شطرنج و تخته‌نرد
کتاب‌هایی برای یادگیری و بهتر بازی کردن شطرنج و تخته‌نرد؛ از قواعد و حرکت مهره‌ها تا شروع بازی، ترکیب‌ها و راهبرد برای رقابت جدی‌تر.
کتاب‌های این دسته۰ کتاب
هنوز کتابی در این دسته ثبت نشده است.
هنوز کتابی در این دسته ثبت نشده است.
کمتر بازی‌ای مثل شطرنج و تخته‌نرد، این‌قدر با فرهنگ ما گره خورده است. یکی را در پارک و قهوه‌خانه و مدرسه دیده‌اید و دیگری را روی میز پدربزرگ و در دورهمی‌های خانوادگی. اما بین «بلد بودن حرکت مهره‌ها» و «خوب بازی کردن» فاصله‌ای هست که فقط با تمرین و مطالعه پر می‌شود. کتاب شطرنج و تخته‌نرد همان چیزی است که این فاصله را کوتاه می‌کند: قاعده‌ها را روشن می‌گوید، اشتباه‌های رایج را نشان می‌دهد و راه فکر کردن را یاد می‌دهد.
در این صفحه توضیح می‌دهیم کتاب‌های آموزشی این دو بازی چه نوع‌هایی دارند، هر کدام برای چه کسی مناسب است، از کجا شروع کنید و چطور با کتاب تمرین کنید تا بازی‌تان واقعا بهتر شود.
خیلی‌ها این دو بازی را از دیگران یاد می‌گیرند: پدر، دوست یا همکار. این روش شروع خوبی است ولی یک ضعف دارد: هر کس همان عادت‌ها و اشتباه‌های خودش را منتقل می‌کند. کسی که سال‌ها بازی کرده ولی هرگز کتاب نخوانده، ممکن است یک اشتباه ساده را هزار بار تکرار کند بدون این‌که بداند.
کتاب چند مزیت دارد. اول این‌که مطالب را از ابتدا و به ترتیب می‌آورد. دوم این‌که موقعیت‌های مهم را با نمودار نشان می‌دهد و می‌شود ساعت‌ها به آن‌ها فکر کرد. سوم این‌که به شما اجازه می‌دهد با سرعت خودتان و بدون فشار حریف یاد بگیرید. و چهارم، کتاب‌های خوب دلیل هر حرکت را می‌گویند، نه فقط خود حرکت را.
در شطرنج و تخته‌نرد هر دو، فهمیدن «چرا» بسیار مهم‌تر از حفظ کردن «چه» است. کسی که دلیل را بفهمد، در موقعیت‌های جدید هم درست تصمیم می‌گیرد.
خیلی از خانواده‌ها می‌خواهند فرزندشان با شطرنج و تخته‌نرد آشنا شود، چون این بازی‌ها تمرکز و صبر و تصمیم‌گیری را تمرین می‌دهند. کتاب‌های مصور با زبان ساده و شخصیت‌های کارتونی برای این گروه نوشته شده‌اند و مهره‌ها را مثل داستان معرفی می‌کنند.
کسی که در مسابقه‌ی مدرسه یا باشگاه شرکت می‌کند، به کتاب‌های تمرین تاکتیک، گشایش و پایان بازی نیاز دارد. برای او سرعت و دقت مهم است.
بعضی‌ها در بزرگسالی تصمیم می‌گیرند بازی را جدی یاد بگیرند. برای آن‌ها کتاب‌های مقدماتی که بدون فرض دانش قبلی شروع می‌شوند مناسب است.
کسانی که سال‌ها بازی کرده‌اند و می‌خواهند به سطح بالاتری برسند، به کتاب‌های راهبردی، تحلیل بازی‌های معروف و آموزش دقیق گشایش‌ها می‌رسند.
هر دو بازی سابقه‌ی طولانی دارند و کتاب‌هایی درباره‌ی تاریخ، افسانه‌ها و سرگذشتشان نوشته شده است. این کتاب‌ها برای کسی که فقط بازی نمی‌کند و به تاریخ آن هم علاقه دارد، لذت‌بخش است.
شطرنج با شصت و چهار خانه و شانزده مهره برای هر بازیکن انجام می‌شود. کتاب‌های خوب آموزش شطرنج معمولا مسیر مشخصی دارند.
هر مهره حرکت خودش را دارد: پیاده یک خانه جلو می‌رود و مورب می‌زند، رخ در خط مستقیم حرکت می‌کند، فیل مورب، اسب با حرکت ال‌مانند، وزیر ترکیبی از رخ و فیل و شاه یک خانه در هر جهت. سه حرکت ویژه هم هست که تازه‌کارها را گیج می‌کند: قلعه‌رفتن، گرفتن در گذر و ارتقای پیاده. کتاب خوب هر کدام را با نمودار نشان می‌دهد.
هدف بازی مات‌کردن شاه حریف است. اما بازی ممکن است با پات هم تمام شود و بی‌برنده بماند. تفاوت این دو، اولین چیزی است که مبتدی باید بفهمد و کتاب‌ها معمولا در فصل اول آن را توضیح می‌دهند.
مهره‌ها ارزش نسبی دارند: پیاده کمترین و وزیر بیشترین. این ارزش‌ها به شما کمک می‌کند تصمیم بگیرید مبادله‌ی مهره‌ها به سود شماست یا نه. البته ارزش نسبی همیشه مطلق نیست و بستگی به موقعیت دارد، نکته‌ای که کتاب‌های پیشرفته‌تر به آن می‌پردازند.
بازی شطرنج سه بخش دارد. در گشایش، مهره‌ها را به بازی می‌آورید و مرکز تخته را کنترل می‌کنید. در میانه‌ی بازی، برنامه می‌ریزید، حمله می‌کنید یا دفاع می‌کنید. در پایان، با مهره‌های کمتر، راه تبدیل برتری به برد را پیدا می‌کنید.
در سطح مبتدی و متوسط، بیشتر بازی‌ها با یک تاکتیک تمام می‌شوند. تاکتیک، ترکیبی کوتاه از حرکت‌هاست که یک مهره‌ی حریف را می‌گیرد یا او را مات می‌کند. چند الگوی معروف را باید بشناسید.
کتاب‌های تمرین تاکتیک معمولا تعداد زیادی مسئله دارند و از شما می‌خواهند بهترین حرکت را پیدا کنید. اگر روزی ده دقیقه یکی دو مسئله حل کنید، چشمتان به الگوها عادت می‌کند و در بازی واقعی سریع‌تر می‌بینید.
در بخش گشایش شطرنج، بسیاری از مبتدی‌ها اشتباه می‌کنند که مهره‌ها را بی‌نقشه جلو می‌برند. کتاب‌های مقدماتی چند اصل ساده می‌دهند: مرکز را کنترل کنید، مهره‌های سبک را زود به بازی بیاورید، شاه را با قلعه‌رفتن امن کنید و یک مهره را چند بار حرکت ندهید. این اصل‌ها از حفظ کردن ده‌ها تنوع گشایش مهم‌ترند.
پایان بازی اغلب بی‌مهری می‌شود، در حالی که بسیاری از بازی‌ها آنجا تعیین می‌شوند. دانستن این‌که شاه در پایان بازی مهره‌ای فعال است، یا این‌که پیاده‌ی آزاد چقدر خطرناک است، ارزش زیادی دارد. کتاب‌های پایان بازی معمولا از موقعیت‌های ساده مثل شاه و پیاده در برابر شاه شروع می‌کنند و رفته‌رفته پیچیده‌تر می‌شوند.
در تخته‌نرد هم گشایش وجود دارد: برای هر جفت‌آوردن تاس‌ها، حرکت‌هایی رایج و پیشنهادی هست که بازیکن‌های باتجربه می‌دانند. کتاب‌های تخته‌نرد این حرکت‌های آغازین را در جدول می‌آورند و توضیح می‌دهند چرا.
تخته‌نرد بازی دو نفره روی تخته‌ای با بیست و چهار خانه است. هر بازیکن پانزده مهره دارد و با انداختن دو تاس مهره‌هایش را حرکت می‌دهد. هدف این است که همه‌ی مهره‌ها را به خانه‌ی خود برسانید و بیرون ببرید، پیش از آن‌که حریف این کار را بکند.
بعضی‌ها فکر می‌کنند تخته‌نرد فقط شانس است، چون تاس شانسی است. اما بازیکن ماهر با تاس بد هم گاهی می‌برد و بازیکن مبتدی با تاس خوب هم می‌بازد. مهارت در این است که با هر تاسی که آمد، بهترین حرکت را انتخاب کنید و خطر را درست بسنجید. کتاب‌های خوب تخته‌نرد این مهارت را توضیح می‌دهند.
کتاب‌های پیشرفته‌تر درباره‌ی احتمال تاس‌ها و تصمیم‌گیری در شرایط نامطمئن هم بحث می‌کنند. اگر به ریاضی علاقه دارید، این بخش برایتان جذاب است.
تخته‌نرد در ایران تاریخ و روایت خودش را دارد. در روایتی که در ادب فارسی هم آمده، بزرگمهر برای پاسخ دادن به هدیه‌ی شطرنجی که از سرزمین هند فرستاده شده بود، بازی نرد را ساخت. این داستان ممکن است افسانه باشد، ولی نشان می‌دهد که این دو بازی از قدیم کنار هم دیده می‌شدند و رقیب دوستانه‌ی هم بودند.
در همین زمینه، واژه‌ی «مات» که امروز در بسیاری از زبان‌های جهان برای پایان شطرنج به کار می‌رود، از عبارت «شاه مات» می‌آید که سابقه‌اش به فارسی و عربی می‌رسد. این‌گونه نکته‌ها را کتاب‌های تاریخ شطرنج به تفصیل می‌گویند.
نردهای مختلف و شیوه‌های بازی محلی در گوشه‌وکنار ایران هست و اگر به فرهنگ عامه علاقه دارید، کتاب‌هایی درباره‌ی بازی‌های سنتی ایرانی هم می‌توانند مفید باشند. در دسته‌ی بازی فکری و رومیزی می‌توانید مجموعه‌ی بزرگ‌تری از بازی‌ها را ببینید.
وقتی صفحه‌ی کتاب را باز می‌کنید، این نکته‌ها را بررسی کنید.
مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است و می‌توانید چند کتاب را با هم مقایسه کنید.
اگر کاملا مبتدی هستید، این ترتیب کمک می‌کند.
ابتدا حرکت مهره‌ها و قاعده‌ها را یاد بگیرید و با یک دوست یا حتی با خودتان چند بازی ساده انجام دهید. بعد چند اصل گشایش را بخوانید و در بازی‌هایتان به کار ببرید. سپس سراغ تاکتیک‌های پایه بروید و هر روز چند مسئله حل کنید. بعد از چند ماه، کتاب پایان بازی ساده را شروع کنید. و در همین مدت، بازی‌های خودتان را بعد از تمام شدن مرور کنید و ببینید کجا اشتباه کردید.
این آخری از همه مهم‌تر است. مرور بازی‌های خودتان، حتی اگر ساده باشد، از خواندن ده کتاب بیشتر یاد می‌دهد، چون اشتباه‌های خودتان را نشانتان می‌دهد. یک دفترچه‌ی کوچک بردارید و هر بازی را بنویسید.
در تخته‌نرد هم اول قاعده و چیدن مهره‌ها را یاد بگیرید. بعد مفهوم زدن و بستن را تمرین کنید. سپس حرکت‌های آغازین را ببینید و کم‌کم به مفهوم‌هایی مثل ریسک و ایمنی برسید.
در تخته‌نرد، حرف زدن با بازیکن باتجربه هم خیلی می‌ماند. بپرسید چرا فلان حرکت را انتخاب کرد. جواب او را با آنچه کتاب می‌گوید مقایسه کنید. معمولا نکته‌ی تازه‌ای پیدا می‌کنید.
اگر همیشه با یک حریف بازی می‌کنید، دیر یا زود عادت‌های همدیگر را یاد می‌گیرید و پیشرفت کند می‌شود. سعی کنید با آدم‌های متفاوت بازی کنید و کتاب هم بخوانید تا دیدتان وسیع‌تر شود.
اولین اشتباه، حمله‌ی زودهنگام با وزیر است. وزیر قوی‌ترین مهره است، ولی اگر زود بیرون بیاید، حریف با مهره‌های ضعیف‌تر او را می‌راند و شما زمان از دست می‌دهید. دومین اشتباه، غفلت از تهدیدهای حریف است. پیش از هر حرکت بپرسید: حریف با حرکتش چه می‌خواهد؟ سومین اشتباه، بی‌توجهی به شاه است.
اولین اشتباه این است که هر مهره‌ی تنها را در معرض خطر می‌گذارید. دومین اشتباه، عجله برای بیرون بردن مهره‌هاست، در حالی که هنوز مهره‌های حریف در مسیر شما هستند. سومین اشتباه هم ناآگاهی از احتمال تاس‌هاست.
خواندن کتاب بدون بازی، یا بازی بدون خواندن. هر دو لازم‌اند. کتاب نظریه را می‌دهد و بازی تجربه را. یکی بدون دیگری ناقص می‌ماند.
وقتی اولین کتاب جدی شطرنج را باز می‌کنید، با فهرستی از حرف و عدد روبه‌رو می‌شوید که شبیه رمز است. این همان نمادگذاری است که برای ثبت حرکت‌ها به کار می‌رود. در این روش، ستون‌های تخته با حرف و ردیف‌ها با عدد مشخص می‌شوند و هر خانه یک نشانی دارد، مثل نشانی خانه در خیابان.
یادگیری این نمادگذاری یکی دو ساعت بیشتر وقت نمی‌گیرد، ولی در ازایش دنیای بزرگی باز می‌شود: بازی‌های قدیمی و معروف را می‌توانید روی تخته دوباره پیاده کنید و با بازیکن‌های بزرگ هم‌قدم شوید. بهتر است کتابی را انتخاب کنید که در همان فصل‌های اول این نمادگذاری را با شکل توضیح می‌دهد.
بعضی کتاب‌ها برای مبتدی‌ها اصلا از نمادگذاری استفاده نمی‌کنند و فقط نمودار می‌کشند. این هم شروع خوبی است. اما اگر می‌خواهید روزی بازی‌های کتاب‌های تخصصی‌تر را دنبال کنید، دیر یا زود باید آن را بیاموزید. نمادگذاری برای تخته‌نرد هم هست، ولی ساده‌تر است و بیشتر کتاب‌ها آن را در چند خط توضیح می‌دهند.
برای این‌که مطالعه به نتیجه برسد، هر جلسه را به چند بخش کوتاه تقسیم کنید. برای مثال، یک جلسه‌ی چهل و پنج دقیقه‌ای می‌تواند این‌طور باشد.
این ساختار برای تخته‌نرد هم کار می‌کند. به‌جای مسئله‌ی تاکتیک، چند موقعیت را با تاس‌های فرضی حل کنید و بگویید بهترین حرکت کدام است. بعد جواب کتاب را ببینید و دلیلش را بخوانید.
مهم‌ترین نکته ثبات است. حتی اگر فقط بیست دقیقه وقت دارید، هر روز انجامش بدهید. سه ماه بعد، خودتان تفاوت را احساس می‌کنید.
یک گروه از کتاب‌های شطرنج، مجموعه‌ی بازی‌های مشهور با توضیح حرکت‌به‌حرکت هستند. نویسنده هر حرکت را شرح می‌دهد و می‌گوید چرا بازیکن آن را انتخاب کرد و چه جایگزین‌هایی داشت. خواندن این کتاب‌ها مثل نشستن کنار یک استاد است که فکرش را بلند می‌گوید.
برای مبتدی، توصیه می‌شود اول سراغ بازی‌های کوتاه و ساده‌تر بروید، چون در آن‌ها الگوها روشن‌تر دیده می‌شوند. بازی‌های طولانی و پیچیده برای بعد باشد. حتی اگر همه‌ی جزئیات را نفهمیدید، نگران نشوید؛ ایده‌ی کلی و برنامه‌ی هر طرف را دنبال کنید.
برای تخته‌نرد هم کتاب‌هایی هست که بازی‌های مسابقه‌ای را تحلیل می‌کنند و برای هر تصمیم، حساب احتمال و ریسک را نشان می‌دهند. این کتاب‌ها معمولا برای بازیکن‌های متوسط تا پیشرفته مناسب‌اند.
برای این‌که مطالعه‌تان مؤثرتر باشد، چند وسیله‌ی ساده کمک می‌کند.
یک ست خوب، با مهره‌هایی که تفاوتشان روشن باشد، ارزش دارد. برای شطرنج، تخته‌ای که خانه‌هایش با حروف و اعداد کناره‌ها نشانه‌گذاری شده باشد، برای تمرین با کتاب مفید است. برای تخته‌نرد، تاس‌های سالم و تخته‌ای با خانه‌های واضح لازم است.
هر بازی و هر مسئله‌ی سخت را بنویسید. مرور این یادداشت‌ها بعد از یک ماه، بهترین کتاب شماست، چون از اشتباه‌های خودتان نوشته شده است.
برای کسی که می‌خواهد در مسابقه شرکت کند، تمرین با ساعت مهم است. بازی کردن با محدودیت زمان، سرعت تصمیم‌گیری را تمرین می‌دهد.
هر دو بازی به تمرکز نیاز دارند. مطالعه در جای آرام و بدون حواس‌پرتی، بهتر از مطالعه‌ی پراکنده است.
هر کسی که این بازی‌ها را جدی بگیرد، دیر یا زود با باخت‌های سخت روبه‌رو می‌شود. یکی از فایده‌های این بازی‌ها همین است: یاد می‌دهند باخت را بپذیریم، از آن بیاموزیم و دوباره تلاش کنیم. کتاب‌هایی هم هستند که به بعد روانی بازی می‌پردازند: چگونه تحت فشار تصمیم بگیریم، چگونه بعد از یک اشتباه بزرگ آرامش خود را حفظ کنیم و چگونه در بازی طولانی تمرکز کنیم.
در تخته‌نرد، مهار احساسات اهمیت بیشتری دارد چون تاس‌ها گاهی بی‌رحم‌اند. بازیکنی که بعد از چند تاس بد عصبانی شود، تصمیم‌های بدتری می‌گیرد. کسی که بپذیرد شانس بخشی از بازی است و روی آنچه در اختیار اوست تمرکز کند، در طولانی‌مدت جلو می‌افتد.
در شطرنج، خطر دیگر عجله است. بسیاری از بازیکن‌های مبتدی بعد از دیدن یک حرکت خوب، فورا آن را می‌زنند بدون این‌که جواب حریف را بررسی کنند. یک عادت ساده کمک می‌کند: قبل از هر حرکت، ببینید حریف چه می‌تواند بکند و بعد تصمیم بگیرید.
این کتاب‌ها جای مشاور یا درمانگر نیستند، ولی برای تقویت تمرکز و صبر در بازی، ایده‌های عملی می‌دهند.
اگر می‌خواهید بازی را به فرزندتان یاد بدهید، دنبال کتابی بگردید که با شخصیت و داستان شروع کند. بچه‌ها با «داستان شاه و وزیر» راحت‌تر ارتباط می‌گیرند تا با فهرست قواعد. کتاب‌های مصور که هر مهره را یک شخصیت می‌کنند، برای شروع مناسب‌اند.
برای خانواده‌ها، بازی باید سرگرمی باشد. اگر کودک دلش نمی‌خواهد بازی کند، مجبورش نکنید. چند دقیقه در روز، همراه بازی‌های ساده، کافی است. با گذشت زمان، خودش سراغ بازی‌های جدی‌تر می‌آید. دسته‌ی بازی خانوادگی برای همین دورهمی‌ها مناسب است.
دسته‌های پازل و بازی فکری هم برای کسانی که دوست دارند تمرکز و منطق را با بازی‌های دیگر هم تمرین کنند، ایده‌های بیشتری دارند.
خواندن کتاب شطرنج و تخته‌نرد مثل خواندن رمان نیست. صفحه‌ها را نباید فقط ورق زد. بهتر است تخته را کنار کتاب بگذارید و هر موقعیت را روی آن بچینید. حرکت‌ها را با دست بزنید، ببینید چه اتفاقی می‌افتد و حتی قبل از خواندن جواب، خودتان حدس بزنید.
وقتی به یک مسئله‌ی تاکتیکی می‌رسید، اول جواب را نبینید. دو یا سه دقیقه فکر کنید. اگر پیدا نکردید، به جواب نگاه کنید و بپرسید چرا آن را ندیدید. این پرسش، اصل یادگیری است.
مطالعه‌ی کوتاه ولی مرتب از مطالعه‌ی طولانی و نامنظم بهتر است. بیست دقیقه در روز، هفت روز هفته، بهتر از دو ساعت در آخر هفته است. و یادتان باشد استراحت هم لازم است. مغز بعد از یادگیری، به زمان نیاز دارد تا مطالب را جا بیندازد.
هر کدام که بیشتر دوست دارید. تخته‌نرد قاعده‌های ساده‌تری دارد و زودتر می‌شود بازی کرد. شطرنج قاعده‌های بیشتری دارد ولی یادگیری آن همان‌قدر لذت‌بخش است. بسیاری از آدم‌ها هر دو را دوست دارند.
کتاب‌های آموزشی مصور برای بچه‌ها معمولا در این دسته یا دسته‌های بازی فکری و بازی خانوادگی پیدا می‌شوند. مشخصات و مخاطب هر کتاب در صفحه‌ی خودش نوشته شده است.
هر دو لازم‌اند. کتاب راهنمای فکر کردن است ولی مهارت با بازی به دست می‌آید. حتی اگر حریف انسانی نداشته باشید، می‌توانید مسئله‌های کتاب را روی تخته حل کنید.
در سطح مبتدی، فهمیدن اصل‌های گشایش مهم‌تر از حفظ کردن دنباله‌های طولانی است. کتابی که اصل‌ها را توضیح می‌دهد بهتر از کتابی است که فقط فهرست حرکت‌ها دارد.
نه. شانس تاس‌ها تاثیر دارد، ولی انتخاب حرکت، مدیریت خطر و برنامه‌ریزی مهارتی است. به همین دلیل بازیکن‌های ماهر در طول زمان بیشتر می‌برند.
اصول شطرنج و تخته‌نرد سال‌هاست تغییر نکرده‌اند و کتاب‌های قدیمی هم برای یادگیری پایه مفیدند. فقط در بحث گشایش‌های تخصصی، ویرایش جدیدتر ممکن است به‌روزتر باشد.
بله، نسخه‌ی چاپی را می‌توانید آنلاین سفارش بدهید. مشخصات هر کتاب در صفحه‌ی خودش است و قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود.
شطرنج و تخته‌نرد دو بازی قدیمی و دوست‌داشتنی‌اند که با هر سن و هر سطحی می‌شود شروع‌شان کرد. کتاب مناسب، مسیر یادگیری را کوتاه و لذت‌بخش می‌کند: قاعده‌ها را روشن می‌گوید، تاکتیک و راهبرد را نشان می‌دهد و اشتباه‌های رایج را پیش از آن‌که گران تمام شوند، معرفی می‌کند.
سطح و هدف خودتان را مشخص کنید، مشخصات هر کتاب را در صفحه‌ی خودش بخوانید و نسخه‌ی چاپی را آنلاین سفارش بدهید. قیمت و موجودی هر کتاب هر روز به‌روز می‌شود. به دسته‌ی شطرنج و تخته‌نرد کتاب‌جم سر بزنید و اولین کتابی را که شما را به بازی بعدی نزدیک‌تر می‌کند انتخاب کنید.