.
گروهی از کتاب‌ها هم به جای معما، قاعده‌ی بازی‌ها و راهبرد را توضیح می‌دهند. اگر به بازی‌های رومیزی علاقه دارید، این کتاب‌ها به شما کمک می‌کنند قاعده‌ها را بهتر بفهمید و بازی‌تان را قوی‌تر کنید. شاخه‌ی بزرگ‌تر این موضوع را در بازی فکری و رومیزی ببینید.
اگر تازه شروع کرده‌اید، نگران نباشید. تنها چند اصل ساده کافی است تا اولین کتاب بازی فکری‌تان تجربه‌ی خوبی باشد.
یک نکته‌ی جالب: بسیاری از آدم‌ها معمای خود را وقتی حل می‌کنند که دیگر به آن فکر نمی‌کنند؛ مثلا در دوش گرفتن یا هنگام قدم زدن. پس اگر گیر کردید، ناامید نشوید. ذهن شما در پس‌زمینه دارد کار می‌کند.
وقتی پای کودک در میان است، اولین سؤال معمولا این است که این کتاب برای چند سالگی است. جواب دقیق را همیشه باید روی جلد یا در توضیحات خود کتاب بخوانید، ولی این راهنمای کلی می‌تواند کمک کند.
در این سن، تصویر مهم‌ترین چیز است. هزارتوهای ساده، وصل کردن نقطه‌ها، پیدا کردن تفاوت‌های بزرگ و دسته‌بندی اشیای آشنا مناسب است. کودک هنوز خواندن را کامل بلد نیست، پس بهتر است والدین کنارش باشند و سؤال‌ها را بلند بخوانند.
کودک دبستانی می‌تواند متن کوتاه بخواند و راه‌حل بنویسد. معماهای ساده‌ی منطقی، جدول‌های کوچک، بازی با کلمه‌ها و مسئله‌هایی که شکل داستان دارند برایش جالب است. اینجا می‌شود کتاب را کم‌کم از تصویری به کلمه‌محور رساند.
نوجوان و بزرگسال از معما چیز دیگری می‌خواهند: چالش واقعی. اگر کتاب بیش از حد ساده باشد، خیلی زود رهایش می‌کنند. در این سنین می‌توانید کتاب‌هایی را دنبال کنید که مسئله‌ها را به‌تدریج سخت‌تر می‌کنند.
برخی از این کتاب‌ها پشت هر معما، یک تکنیک فکری را معرفی می‌کنند: مثلا روش حذف، روش برعکس فکر کردن، رسم شکل یا شمردن حالت‌ها. اگر حوصله‌ی یادگیری دارید، این کتاب‌ها هم سرگرم‌تان می‌کنند و هم روش فکر کردن را می‌آموزند.
به بزرگسالان که کار و زندگی پرمشغله دارند، کتاب‌هایی پیشنهاد می‌شود که هر معمای آن کوتاه باشد و بتوان در چند دقیقه حلش کرد. اینجا حجم کتاب مهم نیست، بلکه ساده بودن باز کردن و بستنش مهم است.
در تبلیغات گاهی وعده‌های بزرگی داده می‌شود، مثل اینکه معما «هوش را چند برابر می‌کند». ما چنین ادعایی نمی‌کنیم. آنچه می‌شود با اطمینان گفت این است که حل معما تمرین فکر کردن است. مثل هر تمرین دیگر، هر چه بیشتر انجامش بدهید، در همان نوع کار روان‌تر می‌شوید.
مهارت‌هایی که معمولا در این تمرین‌ها به کار می‌آیند:
به این ترتیب کتاب بازی فکری یک سرگرمی سالم است که در کنار لذت، فرصتی برای تمرین ذهنی هم فراهم می‌کند. اما اگر نگرانی خاصی درباره‌ی یادگیری یا حافظه‌ی خودتان یا فرزندتان دارید، به متخصص مراجعه کنید؛ کتاب این کار را انجام نمی‌دهد.
هنگام انتخاب، پیش از اینکه به جلد رنگارنگ نگاه کنید، این چند نکته را در ذهن داشته باشید.
روی جلد یا در صفحه‌ی مشخصات، گروه سنی مناسب را بخوانید. کتابی که برای سن بالاتر نوشته شده، ممکن است کودک را ناامید کند و کتاب برای سن کمتر، نوجوان را کسل می‌کند.
به نوع معماها نگاه کنید. بعضی کتاب‌ها فقط یک نوع دارند و بعضی مجموعه‌ای از انواع مختلف‌اند. اگر می‌خواهید بدانید کدام را بیشتر دوست دارید، کتابی با انواع متفاوت برای شروع مناسب است.
کتابی که پاسخ‌ها را همراه توضیح بیاورد، ارزش بیشتری دارد. مخصوصا در مسئله‌های منطقی، دیدن مسیر حل به شما کمک می‌کند دفعه‌ی بعد خودتان بهتر عمل کنید.
جای کافی برای نوشتن، خط خوانا و تصویرهای واضح خیلی مهم است. در معماهای تصویری، کیفیت چاپ می‌تواند تفاوت را رقم بزند. مشخصات چاپ هر کتاب در صفحه‌ی خودش آمده است.
اگر می‌خواهید کتاب را همراه ببرید، قطع کوچک‌تر و سبک‌تر مناسب‌تر است. اگر قرار است روی میز حل شود، قطع بزرگ با صفحه‌های باز راحت‌تر است.
مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است، و قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید.
خریدار تازه‌کار گاهی به دام چند اشتباه معمول می‌افتد. اگر آن‌ها را بشناسید، پشیمانی کمتری خواهید داشت.
کتاب معما فقط برای حل تنهایی نیست. با کمی خلاقیت می‌شود آن را به فعالیتی دسته‌جمعی تبدیل کرد.
یک شب در هفته، همه دور هم بنشینید و هر نفر یک معما از کتاب بخواند. دیگران باید حدس بزنند. مهم نیست چه کسی درست جواب می‌دهد؛ مهم فکر کردن دسته‌جمعی است. این ایده به‌ویژه برای خانواده‌هایی که می‌خواهند وقت بیشتری بدون صفحه‌ی نمایش بگذرانند، خوب است.
معلم می‌تواند هر روز یک معما روی تخته بنویسد و بچه‌ها در طول روز به آن فکر کنند. آخر روز، جواب و راه‌های مختلف رسیدن به آن بررسی شود. کودکان یاد می‌گیرند که یک مسئله‌ی واحد راه‌های متفاوتی دارد.
دو دوست یک معما را هم‌زمان شروع کنند و ببینند چه کسی زودتر به جواب می‌رسد. اما به شرط اینکه رقابت دوستانه بماند و به دلخوری نرسد.
کتاب کوچک معما همراه خوبی برای سفر یا انتظار در صف و مطب است. یک مداد کوچک هم کنارش بگذارید تا آماده باشید.
بازی فکری تنها معما در کتاب نیست. دنیای بازی‌های رومیزی، شطرنج، پازل و بازی‌های خانوادگی هم به این حوزه مربوط است. کتاب‌ها در این حوزه‌ها کمک می‌کنند تا قاعده‌ها را یاد بگیرید، چالش‌های تازه بیابید و با دیگران بازی کنید.
اگر به شطرنج و تخته‌نرد علاقه دارید، بخش شطرنج و تخته‌نرد را ببینید. برای کسانی که به تصویرهای کامل‌شدنی و تمرکز آرام علاقه دارند، بخش پازل و برای بازی دسته‌جمعی خانواده، بخش بازی خانوادگی جای مناسبی است.
در کتاب‌جم کتاب‌فروشی چاپی است و در این بخش‌ها به کتاب‌ها و منابع نوشتاری می‌پردازیم. اگر جست‌وجوی شما کالایی غیر از کتاب است، این دسته پاسخگوی آن نیست و صفحه‌ی هر کتاب مشخصات دقیق خودش را دارد.
برای اینکه هم لذت ببرید و هم پیشرفت کنید، می‌توانید یک مسیر ساده را دنبال کنید.
ساختن معما، خودش یک بازی فکری عالی است. وقتی مجبور شوید برای معمایی که ساخته‌اید جواب و سرنخ در نظر بگیرید، از طرف دیگر ماجرا به آن نگاه می‌کنید.
کتاب معما هدیه‌ی خوبی است چون معمولا سلیقه‌ی خیلی خاصی نمی‌طلبد و برای طیف بزرگی از سن‌ها مناسب است. اما چند نکته وجود دارد.
درباره‌ی خود کتاب، قیمت و موجودی هر روز به‌روز می‌شود و مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش دیده می‌شود.
بیشتر معماها با چند عادت ذهنی ساده حل می‌شوند. اگر این عادت‌ها را بشناسید، در هر کتاب بازی فکری راحت‌تر پیش می‌روید.
خیلی وقت‌ها جواب در خود صورت مسئله است و ما به خاطر عجله یک کلمه را جا انداخته‌ایم. یک بار دیگر با صدای بلند بخوانید. حتی جابه‌جا شدن یک کلمه می‌تواند همه چیز را عوض کند.
روی یک برگه‌ی کوچک، داده‌ها را فهرست کنید. وقتی همه‌ی سرنخ‌ها جلوی چشم باشد، ذهن کمتر خسته می‌شود و ارتباط‌ها راحت‌تر دیده می‌شود. در معماهای منطقی یک جدول ساده کار را نصف می‌کند.
گاهی راه رسیدن به جواب، پیدا کردن چیزهایی است که جواب نیستند. هر گزینه‌ای که با یکی از شرط‌ها نمی‌خواند، خط بخورد. آنچه می‌ماند به جواب نزدیک‌تر است.
در بعضی مسئله‌ها، شروع از پایان راه را ساده می‌کند. اگر می‌دانید نتیجه چه باید باشد، از همان‌جا قدم به قدم عقب بیایید و ببینید چه چیزی لازم است.
معماها معمولا پیچیده‌تر از آنچه به نظر می‌رسند نیستند. اگر راه‌حل شما خیلی طولانی شد، احتمالا راه کوتاه‌تری هست. مکث کنید و بپرسید: ساده‌ترین برداشت از این جمله چیست؟
معما و چیستان در ادبیات و زندگی روزمره‌ی ما جایگاه قدیمی دارند. شب‌نشینی‌ها و دورهمی‌های خانوادگی، از قدیم با حکایت، چیستان و مسابقه‌ی حدس زدن گرم می‌شد. هنوز هم بسیاری از ما یادمان است که در سفرهای خانوادگی یا کنار سفره‌ی شب یلدا، یک نفر معمایی را می‌گفت و بقیه با هیجان حدس می‌زدند.
این سنت هنوز زنده است و کتاب‌های بازی فکری شکل امروزی آن‌اند. فرق مهمش این است که حالا می‌توانید هر معما را برای دفعه‌ی بعد نشان کنید، پاسخ‌ها را در آخر کتاب پیدا کنید و مسیر پیشرفت خودتان را ببینید. اگر خانواده‌ای دارید که دور هم بودن را دوست دارد، یک کتاب معما می‌تواند بهانه‌ی خوبی برای گرد آمدن باشد.
همین‌طور، بازی فکری راهی است برای پر کردن فاصله‌ی نسل‌ها. پدربزرگ و مادربزرگ چیستان‌های قدیمی را می‌دانند و نوه‌ها معماهای تصویری را. وقتی هر دو گروه دور یک کتاب جمع می‌شوند، هم شادی است و هم یادگیری. کتاب‌ها در این میان نقش پلی را دارند که چند نسل را کنار هم می‌نشاند.
کتاب معما با کتاب داستان یک فرق دارد: در آن می‌نویسید، خط می‌زنید و علامت می‌گذارید. برای اینکه از کتاب بیشتر بهره ببرید، چند نکته‌ی ساده وجود دارد.
برای شروع، کتابی با معماهای کوتاه و متنوع بهتر است. با این کتاب می‌فهمید کدام نوع را بیشتر دوست دارید. بعد می‌توانید سراغ کتابی بروید که تنها روی همان نوع تمرکز دارد.
هر کتاب گروه سنی خودش را دارد و بهتر است آن را از جلد یا مشخصات کتاب بخوانید. به‌طور کلی کودکان پیش‌دبستانی با معماهای تصویری خیلی ساده شروع می‌کنند و از دبستان می‌شود به متن‌های کوتاه و مسئله‌های ساده رسید.
اشکالی ندارد، مخصوصا اگر مدتی فکر کرده‌اید. مهم این است که راه حل را بفهمید، نه فقط جواب را. بعد از آن، معمای مشابهی حل کنید تا روش در ذهن‌تان بنشیند.
کتاب معما تمرین فکر کردن است و می‌تواند مهارت‌هایی مثل دقت، صبر و استدلال را تمرین دهد. اما وعده‌ی افزایش قطعی هوش نمی‌دهیم. آن را یک سرگرمی مفید بدانید.
کتاب بازی فکری روی کاغذ چاپ شده و معمولا با یک مداد حل می‌شود. بازی رومیزی وسایل و قطعه‌های مخصوص دارد. در کتاب‌جم کتاب چاپی عرضه می‌شود؛ درباره‌ی بازی‌های رومیزی هم کتاب‌ها و منابع نوشتاری را می‌توانید ببینید.
بله. بسیاری از معماها برای گفت‌وگو و فکر دسته‌جمعی عالی‌اند. کافی است یک نفر معما را بخواند و بقیه پیشنهاد بدهند. برای خانواده و کلاس هم مناسب است.
قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. مشخصات هر کتاب هم در صفحه‌ی خودش آمده است تا پیش از سفارش ببینید.
ذهن آدمی از کار کردن لذت می‌برد، به شرط اینکه کار شکل بازی داشته باشد. کتاب بازی فکری همین فرصت را به شما می‌دهد: یک چالش کوچک، بدون عجله و بدون شرط. چه کودک باشید و چه بزرگسال، چه تازه‌کار و چه کهنه‌کار، همیشه معمایی هست که منتظر شماست.
پیشنهاد ما این است که با کتابی آسان و متنوع شروع کنید، مسیر را کم‌کم سخت‌تر کنید و از لحظه‌ی «آهان!» لذت ببرید. برای دیدن کتاب‌ها به دسته‌ی بازی فکری و رومیزی سر بزنید، و اگر کتاب مناسب خودتان را پیدا کردید، نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید.